Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<meta name="keywords"
content="хүний эрх, үндсэнхууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/b5174f703261a76b7f1b577a485edf4a.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Хүдэрчулууны Хулан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 28, 2025</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Хамгийн хортой зүйл бол бидний оюун санааны эмх замбараагүй байдал</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бол үндэсний нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч мөн болохыг та хэрхэн тодорхойлох вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монгол Улсыг 3.5 сая хүнтэй гэр бүл гэж үзвэл гишүүн бүр нь хүлээн зөвшөөрсөн, албан ёсны зөв буруугийн шалгуур хэрэгтэй. Энэ шалгуур маань Үндсэн хууль. Хүмүүс бие биентэйгээ харилцахад заавал баримтлах ёстой шалгуур, зарчмуудыг Үндсэн хуулиар тодорхойлчихсон. Энэ утгаараа Үндсэн хууль маань манай нийгмийн 3.5 сая гишүүнийг бүгдийг нь нэгтгэж байгаа үзэл санаа, үзэл баримтлалын нийтлэг хөтөч нь. Бас зөв, буруугийн хатуу шалгуур мөн. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хуульгүй бол нийгэмд эмх замбараагүй байдал үүснэ. Үүнээс хамгийн хортой нь бидний оюун санаанд гарч байгаа эмх замбараагүй байдал. Оюун санааг маань хашиж, цэгцэлж өгөх бидэнд байгаа хамгийн хүчирхэг зэвсэг бол Үндсэн хууль. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бидний амьдралд хэнийг ч ялгахгүйгээр, шууд хамааралтай оршдгийг батлах зарим жишээг та дурьдаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Манай нийгэм одоогоор томоохон хоёр өөрчлөлтийн явцыг туулж байна. Эхнийх нь хуучин социалист тогтолцооноос бид ардчилсан тогтолцоо руу шилжсэн явдал. Үүнийг хүн бүр мэднэ. Энэ бол бидний оюун санаанд гарч байгаа маш том өөрчлөлт боловч тэрхүү өөрчлөлт нь хэцүүхэн явж байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>Бичлэг үзэх:</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPeaknews1%2Fvideos%2F1439184380629084%2F&show_text=false&width=302&t=0" width="302" height="476" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no" allowfullscreen="true"></iframe> </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хуучин нийгэмд Төр бидний өмнөөс шийдвэр гаргаж, сайн, мууг шийддэг бүтэц байсан бол өдгөө Үндсэн хуулиар төр иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. Тэгсэн хэрнээ л төр биднийг залдаг, чиглүүлдэг, хянадаг, шийтгэдэг, шагнадаг ойлголт нь хэвээрээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёр дахь том өөрчлөлтөд судлаач нар барагтай л бол анхаарал хандуулахгүй байгаа юм. Монголд хүн амын талаас илүү хувь нь суурин газарт амьдарч байна. </span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Суурин газар, хөдөө алс нутаг гэдэг амьдралын хэв маягийн хувьд ялгаатай. Суурин газрынхан хүссэн ч, хүсээгүй ч бусадтай хамт ажиллахын зэрэгцээ, хөрш зэргэлдээ амьдарч байгаа хүмүүстэйгээ өдөр тутамд харилцаа үүсгэж байгаа. Хөдөө хээр ганц гэрээрээ амьдарч байгаа хүнд адуугаа унаад дуугаа чангахан аялаад явахад бусдын эрх ашиг хөндөгдөх гэж зүйл байхгүй мэт санагдаж болох. Гэвч тийм биш юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Өнөөдөр хөдөөгийн залуус хот руу олноор орж ирж, хүссэн хүсээгүй нийгмийн харилцаанд орж эхэлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хөдөө амьдрахад зохицсон сэтгэлгээгээр хотод амьдрах боломжгүй. Гэтэл хөдөө амьдарч байсан дадал зуршлаа өөрчлөхгүйгээр тэр хэвээр нь хотод амьдрахдаа хэрэглээд, үүний улмаас бусад хүнтэй ихээхэн зөрчилдөж байна. Бусад хүний эрх ашгийг алхам бүрдээ зөрчиж байгаагаа мэддэггүй. Хууль, дүрэмд захирагдах ёстойгоо ч ойлгодоггүй. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр аль ч уулын мухарт байгаа хүн хуулийн дор л амьдарна. Хүнтэй гэр бүл болж, наад зах нь Гэр бүлийн тухай хуулийн зохицуулалт дор амьдарч таарна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ бол хоёр дахь томоохон өөрчлөлт. Энэ хоёр том өөрчлөлт манай улсад зэрэгцээд явж байгаагаас болоод нийгмийн харилцаанд олон асуудлыг үүсгээд байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тийм учраас л бид Үндсэн хуулиа мэддэг, сахидаг, бусад хуулийг ч сайн таньж мэдэж, дагаж мөрддөг байж гэмээ нь баталгаатай амьдрах хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Зөвхөн мэддэг байгаад зогсохгүй, Үндсэн хуульд заасан эрхээ түшмэдүүдээс нэхдэг байх ёстой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Үндсэн хууль бидэнд 18 биш, 97 эрх олгодог</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Та Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүнээр ажиллаж байхдаа Үндсэн хуульд системийн инженерчлэлийн аргаар судалгаа хийсэн шүү дээ. Энэ талаараа манай уншигчдад сонирхуулаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Би инженер хүн. Тиймээс системийн инженерчлэлийн аргыг хэрэглэж 2018 онд нэгэн сонирхолтой судалгааг хийсэн. Энэ бол юмс үзэгдлийг бүхлээр нь, цогцоор нь төсөөлж, загварчлах арга. Зүйрлэх юм бол байшингийн суурь, дээвэр, баганууд ямар байна вэ, давхруудад нь юу байна вэ, байх ёстой зүйлүүд нь байна уу гэдгийг системийн инженерчлэлийн аргаар бүхэлд нь загварчилж харсан. </span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бүтнээр нь харахад манай нийгэм нэгдмэл зорилготой, түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд тодорхой үүрэг хүлээдэг, тэр үүргүүд нь хоорондоо харилцан уялдаатай, хүмүүс хоорондоо харилцахад баримтлах ёстой хэм хэмжээг заачихсан байдаг юм байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэхүү шинжилгээг хийсний үр дүнд бид Үндсэн хуульд орсон үг болгоны утгыг таньж мэдсэн. Дараа нь Үндсэн хуулийн 70 зүйлээр одорхойлсон үүрэг, хэм хэмжээнүүдийг харилцан уялдаатай цогц шийдлийн эхлбэрт оруулж загварчилсан. өөрөөр хэлбэл, Үндсэн хуулиар тодорхойлсон үзэл баримтлалыг нэг загварт оруулсан хэрэг. Уг загвараа ХЭТ-16 гэж нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү 70 зүйлтэй хууль маань “Хүний Эрх Төвтэй нийгмийн үзэл баримтлал байна” гэж үзсэн хэрэг. “16” гэдэг нь Үндсэн хуулийн 16 дугаар заалт буюу энэ хуулиар “Монгол Улсын иргэн бүрт баталгаатай эдлүүлнэ” хэмээн баталгаажуулж амласан 18 багц эрх, эрх чөлөө байгаа юм. Энэ бол манай нийгмийн нэгдмэл зорилго.</span><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="631,422" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд төр, намууд, иргэд, хувийн бизнесүүд бүгдээрээ үүрэг хүлээж оролцох ёстой гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нэрт хуульч Б.Чимэд гуай, “Үндсэн хууль бол алган дээр тавьсан Монгол Улс” хэмээн хэлсэн нь, 7100 гаруй үгнээс бүрдэж байгаа энэхүү Үндсэн хуулийг бүтнээр нь харах юм бол Монгол Улс тэр чигээрээ багтчихсан байна гэсэн санаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бид Б.Чимэд гуайн хэлээд байсныг ойлгохуйц арай хялбаршуулсан загвар руу оруулсан юм. Мэдээж, энэ тийм төгс төгөлдөр судалгаа болоогүй. Гэхдээ л Үндсэн хуулиар тодорхойлсон нийгмийн зорилго, зарчим, үнэт зүйлсийг хооронд нь харилцан уялдаатайгаар загварт оруулж чадсандаа олзуурхаж, гол ач холбогдол нь гэж харж байгаа юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Байшин маань ийм байх ёстой” гэдэг загвар гараад ирчихвэл түүндээ нийцсэн боловсрол, эрүүл мэнд, төрийн тогтолцоо ямар байх ёстойг тодорхойлж гаргаж ирэх боломжтой. Ингэж томоор нь харахгүйгээр нийгмийн гишүүдийн хэрэгцээнд нийцсэн боловсролын загвар, тогтолцоог гаргаж ирэх боломжгүй юм билээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр, Үндсэн хууль маань бидний монголчуудыг нэгтгэх, ирээдүй өөд хөтлөх, магадгүй ойрын хэдэн арван жилдээ баттай хөтөч болж чадах “алтан гадас” од гэж миний бие хэлмээр байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн бид ХЭҮК-той хамтраад Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйл дэх 18 багц эрхийн үг болгоныг тодорхойлж, мөн Үндсэн хуулийн 16-д орсон багцалчихсан эрхүүдийг задалж үзсэн юм. Тухайлбал, “Хүн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй” гэсэн заалтыг шалгаж, хэмжиж болдог нэгж хэсгүүд рүү задалсан. Ингээд нэгдүгээрт, “Иргэн эрүүл орчинд амьдрах эрхтэй”. Хоёрдугаарт, “Иргэн аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй”. Энэ бол нийтдээ хоёр эрх. Энэ мэтчилэнгээр Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан 18 багц эрхийг задлахад нийт 97 нэгж эрх болж задарч байна лээ. Нэгж эрх гэдэг нь тухайлан хэмжиж шалгаж болдог эрхийг хэлдэг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хуулиа хүн болгонд хүргэхийн тулд яг юунаас эхлэх вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Үндсэн хуулийн толгой хэсэгт, “Иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийг цогцлооно” гэсэн байдаг. Төр иргэдийнхээ эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх орчин нөхцлийг бүрдүүлж өгч байгаа л бол тэр нийгэм маань иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм юм байна. Маш энгийн.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Эрх нь хангагдаж байгаа иргэн бүр өөрсдөө бүтээгч болдог юм байна. Заавал төрөөс юм нэхээд байхгүй болно. Энэ тухай хүний суурь хэрэгцээний тухай бүхэл бүтэн онол бий. Эрх чөлөө гэдэг бол тэр хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй бай гэсэн үг юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаас, иргэн Д юм бүтээх гээд явж байхад нь иргэн Б ямар нэгэн байдлаар саад хийж магадгүй. Тэгвэл иргэн Б өөрийнхөө эрхийг эдлэхдээ бусад иргэний Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхэд саад учруулж болохгүй гэдгийг л заасан. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж Үндсэн хуулиа олон талаас нь, цогцоор нь харж таньж мэдэхгүйгээс болоод манай нийгмийн дунд хэрүүл маргаан, тэмцлүүд үүсээд байна шүү дээ. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Хууль бол сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл </span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Таны ярьснаас бодоод үзтэл, би өглөө гэрээс гарахаас эхлээд л өөрийнхөө ая тух, аюулгүй байдалд санаа тавих явцад бусад хүний зүгээс надад ирсэн санаатай санамсаргүй сөрөг хандлага бүрт хариу үйлдэл үзүүлэхдээ хэм хэмжээ баримталж байгаа нь өөрөө ч анзааралгүй хуулийн дор амьдарч байгаагаа ухамсарласан үйлдэл юм байна шүү дээ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Яг тийм. Дээр өгүүлсэн 18 дугаар зүйл дэх 97 шалгуурыг л та хангаад яваад байгаа хэрэг шүү дээ. Гадаадад байгаа монголчууд маань ихэвчлэн холбогддог нэг гэмт хэрэг бий. Хүнд уурлангуутаа зодчихдог. Гэтэл гаднынхан хэчнээн уурласан ч биеэ бариад л орилоод байдаг юм билээ. Хууль тэрхүү сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл байхгүй юу. Сэтгэл хөдлөл гэдэг цэгцгүй бодол санаанаас үүсэж байгаа тархин доторх өдөөлт. Уурлаж, бухимдах эсвэл баярлаж хөөрөх үедээ хүн эрүүлээр, сахилга баттайгаар сэтгэн бодох чадвараа алддаг. Манайхан сошиалаар хүмүүст яаж уураа гаргадаг билээ. Хэлэх хэлэхгүй үгээр доромжилдог. Нэг сэтгэл хөөрөлд автчихаад түүнийгээ зөв гээд бодчихсон. Үнэн хэрэгтээ бол сэтгэл санаагаа удирдаж чаддаггүй, галзуу хүнтэй л адилхан гэсэн үг шүү дээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг ямар учраас гарсан гэж та бодож байна вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монголчууд эзэн Чингис хааны үеэсээ л хууль дүрэмд хатуу захирагддаг байсан шүү дээ. Харамсалтай нь, цагийн эрхээр, түүхийн олон нугачаан дунд энэхүү ёс жаяг сэтгэлгээ нь өөрчлөгдсөн.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг үндсэндээ социализмын үед үүсчихсэн болов уу. Яагаад гэхээр, Москвад төвтэй коммунизмын үзэл баримтлал намаар дамжаад хэрэгжиж байсан учраас. Намын дарга хуулиа хэрхэн тойрох аргаа сайн мэддэг байсан хэрэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин одоогийн (1992 онд баталсан) Үндсэн хууль 1960 оны Үндсэн хуулиас зарчмын хувьд өөр. Төр өөрөө иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хууль яг энэ үзэл баримтлал, зарчмаараа явбал НҮБ-аас баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, хүний суурь хэрэгцээний онолтой яв цав нийцэж байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харамсалтай нь бид хуулиа уншдаггүй, хэрэглэдэггүй нь нөгөө л хуучин социализмынхаа үеийн хандлагаар яваад байгатай холбоотой. Үүнээс болоод нийгэмд ихээхэн талцал, бэрхшээлүүд үүсэж байна. Цоорхойтой хуулиуд гарч байна. Түүнийгээ дагаад авилгал, хээл хахууль, хүнд суртал гэх мэт сөрөг үзэгдлүүд гарч эхэлж байна шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бид Манжийн эрхшээлд 100 гаруй жил, Москвагийн буюу коммунизмын үзэл санааны эрхшээлд байсны уршгаар бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болчихсон. Өөрийн гэсэн оюун санааны загвар гаргадаг, түүнийгээ хэрэглэдэг дадал зуршил байхгүй болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгээд л бусдын юмыг дуурайгаад, “Оксфорд эсвэл Финланд гоё шүү дээ” гээд бэлэн шийдэл хайгаад байдаг. Гэтэл монгол ахуй сэтгэлгээ, орчин, эдийн засаг, хууль эрх зүй өөр шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бидний тархи яачихсан гэж. Монгол тархи, монгол загвар байж болдоггүй юм уу? Монголчуудад тэр зэргийн оюуны потенциал байгаа гэдэгт 100 хувь итгэлтэй байна. </span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Үндсэн хуулийг дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт тусад нь бүлэг болгож оруулах шаардлагатай</span><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Хүн болгоны тархинд “Та үндсэн хуулиа судалж, ойлгох ёстой” гэдэг тэр сэтгэлгээг ямар арга замаар суулгах ёстой юм бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Миний сонссоноор, Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар МУИС-ийн дэргэд Үндсэн хууль судлалын төв байгуулсан юм билээ. Энэ маш чухал алхам. Хоёрдугаарт, заавал төрийн байгууллагуудыг хүлээгээд байхгүйгээр манай иргэний нийгмийн байгууллагууд чадах нөөцдөө тааруулаад оролцох ёстой.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаар дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт бүр тусад нь нэг бүлэг болгоод оруулах шаардлагатай. Үүнийг цаг алдалгүйгээр эхлүүлмээр байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Албан байгууллагуудад мөн нийгмийн хариуцлагынх нь хүрээнд Үндсэн хуулийн мэдлэг мэдээлэл олгох үүрэг хариуцлагыг бий болгочихвол дорвитой өөрчлөлт гарах болов уу.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэвэл иргэн бүр Үндсэн хуулиа яв цав мөрддөг, Үндсэн хуульд захирагдахыг төрийн бүхий л түшмэл, салаа мөчрөөс шаарддаг болно. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүний эрх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүний эрх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэнхууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэнхууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1779911942.17"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>us05web.zoom.us/j/82952635763?pwd=VhaFjaV68bg2GkwveEiSJBrV8AjlJN.1</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [122.201.31.97] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>transfer.cloud.mn/view/69HT4N</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>76555666</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '45340';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/biznes-erkhlegch-emegtei-udirdlaguudad-zoriulsan-surgal">
Бизнес эрхлэгч эмэгтэй удирдлагуудад зориулсан сургалтын бүртгэл эхэллээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-bank-2026-ond-niigmiin-khariutslagiin-tusluuded-32-terbum-tugrug-zartsuulna">
ХААН Банк 2026 онд нийгмийн хариуцлагын төслүүдэд 32 тэрбум төгрөг зарцуулна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/aenkhjargal-bodi-daatgal-eruul-mendiin-daatgaliig-strategiin-chukhal-buteegdekhuun-khemeen-uzej-baigaa">
А.Энхжаргал: “Бодь даатгал” нь Голомт банк, “Бодь интернэйшнл”-ээс тусдаа, бие даасан компани гэдгийг албан ёсоор мэдэгдэж байна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
Тайван жагсаал, цуглаан хийж үзэл бодлоо илэрхийлэх хандлага нэмэгдэж буйг судлаачид онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
05 сарын 29, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт /бүрэн эхээрээ/ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
Г.Занданшатар: Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт Төр цэгцрэх их өөрчлөлтийг авчирна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
Танилц: Үндсэн хуульд орж буй гол өөрчлөлтүүд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
Фото: Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж чадсан гишүүдийн "баярт мөч"-өөс онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nyzg";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<meta name="keywords"
content="хүний эрх, үндсэнхууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/b5174f703261a76b7f1b577a485edf4a.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Хүдэрчулууны Хулан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 28, 2025</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Хамгийн хортой зүйл бол бидний оюун санааны эмх замбараагүй байдал</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бол үндэсний нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч мөн болохыг та хэрхэн тодорхойлох вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монгол Улсыг 3.5 сая хүнтэй гэр бүл гэж үзвэл гишүүн бүр нь хүлээн зөвшөөрсөн, албан ёсны зөв буруугийн шалгуур хэрэгтэй. Энэ шалгуур маань Үндсэн хууль. Хүмүүс бие биентэйгээ харилцахад заавал баримтлах ёстой шалгуур, зарчмуудыг Үндсэн хуулиар тодорхойлчихсон. Энэ утгаараа Үндсэн хууль маань манай нийгмийн 3.5 сая гишүүнийг бүгдийг нь нэгтгэж байгаа үзэл санаа, үзэл баримтлалын нийтлэг хөтөч нь. Бас зөв, буруугийн хатуу шалгуур мөн. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хуульгүй бол нийгэмд эмх замбараагүй байдал үүснэ. Үүнээс хамгийн хортой нь бидний оюун санаанд гарч байгаа эмх замбараагүй байдал. Оюун санааг маань хашиж, цэгцэлж өгөх бидэнд байгаа хамгийн хүчирхэг зэвсэг бол Үндсэн хууль. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бидний амьдралд хэнийг ч ялгахгүйгээр, шууд хамааралтай оршдгийг батлах зарим жишээг та дурьдаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Манай нийгэм одоогоор томоохон хоёр өөрчлөлтийн явцыг туулж байна. Эхнийх нь хуучин социалист тогтолцооноос бид ардчилсан тогтолцоо руу шилжсэн явдал. Үүнийг хүн бүр мэднэ. Энэ бол бидний оюун санаанд гарч байгаа маш том өөрчлөлт боловч тэрхүү өөрчлөлт нь хэцүүхэн явж байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>Бичлэг үзэх:</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPeaknews1%2Fvideos%2F1439184380629084%2F&show_text=false&width=302&t=0" width="302" height="476" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no" allowfullscreen="true"></iframe> </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хуучин нийгэмд Төр бидний өмнөөс шийдвэр гаргаж, сайн, мууг шийддэг бүтэц байсан бол өдгөө Үндсэн хуулиар төр иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. Тэгсэн хэрнээ л төр биднийг залдаг, чиглүүлдэг, хянадаг, шийтгэдэг, шагнадаг ойлголт нь хэвээрээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёр дахь том өөрчлөлтөд судлаач нар барагтай л бол анхаарал хандуулахгүй байгаа юм. Монголд хүн амын талаас илүү хувь нь суурин газарт амьдарч байна. </span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Суурин газар, хөдөө алс нутаг гэдэг амьдралын хэв маягийн хувьд ялгаатай. Суурин газрынхан хүссэн ч, хүсээгүй ч бусадтай хамт ажиллахын зэрэгцээ, хөрш зэргэлдээ амьдарч байгаа хүмүүстэйгээ өдөр тутамд харилцаа үүсгэж байгаа. Хөдөө хээр ганц гэрээрээ амьдарч байгаа хүнд адуугаа унаад дуугаа чангахан аялаад явахад бусдын эрх ашиг хөндөгдөх гэж зүйл байхгүй мэт санагдаж болох. Гэвч тийм биш юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Өнөөдөр хөдөөгийн залуус хот руу олноор орж ирж, хүссэн хүсээгүй нийгмийн харилцаанд орж эхэлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хөдөө амьдрахад зохицсон сэтгэлгээгээр хотод амьдрах боломжгүй. Гэтэл хөдөө амьдарч байсан дадал зуршлаа өөрчлөхгүйгээр тэр хэвээр нь хотод амьдрахдаа хэрэглээд, үүний улмаас бусад хүнтэй ихээхэн зөрчилдөж байна. Бусад хүний эрх ашгийг алхам бүрдээ зөрчиж байгаагаа мэддэггүй. Хууль, дүрэмд захирагдах ёстойгоо ч ойлгодоггүй. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр аль ч уулын мухарт байгаа хүн хуулийн дор л амьдарна. Хүнтэй гэр бүл болж, наад зах нь Гэр бүлийн тухай хуулийн зохицуулалт дор амьдарч таарна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ бол хоёр дахь томоохон өөрчлөлт. Энэ хоёр том өөрчлөлт манай улсад зэрэгцээд явж байгаагаас болоод нийгмийн харилцаанд олон асуудлыг үүсгээд байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тийм учраас л бид Үндсэн хуулиа мэддэг, сахидаг, бусад хуулийг ч сайн таньж мэдэж, дагаж мөрддөг байж гэмээ нь баталгаатай амьдрах хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Зөвхөн мэддэг байгаад зогсохгүй, Үндсэн хуульд заасан эрхээ түшмэдүүдээс нэхдэг байх ёстой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Үндсэн хууль бидэнд 18 биш, 97 эрх олгодог</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Та Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүнээр ажиллаж байхдаа Үндсэн хуульд системийн инженерчлэлийн аргаар судалгаа хийсэн шүү дээ. Энэ талаараа манай уншигчдад сонирхуулаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Би инженер хүн. Тиймээс системийн инженерчлэлийн аргыг хэрэглэж 2018 онд нэгэн сонирхолтой судалгааг хийсэн. Энэ бол юмс үзэгдлийг бүхлээр нь, цогцоор нь төсөөлж, загварчлах арга. Зүйрлэх юм бол байшингийн суурь, дээвэр, баганууд ямар байна вэ, давхруудад нь юу байна вэ, байх ёстой зүйлүүд нь байна уу гэдгийг системийн инженерчлэлийн аргаар бүхэлд нь загварчилж харсан. </span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бүтнээр нь харахад манай нийгэм нэгдмэл зорилготой, түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд тодорхой үүрэг хүлээдэг, тэр үүргүүд нь хоорондоо харилцан уялдаатай, хүмүүс хоорондоо харилцахад баримтлах ёстой хэм хэмжээг заачихсан байдаг юм байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэхүү шинжилгээг хийсний үр дүнд бид Үндсэн хуульд орсон үг болгоны утгыг таньж мэдсэн. Дараа нь Үндсэн хуулийн 70 зүйлээр одорхойлсон үүрэг, хэм хэмжээнүүдийг харилцан уялдаатай цогц шийдлийн эхлбэрт оруулж загварчилсан. өөрөөр хэлбэл, Үндсэн хуулиар тодорхойлсон үзэл баримтлалыг нэг загварт оруулсан хэрэг. Уг загвараа ХЭТ-16 гэж нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү 70 зүйлтэй хууль маань “Хүний Эрх Төвтэй нийгмийн үзэл баримтлал байна” гэж үзсэн хэрэг. “16” гэдэг нь Үндсэн хуулийн 16 дугаар заалт буюу энэ хуулиар “Монгол Улсын иргэн бүрт баталгаатай эдлүүлнэ” хэмээн баталгаажуулж амласан 18 багц эрх, эрх чөлөө байгаа юм. Энэ бол манай нийгмийн нэгдмэл зорилго.</span><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="631,422" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд төр, намууд, иргэд, хувийн бизнесүүд бүгдээрээ үүрэг хүлээж оролцох ёстой гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нэрт хуульч Б.Чимэд гуай, “Үндсэн хууль бол алган дээр тавьсан Монгол Улс” хэмээн хэлсэн нь, 7100 гаруй үгнээс бүрдэж байгаа энэхүү Үндсэн хуулийг бүтнээр нь харах юм бол Монгол Улс тэр чигээрээ багтчихсан байна гэсэн санаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бид Б.Чимэд гуайн хэлээд байсныг ойлгохуйц арай хялбаршуулсан загвар руу оруулсан юм. Мэдээж, энэ тийм төгс төгөлдөр судалгаа болоогүй. Гэхдээ л Үндсэн хуулиар тодорхойлсон нийгмийн зорилго, зарчим, үнэт зүйлсийг хооронд нь харилцан уялдаатайгаар загварт оруулж чадсандаа олзуурхаж, гол ач холбогдол нь гэж харж байгаа юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Байшин маань ийм байх ёстой” гэдэг загвар гараад ирчихвэл түүндээ нийцсэн боловсрол, эрүүл мэнд, төрийн тогтолцоо ямар байх ёстойг тодорхойлж гаргаж ирэх боломжтой. Ингэж томоор нь харахгүйгээр нийгмийн гишүүдийн хэрэгцээнд нийцсэн боловсролын загвар, тогтолцоог гаргаж ирэх боломжгүй юм билээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр, Үндсэн хууль маань бидний монголчуудыг нэгтгэх, ирээдүй өөд хөтлөх, магадгүй ойрын хэдэн арван жилдээ баттай хөтөч болж чадах “алтан гадас” од гэж миний бие хэлмээр байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн бид ХЭҮК-той хамтраад Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйл дэх 18 багц эрхийн үг болгоныг тодорхойлж, мөн Үндсэн хуулийн 16-д орсон багцалчихсан эрхүүдийг задалж үзсэн юм. Тухайлбал, “Хүн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй” гэсэн заалтыг шалгаж, хэмжиж болдог нэгж хэсгүүд рүү задалсан. Ингээд нэгдүгээрт, “Иргэн эрүүл орчинд амьдрах эрхтэй”. Хоёрдугаарт, “Иргэн аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй”. Энэ бол нийтдээ хоёр эрх. Энэ мэтчилэнгээр Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан 18 багц эрхийг задлахад нийт 97 нэгж эрх болж задарч байна лээ. Нэгж эрх гэдэг нь тухайлан хэмжиж шалгаж болдог эрхийг хэлдэг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хуулиа хүн болгонд хүргэхийн тулд яг юунаас эхлэх вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Үндсэн хуулийн толгой хэсэгт, “Иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийг цогцлооно” гэсэн байдаг. Төр иргэдийнхээ эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх орчин нөхцлийг бүрдүүлж өгч байгаа л бол тэр нийгэм маань иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм юм байна. Маш энгийн.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Эрх нь хангагдаж байгаа иргэн бүр өөрсдөө бүтээгч болдог юм байна. Заавал төрөөс юм нэхээд байхгүй болно. Энэ тухай хүний суурь хэрэгцээний тухай бүхэл бүтэн онол бий. Эрх чөлөө гэдэг бол тэр хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй бай гэсэн үг юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаас, иргэн Д юм бүтээх гээд явж байхад нь иргэн Б ямар нэгэн байдлаар саад хийж магадгүй. Тэгвэл иргэн Б өөрийнхөө эрхийг эдлэхдээ бусад иргэний Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхэд саад учруулж болохгүй гэдгийг л заасан. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж Үндсэн хуулиа олон талаас нь, цогцоор нь харж таньж мэдэхгүйгээс болоод манай нийгмийн дунд хэрүүл маргаан, тэмцлүүд үүсээд байна шүү дээ. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Хууль бол сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл </span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Таны ярьснаас бодоод үзтэл, би өглөө гэрээс гарахаас эхлээд л өөрийнхөө ая тух, аюулгүй байдалд санаа тавих явцад бусад хүний зүгээс надад ирсэн санаатай санамсаргүй сөрөг хандлага бүрт хариу үйлдэл үзүүлэхдээ хэм хэмжээ баримталж байгаа нь өөрөө ч анзааралгүй хуулийн дор амьдарч байгаагаа ухамсарласан үйлдэл юм байна шүү дээ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Яг тийм. Дээр өгүүлсэн 18 дугаар зүйл дэх 97 шалгуурыг л та хангаад яваад байгаа хэрэг шүү дээ. Гадаадад байгаа монголчууд маань ихэвчлэн холбогддог нэг гэмт хэрэг бий. Хүнд уурлангуутаа зодчихдог. Гэтэл гаднынхан хэчнээн уурласан ч биеэ бариад л орилоод байдаг юм билээ. Хууль тэрхүү сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл байхгүй юу. Сэтгэл хөдлөл гэдэг цэгцгүй бодол санаанаас үүсэж байгаа тархин доторх өдөөлт. Уурлаж, бухимдах эсвэл баярлаж хөөрөх үедээ хүн эрүүлээр, сахилга баттайгаар сэтгэн бодох чадвараа алддаг. Манайхан сошиалаар хүмүүст яаж уураа гаргадаг билээ. Хэлэх хэлэхгүй үгээр доромжилдог. Нэг сэтгэл хөөрөлд автчихаад түүнийгээ зөв гээд бодчихсон. Үнэн хэрэгтээ бол сэтгэл санаагаа удирдаж чаддаггүй, галзуу хүнтэй л адилхан гэсэн үг шүү дээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг ямар учраас гарсан гэж та бодож байна вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монголчууд эзэн Чингис хааны үеэсээ л хууль дүрэмд хатуу захирагддаг байсан шүү дээ. Харамсалтай нь, цагийн эрхээр, түүхийн олон нугачаан дунд энэхүү ёс жаяг сэтгэлгээ нь өөрчлөгдсөн.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг үндсэндээ социализмын үед үүсчихсэн болов уу. Яагаад гэхээр, Москвад төвтэй коммунизмын үзэл баримтлал намаар дамжаад хэрэгжиж байсан учраас. Намын дарга хуулиа хэрхэн тойрох аргаа сайн мэддэг байсан хэрэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин одоогийн (1992 онд баталсан) Үндсэн хууль 1960 оны Үндсэн хуулиас зарчмын хувьд өөр. Төр өөрөө иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хууль яг энэ үзэл баримтлал, зарчмаараа явбал НҮБ-аас баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, хүний суурь хэрэгцээний онолтой яв цав нийцэж байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харамсалтай нь бид хуулиа уншдаггүй, хэрэглэдэггүй нь нөгөө л хуучин социализмынхаа үеийн хандлагаар яваад байгатай холбоотой. Үүнээс болоод нийгэмд ихээхэн талцал, бэрхшээлүүд үүсэж байна. Цоорхойтой хуулиуд гарч байна. Түүнийгээ дагаад авилгал, хээл хахууль, хүнд суртал гэх мэт сөрөг үзэгдлүүд гарч эхэлж байна шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бид Манжийн эрхшээлд 100 гаруй жил, Москвагийн буюу коммунизмын үзэл санааны эрхшээлд байсны уршгаар бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болчихсон. Өөрийн гэсэн оюун санааны загвар гаргадаг, түүнийгээ хэрэглэдэг дадал зуршил байхгүй болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгээд л бусдын юмыг дуурайгаад, “Оксфорд эсвэл Финланд гоё шүү дээ” гээд бэлэн шийдэл хайгаад байдаг. Гэтэл монгол ахуй сэтгэлгээ, орчин, эдийн засаг, хууль эрх зүй өөр шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бидний тархи яачихсан гэж. Монгол тархи, монгол загвар байж болдоггүй юм уу? Монголчуудад тэр зэргийн оюуны потенциал байгаа гэдэгт 100 хувь итгэлтэй байна. </span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Үндсэн хуулийг дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт тусад нь бүлэг болгож оруулах шаардлагатай</span><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Хүн болгоны тархинд “Та үндсэн хуулиа судалж, ойлгох ёстой” гэдэг тэр сэтгэлгээг ямар арга замаар суулгах ёстой юм бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Миний сонссоноор, Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар МУИС-ийн дэргэд Үндсэн хууль судлалын төв байгуулсан юм билээ. Энэ маш чухал алхам. Хоёрдугаарт, заавал төрийн байгууллагуудыг хүлээгээд байхгүйгээр манай иргэний нийгмийн байгууллагууд чадах нөөцдөө тааруулаад оролцох ёстой.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаар дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт бүр тусад нь нэг бүлэг болгоод оруулах шаардлагатай. Үүнийг цаг алдалгүйгээр эхлүүлмээр байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Албан байгууллагуудад мөн нийгмийн хариуцлагынх нь хүрээнд Үндсэн хуулийн мэдлэг мэдээлэл олгох үүрэг хариуцлагыг бий болгочихвол дорвитой өөрчлөлт гарах болов уу.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэвэл иргэн бүр Үндсэн хуулиа яв цав мөрддөг, Үндсэн хуульд захирагдахыг төрийн бүхий л түшмэл, салаа мөчрөөс шаарддаг болно. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүний эрх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүний эрх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэнхууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэнхууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1779911942.17"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>us05web.zoom.us/j/82952635763?pwd=VhaFjaV68bg2GkwveEiSJBrV8AjlJN.1</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [122.201.31.97] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>transfer.cloud.mn/view/69HT4N</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>76555666</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '45340';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/biznes-erkhlegch-emegtei-udirdlaguudad-zoriulsan-surgal">
Бизнес эрхлэгч эмэгтэй удирдлагуудад зориулсан сургалтын бүртгэл эхэллээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-bank-2026-ond-niigmiin-khariutslagiin-tusluuded-32-terbum-tugrug-zartsuulna">
ХААН Банк 2026 онд нийгмийн хариуцлагын төслүүдэд 32 тэрбум төгрөг зарцуулна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/aenkhjargal-bodi-daatgal-eruul-mendiin-daatgaliig-strategiin-chukhal-buteegdekhuun-khemeen-uzej-baigaa">
А.Энхжаргал: “Бодь даатгал” нь Голомт банк, “Бодь интернэйшнл”-ээс тусдаа, бие даасан компани гэдгийг албан ёсоор мэдэгдэж байна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
Тайван жагсаал, цуглаан хийж үзэл бодлоо илэрхийлэх хандлага нэмэгдэж буйг судлаачид онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
05 сарын 29, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт /бүрэн эхээрээ/ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
Г.Занданшатар: Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт Төр цэгцрэх их өөрчлөлтийг авчирна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
Танилц: Үндсэн хуульд орж буй гол өөрчлөлтүүд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
Фото: Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж чадсан гишүүдийн "баярт мөч"-өөс онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nyzg";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<meta name="keywords"
content="хүний эрх, үндсэнхууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. Хамгийн хортой зүйл..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/b5174f703261a76b7f1b577a485edf4a.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/khulan%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Хүдэрчулууны Хулан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 28, 2025</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/dea3688f66a82da770fb05d08aca323b.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Хамгийн хортой зүйл бол бидний оюун санааны эмх замбараагүй байдал</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бол үндэсний нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч мөн болохыг та хэрхэн тодорхойлох вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монгол Улсыг 3.5 сая хүнтэй гэр бүл гэж үзвэл гишүүн бүр нь хүлээн зөвшөөрсөн, албан ёсны зөв буруугийн шалгуур хэрэгтэй. Энэ шалгуур маань Үндсэн хууль. Хүмүүс бие биентэйгээ харилцахад заавал баримтлах ёстой шалгуур, зарчмуудыг Үндсэн хуулиар тодорхойлчихсон. Энэ утгаараа Үндсэн хууль маань манай нийгмийн 3.5 сая гишүүнийг бүгдийг нь нэгтгэж байгаа үзэл санаа, үзэл баримтлалын нийтлэг хөтөч нь. Бас зөв, буруугийн хатуу шалгуур мөн. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хуульгүй бол нийгэмд эмх замбараагүй байдал үүснэ. Үүнээс хамгийн хортой нь бидний оюун санаанд гарч байгаа эмх замбараагүй байдал. Оюун санааг маань хашиж, цэгцэлж өгөх бидэнд байгаа хамгийн хүчирхэг зэвсэг бол Үндсэн хууль. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хууль бидний амьдралд хэнийг ч ялгахгүйгээр, шууд хамааралтай оршдгийг батлах зарим жишээг та дурьдаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Манай нийгэм одоогоор томоохон хоёр өөрчлөлтийн явцыг туулж байна. Эхнийх нь хуучин социалист тогтолцооноос бид ардчилсан тогтолцоо руу шилжсэн явдал. Үүнийг хүн бүр мэднэ. Энэ бол бидний оюун санаанд гарч байгаа маш том өөрчлөлт боловч тэрхүү өөрчлөлт нь хэцүүхэн явж байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>Бичлэг үзэх:</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPeaknews1%2Fvideos%2F1439184380629084%2F&show_text=false&width=302&t=0" width="302" height="476" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no" allowfullscreen="true"></iframe> </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хуучин нийгэмд Төр бидний өмнөөс шийдвэр гаргаж, сайн, мууг шийддэг бүтэц байсан бол өдгөө Үндсэн хуулиар төр иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. Тэгсэн хэрнээ л төр биднийг залдаг, чиглүүлдэг, хянадаг, шийтгэдэг, шагнадаг ойлголт нь хэвээрээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёр дахь том өөрчлөлтөд судлаач нар барагтай л бол анхаарал хандуулахгүй байгаа юм. Монголд хүн амын талаас илүү хувь нь суурин газарт амьдарч байна. </span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Суурин газар, хөдөө алс нутаг гэдэг амьдралын хэв маягийн хувьд ялгаатай. Суурин газрынхан хүссэн ч, хүсээгүй ч бусадтай хамт ажиллахын зэрэгцээ, хөрш зэргэлдээ амьдарч байгаа хүмүүстэйгээ өдөр тутамд харилцаа үүсгэж байгаа. Хөдөө хээр ганц гэрээрээ амьдарч байгаа хүнд адуугаа унаад дуугаа чангахан аялаад явахад бусдын эрх ашиг хөндөгдөх гэж зүйл байхгүй мэт санагдаж болох. Гэвч тийм биш юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Өнөөдөр хөдөөгийн залуус хот руу олноор орж ирж, хүссэн хүсээгүй нийгмийн харилцаанд орж эхэлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хөдөө амьдрахад зохицсон сэтгэлгээгээр хотод амьдрах боломжгүй. Гэтэл хөдөө амьдарч байсан дадал зуршлаа өөрчлөхгүйгээр тэр хэвээр нь хотод амьдрахдаа хэрэглээд, үүний улмаас бусад хүнтэй ихээхэн зөрчилдөж байна. Бусад хүний эрх ашгийг алхам бүрдээ зөрчиж байгаагаа мэддэггүй. Хууль, дүрэмд захирагдах ёстойгоо ч ойлгодоггүй. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр аль ч уулын мухарт байгаа хүн хуулийн дор л амьдарна. Хүнтэй гэр бүл болж, наад зах нь Гэр бүлийн тухай хуулийн зохицуулалт дор амьдарч таарна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ бол хоёр дахь томоохон өөрчлөлт. Энэ хоёр том өөрчлөлт манай улсад зэрэгцээд явж байгаагаас болоод нийгмийн харилцаанд олон асуудлыг үүсгээд байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тийм учраас л бид Үндсэн хуулиа мэддэг, сахидаг, бусад хуулийг ч сайн таньж мэдэж, дагаж мөрддөг байж гэмээ нь баталгаатай амьдрах хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Зөвхөн мэддэг байгаад зогсохгүй, Үндсэн хуульд заасан эрхээ түшмэдүүдээс нэхдэг байх ёстой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Үндсэн хууль бидэнд 18 биш, 97 эрх олгодог</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Та Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүнээр ажиллаж байхдаа Үндсэн хуульд системийн инженерчлэлийн аргаар судалгаа хийсэн шүү дээ. Энэ талаараа манай уншигчдад сонирхуулаач? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Би инженер хүн. Тиймээс системийн инженерчлэлийн аргыг хэрэглэж 2018 онд нэгэн сонирхолтой судалгааг хийсэн. Энэ бол юмс үзэгдлийг бүхлээр нь, цогцоор нь төсөөлж, загварчлах арга. Зүйрлэх юм бол байшингийн суурь, дээвэр, баганууд ямар байна вэ, давхруудад нь юу байна вэ, байх ёстой зүйлүүд нь байна уу гэдгийг системийн инженерчлэлийн аргаар бүхэлд нь загварчилж харсан. </span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бүтнээр нь харахад манай нийгэм нэгдмэл зорилготой, түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд тодорхой үүрэг хүлээдэг, тэр үүргүүд нь хоорондоо харилцан уялдаатай, хүмүүс хоорондоо харилцахад баримтлах ёстой хэм хэмжээг заачихсан байдаг юм байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэхүү шинжилгээг хийсний үр дүнд бид Үндсэн хуульд орсон үг болгоны утгыг таньж мэдсэн. Дараа нь Үндсэн хуулийн 70 зүйлээр одорхойлсон үүрэг, хэм хэмжээнүүдийг харилцан уялдаатай цогц шийдлийн эхлбэрт оруулж загварчилсан. өөрөөр хэлбэл, Үндсэн хуулиар тодорхойлсон үзэл баримтлалыг нэг загварт оруулсан хэрэг. Уг загвараа ХЭТ-16 гэж нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү 70 зүйлтэй хууль маань “Хүний Эрх Төвтэй нийгмийн үзэл баримтлал байна” гэж үзсэн хэрэг. “16” гэдэг нь Үндсэн хуулийн 16 дугаар заалт буюу энэ хуулиар “Монгол Улсын иргэн бүрт баталгаатай эдлүүлнэ” хэмээн баталгаажуулж амласан 18 багц эрх, эрх чөлөө байгаа юм. Энэ бол манай нийгмийн нэгдмэл зорилго.</span><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="631,422" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/cdbf136d476edc288478e8e051339e22.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Энэ зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд төр, намууд, иргэд, хувийн бизнесүүд бүгдээрээ үүрэг хүлээж оролцох ёстой гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нэрт хуульч Б.Чимэд гуай, “Үндсэн хууль бол алган дээр тавьсан Монгол Улс” хэмээн хэлсэн нь, 7100 гаруй үгнээс бүрдэж байгаа энэхүү Үндсэн хуулийг бүтнээр нь харах юм бол Монгол Улс тэр чигээрээ багтчихсан байна гэсэн санаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж бид Б.Чимэд гуайн хэлээд байсныг ойлгохуйц арай хялбаршуулсан загвар руу оруулсан юм. Мэдээж, энэ тийм төгс төгөлдөр судалгаа болоогүй. Гэхдээ л Үндсэн хуулиар тодорхойлсон нийгмийн зорилго, зарчим, үнэт зүйлсийг хооронд нь харилцан уялдаатайгаар загварт оруулж чадсандаа олзуурхаж, гол ач холбогдол нь гэж харж байгаа юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Байшин маань ийм байх ёстой” гэдэг загвар гараад ирчихвэл түүндээ нийцсэн боловсрол, эрүүл мэнд, төрийн тогтолцоо ямар байх ёстойг тодорхойлж гаргаж ирэх боломжтой. Ингэж томоор нь харахгүйгээр нийгмийн гишүүдийн хэрэгцээнд нийцсэн боловсролын загвар, тогтолцоог гаргаж ирэх боломжгүй юм билээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгэхээр, Үндсэн хууль маань бидний монголчуудыг нэгтгэх, ирээдүй өөд хөтлөх, магадгүй ойрын хэдэн арван жилдээ баттай хөтөч болж чадах “алтан гадас” од гэж миний бие хэлмээр байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн бид ХЭҮК-той хамтраад Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйл дэх 18 багц эрхийн үг болгоныг тодорхойлж, мөн Үндсэн хуулийн 16-д орсон багцалчихсан эрхүүдийг задалж үзсэн юм. Тухайлбал, “Хүн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй” гэсэн заалтыг шалгаж, хэмжиж болдог нэгж хэсгүүд рүү задалсан. Ингээд нэгдүгээрт, “Иргэн эрүүл орчинд амьдрах эрхтэй”. Хоёрдугаарт, “Иргэн аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй”. Энэ бол нийтдээ хоёр эрх. Энэ мэтчилэнгээр Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан 18 багц эрхийг задлахад нийт 97 нэгж эрх болж задарч байна лээ. Нэгж эрх гэдэг нь тухайлан хэмжиж шалгаж болдог эрхийг хэлдэг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Үндсэн хуулиа хүн болгонд хүргэхийн тулд яг юунаас эхлэх вэ? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Үндсэн хуулийн толгой хэсэгт, “Иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийг цогцлооно” гэсэн байдаг. Төр иргэдийнхээ эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх орчин нөхцлийг бүрдүүлж өгч байгаа л бол тэр нийгэм маань иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм юм байна. Маш энгийн.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Эрх нь хангагдаж байгаа иргэн бүр өөрсдөө бүтээгч болдог юм байна. Заавал төрөөс юм нэхээд байхгүй болно. Энэ тухай хүний суурь хэрэгцээний тухай бүхэл бүтэн онол бий. Эрх чөлөө гэдэг бол тэр хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй бай гэсэн үг юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаас, иргэн Д юм бүтээх гээд явж байхад нь иргэн Б ямар нэгэн байдлаар саад хийж магадгүй. Тэгвэл иргэн Б өөрийнхөө эрхийг эдлэхдээ бусад иргэний Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхэд саад учруулж болохгүй гэдгийг л заасан. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэж Үндсэн хуулиа олон талаас нь, цогцоор нь харж таньж мэдэхгүйгээс болоод манай нийгмийн дунд хэрүүл маргаан, тэмцлүүд үүсээд байна шүү дээ. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Хууль бол сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл </span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Таны ярьснаас бодоод үзтэл, би өглөө гэрээс гарахаас эхлээд л өөрийнхөө ая тух, аюулгүй байдалд санаа тавих явцад бусад хүний зүгээс надад ирсэн санаатай санамсаргүй сөрөг хандлага бүрт хариу үйлдэл үзүүлэхдээ хэм хэмжээ баримталж байгаа нь өөрөө ч анзааралгүй хуулийн дор амьдарч байгаагаа ухамсарласан үйлдэл юм байна шүү дээ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Яг тийм. Дээр өгүүлсэн 18 дугаар зүйл дэх 97 шалгуурыг л та хангаад яваад байгаа хэрэг шүү дээ. Гадаадад байгаа монголчууд маань ихэвчлэн холбогддог нэг гэмт хэрэг бий. Хүнд уурлангуутаа зодчихдог. Гэтэл гаднынхан хэчнээн уурласан ч биеэ бариад л орилоод байдаг юм билээ. Хууль тэрхүү сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл байхгүй юу. Сэтгэл хөдлөл гэдэг цэгцгүй бодол санаанаас үүсэж байгаа тархин доторх өдөөлт. Уурлаж, бухимдах эсвэл баярлаж хөөрөх үедээ хүн эрүүлээр, сахилга баттайгаар сэтгэн бодох чадвараа алддаг. Манайхан сошиалаар хүмүүст яаж уураа гаргадаг билээ. Хэлэх хэлэхгүй үгээр доромжилдог. Нэг сэтгэл хөөрөлд автчихаад түүнийгээ зөв гээд бодчихсон. Үнэн хэрэгтээ бол сэтгэл санаагаа удирдаж чаддаггүй, галзуу хүнтэй л адилхан гэсэн үг шүү дээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг ямар учраас гарсан гэж та бодож байна вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Монголчууд эзэн Чингис хааны үеэсээ л хууль дүрэмд хатуу захирагддаг байсан шүү дээ. Харамсалтай нь, цагийн эрхээр, түүхийн олон нугачаан дунд энэхүү ёс жаяг сэтгэлгээ нь өөрчлөгдсөн.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг үндсэндээ социализмын үед үүсчихсэн болов уу. Яагаад гэхээр, Москвад төвтэй коммунизмын үзэл баримтлал намаар дамжаад хэрэгжиж байсан учраас. Намын дарга хуулиа хэрхэн тойрох аргаа сайн мэддэг байсан хэрэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин одоогийн (1992 онд баталсан) Үндсэн хууль 1960 оны Үндсэн хуулиас зарчмын хувьд өөр. Төр өөрөө иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Үндсэн хууль яг энэ үзэл баримтлал, зарчмаараа явбал НҮБ-аас баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, хүний суурь хэрэгцээний онолтой яв цав нийцэж байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харамсалтай нь бид хуулиа уншдаггүй, хэрэглэдэггүй нь нөгөө л хуучин социализмынхаа үеийн хандлагаар яваад байгатай холбоотой. Үүнээс болоод нийгэмд ихээхэн талцал, бэрхшээлүүд үүсэж байна. Цоорхойтой хуулиуд гарч байна. Түүнийгээ дагаад авилгал, хээл хахууль, хүнд суртал гэх мэт сөрөг үзэгдлүүд гарч эхэлж байна шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бид Манжийн эрхшээлд 100 гаруй жил, Москвагийн буюу коммунизмын үзэл санааны эрхшээлд байсны уршгаар бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болчихсон. Өөрийн гэсэн оюун санааны загвар гаргадаг, түүнийгээ хэрэглэдэг дадал зуршил байхгүй болчихсон. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Тэгээд л бусдын юмыг дуурайгаад, “Оксфорд эсвэл Финланд гоё шүү дээ” гээд бэлэн шийдэл хайгаад байдаг. Гэтэл монгол ахуй сэтгэлгээ, орчин, эдийн засаг, хууль эрх зүй өөр шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Бидний тархи яачихсан гэж. Монгол тархи, монгол загвар байж болдоггүй юм уу? Монголчуудад тэр зэргийн оюуны потенциал байгаа гэдэгт 100 хувь итгэлтэй байна. </span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 18px;"> </span><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> Үндсэн хуулийг дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт тусад нь бүлэг болгож оруулах шаардлагатай</span><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><strong>-Хүн болгоны тархинд “Та үндсэн хуулиа судалж, ойлгох ёстой” гэдэг тэр сэтгэлгээг ямар арга замаар суулгах ёстой юм бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Миний сонссоноор, Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар МУИС-ийн дэргэд Үндсэн хууль судлалын төв байгуулсан юм билээ. Энэ маш чухал алхам. Хоёрдугаарт, заавал төрийн байгууллагуудыг хүлээгээд байхгүйгээр манай иргэний нийгмийн байгууллагууд чадах нөөцдөө тааруулаад оролцох ёстой.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Нөгөө талаар дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт бүр тусад нь нэг бүлэг болгоод оруулах шаардлагатай. Үүнийг цаг алдалгүйгээр эхлүүлмээр байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Албан байгууллагуудад мөн нийгмийн хариуцлагынх нь хүрээнд Үндсэн хуулийн мэдлэг мэдээлэл олгох үүрэг хариуцлагыг бий болгочихвол дорвитой өөрчлөлт гарах болов уу.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Ингэвэл иргэн бүр Үндсэн хуулиа яв цав мөрддөг, Үндсэн хуульд захирагдахыг төрийн бүхий л түшмэл, салаа мөчрөөс шаарддаг болно. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүний эрх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүний эрх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэнхууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэнхууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu&text=Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/djargalsaikhan-erkh-chuluu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1779911942.17"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('c3fba5cd-5ac3-4f45-9325-21eb382b12cb')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>us05web.zoom.us/j/82952635763?pwd=VhaFjaV68bg2GkwveEiSJBrV8AjlJN.1</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [122.201.31.97] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('ef14dca2-7b20-4ad8-ae83-cfbb6db229d3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>transfer.cloud.mn/view/69HT4N</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.126.88.99] ・ 2025.08.30</span>
<a onclick="addReply('8fdc50bd-fc1d-411f-a1bc-fe60756fce4e')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>76555666</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '45340';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/biznes-erkhlegch-emegtei-udirdlaguudad-zoriulsan-surgal">
Бизнес эрхлэгч эмэгтэй удирдлагуудад зориулсан сургалтын бүртгэл эхэллээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-bank-2026-ond-niigmiin-khariutslagiin-tusluuded-32-terbum-tugrug-zartsuulna">
ХААН Банк 2026 онд нийгмийн хариуцлагын төслүүдэд 32 тэрбум төгрөг зарцуулна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/aenkhjargal-bodi-daatgal-eruul-mendiin-daatgaliig-strategiin-chukhal-buteegdekhuun-khemeen-uzej-baigaa">
А.Энхжаргал: “Бодь даатгал” нь Голомт банк, “Бодь интернэйшнл”-ээс тусдаа, бие даасан компани гэдгийг албан ёсоор мэдэгдэж байна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/10a1ed7224db73f82cb3b81d709baf3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/taiwan-jagsaal-tsuglaan-khiij-uzel-bodloo-ilerkhiilekh-khandlaga-nemegdej-buig-sudlaachid-ontsolj-baina">
Тайван жагсаал, цуглаан хийж үзэл бодлоо илэрхийлэх хандлага нэмэгдэж буйг судлаачид онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
05 сарын 29, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/9e5a8593b1a9870395c0f191c8cc2d27.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-buren-ekheeree">
Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт /бүрэн эхээрээ/ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d7b782b6319ead2a5b0701dd8bc387d9.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/g-zandanshatar-undsen-khuulid-oruulsan-nemelt-uurchlult-tur-tsegtsrekh-ikh-uurchlultiig-awchirna">
Г.Занданшатар: Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт Төр цэгцрэх их өөрчлөлтийг авчирна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/26f75e2e1c63ef2bd0b9e43f7a381f52.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanilts-undsen-khuulid-orj-bui-gol-uurchlultuud">
Танилц: Үндсэн хуульд орж буй гол өөрчлөлтүүд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/067a86ef2cb40963ddbafc2bf360ab74.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/foto-undsen-khuulid-uurchlult-oruulj-chadsan-gishuudiin-bayar-aas-ontsolj-bainaa">
Фото: Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж чадсан гишүүдийн "баярт мөч"-өөс онцолж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
11 сарын 15, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nyzg";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZjA0YTQzMjUxYWNlYzJiN2Y4MmUxMWQxMjJhMWNlZGExMjIyYWE1YmEwZDdmYmFhNTExMjhiNGU4Y2NiOTQwNuw7g63gd3FmaFc9c/QKicOYtEY34x1kw4zKyByH18BS',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1782590342',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZTY0YzQ0NWZlODBmMGQ0YTI2ZDdhMTU0MDk2MTdlMDAzOWVmOGEyZWU1NDAyYzc5ZjQ5YTE2MWJhYjBmYjJhMj5WPEmzdKQ/pWNJQmPUSqQvVV2vh+noU4TZFRHlm5IrsCUAL83GovF/w0cFtgfNqN8Yy2LDR9Rvu2YXb/WxUv8=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1782503942',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '6944d9d60164d41b762a965e3f41384f41e8bddee2ac4cfdafb79207823fca677f1148778d260a5b6f15ae8e627d134652221f59b17c140849e8adfdad93aa4c'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.ZjA0YTQzMjUxYWNlYzJiN2Y4MmUxMWQxMjJhMWNlZGExMjIyYWE1YmEwZDdmYmFhNTExMjhiNGU4Y2NiOTQwNuw7g63gd3FmaFc9c/QKicOYtEY34x1kw4zKyByH18BS'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1782590342'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ZTY0YzQ0NWZlODBmMGQ0YTI2ZDdhMTU0MDk2MTdlMDAzOWVmOGEyZWU1NDAyYzc5ZjQ5YTE2MWJhYjBmYjJhMj5WPEmzdKQ/pWNJQmPUSqQvVV2vh+noU4TZFRHlm5IrsCUAL83GovF/w0cFtgfNqN8Yy2LDR9Rvu2YXb/WxUv8='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1782503942'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ | Peak News
Д.Жаргалсайхан: Эрх чөлөө гэж хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй байхыг хэлнэ
Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүн асан, өдгөө Системийн инженерчлэлийн институтын тэргүүн Д.Жаргалсайхантай Үндсэн хууль хэрхэн иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч болдог талаар ярилцлаа.
Хамгийн хортой зүйл бол бидний оюун санааны эмх замбараагүй байдал
-Үндсэн хууль бол үндэсний нийтлэг эрх ашгийг хамгаалах үзэл санааны хөтөч мөн болохыг та хэрхэн тодорхойлох вэ?
-Монгол Улсыг 3.5 сая хүнтэй гэр бүл гэж үзвэл гишүүн бүр нь хүлээн зөвшөөрсөн, албан ёсны зөв буруугийн шалгуур хэрэгтэй. Энэ шалгуур маань Үндсэн хууль. Хүмүүс бие биентэйгээ харилцахад заавал баримтлах ёстой шалгуур, зарчмуудыг Үндсэн хуулиар тодорхойлчихсон. Энэ утгаараа Үндсэн хууль маань манай нийгмийн 3.5 сая гишүүнийг бүгдийг нь нэгтгэж байгаа үзэл санаа, үзэл баримтлалын нийтлэг хөтөч нь. Бас зөв, буруугийн хатуу шалгуур мөн.
Үндсэн хуульгүй бол нийгэмд эмх замбараагүй байдал үүснэ. Үүнээс хамгийн хортой нь бидний оюун санаанд гарч байгаа эмх замбараагүй байдал. Оюун санааг маань хашиж, цэгцэлж өгөх бидэнд байгаа хамгийн хүчирхэг зэвсэг бол Үндсэн хууль.
-Үндсэн хууль бидний амьдралд хэнийг ч ялгахгүйгээр, шууд хамааралтай оршдгийг батлах зарим жишээг та дурьдаач?
-Манай нийгэм одоогоор томоохон хоёр өөрчлөлтийн явцыг туулж байна. Эхнийх нь хуучин социалист тогтолцооноос бид ардчилсан тогтолцоо руу шилжсэн явдал. Үүнийг хүн бүр мэднэ. Энэ бол бидний оюун санаанд гарч байгаа маш том өөрчлөлт боловч тэрхүү өөрчлөлт нь хэцүүхэн явж байна.
Бичлэг үзэх:
Хуучин нийгэмд Төр бидний өмнөөс шийдвэр гаргаж, сайн, мууг шийддэг бүтэц байсан бол өдгөө Үндсэн хуулиар төр иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон. Тэгсэн хэрнээ л төр биднийг залдаг, чиглүүлдэг, хянадаг, шийтгэдэг, шагнадаг ойлголт нь хэвээрээ.
Хоёр дахь том өөрчлөлтөд судлаач нар барагтай л бол анхаарал хандуулахгүй байгаа юм. Монголд хүн амын талаас илүү хувь нь суурин газарт амьдарч байна.
Суурин газар, хөдөө алс нутаг гэдэг амьдралын хэв маягийн хувьд ялгаатай. Суурин газрынхан хүссэн ч, хүсээгүй ч бусадтай хамт ажиллахын зэрэгцээ, хөрш зэргэлдээ амьдарч байгаа хүмүүстэйгээ өдөр тутамд харилцаа үүсгэж байгаа. Хөдөө хээр ганц гэрээрээ амьдарч байгаа хүнд адуугаа унаад дуугаа чангахан аялаад явахад бусдын эрх ашиг хөндөгдөх гэж зүйл байхгүй мэт санагдаж болох. Гэвч тийм биш юм.
Өнөөдөр хөдөөгийн залуус хот руу олноор орж ирж, хүссэн хүсээгүй нийгмийн харилцаанд орж эхэлж байна.
Хөдөө амьдрахад зохицсон сэтгэлгээгээр хотод амьдрах боломжгүй. Гэтэл хөдөө амьдарч байсан дадал зуршлаа өөрчлөхгүйгээр тэр хэвээр нь хотод амьдрахдаа хэрэглээд, үүний улмаас бусад хүнтэй ихээхэн зөрчилдөж байна. Бусад хүний эрх ашгийг алхам бүрдээ зөрчиж байгаагаа мэддэггүй. Хууль, дүрэмд захирагдах ёстойгоо ч ойлгодоггүй.
Тэгэхээр аль ч уулын мухарт байгаа хүн хуулийн дор л амьдарна. Хүнтэй гэр бүл болж, наад зах нь Гэр бүлийн тухай хуулийн зохицуулалт дор амьдарч таарна.
Энэ бол хоёр дахь томоохон өөрчлөлт. Энэ хоёр том өөрчлөлт манай улсад зэрэгцээд явж байгаагаас болоод нийгмийн харилцаанд олон асуудлыг үүсгээд байна.
Тийм учраас л бид Үндсэн хуулиа мэддэг, сахидаг, бусад хуулийг ч сайн таньж мэдэж, дагаж мөрддөг байж гэмээ нь баталгаатай амьдрах хэрэгцээ шаардлага үүсээд байна. Зөвхөн мэддэг байгаад зогсохгүй, Үндсэн хуульд заасан эрхээ түшмэдүүдээс нэхдэг байх ёстой.
Үндсэн хууль бидэнд 18 биш, 97 эрх олгодог
-Та Залуу судлаачдыг дэмжих сангийн тэргүүнээр ажиллаж байхдаа Үндсэн хуульд системийн инженерчлэлийн аргаар судалгаа хийсэн шүү дээ. Энэ талаараа манай уншигчдад сонирхуулаач?
-Би инженер хүн. Тиймээс системийн инженерчлэлийн аргыг хэрэглэж 2018 онд нэгэн сонирхолтой судалгааг хийсэн. Энэ бол юмс үзэгдлийг бүхлээр нь, цогцоор нь төсөөлж, загварчлах арга. Зүйрлэх юм бол байшингийн суурь, дээвэр, баганууд ямар байна вэ, давхруудад нь юу байна вэ, байх ёстой зүйлүүд нь байна уу гэдгийг системийн инженерчлэлийн аргаар бүхэлд нь загварчилж харсан.
Ингэж бүтнээр нь харахад манай нийгэм нэгдмэл зорилготой, түүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд тодорхой үүрэг хүлээдэг, тэр үүргүүд нь хоорондоо харилцан уялдаатай, хүмүүс хоорондоо харилцахад баримтлах ёстой хэм хэмжээг заачихсан байдаг юм байна.
Энэхүү шинжилгээг хийсний үр дүнд бид Үндсэн хуульд орсон үг болгоны утгыг таньж мэдсэн. Дараа нь Үндсэн хуулийн 70 зүйлээр одорхойлсон үүрэг, хэм хэмжээнүүдийг харилцан уялдаатай цогц шийдлийн эхлбэрт оруулж загварчилсан. өөрөөр хэлбэл, Үндсэн хуулиар тодорхойлсон үзэл баримтлалыг нэг загварт оруулсан хэрэг. Уг загвараа ХЭТ-16 гэж нэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү 70 зүйлтэй хууль маань “Хүний Эрх Төвтэй нийгмийн үзэл баримтлал байна” гэж үзсэн хэрэг. “16” гэдэг нь Үндсэн хуулийн 16 дугаар заалт буюу энэ хуулиар “Монгол Улсын иргэн бүрт баталгаатай эдлүүлнэ” хэмээн баталгаажуулж амласан 18 багц эрх, эрх чөлөө байгаа юм. Энэ бол манай нийгмийн нэгдмэл зорилго.
Энэ зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд төр, намууд, иргэд, хувийн бизнесүүд бүгдээрээ үүрэг хүлээж оролцох ёстой гэсэн үг.
Нэрт хуульч Б.Чимэд гуай, “Үндсэн хууль бол алган дээр тавьсан Монгол Улс” хэмээн хэлсэн нь, 7100 гаруй үгнээс бүрдэж байгаа энэхүү Үндсэн хуулийг бүтнээр нь харах юм бол Монгол Улс тэр чигээрээ багтчихсан байна гэсэн санаа.
Ингэж бид Б.Чимэд гуайн хэлээд байсныг ойлгохуйц арай хялбаршуулсан загвар руу оруулсан юм. Мэдээж, энэ тийм төгс төгөлдөр судалгаа болоогүй. Гэхдээ л Үндсэн хуулиар тодорхойлсон нийгмийн зорилго, зарчим, үнэт зүйлсийг хооронд нь харилцан уялдаатайгаар загварт оруулж чадсандаа олзуурхаж, гол ач холбогдол нь гэж харж байгаа юм.
“Байшин маань ийм байх ёстой” гэдэг загвар гараад ирчихвэл түүндээ нийцсэн боловсрол, эрүүл мэнд, төрийн тогтолцоо ямар байх ёстойг тодорхойлж гаргаж ирэх боломжтой. Ингэж томоор нь харахгүйгээр нийгмийн гишүүдийн хэрэгцээнд нийцсэн боловсролын загвар, тогтолцоог гаргаж ирэх боломжгүй юм билээ.
Тэгэхээр, Үндсэн хууль маань бидний монголчуудыг нэгтгэх, ирээдүй өөд хөтлөх, магадгүй ойрын хэдэн арван жилдээ баттай хөтөч болж чадах “алтан гадас” од гэж миний бие хэлмээр байгаа юм.
Түүнчлэн бид ХЭҮК-той хамтраад Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйл дэх 18 багц эрхийн үг болгоныг тодорхойлж, мөн Үндсэн хуулийн 16-д орсон багцалчихсан эрхүүдийг задалж үзсэн юм. Тухайлбал, “Хүн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй” гэсэн заалтыг шалгаж, хэмжиж болдог нэгж хэсгүүд рүү задалсан. Ингээд нэгдүгээрт, “Иргэн эрүүл орчинд амьдрах эрхтэй”. Хоёрдугаарт, “Иргэн аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй”. Энэ бол нийтдээ хоёр эрх. Энэ мэтчилэнгээр Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан 18 багц эрхийг задлахад нийт 97 нэгж эрх болж задарч байна лээ. Нэгж эрх гэдэг нь тухайлан хэмжиж шалгаж болдог эрхийг хэлдэг.
-Үндсэн хуулиа хүн болгонд хүргэхийн тулд яг юунаас эхлэх вэ?
-Үндсэн хуулийн толгой хэсэгт, “Иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийг цогцлооно” гэсэн байдаг. Төр иргэдийнхээ эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх орчин нөхцлийг бүрдүүлж өгч байгаа л бол тэр нийгэм маань иргэний, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм юм байна. Маш энгийн.
Эрх нь хангагдаж байгаа иргэн бүр өөрсдөө бүтээгч болдог юм байна. Заавал төрөөс юм нэхээд байхгүй болно. Энэ тухай хүний суурь хэрэгцээний тухай бүхэл бүтэн онол бий. Эрх чөлөө гэдэг бол тэр хүний бүтээгч байдалд саад болохгүй бай гэсэн үг юм.
Нөгөө талаас, иргэн Д юм бүтээх гээд явж байхад нь иргэн Б ямар нэгэн байдлаар саад хийж магадгүй. Тэгвэл иргэн Б өөрийнхөө эрхийг эдлэхдээ бусад иргэний Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхэд саад учруулж болохгүй гэдгийг л заасан.
Ингэж Үндсэн хуулиа олон талаас нь, цогцоор нь харж таньж мэдэхгүйгээс болоод манай нийгмийн дунд хэрүүл маргаан, тэмцлүүд үүсээд байна шүү дээ.
Хууль бол сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл
-Таны ярьснаас бодоод үзтэл, би өглөө гэрээс гарахаас эхлээд л өөрийнхөө ая тух, аюулгүй байдалд санаа тавих явцад бусад хүний зүгээс надад ирсэн санаатай санамсаргүй сөрөг хандлага бүрт хариу үйлдэл үзүүлэхдээ хэм хэмжээ баримталж байгаа нь өөрөө ч анзааралгүй хуулийн дор амьдарч байгаагаа ухамсарласан үйлдэл юм байна шүү дээ?
-Яг тийм. Дээр өгүүлсэн 18 дугаар зүйл дэх 97 шалгуурыг л та хангаад яваад байгаа хэрэг шүү дээ. Гадаадад байгаа монголчууд маань ихэвчлэн холбогддог нэг гэмт хэрэг бий. Хүнд уурлангуутаа зодчихдог. Гэтэл гаднынхан хэчнээн уурласан ч биеэ бариад л орилоод байдаг юм билээ. Хууль тэрхүү сэтгэл хөдлөлийг захирах арга хэрэгсэл байхгүй юу. Сэтгэл хөдлөл гэдэг цэгцгүй бодол санаанаас үүсэж байгаа тархин доторх өдөөлт. Уурлаж, бухимдах эсвэл баярлаж хөөрөх үедээ хүн эрүүлээр, сахилга баттайгаар сэтгэн бодох чадвараа алддаг. Манайхан сошиалаар хүмүүст яаж уураа гаргадаг билээ. Хэлэх хэлэхгүй үгээр доромжилдог. Нэг сэтгэл хөөрөлд автчихаад түүнийгээ зөв гээд бодчихсон. Үнэн хэрэгтээ бол сэтгэл санаагаа удирдаж чаддаггүй, галзуу хүнтэй л адилхан гэсэн үг шүү дээ.
-“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг ямар учраас гарсан гэж та бодож байна вэ?
-Монголчууд эзэн Чингис хааны үеэсээ л хууль дүрэмд хатуу захирагддаг байсан шүү дээ. Харамсалтай нь, цагийн эрхээр, түүхийн олон нугачаан дунд энэхүү ёс жаяг сэтгэлгээ нь өөрчлөгдсөн.
“Монголын хууль гурав хоног” гэдэг үг үндсэндээ социализмын үед үүсчихсэн болов уу. Яагаад гэхээр, Москвад төвтэй коммунизмын үзэл баримтлал намаар дамжаад хэрэгжиж байсан учраас. Намын дарга хуулиа хэрхэн тойрох аргаа сайн мэддэг байсан хэрэг.
Харин одоогийн (1992 онд баталсан) Үндсэн хууль 1960 оны Үндсэн хуулиас зарчмын хувьд өөр. Төр өөрөө иргэддээ үйлчилдэг бүтэц болчихсон.
Үндсэн хууль яг энэ үзэл баримтлал, зарчмаараа явбал НҮБ-аас баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, хүний суурь хэрэгцээний онолтой яв цав нийцэж байгаа юм.
Харамсалтай нь бид хуулиа уншдаггүй, хэрэглэдэггүй нь нөгөө л хуучин социализмынхаа үеийн хандлагаар яваад байгатай холбоотой. Үүнээс болоод нийгэмд ихээхэн талцал, бэрхшээлүүд үүсэж байна. Цоорхойтой хуулиуд гарч байна. Түүнийгээ дагаад авилгал, хээл хахууль, хүнд суртал гэх мэт сөрөг үзэгдлүүд гарч эхэлж байна шүү дээ.
Бид Манжийн эрхшээлд 100 гаруй жил, Москвагийн буюу коммунизмын үзэл санааны эрхшээлд байсны уршгаар бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болчихсон. Өөрийн гэсэн оюун санааны загвар гаргадаг, түүнийгээ хэрэглэдэг дадал зуршил байхгүй болчихсон.
Тэгээд л бусдын юмыг дуурайгаад, “Оксфорд эсвэл Финланд гоё шүү дээ” гээд бэлэн шийдэл хайгаад байдаг. Гэтэл монгол ахуй сэтгэлгээ, орчин, эдийн засаг, хууль эрх зүй өөр шүү дээ.
Бидний тархи яачихсан гэж. Монгол тархи, монгол загвар байж болдоггүй юм уу? Монголчуудад тэр зэргийн оюуны потенциал байгаа гэдэгт 100 хувь итгэлтэй байна.
Үндсэн хуулийг дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт тусад нь бүлэг болгож оруулах шаардлагатай
-Хүн болгоны тархинд “Та үндсэн хуулиа судалж, ойлгох ёстой” гэдэг тэр сэтгэлгээг ямар арга замаар суулгах ёстой юм бол?
-Миний сонссоноор, Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар МУИС-ийн дэргэд Үндсэн хууль судлалын төв байгуулсан юм билээ. Энэ маш чухал алхам. Хоёрдугаарт, заавал төрийн байгууллагуудыг хүлээгээд байхгүйгээр манай иргэний нийгмийн байгууллагууд чадах нөөцдөө тааруулаад оролцох ёстой.
Нөгөө талаар дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт бүр тусад нь нэг бүлэг болгоод оруулах шаардлагатай. Үүнийг цаг алдалгүйгээр эхлүүлмээр байна.
Албан байгууллагуудад мөн нийгмийн хариуцлагынх нь хүрээнд Үндсэн хуулийн мэдлэг мэдээлэл олгох үүрэг хариуцлагыг бий болгочихвол дорвитой өөрчлөлт гарах болов уу.
Ингэвэл иргэн бүр Үндсэн хуулиа яв цав мөрддөг, Үндсэн хуульд захирагдахыг төрийн бүхий л түшмэл, салаа мөчрөөс шаарддаг болно.
Хүдэрчулууны Хулан
Сэтгэгдэл бичих (3)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [202.126.88.99] ・ 2025.08.30 Хариулах
us05web.zoom.us/j/82952635763?pwd=VhaFjaV68bg2GkwveEiSJBrV8AjlJN.1
Зочин [122.201.31.97] ・ 2025.08.30 Хариулах
transfer.cloud.mn/view/69HT4N
Зочин [202.126.88.99] ・ 2025.08.30 Хариулах
76555666
Санал болгох
1 Бизнес эрхлэгч эмэгтэй удирдлагуудад зориулсан сургалтын бүртгэл эхэллээ
2 Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ
3 ХААН Банк 2026 онд нийгмийн хариуцлагын төслүүдэд 32 тэрбум төгрөг зарцуулна
4 А.Энхжаргал: “Бодь даатгал” нь Голомт банк, “Бодь интернэйшнл”-ээс тусдаа, бие даасан компани гэдгийг албан ёсоор мэдэгдэж байна
5 Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна