Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<meta name="keywords"
content="хөвсгөл, хөвсгөл байгаль хамгаалал, хөвсгөл нуур" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 02, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан толгойлогчдыг байгалиа хамгаалагч болгон өөрчилж явсан түүх ч бий, хувь заяа мэдэг гээд тайгын хуулинд сөхөрч, мэгшиж явсан үе ч бий. Зах зухаас нь багахан хөөрөлдөв. Жалын Төмөрсүхийн амьдрал бол Хөвсгөлийн хөх тайгын том зураг юм байна гэж бодсон доо. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Нуурын эрэг дээр жижиг дүнзэн байшинд хонолоо. Үүрээр даараад эвхэрч эвхэрч босч ирлээ. Бүх юм хөлдчихөж. Хаврын сар гарсан ч Хөвсгөлд сүрхий хүйтэн хонож байна шүү.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Харин энэ жил манай нутагт их дулаахан өвөл болж өнгөрлөө. Гурван еснөөр Дархадын хотгорт байнга манантай, -40-өөс дээш градустай байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">өвөл цагаан сар дамнаж жаахан хүйтэрч, нөгөө цагаан манан маань татаж байх шиг байна. Одоо ч манан татсан хэвээрээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яг ийм хүйтэнд та бүхнийг тайгад хөр цасан дээр хонодог гэж бодохоор. Тайгад галаа манаад суучихсан, хэвтчихсэн уур манан савссан зураг тавьчихсан байгааг нь зөндөө харж байлаа...?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь байгаль хамгаалагчийн ажил сумын төвийн байшин, дулаан контор биш. Байгаль хамгаалагч бол байгалийн л хүн, байгальдаа л явж байх ёстой. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Хариуцсан газар, харж хамгаалах юмнууд байгаа газраа л байх ёстой гэж би боддог. Тэгвэл ажлын байр нь байгаль дээрээ юм бол байгаль дахь орон гэр нь хаана байх вэ?</span>Хуш модны ёроол, агуй, нөмөр нөөлөгтэй тогтоц бүхий л газар шүү дээ. Өвлийн хүйтэнд хаана хоногловол дулаан байх вэ гэдгээ байгаль хамгаалагчид сайн мэднэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Салхины хөлд, хамар хянган дээр хоноход -45 хэмийн хүйтэн байдаг бол нөмөр нөөлөг газрынхаа байцыг харж байгаад дулаан газар олвол 10 градусаар бага хүйтэн газар хоночихно.</span> Үүнээс өөр гарцгүй дээ. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Өвлийн цагт хээрийн галд өвөр талаасаа жавраар хайруулаад, ар талаасаа халуун галын илчээр төөнүүлээд хэвтэж байхад бараг л нэг төрлийн аз жаргал гэх үү дээ. Энэ ажил өөрөө аз жаргал байх ёстой. Үүнээс төвөгшөөвөл байгаль хамгаалагч болох боломжгүй. Төвөгтэй хэцүү санагдаж байвал энэ ажлыг хийх шаардлагагүй. </p><p style="text-align: justify;">Харин гэртээ ирэхэд хацар ам дэлбэрчих гээд халууцаад нүүр ам чинэрээд бүгчимдээд хамаг цонх хаалгаа онгойлгож эхнэр хүүхдээ уурлуулчих гээд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та бүтэн жилийн хэд хоногийг нь хээр гадаа, ой тайгад өнгөрөөдөг бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би 1987 оноос эхлэн 35 дахь жилдээ байгаль хамгаалах ажил хийж байна. Үүний 25 жилд нь Хөвсгөл нуур, Хордил сардигт, сүүлийн 10 жилд Улаантайга, Тэнгэр шишигт, Хордил сардигт ажиллалаа. Эхний жилүүдэд хүүхдүүд нялх балчир, эхнэр маань хөдөө гадаа явуулах их дургүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Явж явж ирчхээд дахиад уул руу явах хэрэгтэй гэдгээ эхнэртээ яаж ойлгуулах вэ л гэж боддог байсан. Тэгээд цайгаа ууж суухдаа л буцаад хаашаа хэзээ явахаа хэлж, ярина.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Эртхэн ойлгуулахын тулд л тэгж байгаа хэрэг шүү дээ. Нэг удаа эхнэр маань уйлаад “Чи нэмэргүй юм байна. Үнэндээ залхлаа. Биднийг хаяад л явах юм байна. Ядаж гэртээ орж ирэнгүүтээ явах тухайгаа битгий яриач. Явах цагтаа дуугүй л явчхаж бай” гэдэг юм байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Миний нөгөө эрт ойлгуулах гэсэн оролдлого маань буруу байж таарсан. Нэг удаа эхнэр маань “Чи жилийн 289 хоног гэртээ байсангүй” гэж гомдоллодог юм байна. <span class="twittersharelink">Ер нь жилд жилдээ дунджаар 200-аад хоног хээрээр явсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Бичлэг үзэх:</span></strong></p><p><span class="fr-video fr-fvc fr-dvi fr-draggable" contenteditable="false"><iframe width="860" height="484" src="https://www.youtube.com/embed/irgRKpkFfPQ" title="YouTube video player"></iframe></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нэг удаа дунджаар хэд хоног ой тайгаар явах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">1990 он шиг санагдаж байна. 56 хоног гэртээ ирэлгүй явсан.</span> Ер нь дунджаар 14 хоног л явдаг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">2019 онд бас гэрийн бараа харалгүй их удсан нэг тохиолдол бий. 12 дугаар сарын 25-нд гэрээсээ гараад 2 дугаар сарын 16-нд сар шинийн өмнөх өдөр гэртээ ирсэн. Дунд нь 5-6 хоног л төв суурин газарт хоносон. </p><p style="text-align: justify;">Халиуны судалгаа хийх гэж ид хүйтэн үед олон хоногоор явсан нь тэр. Шөнөдөө -50 градус хүйтэн. Гаднаас судлаачид ирчихсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Тэд ингэж олон хоногоор бартаа саадтай Шишигтийн голын усан манан дунд явж чадахгүй л дээ. Яг тэр цаг хугацаанд амжуулах ёстой байсан учраас би хоёр байгаль хамгаалагчаа дагуулаад явган явж байлаа. Гал түлээд ч нэмэргүй тийм л жавартай хүйтэн байсан даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Шишигтийн голын хөндий бол энэ хавьдаа хамгийн жавартай газар. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дархадын хотгорын голууд нэгдэж нийлээд доод Шишигт болон урсаж уруудаад Енисей мөрний эх болж байгаа гэсэн үг. </span>Цагаан нуур сумаас цааш 40 км уруудна. Тэнд хамгийн хүйтэн агаар урсгалын том хаалган дээр л хонож байна гэсэн үг. Магадгүй -50 градус давсан болов уу даа.</p><p style="text-align: justify;">Яг голын олтриг дотор хонож байсан. Ойрхон уул нөмөр бараадах боломжгүй учраас голын тохойд хуурай газар бараадаад хоносон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Халиу гэдэг амьтан сонин амьтан. Маш их бартаатай, хүн амьтан очихын аргагүй газар амьдардаг учраас бид Шишигтийн голд халиа гүйхээс өмнө идэр есийн жавар тачигнаж байх хугацааг тааруулан судалгаа хийсэн. </p><p style="text-align: justify;">Гол ус нь аймаар, ногоон цээл л эргэлдээд, түүн дээгүүр уначихгүйн тулд уяагаар оосорлоод явна. Их эрсдэлтэй л ажил.<br><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ” </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр -50 градуст шөнө унтах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хээрийн нэг дүрэм бий. Гурван хүн галын хажууд хоноход хэн даарсан нь босож гал түлнэ. Даарахгүй бол унтаад л байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ямар хучлага дулаалгатай явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь явган бол хөнжил хучлага авч явах боломжгүй. Хоол хүнс үүрнэ. Морьтой явж байгаа үед тохмоо доороо хаяад унтчихдаг. Тохомны дор цасан дээр чийг цохихоос хамгаалж модны мөчир, холтос, эсвэл шургааг мод дэвсэнэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Цасан дээр шууд хэвтэхээр хайлж нороод байдаг болохоор тэгж зулаад хэвтэнэ дээ. Тэгээд дээрээ дээл, арьс үс юу байгаагаа нөмөрч хучаад галгүй талынхаа жавар салхийг хаана. Нуруулдаж унтана. Ер нь нуруунаасаа элчтэй байхаар нойр хүрээд байдаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Жавартай талаасаа даарахаар эргэж хараад дулаацуулчихна. Шөнийг уртыг даван туулах ч амаргүй л дээ. Ууланд орой 17 цаг гээд харанхуй нөмөрч, өглөө бараг 9 цаг өнгөрч байж гэгээ орно. Тэр хооронд унтаад байдаг хүн гэж байхгүй. Галаа түлж тойрч юм ярьж байгаад шөнө нойроо хүрэхээр өөрийн эрхгүй хэвтэнэ. Өглөө 5 цаг гээд босохоос өөр аргагүй. </p><p style="text-align: justify;">Модгүй газар өвлийн шөнийг авахад хүнд шүү дээ. Хордил сардгийн өврөөр Өвөр нүцгэн гээд нүцгэн газар ямар ч түлээ байдаггүй.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> </p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Тайгын хууль ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй...”</span></strong></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөвсгөлийн Хордил сардиг гэхээр модтой өндөр уул л нүдэнд харагдаад байна. Тэгээд түлэх модгүй гэхээр гайхах сонсогчид байж магад?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Уулынхаа өврөөр модгүй газрууд бий. Бүр Хордил сардигийн нүцгэн нэртэй. Далайн түвшнээс дээш 2700 м өндөр газар. Салхи нь хүртэл аймшигтай хүйтэн. Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгээд яах болж байна аа?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бүр болохоо байвал шөнө явган уул өөд мацаж дулаацна даа.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Харанхуйд уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тийм. Харанхуйд уул өөд гишгэнэ ш дээ. Хэвтээд байвал хөлдчихнө. Арай жаахан дулаацаад ирэхээр дулаанаа алдахгүйг хичээнэ. Гар тасарчих гээд хэцүү л дээ. Даарахаар хумс хүртэл хүн хайрдаг юм, тэр тачигнасан жавартай хүйтэнд. Тайгад тайгын хуулиар л ажиллаж амьдарч явна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та нар ямар гутал өмсөж явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг тайгад ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүст тохирсон гутал гэхээр юм одоогоор алга. Ууланд хальтардаггүй арзгар ултай гутал өмсөхөөр хөл хөлдөөчих гээд. Эсгий, дамбагар цагаан өмсөхөөр хальтарч унаад болохгүй. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь эсгий, ноосгүй гутал ямар ч хүйтэнд нэмэргүй, хайрагч л болдог. Манайхан годон гутал л гэнэ. Тэр тайгад ямар ч нэмэргүй. Сүүлийн үед манай байгаль хамгаалагчид ОХУ-аас оруулж ирдэг янгирын зурагтай, цас мөсөнд халтираад байхааргүй ултай эсгий гутал өмсөж байна. Явган явахад хөнгөн их зүгээр санагдсан. Худал хэлдэг хүнд муухан эхнэрээс илүү хань болохоор эд байгаа юм. /инээв/</p><p style="text-align: justify;">Гэм нь усанд норговол агших аюултай. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ер нь тайгад амьд байхын тулд яах вэ гэдгээ хүн өөрөө л шийднэ. Ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй, өөрийнх нь мэдрэмж, овсгоо, туршлага л мэднэ. Үүнийг л тайгын хууль гээд байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь гар, хөл, хацар хайрагдах үед шууд зөөлөн цасаар үрчихдэг. Гүн хөлдчихвөл мэдээж нэмэр болохгүй л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өвөл зунгүй, өөд уруугүй гэр орон, үр хүүхдээ марттал уулаар явах ямар хэрэг байна аа гэсэн асуулттай тулдаг л байх даа та нар?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь тэгдэг. Жирийн иргэд битгий хэл Тусгай хамгаалалтай газрынхан маань ч ингэж асууна гээч. Бид ажлаа л хийж байна гэхээр ямар ажил байдаг юм бэ гэнэ. </p><p style="text-align: justify;">Алтны нинжанууд, хулгайн анчид тэр тайга руу орчих гээд байдаг учраас л бид явдаг. Хулгайн анчдын явдаг үе нь 10-2 дугаар сар хүртэлх. Хөвсгөл аймгийн хойд хэсгээр 7000 жинжа ороод ирчихсэн бужигнуулж байсан үе саяхан. 2013 онд буулгаснаас хойш амар амгалан байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Энэ газар нутгийг хэн нэгэн нь харж хандаж байхгүй бол дахиад нинжанууд ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй. Ингэж л бид ан амьтан, байгаль дэлхийгээ хайрлахгүй юм бол байгаль хамгаалагч гэсэн нэр зүүгээд яах вэ дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр тэсгэм хүйтэнд хүнд бэрх даваа, хөл тушсан цасан дунд хулгайн анчид бас явах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Байлгүй яахав. Цаа гэж бараг цасны мотоцикл байна.</p><p style="text-align: justify;">Яг цаг дээрээ асуудал гаргаж байгаа хэргийн эзэд чинь хэрэгсэл сайтай байна шүү дээ. Бид сайндаа л бол морьтой. Морь нь их цасанд явахаа байчихдаг. Явган явна. Би төрийн өмнө, ард түмний өмнө дархад нутгийг хамгаалах үүрэгтэй тул гэртээ зүгээр сууж болохгүй. Ийм л замаар, ийм л эрсдлээр явж байж л энэ ажлыг хийнэ. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ний нуугүй хэлэхэд цаандаа яваа нэртэй хулгайн анчид бий. Хоёр түүнээс дээш нохойтой, буутай явна. Бид хандгай, буга алсан, хавх тавиад булга авласан хэргийг барьж илрүүлж байсан. Хамгийн сүүлд тайгын хэдэн залуучууд өнгөрсөн 8 сард хандгай алсан хэргийг илрүүлсэн. </p><p>Хөвсгөлийн тайгад ямар хүмүүс сүйд хийж байна вэ гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй. Бид харин дотор нь орчихсон юм шиг л мэднэ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хулгайн анчдыг үйлдэл дээр нь барих тохиолдол цөөнгүй байх. Тэр үед шөргөөцөлдөх, буу шийдэмдээ тулах тохиолдол гарах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би ч олон хулгайн анчдыг барьсан. Миний өөдөөс буу шагайсан, хутга барьсан хүн таарч байгаагүй.</p><p style="text-align: justify;">Хэдийгээр уурлаж байгаа нь мэдэгддэг ч хүндэтгэлтэй ханддаг. Хулгайн анчдын майхантай таараад дотор нь орж цай хийж уугаад суучихдаг. Өнөө нөхөд хүн иржээ гээд ороод ирнэ. Би сууж байна. Нөгөөдүүл толгойгоо маажаад л уулзах тохиолдол их гарч байсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Хуучин цагт бол байгаль хамгаалагч гэхээр сумын төвд гоожин бичээд сууж байдаг хүнийг хэлдэг байсан байх. Өнөөдрийн нийгмийн байдал шал өөр болсон. Зэвсэг, техник хэрэгсэлтэй шунахай сэдэлтэй хэсэг бүлэг хүмүүсийн эсрэг байгаль хамгаалагчид л ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Гал ус, хулгайн ан, нинжанууд, хил зөрчигдөх асуудал дээр байгаль хамгаалагчид амиараа дэнчин тавьж ажилладаг</span>.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ер нь хулгайн ан буурч байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хулгайн анчид 1990-2000 оны үетэй харьцуулахад эрс буурсан. Улаан тайгад бол 90 хувь буурсан гэж хэлж болно. Үүнд олон хүчин зүйл нөлөөлсөн байх. Зах зээлийн нийгэмд шилжих үед монголчуудын амьдрал хэцүү байсан. Арга буюу ан гөрөө хийх тохиолдлууд байлаа.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Одоо бол мал сүрэг нь өссөн. Хүмүүсийн амьдрал дээшилсэн, хэв маяг өөрчлөгдсөн. Хууль чангарч торгууль ял шийтгэл нь чангарсан.</span> Тийм учраас энд буун дуу гаргаж болохгүй нь гэдгийг хүмүүс мэдэрсэн. </p><p style="text-align: justify;">Манай нутгийн зарим хулгайн анчид Булган, Сэлэнгэд явж байгаад баригдсан. Энэ бол Тайгад хяналт сайжирсныг нэг илрэл. Ер нь байгаль хамгаалагчид яаж ажиллах ёстой вэ гэдэг тод жишээ нь манай Улаан тайга. Сүүлийн 10 жилийн дотор хангайн амьтад ямар сайхан өссөн гээч.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Улаан тайгын амьтдын тоо толгой хэчнээн болж байна?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тухайлбал Хордил сардигт тав арван гахайтай болчихсон байсан. Өнгөрсөн жил тоолоход 219 болчихсон байх жишээтэй. Хандгай гэхэд 19 байсан бол 2018 оны тоогоор 180-д хүрсэн байсан. 2006 онд Хөвсгөлийн хэмжээнд 300 гаруй хүдэр байна гэж Шинжлэх ухааны академи тогтоосон. Хүйс тэмтэрсэн байсан гэсэн үг л дээ. Одоо бол хоёр, гурван ууланд л хоёр гурван зуугаараа байгаа. Баавгай нэг хэсэг бараг байхгүй болох шахсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Одоо бол бидний байршуулсан камер бүрд байнга ордог болсон. Янгир бол гайхамшигтай өссөн. Тэр бүхнийг харж хандаж байгаа хүн чинь гэртээ сууж чаддаггүй байхгүй юу. Нэг талдаа ан амьтан элбэг болчихсон учраас хүн хүчээ улам нэмэхгүй бол болохгүй нь. </p><p style="text-align: justify;">Залуучууд ан гөрөөг нэг их сонирхохоо болиод байна. Гол нь миний үеийн нөхдүүд, зах зээлийн үед ан ав хийж, хангайн хишгээр амь амьдарлаа залгуулж явсан идэр залуучууд сурсан зангаа тавихгүй байна.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Хандгайгаар шинэ жилээ угтахгүй ээ...”</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Шинэ жилээр хүмүүс гэртээ оргилуун дарс буудуулаад баярлаж суудаг биз дээ. Харин бид тэр үед ууланд гардаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Олон сар жил хамгаалсан нэн ховор ан амьтнаа нэг шөнийн баяраар солихгүйн тулд бид ууландаа очихоос өөр аргагүй. Би л лав сүүлийн хэдэн жил шинэ жилээр гэртээ байсангүй.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">2013 онд 12 дугаар сарын 29-ний өдөр байгаль хамгаалагчдаа дуудаад ажлаа дүгнэж сайн ажилласан хүмүүсээ урамшуулдаг юм байна. Маргааш нь ууланд гарахад хулгайн анчин бидэнтэй зөрөөд хандгай агнаад ачаад явчихсан байсан.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Бид гурав хоног мөрөөр нь мөшгиж явсаар эзнийг нь олж хуулийн байгууллагад шилжүүлсэн. Тэгээд бодсон л доо. "За дархад нутагт шинэ жилийг хандгайгаар хийх юм байна. Хандгайгаар шинэ жилээ гаргахгүй ээ" гээд хамгаалагчдаа ээлжилж дуудаж ажлыг нь дүгнэчхээд буцаагаад ууланд нь гаргачихдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;">Би өөрөө ч гараад явчихдаг. Тэгснээрээ хохирсон юм алга. Яахав гэр бүл дотор жаахан зөрчил гарна л даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Усны эх үүсвэртэй, амьдрах орчны ийм таатай нөхцөлтэй учраас Улаан тайгад дахин давтагдашгүй биологийн олон төрөл зүйл амьтан өнө удаан нутаглаад ирсэн. Түүний буяныг мэдрээд нутгийн иргэд хэдэн зуун жил амьдраад ирсэн. </p><p style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">тайга бол ирээдүй хойч үед, магадгүй дэлхийн бөмбөрцөг дээр ямар нэгэн бэрхшээл тохиолдоход дэлхийн хүн төрөлхтөн амь зогоох том үүц нөөц газар.</span> Тийм учраас тайгад ажиллах гэж ирсэн хүмүүс муу ажиллах ёсгүй. <span class="twittersharelink">Төмөрсүх гэж хүн байснаас болж энэ тайга сөнөх ёсгүй, муу байгаль хамгаалагч ажилласнаас энэ тайга устаж болохгүй. Энэ хүмүүс ажилласнаараа тайга хойч үед үлдэх учиртай.</span> Миний дараагийн хүмүүс ийм ухамсартай, сэтгэл зүрхтэй ажиллах ёстой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,459.0206185567" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас энэ хүмүүсийг гэрт нь суулгаад байж болдоггүй юм. Би бол ийм бодол, ухамсраар энэ хүмүүсээ гэр бүлтэй нь хамт шаардаж ажилладаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танай Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалагчдыг, танай багыг гаднаас ажиглахад их сайхан хамт олон бүрдээ юу даа гэсэн бодол төрдөг. Тийм үү? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;">-Би Хөвсгөлийн тусгай хамгаалалттай газар, Улаан тайгад гээд өнгөрсөн 30 гаруй жилд олон ч байгаль хамгаалагчтай ажиллалаа. Манай албанд орж гарах нь ч олон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг шалтгаан нь төрөөс өгч байгаа цалин урамшуулалтай холбоотой байх. Ний нуугүй хэлэхэд байгаль хамгаалагчид 480-520 мянган төгрөгийн л цалин авдаг. Өнөөдөр Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалалтын алба 43 хүний орон тоотой ч өнгөрсөн 10 жилд 32-36 хүн ажиллаж байна. Өөр хүн олдохгүй, ажиллахгүй байна.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Төрийн цалин мөнгө тайгад ажиллах хэмжээнд биш байна</span> гэсэн үг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ 36 хүн яагаад ажиллаад байгаа юм бэ гэж асууж магадгүй. Энэ бол тусдаа асуудал. Манай хамт олон дотор 5, 10 жилийн өмнө нутгийнхаа иргэдтэй нийлээд хулгайн ан хийж явсан 8-12 хулгайн анчин бий. Яг энэ дархад нутагт төрж өссөн, энэ тайгыг биднээс илүү мэдэх ан гөрөө хийж явсан хүмүүс. Нинжануудын толгойлогч хүмүүс ч энд ажиллаж байна. Тэд яагаад байгаль хамгаалагч болов оо гэдэг нь чухал асуудал.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Өчигдрийн анчид өнөөдөр хамгаалагчид болсон түүх </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сонин санагдаж байна. Хулгайн ан хийж, газар шороогоо ухаж байсан хүмүүсийг байгаль хамгаалагч болгочихсон гэх гээд байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Энд л учир байгаа. Эднийг ажиллаж чадна гэдгийг би мэдэрдэг. Эцсийн эцэст энэ газар орныг, энэ нутгийг, ан амьтныг мэддэг хүн л энэ нутгийг хайрлаж хамгаалахад нэмэр тус болно гэдгийг баттай мэдэрсэн. Түүнээс биш сургууль төгссөн дипломтой хүн тайгыг хамгаалдаг юм биш байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сайхан мэдээ байна.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдөр Мөрөнгөөс, Улаанбаатараас сургууль төгссөн нэг хүн авчраад “За энэ тайгад хулгайн ан гарлаа. Анчдыг бариад ир” гэвэл явж чадахгүй,үхнэ. Хүдэр хаагуур байдаг, тэнд ямар замаар очиж болохыг мэдэхгүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Анчинг хаанаас хайх ураа олохгүй. Байгалийн асар том эрсдэлтэй тулгарна. Харин хүдэр хаана байдаг, анчид хаана отоглож, хаагуур нохойгоо тавьж, хаана сууж буудахыг мэддэг хүн бол амдаж очоод л бариад авна.</p><p style="text-align: justify;">Ийм хүмүүсийн сэтгэлийг юугаар, ямар аргаар хөндөж хөдөлгөж татах вэ гэдэг нь өөр өөр. Тэр 12 хүн тус бүр дээр өөр өөр арга барилаар ажиллаж байж татсан хэрэг. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Улаан тайгыг хамгаалсан арга ухаан нь ерөөсөө л энэ. Хүний нүдийг харж, сэтгэлийг нь уншихыг хэлээд байгаа юм. Ер нь хүний нүд их зүйл хэлдэг.</span> Тагнуул байна уу, мэдээлэл дамжуулагч нөхөр үү гэдэг тухайн хүний байц, нүдний харцнаас л уншигдана. </p><p style="text-align: justify;"><img data-fr-image-pasted="true" src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fic fr-dii"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: right;"><a href="https://peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne?preview=true" rel="noopener noreferrer" target="_blank"><strong>Үргэлжлэлийг энд дарж уншина уу...</strong></a></p><p style="text-align: right;"> Сэтгүүлч Д.Даваадулам </p><p style="text-align: right;">2022.02.10. Хөвсгөл Хатгал тосгон.</p><p style="text-align: right;"><br></p><p style="text-align: right;"><strong> </strong> </p><p><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл байгаль хамгаалал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл байгаль хамгаалал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл нуур" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл нуур</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780349474.1531"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '41731';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
Ж.Төмөрсүх: Төрийн албаны шалгалтад тэнцээгүй хамгаалагчдыг халчихвал тайга эзгүйрнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
Б.Бат-Эрдэнэ: Хөвсгөл нуур орчимд газар олгохгүй, нүхэн жорлон ухуулахгүй... </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
<img src="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
М.Хуягбаатар: Хөвсгөл нуурыг таньж мэдүүлэх нь өөрөө нуур хамгаалах том арга хэрэгсэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
Хөвсгөл аймгийн Засаг даргыг хууль зөрчин томилсон эсэх талаар Засгийн газар хариу өглөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 23, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
Хөвсгөл нуураас холгүй 4.7 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 02, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nw77";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<meta name="keywords"
content="хөвсгөл, хөвсгөл байгаль хамгаалал, хөвсгөл нуур" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 02, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан толгойлогчдыг байгалиа хамгаалагч болгон өөрчилж явсан түүх ч бий, хувь заяа мэдэг гээд тайгын хуулинд сөхөрч, мэгшиж явсан үе ч бий. Зах зухаас нь багахан хөөрөлдөв. Жалын Төмөрсүхийн амьдрал бол Хөвсгөлийн хөх тайгын том зураг юм байна гэж бодсон доо. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Нуурын эрэг дээр жижиг дүнзэн байшинд хонолоо. Үүрээр даараад эвхэрч эвхэрч босч ирлээ. Бүх юм хөлдчихөж. Хаврын сар гарсан ч Хөвсгөлд сүрхий хүйтэн хонож байна шүү.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Харин энэ жил манай нутагт их дулаахан өвөл болж өнгөрлөө. Гурван еснөөр Дархадын хотгорт байнга манантай, -40-өөс дээш градустай байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">өвөл цагаан сар дамнаж жаахан хүйтэрч, нөгөө цагаан манан маань татаж байх шиг байна. Одоо ч манан татсан хэвээрээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яг ийм хүйтэнд та бүхнийг тайгад хөр цасан дээр хонодог гэж бодохоор. Тайгад галаа манаад суучихсан, хэвтчихсэн уур манан савссан зураг тавьчихсан байгааг нь зөндөө харж байлаа...?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь байгаль хамгаалагчийн ажил сумын төвийн байшин, дулаан контор биш. Байгаль хамгаалагч бол байгалийн л хүн, байгальдаа л явж байх ёстой. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Хариуцсан газар, харж хамгаалах юмнууд байгаа газраа л байх ёстой гэж би боддог. Тэгвэл ажлын байр нь байгаль дээрээ юм бол байгаль дахь орон гэр нь хаана байх вэ?</span>Хуш модны ёроол, агуй, нөмөр нөөлөгтэй тогтоц бүхий л газар шүү дээ. Өвлийн хүйтэнд хаана хоногловол дулаан байх вэ гэдгээ байгаль хамгаалагчид сайн мэднэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Салхины хөлд, хамар хянган дээр хоноход -45 хэмийн хүйтэн байдаг бол нөмөр нөөлөг газрынхаа байцыг харж байгаад дулаан газар олвол 10 градусаар бага хүйтэн газар хоночихно.</span> Үүнээс өөр гарцгүй дээ. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Өвлийн цагт хээрийн галд өвөр талаасаа жавраар хайруулаад, ар талаасаа халуун галын илчээр төөнүүлээд хэвтэж байхад бараг л нэг төрлийн аз жаргал гэх үү дээ. Энэ ажил өөрөө аз жаргал байх ёстой. Үүнээс төвөгшөөвөл байгаль хамгаалагч болох боломжгүй. Төвөгтэй хэцүү санагдаж байвал энэ ажлыг хийх шаардлагагүй. </p><p style="text-align: justify;">Харин гэртээ ирэхэд хацар ам дэлбэрчих гээд халууцаад нүүр ам чинэрээд бүгчимдээд хамаг цонх хаалгаа онгойлгож эхнэр хүүхдээ уурлуулчих гээд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та бүтэн жилийн хэд хоногийг нь хээр гадаа, ой тайгад өнгөрөөдөг бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би 1987 оноос эхлэн 35 дахь жилдээ байгаль хамгаалах ажил хийж байна. Үүний 25 жилд нь Хөвсгөл нуур, Хордил сардигт, сүүлийн 10 жилд Улаантайга, Тэнгэр шишигт, Хордил сардигт ажиллалаа. Эхний жилүүдэд хүүхдүүд нялх балчир, эхнэр маань хөдөө гадаа явуулах их дургүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Явж явж ирчхээд дахиад уул руу явах хэрэгтэй гэдгээ эхнэртээ яаж ойлгуулах вэ л гэж боддог байсан. Тэгээд цайгаа ууж суухдаа л буцаад хаашаа хэзээ явахаа хэлж, ярина.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Эртхэн ойлгуулахын тулд л тэгж байгаа хэрэг шүү дээ. Нэг удаа эхнэр маань уйлаад “Чи нэмэргүй юм байна. Үнэндээ залхлаа. Биднийг хаяад л явах юм байна. Ядаж гэртээ орж ирэнгүүтээ явах тухайгаа битгий яриач. Явах цагтаа дуугүй л явчхаж бай” гэдэг юм байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Миний нөгөө эрт ойлгуулах гэсэн оролдлого маань буруу байж таарсан. Нэг удаа эхнэр маань “Чи жилийн 289 хоног гэртээ байсангүй” гэж гомдоллодог юм байна. <span class="twittersharelink">Ер нь жилд жилдээ дунджаар 200-аад хоног хээрээр явсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Бичлэг үзэх:</span></strong></p><p><span class="fr-video fr-fvc fr-dvi fr-draggable" contenteditable="false"><iframe width="860" height="484" src="https://www.youtube.com/embed/irgRKpkFfPQ" title="YouTube video player"></iframe></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нэг удаа дунджаар хэд хоног ой тайгаар явах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">1990 он шиг санагдаж байна. 56 хоног гэртээ ирэлгүй явсан.</span> Ер нь дунджаар 14 хоног л явдаг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">2019 онд бас гэрийн бараа харалгүй их удсан нэг тохиолдол бий. 12 дугаар сарын 25-нд гэрээсээ гараад 2 дугаар сарын 16-нд сар шинийн өмнөх өдөр гэртээ ирсэн. Дунд нь 5-6 хоног л төв суурин газарт хоносон. </p><p style="text-align: justify;">Халиуны судалгаа хийх гэж ид хүйтэн үед олон хоногоор явсан нь тэр. Шөнөдөө -50 градус хүйтэн. Гаднаас судлаачид ирчихсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Тэд ингэж олон хоногоор бартаа саадтай Шишигтийн голын усан манан дунд явж чадахгүй л дээ. Яг тэр цаг хугацаанд амжуулах ёстой байсан учраас би хоёр байгаль хамгаалагчаа дагуулаад явган явж байлаа. Гал түлээд ч нэмэргүй тийм л жавартай хүйтэн байсан даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Шишигтийн голын хөндий бол энэ хавьдаа хамгийн жавартай газар. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дархадын хотгорын голууд нэгдэж нийлээд доод Шишигт болон урсаж уруудаад Енисей мөрний эх болж байгаа гэсэн үг. </span>Цагаан нуур сумаас цааш 40 км уруудна. Тэнд хамгийн хүйтэн агаар урсгалын том хаалган дээр л хонож байна гэсэн үг. Магадгүй -50 градус давсан болов уу даа.</p><p style="text-align: justify;">Яг голын олтриг дотор хонож байсан. Ойрхон уул нөмөр бараадах боломжгүй учраас голын тохойд хуурай газар бараадаад хоносон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Халиу гэдэг амьтан сонин амьтан. Маш их бартаатай, хүн амьтан очихын аргагүй газар амьдардаг учраас бид Шишигтийн голд халиа гүйхээс өмнө идэр есийн жавар тачигнаж байх хугацааг тааруулан судалгаа хийсэн. </p><p style="text-align: justify;">Гол ус нь аймаар, ногоон цээл л эргэлдээд, түүн дээгүүр уначихгүйн тулд уяагаар оосорлоод явна. Их эрсдэлтэй л ажил.<br><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ” </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр -50 градуст шөнө унтах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хээрийн нэг дүрэм бий. Гурван хүн галын хажууд хоноход хэн даарсан нь босож гал түлнэ. Даарахгүй бол унтаад л байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ямар хучлага дулаалгатай явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь явган бол хөнжил хучлага авч явах боломжгүй. Хоол хүнс үүрнэ. Морьтой явж байгаа үед тохмоо доороо хаяад унтчихдаг. Тохомны дор цасан дээр чийг цохихоос хамгаалж модны мөчир, холтос, эсвэл шургааг мод дэвсэнэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Цасан дээр шууд хэвтэхээр хайлж нороод байдаг болохоор тэгж зулаад хэвтэнэ дээ. Тэгээд дээрээ дээл, арьс үс юу байгаагаа нөмөрч хучаад галгүй талынхаа жавар салхийг хаана. Нуруулдаж унтана. Ер нь нуруунаасаа элчтэй байхаар нойр хүрээд байдаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Жавартай талаасаа даарахаар эргэж хараад дулаацуулчихна. Шөнийг уртыг даван туулах ч амаргүй л дээ. Ууланд орой 17 цаг гээд харанхуй нөмөрч, өглөө бараг 9 цаг өнгөрч байж гэгээ орно. Тэр хооронд унтаад байдаг хүн гэж байхгүй. Галаа түлж тойрч юм ярьж байгаад шөнө нойроо хүрэхээр өөрийн эрхгүй хэвтэнэ. Өглөө 5 цаг гээд босохоос өөр аргагүй. </p><p style="text-align: justify;">Модгүй газар өвлийн шөнийг авахад хүнд шүү дээ. Хордил сардгийн өврөөр Өвөр нүцгэн гээд нүцгэн газар ямар ч түлээ байдаггүй.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> </p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Тайгын хууль ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй...”</span></strong></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөвсгөлийн Хордил сардиг гэхээр модтой өндөр уул л нүдэнд харагдаад байна. Тэгээд түлэх модгүй гэхээр гайхах сонсогчид байж магад?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Уулынхаа өврөөр модгүй газрууд бий. Бүр Хордил сардигийн нүцгэн нэртэй. Далайн түвшнээс дээш 2700 м өндөр газар. Салхи нь хүртэл аймшигтай хүйтэн. Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгээд яах болж байна аа?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бүр болохоо байвал шөнө явган уул өөд мацаж дулаацна даа.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Харанхуйд уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тийм. Харанхуйд уул өөд гишгэнэ ш дээ. Хэвтээд байвал хөлдчихнө. Арай жаахан дулаацаад ирэхээр дулаанаа алдахгүйг хичээнэ. Гар тасарчих гээд хэцүү л дээ. Даарахаар хумс хүртэл хүн хайрдаг юм, тэр тачигнасан жавартай хүйтэнд. Тайгад тайгын хуулиар л ажиллаж амьдарч явна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та нар ямар гутал өмсөж явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг тайгад ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүст тохирсон гутал гэхээр юм одоогоор алга. Ууланд хальтардаггүй арзгар ултай гутал өмсөхөөр хөл хөлдөөчих гээд. Эсгий, дамбагар цагаан өмсөхөөр хальтарч унаад болохгүй. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь эсгий, ноосгүй гутал ямар ч хүйтэнд нэмэргүй, хайрагч л болдог. Манайхан годон гутал л гэнэ. Тэр тайгад ямар ч нэмэргүй. Сүүлийн үед манай байгаль хамгаалагчид ОХУ-аас оруулж ирдэг янгирын зурагтай, цас мөсөнд халтираад байхааргүй ултай эсгий гутал өмсөж байна. Явган явахад хөнгөн их зүгээр санагдсан. Худал хэлдэг хүнд муухан эхнэрээс илүү хань болохоор эд байгаа юм. /инээв/</p><p style="text-align: justify;">Гэм нь усанд норговол агших аюултай. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ер нь тайгад амьд байхын тулд яах вэ гэдгээ хүн өөрөө л шийднэ. Ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй, өөрийнх нь мэдрэмж, овсгоо, туршлага л мэднэ. Үүнийг л тайгын хууль гээд байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь гар, хөл, хацар хайрагдах үед шууд зөөлөн цасаар үрчихдэг. Гүн хөлдчихвөл мэдээж нэмэр болохгүй л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өвөл зунгүй, өөд уруугүй гэр орон, үр хүүхдээ марттал уулаар явах ямар хэрэг байна аа гэсэн асуулттай тулдаг л байх даа та нар?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь тэгдэг. Жирийн иргэд битгий хэл Тусгай хамгаалалтай газрынхан маань ч ингэж асууна гээч. Бид ажлаа л хийж байна гэхээр ямар ажил байдаг юм бэ гэнэ. </p><p style="text-align: justify;">Алтны нинжанууд, хулгайн анчид тэр тайга руу орчих гээд байдаг учраас л бид явдаг. Хулгайн анчдын явдаг үе нь 10-2 дугаар сар хүртэлх. Хөвсгөл аймгийн хойд хэсгээр 7000 жинжа ороод ирчихсэн бужигнуулж байсан үе саяхан. 2013 онд буулгаснаас хойш амар амгалан байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Энэ газар нутгийг хэн нэгэн нь харж хандаж байхгүй бол дахиад нинжанууд ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй. Ингэж л бид ан амьтан, байгаль дэлхийгээ хайрлахгүй юм бол байгаль хамгаалагч гэсэн нэр зүүгээд яах вэ дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр тэсгэм хүйтэнд хүнд бэрх даваа, хөл тушсан цасан дунд хулгайн анчид бас явах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Байлгүй яахав. Цаа гэж бараг цасны мотоцикл байна.</p><p style="text-align: justify;">Яг цаг дээрээ асуудал гаргаж байгаа хэргийн эзэд чинь хэрэгсэл сайтай байна шүү дээ. Бид сайндаа л бол морьтой. Морь нь их цасанд явахаа байчихдаг. Явган явна. Би төрийн өмнө, ард түмний өмнө дархад нутгийг хамгаалах үүрэгтэй тул гэртээ зүгээр сууж болохгүй. Ийм л замаар, ийм л эрсдлээр явж байж л энэ ажлыг хийнэ. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ний нуугүй хэлэхэд цаандаа яваа нэртэй хулгайн анчид бий. Хоёр түүнээс дээш нохойтой, буутай явна. Бид хандгай, буга алсан, хавх тавиад булга авласан хэргийг барьж илрүүлж байсан. Хамгийн сүүлд тайгын хэдэн залуучууд өнгөрсөн 8 сард хандгай алсан хэргийг илрүүлсэн. </p><p>Хөвсгөлийн тайгад ямар хүмүүс сүйд хийж байна вэ гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй. Бид харин дотор нь орчихсон юм шиг л мэднэ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хулгайн анчдыг үйлдэл дээр нь барих тохиолдол цөөнгүй байх. Тэр үед шөргөөцөлдөх, буу шийдэмдээ тулах тохиолдол гарах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би ч олон хулгайн анчдыг барьсан. Миний өөдөөс буу шагайсан, хутга барьсан хүн таарч байгаагүй.</p><p style="text-align: justify;">Хэдийгээр уурлаж байгаа нь мэдэгддэг ч хүндэтгэлтэй ханддаг. Хулгайн анчдын майхантай таараад дотор нь орж цай хийж уугаад суучихдаг. Өнөө нөхөд хүн иржээ гээд ороод ирнэ. Би сууж байна. Нөгөөдүүл толгойгоо маажаад л уулзах тохиолдол их гарч байсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Хуучин цагт бол байгаль хамгаалагч гэхээр сумын төвд гоожин бичээд сууж байдаг хүнийг хэлдэг байсан байх. Өнөөдрийн нийгмийн байдал шал өөр болсон. Зэвсэг, техник хэрэгсэлтэй шунахай сэдэлтэй хэсэг бүлэг хүмүүсийн эсрэг байгаль хамгаалагчид л ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Гал ус, хулгайн ан, нинжанууд, хил зөрчигдөх асуудал дээр байгаль хамгаалагчид амиараа дэнчин тавьж ажилладаг</span>.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ер нь хулгайн ан буурч байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хулгайн анчид 1990-2000 оны үетэй харьцуулахад эрс буурсан. Улаан тайгад бол 90 хувь буурсан гэж хэлж болно. Үүнд олон хүчин зүйл нөлөөлсөн байх. Зах зээлийн нийгэмд шилжих үед монголчуудын амьдрал хэцүү байсан. Арга буюу ан гөрөө хийх тохиолдлууд байлаа.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Одоо бол мал сүрэг нь өссөн. Хүмүүсийн амьдрал дээшилсэн, хэв маяг өөрчлөгдсөн. Хууль чангарч торгууль ял шийтгэл нь чангарсан.</span> Тийм учраас энд буун дуу гаргаж болохгүй нь гэдгийг хүмүүс мэдэрсэн. </p><p style="text-align: justify;">Манай нутгийн зарим хулгайн анчид Булган, Сэлэнгэд явж байгаад баригдсан. Энэ бол Тайгад хяналт сайжирсныг нэг илрэл. Ер нь байгаль хамгаалагчид яаж ажиллах ёстой вэ гэдэг тод жишээ нь манай Улаан тайга. Сүүлийн 10 жилийн дотор хангайн амьтад ямар сайхан өссөн гээч.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Улаан тайгын амьтдын тоо толгой хэчнээн болж байна?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тухайлбал Хордил сардигт тав арван гахайтай болчихсон байсан. Өнгөрсөн жил тоолоход 219 болчихсон байх жишээтэй. Хандгай гэхэд 19 байсан бол 2018 оны тоогоор 180-д хүрсэн байсан. 2006 онд Хөвсгөлийн хэмжээнд 300 гаруй хүдэр байна гэж Шинжлэх ухааны академи тогтоосон. Хүйс тэмтэрсэн байсан гэсэн үг л дээ. Одоо бол хоёр, гурван ууланд л хоёр гурван зуугаараа байгаа. Баавгай нэг хэсэг бараг байхгүй болох шахсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Одоо бол бидний байршуулсан камер бүрд байнга ордог болсон. Янгир бол гайхамшигтай өссөн. Тэр бүхнийг харж хандаж байгаа хүн чинь гэртээ сууж чаддаггүй байхгүй юу. Нэг талдаа ан амьтан элбэг болчихсон учраас хүн хүчээ улам нэмэхгүй бол болохгүй нь. </p><p style="text-align: justify;">Залуучууд ан гөрөөг нэг их сонирхохоо болиод байна. Гол нь миний үеийн нөхдүүд, зах зээлийн үед ан ав хийж, хангайн хишгээр амь амьдарлаа залгуулж явсан идэр залуучууд сурсан зангаа тавихгүй байна.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Хандгайгаар шинэ жилээ угтахгүй ээ...”</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Шинэ жилээр хүмүүс гэртээ оргилуун дарс буудуулаад баярлаж суудаг биз дээ. Харин бид тэр үед ууланд гардаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Олон сар жил хамгаалсан нэн ховор ан амьтнаа нэг шөнийн баяраар солихгүйн тулд бид ууландаа очихоос өөр аргагүй. Би л лав сүүлийн хэдэн жил шинэ жилээр гэртээ байсангүй.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">2013 онд 12 дугаар сарын 29-ний өдөр байгаль хамгаалагчдаа дуудаад ажлаа дүгнэж сайн ажилласан хүмүүсээ урамшуулдаг юм байна. Маргааш нь ууланд гарахад хулгайн анчин бидэнтэй зөрөөд хандгай агнаад ачаад явчихсан байсан.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Бид гурав хоног мөрөөр нь мөшгиж явсаар эзнийг нь олж хуулийн байгууллагад шилжүүлсэн. Тэгээд бодсон л доо. "За дархад нутагт шинэ жилийг хандгайгаар хийх юм байна. Хандгайгаар шинэ жилээ гаргахгүй ээ" гээд хамгаалагчдаа ээлжилж дуудаж ажлыг нь дүгнэчхээд буцаагаад ууланд нь гаргачихдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;">Би өөрөө ч гараад явчихдаг. Тэгснээрээ хохирсон юм алга. Яахав гэр бүл дотор жаахан зөрчил гарна л даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Усны эх үүсвэртэй, амьдрах орчны ийм таатай нөхцөлтэй учраас Улаан тайгад дахин давтагдашгүй биологийн олон төрөл зүйл амьтан өнө удаан нутаглаад ирсэн. Түүний буяныг мэдрээд нутгийн иргэд хэдэн зуун жил амьдраад ирсэн. </p><p style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">тайга бол ирээдүй хойч үед, магадгүй дэлхийн бөмбөрцөг дээр ямар нэгэн бэрхшээл тохиолдоход дэлхийн хүн төрөлхтөн амь зогоох том үүц нөөц газар.</span> Тийм учраас тайгад ажиллах гэж ирсэн хүмүүс муу ажиллах ёсгүй. <span class="twittersharelink">Төмөрсүх гэж хүн байснаас болж энэ тайга сөнөх ёсгүй, муу байгаль хамгаалагч ажилласнаас энэ тайга устаж болохгүй. Энэ хүмүүс ажилласнаараа тайга хойч үед үлдэх учиртай.</span> Миний дараагийн хүмүүс ийм ухамсартай, сэтгэл зүрхтэй ажиллах ёстой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,459.0206185567" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас энэ хүмүүсийг гэрт нь суулгаад байж болдоггүй юм. Би бол ийм бодол, ухамсраар энэ хүмүүсээ гэр бүлтэй нь хамт шаардаж ажилладаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танай Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалагчдыг, танай багыг гаднаас ажиглахад их сайхан хамт олон бүрдээ юу даа гэсэн бодол төрдөг. Тийм үү? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;">-Би Хөвсгөлийн тусгай хамгаалалттай газар, Улаан тайгад гээд өнгөрсөн 30 гаруй жилд олон ч байгаль хамгаалагчтай ажиллалаа. Манай албанд орж гарах нь ч олон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг шалтгаан нь төрөөс өгч байгаа цалин урамшуулалтай холбоотой байх. Ний нуугүй хэлэхэд байгаль хамгаалагчид 480-520 мянган төгрөгийн л цалин авдаг. Өнөөдөр Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалалтын алба 43 хүний орон тоотой ч өнгөрсөн 10 жилд 32-36 хүн ажиллаж байна. Өөр хүн олдохгүй, ажиллахгүй байна.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Төрийн цалин мөнгө тайгад ажиллах хэмжээнд биш байна</span> гэсэн үг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ 36 хүн яагаад ажиллаад байгаа юм бэ гэж асууж магадгүй. Энэ бол тусдаа асуудал. Манай хамт олон дотор 5, 10 жилийн өмнө нутгийнхаа иргэдтэй нийлээд хулгайн ан хийж явсан 8-12 хулгайн анчин бий. Яг энэ дархад нутагт төрж өссөн, энэ тайгыг биднээс илүү мэдэх ан гөрөө хийж явсан хүмүүс. Нинжануудын толгойлогч хүмүүс ч энд ажиллаж байна. Тэд яагаад байгаль хамгаалагч болов оо гэдэг нь чухал асуудал.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Өчигдрийн анчид өнөөдөр хамгаалагчид болсон түүх </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сонин санагдаж байна. Хулгайн ан хийж, газар шороогоо ухаж байсан хүмүүсийг байгаль хамгаалагч болгочихсон гэх гээд байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Энд л учир байгаа. Эднийг ажиллаж чадна гэдгийг би мэдэрдэг. Эцсийн эцэст энэ газар орныг, энэ нутгийг, ан амьтныг мэддэг хүн л энэ нутгийг хайрлаж хамгаалахад нэмэр тус болно гэдгийг баттай мэдэрсэн. Түүнээс биш сургууль төгссөн дипломтой хүн тайгыг хамгаалдаг юм биш байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сайхан мэдээ байна.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдөр Мөрөнгөөс, Улаанбаатараас сургууль төгссөн нэг хүн авчраад “За энэ тайгад хулгайн ан гарлаа. Анчдыг бариад ир” гэвэл явж чадахгүй,үхнэ. Хүдэр хаагуур байдаг, тэнд ямар замаар очиж болохыг мэдэхгүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Анчинг хаанаас хайх ураа олохгүй. Байгалийн асар том эрсдэлтэй тулгарна. Харин хүдэр хаана байдаг, анчид хаана отоглож, хаагуур нохойгоо тавьж, хаана сууж буудахыг мэддэг хүн бол амдаж очоод л бариад авна.</p><p style="text-align: justify;">Ийм хүмүүсийн сэтгэлийг юугаар, ямар аргаар хөндөж хөдөлгөж татах вэ гэдэг нь өөр өөр. Тэр 12 хүн тус бүр дээр өөр өөр арга барилаар ажиллаж байж татсан хэрэг. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Улаан тайгыг хамгаалсан арга ухаан нь ерөөсөө л энэ. Хүний нүдийг харж, сэтгэлийг нь уншихыг хэлээд байгаа юм. Ер нь хүний нүд их зүйл хэлдэг.</span> Тагнуул байна уу, мэдээлэл дамжуулагч нөхөр үү гэдэг тухайн хүний байц, нүдний харцнаас л уншигдана. </p><p style="text-align: justify;"><img data-fr-image-pasted="true" src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fic fr-dii"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: right;"><a href="https://peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne?preview=true" rel="noopener noreferrer" target="_blank"><strong>Үргэлжлэлийг энд дарж уншина уу...</strong></a></p><p style="text-align: right;"> Сэтгүүлч Д.Даваадулам </p><p style="text-align: right;">2022.02.10. Хөвсгөл Хатгал тосгон.</p><p style="text-align: right;"><br></p><p style="text-align: right;"><strong> </strong> </p><p><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл байгаль хамгаалал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл байгаль хамгаалал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл нуур" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл нуур</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780349474.1531"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '41731';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
Ж.Төмөрсүх: Төрийн албаны шалгалтад тэнцээгүй хамгаалагчдыг халчихвал тайга эзгүйрнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
Б.Бат-Эрдэнэ: Хөвсгөл нуур орчимд газар олгохгүй, нүхэн жорлон ухуулахгүй... </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
<img src="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
М.Хуягбаатар: Хөвсгөл нуурыг таньж мэдүүлэх нь өөрөө нуур хамгаалах том арга хэрэгсэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
Хөвсгөл аймгийн Засаг даргыг хууль зөрчин томилсон эсэх талаар Засгийн газар хариу өглөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 23, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
Хөвсгөл нуураас холгүй 4.7 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 02, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nw77";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<meta name="keywords"
content="хөвсгөл, хөвсгөл байгаль хамгаалал, хөвсгөл нуур" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 02, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/139bff7114c2550f6fcbd85d8073ce6e.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан толгойлогчдыг байгалиа хамгаалагч болгон өөрчилж явсан түүх ч бий, хувь заяа мэдэг гээд тайгын хуулинд сөхөрч, мэгшиж явсан үе ч бий. Зах зухаас нь багахан хөөрөлдөв. Жалын Төмөрсүхийн амьдрал бол Хөвсгөлийн хөх тайгын том зураг юм байна гэж бодсон доо. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Нуурын эрэг дээр жижиг дүнзэн байшинд хонолоо. Үүрээр даараад эвхэрч эвхэрч босч ирлээ. Бүх юм хөлдчихөж. Хаврын сар гарсан ч Хөвсгөлд сүрхий хүйтэн хонож байна шүү.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Харин энэ жил манай нутагт их дулаахан өвөл болж өнгөрлөө. Гурван еснөөр Дархадын хотгорт байнга манантай, -40-өөс дээш градустай байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">өвөл цагаан сар дамнаж жаахан хүйтэрч, нөгөө цагаан манан маань татаж байх шиг байна. Одоо ч манан татсан хэвээрээ.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яг ийм хүйтэнд та бүхнийг тайгад хөр цасан дээр хонодог гэж бодохоор. Тайгад галаа манаад суучихсан, хэвтчихсэн уур манан савссан зураг тавьчихсан байгааг нь зөндөө харж байлаа...?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь байгаль хамгаалагчийн ажил сумын төвийн байшин, дулаан контор биш. Байгаль хамгаалагч бол байгалийн л хүн, байгальдаа л явж байх ёстой. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Хариуцсан газар, харж хамгаалах юмнууд байгаа газраа л байх ёстой гэж би боддог. Тэгвэл ажлын байр нь байгаль дээрээ юм бол байгаль дахь орон гэр нь хаана байх вэ?</span>Хуш модны ёроол, агуй, нөмөр нөөлөгтэй тогтоц бүхий л газар шүү дээ. Өвлийн хүйтэнд хаана хоногловол дулаан байх вэ гэдгээ байгаль хамгаалагчид сайн мэднэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Салхины хөлд, хамар хянган дээр хоноход -45 хэмийн хүйтэн байдаг бол нөмөр нөөлөг газрынхаа байцыг харж байгаад дулаан газар олвол 10 градусаар бага хүйтэн газар хоночихно.</span> Үүнээс өөр гарцгүй дээ. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/1f2f28e3ff53987258e2473c2fef58ba.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Өвлийн цагт хээрийн галд өвөр талаасаа жавраар хайруулаад, ар талаасаа халуун галын илчээр төөнүүлээд хэвтэж байхад бараг л нэг төрлийн аз жаргал гэх үү дээ. Энэ ажил өөрөө аз жаргал байх ёстой. Үүнээс төвөгшөөвөл байгаль хамгаалагч болох боломжгүй. Төвөгтэй хэцүү санагдаж байвал энэ ажлыг хийх шаардлагагүй. </p><p style="text-align: justify;">Харин гэртээ ирэхэд хацар ам дэлбэрчих гээд халууцаад нүүр ам чинэрээд бүгчимдээд хамаг цонх хаалгаа онгойлгож эхнэр хүүхдээ уурлуулчих гээд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та бүтэн жилийн хэд хоногийг нь хээр гадаа, ой тайгад өнгөрөөдөг бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би 1987 оноос эхлэн 35 дахь жилдээ байгаль хамгаалах ажил хийж байна. Үүний 25 жилд нь Хөвсгөл нуур, Хордил сардигт, сүүлийн 10 жилд Улаантайга, Тэнгэр шишигт, Хордил сардигт ажиллалаа. Эхний жилүүдэд хүүхдүүд нялх балчир, эхнэр маань хөдөө гадаа явуулах их дургүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Явж явж ирчхээд дахиад уул руу явах хэрэгтэй гэдгээ эхнэртээ яаж ойлгуулах вэ л гэж боддог байсан. Тэгээд цайгаа ууж суухдаа л буцаад хаашаа хэзээ явахаа хэлж, ярина.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/40d22f01eb4b7675f6956282c8157239.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Эртхэн ойлгуулахын тулд л тэгж байгаа хэрэг шүү дээ. Нэг удаа эхнэр маань уйлаад “Чи нэмэргүй юм байна. Үнэндээ залхлаа. Биднийг хаяад л явах юм байна. Ядаж гэртээ орж ирэнгүүтээ явах тухайгаа битгий яриач. Явах цагтаа дуугүй л явчхаж бай” гэдэг юм байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Миний нөгөө эрт ойлгуулах гэсэн оролдлого маань буруу байж таарсан. Нэг удаа эхнэр маань “Чи жилийн 289 хоног гэртээ байсангүй” гэж гомдоллодог юм байна. <span class="twittersharelink">Ер нь жилд жилдээ дунджаар 200-аад хоног хээрээр явсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Бичлэг үзэх:</span></strong></p><p><span class="fr-video fr-fvc fr-dvi fr-draggable" contenteditable="false"><iframe width="860" height="484" src="https://www.youtube.com/embed/irgRKpkFfPQ" title="YouTube video player"></iframe></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нэг удаа дунджаар хэд хоног ой тайгаар явах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">1990 он шиг санагдаж байна. 56 хоног гэртээ ирэлгүй явсан.</span> Ер нь дунджаар 14 хоног л явдаг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">2019 онд бас гэрийн бараа харалгүй их удсан нэг тохиолдол бий. 12 дугаар сарын 25-нд гэрээсээ гараад 2 дугаар сарын 16-нд сар шинийн өмнөх өдөр гэртээ ирсэн. Дунд нь 5-6 хоног л төв суурин газарт хоносон. </p><p style="text-align: justify;">Халиуны судалгаа хийх гэж ид хүйтэн үед олон хоногоор явсан нь тэр. Шөнөдөө -50 градус хүйтэн. Гаднаас судлаачид ирчихсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Тэд ингэж олон хоногоор бартаа саадтай Шишигтийн голын усан манан дунд явж чадахгүй л дээ. Яг тэр цаг хугацаанд амжуулах ёстой байсан учраас би хоёр байгаль хамгаалагчаа дагуулаад явган явж байлаа. Гал түлээд ч нэмэргүй тийм л жавартай хүйтэн байсан даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56313db8f8d05442a551279d259d8d05.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Шишигтийн голын хөндий бол энэ хавьдаа хамгийн жавартай газар. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дархадын хотгорын голууд нэгдэж нийлээд доод Шишигт болон урсаж уруудаад Енисей мөрний эх болж байгаа гэсэн үг. </span>Цагаан нуур сумаас цааш 40 км уруудна. Тэнд хамгийн хүйтэн агаар урсгалын том хаалган дээр л хонож байна гэсэн үг. Магадгүй -50 градус давсан болов уу даа.</p><p style="text-align: justify;">Яг голын олтриг дотор хонож байсан. Ойрхон уул нөмөр бараадах боломжгүй учраас голын тохойд хуурай газар бараадаад хоносон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Халиу гэдэг амьтан сонин амьтан. Маш их бартаатай, хүн амьтан очихын аргагүй газар амьдардаг учраас бид Шишигтийн голд халиа гүйхээс өмнө идэр есийн жавар тачигнаж байх хугацааг тааруулан судалгаа хийсэн. </p><p style="text-align: justify;">Гол ус нь аймаар, ногоон цээл л эргэлдээд, түүн дээгүүр уначихгүйн тулд уяагаар оосорлоод явна. Их эрсдэлтэй л ажил.<br><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ” </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр -50 градуст шөнө унтах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хээрийн нэг дүрэм бий. Гурван хүн галын хажууд хоноход хэн даарсан нь босож гал түлнэ. Даарахгүй бол унтаад л байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ямар хучлага дулаалгатай явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь явган бол хөнжил хучлага авч явах боломжгүй. Хоол хүнс үүрнэ. Морьтой явж байгаа үед тохмоо доороо хаяад унтчихдаг. Тохомны дор цасан дээр чийг цохихоос хамгаалж модны мөчир, холтос, эсвэл шургааг мод дэвсэнэ. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Цасан дээр шууд хэвтэхээр хайлж нороод байдаг болохоор тэгж зулаад хэвтэнэ дээ. Тэгээд дээрээ дээл, арьс үс юу байгаагаа нөмөрч хучаад галгүй талынхаа жавар салхийг хаана. Нуруулдаж унтана. Ер нь нуруунаасаа элчтэй байхаар нойр хүрээд байдаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/123fb7b1c5fc04984ca6cfe27b8a94d2.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Жавартай талаасаа даарахаар эргэж хараад дулаацуулчихна. Шөнийг уртыг даван туулах ч амаргүй л дээ. Ууланд орой 17 цаг гээд харанхуй нөмөрч, өглөө бараг 9 цаг өнгөрч байж гэгээ орно. Тэр хооронд унтаад байдаг хүн гэж байхгүй. Галаа түлж тойрч юм ярьж байгаад шөнө нойроо хүрэхээр өөрийн эрхгүй хэвтэнэ. Өглөө 5 цаг гээд босохоос өөр аргагүй. </p><p style="text-align: justify;">Модгүй газар өвлийн шөнийг авахад хүнд шүү дээ. Хордил сардгийн өврөөр Өвөр нүцгэн гээд нүцгэн газар ямар ч түлээ байдаггүй.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> </p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Тайгын хууль ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй...”</span></strong></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөвсгөлийн Хордил сардиг гэхээр модтой өндөр уул л нүдэнд харагдаад байна. Тэгээд түлэх модгүй гэхээр гайхах сонсогчид байж магад?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Уулынхаа өврөөр модгүй газрууд бий. Бүр Хордил сардигийн нүцгэн нэртэй. Далайн түвшнээс дээш 2700 м өндөр газар. Салхи нь хүртэл аймшигтай хүйтэн. Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгээд яах болж байна аа?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бүр болохоо байвал шөнө явган уул өөд мацаж дулаацна даа.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Харанхуйд уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тийм. Харанхуйд уул өөд гишгэнэ ш дээ. Хэвтээд байвал хөлдчихнө. Арай жаахан дулаацаад ирэхээр дулаанаа алдахгүйг хичээнэ. Гар тасарчих гээд хэцүү л дээ. Даарахаар хумс хүртэл хүн хайрдаг юм, тэр тачигнасан жавартай хүйтэнд. Тайгад тайгын хуулиар л ажиллаж амьдарч явна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та нар ямар гутал өмсөж явдаг юм вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг тайгад ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүст тохирсон гутал гэхээр юм одоогоор алга. Ууланд хальтардаггүй арзгар ултай гутал өмсөхөөр хөл хөлдөөчих гээд. Эсгий, дамбагар цагаан өмсөхөөр хальтарч унаад болохгүй. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь эсгий, ноосгүй гутал ямар ч хүйтэнд нэмэргүй, хайрагч л болдог. Манайхан годон гутал л гэнэ. Тэр тайгад ямар ч нэмэргүй. Сүүлийн үед манай байгаль хамгаалагчид ОХУ-аас оруулж ирдэг янгирын зурагтай, цас мөсөнд халтираад байхааргүй ултай эсгий гутал өмсөж байна. Явган явахад хөнгөн их зүгээр санагдсан. Худал хэлдэг хүнд муухан эхнэрээс илүү хань болохоор эд байгаа юм. /инээв/</p><p style="text-align: justify;">Гэм нь усанд норговол агших аюултай. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/60504244eb1b15ac9bf055436dd63fc8.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ер нь тайгад амьд байхын тулд яах вэ гэдгээ хүн өөрөө л шийднэ. Ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй, өөрийнх нь мэдрэмж, овсгоо, туршлага л мэднэ. Үүнийг л тайгын хууль гээд байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь гар, хөл, хацар хайрагдах үед шууд зөөлөн цасаар үрчихдэг. Гүн хөлдчихвөл мэдээж нэмэр болохгүй л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өвөл зунгүй, өөд уруугүй гэр орон, үр хүүхдээ марттал уулаар явах ямар хэрэг байна аа гэсэн асуулттай тулдаг л байх даа та нар?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь тэгдэг. Жирийн иргэд битгий хэл Тусгай хамгаалалтай газрынхан маань ч ингэж асууна гээч. Бид ажлаа л хийж байна гэхээр ямар ажил байдаг юм бэ гэнэ. </p><p style="text-align: justify;">Алтны нинжанууд, хулгайн анчид тэр тайга руу орчих гээд байдаг учраас л бид явдаг. Хулгайн анчдын явдаг үе нь 10-2 дугаар сар хүртэлх. Хөвсгөл аймгийн хойд хэсгээр 7000 жинжа ороод ирчихсэн бужигнуулж байсан үе саяхан. 2013 онд буулгаснаас хойш амар амгалан байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c04ddf6eb5204c3cc51ac5921d85d9b0.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Энэ газар нутгийг хэн нэгэн нь харж хандаж байхгүй бол дахиад нинжанууд ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй. Ингэж л бид ан амьтан, байгаль дэлхийгээ хайрлахгүй юм бол байгаль хамгаалагч гэсэн нэр зүүгээд яах вэ дээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэр тэсгэм хүйтэнд хүнд бэрх даваа, хөл тушсан цасан дунд хулгайн анчид бас явах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Байлгүй яахав. Цаа гэж бараг цасны мотоцикл байна.</p><p style="text-align: justify;">Яг цаг дээрээ асуудал гаргаж байгаа хэргийн эзэд чинь хэрэгсэл сайтай байна шүү дээ. Бид сайндаа л бол морьтой. Морь нь их цасанд явахаа байчихдаг. Явган явна. Би төрийн өмнө, ард түмний өмнө дархад нутгийг хамгаалах үүрэгтэй тул гэртээ зүгээр сууж болохгүй. Ийм л замаар, ийм л эрсдлээр явж байж л энэ ажлыг хийнэ. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ний нуугүй хэлэхэд цаандаа яваа нэртэй хулгайн анчид бий. Хоёр түүнээс дээш нохойтой, буутай явна. Бид хандгай, буга алсан, хавх тавиад булга авласан хэргийг барьж илрүүлж байсан. Хамгийн сүүлд тайгын хэдэн залуучууд өнгөрсөн 8 сард хандгай алсан хэргийг илрүүлсэн. </p><p>Хөвсгөлийн тайгад ямар хүмүүс сүйд хийж байна вэ гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй. Бид харин дотор нь орчихсон юм шиг л мэднэ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хулгайн анчдыг үйлдэл дээр нь барих тохиолдол цөөнгүй байх. Тэр үед шөргөөцөлдөх, буу шийдэмдээ тулах тохиолдол гарах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Би ч олон хулгайн анчдыг барьсан. Миний өөдөөс буу шагайсан, хутга барьсан хүн таарч байгаагүй.</p><p style="text-align: justify;">Хэдийгээр уурлаж байгаа нь мэдэгддэг ч хүндэтгэлтэй ханддаг. Хулгайн анчдын майхантай таараад дотор нь орж цай хийж уугаад суучихдаг. Өнөө нөхөд хүн иржээ гээд ороод ирнэ. Би сууж байна. Нөгөөдүүл толгойгоо маажаад л уулзах тохиолдол их гарч байсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a7d931df0f460059c7f0ca48f12bb4cf.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Хуучин цагт бол байгаль хамгаалагч гэхээр сумын төвд гоожин бичээд сууж байдаг хүнийг хэлдэг байсан байх. Өнөөдрийн нийгмийн байдал шал өөр болсон. Зэвсэг, техник хэрэгсэлтэй шунахай сэдэлтэй хэсэг бүлэг хүмүүсийн эсрэг байгаль хамгаалагчид л ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Гал ус, хулгайн ан, нинжанууд, хил зөрчигдөх асуудал дээр байгаль хамгаалагчид амиараа дэнчин тавьж ажилладаг</span>.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Ер нь хулгайн ан буурч байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хулгайн анчид 1990-2000 оны үетэй харьцуулахад эрс буурсан. Улаан тайгад бол 90 хувь буурсан гэж хэлж болно. Үүнд олон хүчин зүйл нөлөөлсөн байх. Зах зээлийн нийгэмд шилжих үед монголчуудын амьдрал хэцүү байсан. Арга буюу ан гөрөө хийх тохиолдлууд байлаа.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Одоо бол мал сүрэг нь өссөн. Хүмүүсийн амьдрал дээшилсэн, хэв маяг өөрчлөгдсөн. Хууль чангарч торгууль ял шийтгэл нь чангарсан.</span> Тийм учраас энд буун дуу гаргаж болохгүй нь гэдгийг хүмүүс мэдэрсэн. </p><p style="text-align: justify;">Манай нутгийн зарим хулгайн анчид Булган, Сэлэнгэд явж байгаад баригдсан. Энэ бол Тайгад хяналт сайжирсныг нэг илрэл. Ер нь байгаль хамгаалагчид яаж ажиллах ёстой вэ гэдэг тод жишээ нь манай Улаан тайга. Сүүлийн 10 жилийн дотор хангайн амьтад ямар сайхан өссөн гээч.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Улаан тайгын амьтдын тоо толгой хэчнээн болж байна?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Тухайлбал Хордил сардигт тав арван гахайтай болчихсон байсан. Өнгөрсөн жил тоолоход 219 болчихсон байх жишээтэй. Хандгай гэхэд 19 байсан бол 2018 оны тоогоор 180-д хүрсэн байсан. 2006 онд Хөвсгөлийн хэмжээнд 300 гаруй хүдэр байна гэж Шинжлэх ухааны академи тогтоосон. Хүйс тэмтэрсэн байсан гэсэн үг л дээ. Одоо бол хоёр, гурван ууланд л хоёр гурван зуугаараа байгаа. Баавгай нэг хэсэг бараг байхгүй болох шахсан. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/bdd0ef587174fd52ab3f19fb19904c55.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Одоо бол бидний байршуулсан камер бүрд байнга ордог болсон. Янгир бол гайхамшигтай өссөн. Тэр бүхнийг харж хандаж байгаа хүн чинь гэртээ сууж чаддаггүй байхгүй юу. Нэг талдаа ан амьтан элбэг болчихсон учраас хүн хүчээ улам нэмэхгүй бол болохгүй нь. </p><p style="text-align: justify;">Залуучууд ан гөрөөг нэг их сонирхохоо болиод байна. Гол нь миний үеийн нөхдүүд, зах зээлийн үед ан ав хийж, хангайн хишгээр амь амьдарлаа залгуулж явсан идэр залуучууд сурсан зангаа тавихгүй байна.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> “Хандгайгаар шинэ жилээ угтахгүй ээ...”</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Шинэ жилээр хүмүүс гэртээ оргилуун дарс буудуулаад баярлаж суудаг биз дээ. Харин бид тэр үед ууланд гардаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Олон сар жил хамгаалсан нэн ховор ан амьтнаа нэг шөнийн баяраар солихгүйн тулд бид ууландаа очихоос өөр аргагүй. Би л лав сүүлийн хэдэн жил шинэ жилээр гэртээ байсангүй.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c691ab5955756624454d388560aed1a9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">2013 онд 12 дугаар сарын 29-ний өдөр байгаль хамгаалагчдаа дуудаад ажлаа дүгнэж сайн ажилласан хүмүүсээ урамшуулдаг юм байна. Маргааш нь ууланд гарахад хулгайн анчин бидэнтэй зөрөөд хандгай агнаад ачаад явчихсан байсан.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Бид гурав хоног мөрөөр нь мөшгиж явсаар эзнийг нь олж хуулийн байгууллагад шилжүүлсэн. Тэгээд бодсон л доо. "За дархад нутагт шинэ жилийг хандгайгаар хийх юм байна. Хандгайгаар шинэ жилээ гаргахгүй ээ" гээд хамгаалагчдаа ээлжилж дуудаж ажлыг нь дүгнэчхээд буцаагаад ууланд нь гаргачихдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;">Би өөрөө ч гараад явчихдаг. Тэгснээрээ хохирсон юм алга. Яахав гэр бүл дотор жаахан зөрчил гарна л даа. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6bef66f5941cf01e974957533d55b1e7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Усны эх үүсвэртэй, амьдрах орчны ийм таатай нөхцөлтэй учраас Улаан тайгад дахин давтагдашгүй биологийн олон төрөл зүйл амьтан өнө удаан нутаглаад ирсэн. Түүний буяныг мэдрээд нутгийн иргэд хэдэн зуун жил амьдраад ирсэн. </p><p style="text-align: justify;">Энэ <span class="twittersharelink">тайга бол ирээдүй хойч үед, магадгүй дэлхийн бөмбөрцөг дээр ямар нэгэн бэрхшээл тохиолдоход дэлхийн хүн төрөлхтөн амь зогоох том үүц нөөц газар.</span> Тийм учраас тайгад ажиллах гэж ирсэн хүмүүс муу ажиллах ёсгүй. <span class="twittersharelink">Төмөрсүх гэж хүн байснаас болж энэ тайга сөнөх ёсгүй, муу байгаль хамгаалагч ажилласнаас энэ тайга устаж болохгүй. Энэ хүмүүс ажилласнаараа тайга хойч үед үлдэх учиртай.</span> Миний дараагийн хүмүүс ийм ухамсартай, сэтгэл зүрхтэй ажиллах ёстой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,459.0206185567" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/a9b7e2fc721bea0b28e735edd14f6ac6.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас энэ хүмүүсийг гэрт нь суулгаад байж болдоггүй юм. Би бол ийм бодол, ухамсраар энэ хүмүүсээ гэр бүлтэй нь хамт шаардаж ажилладаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танай Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалагчдыг, танай багыг гаднаас ажиглахад их сайхан хамт олон бүрдээ юу даа гэсэн бодол төрдөг. Тийм үү? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;">-Би Хөвсгөлийн тусгай хамгаалалттай газар, Улаан тайгад гээд өнгөрсөн 30 гаруй жилд олон ч байгаль хамгаалагчтай ажиллалаа. Манай албанд орж гарах нь ч олон. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг шалтгаан нь төрөөс өгч байгаа цалин урамшуулалтай холбоотой байх. Ний нуугүй хэлэхэд байгаль хамгаалагчид 480-520 мянган төгрөгийн л цалин авдаг. Өнөөдөр Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалалтын алба 43 хүний орон тоотой ч өнгөрсөн 10 жилд 32-36 хүн ажиллаж байна. Өөр хүн олдохгүй, ажиллахгүй байна.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Төрийн цалин мөнгө тайгад ажиллах хэмжээнд биш байна</span> гэсэн үг. </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ 36 хүн яагаад ажиллаад байгаа юм бэ гэж асууж магадгүй. Энэ бол тусдаа асуудал. Манай хамт олон дотор 5, 10 жилийн өмнө нутгийнхаа иргэдтэй нийлээд хулгайн ан хийж явсан 8-12 хулгайн анчин бий. Яг энэ дархад нутагт төрж өссөн, энэ тайгыг биднээс илүү мэдэх ан гөрөө хийж явсан хүмүүс. Нинжануудын толгойлогч хүмүүс ч энд ажиллаж байна. Тэд яагаад байгаль хамгаалагч болов оо гэдэг нь чухал асуудал.</p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"> <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> Өчигдрийн анчид өнөөдөр хамгаалагчид болсон түүх </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сонин санагдаж байна. Хулгайн ан хийж, газар шороогоо ухаж байсан хүмүүсийг байгаль хамгаалагч болгочихсон гэх гээд байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Энд л учир байгаа. Эднийг ажиллаж чадна гэдгийг би мэдэрдэг. Эцсийн эцэст энэ газар орныг, энэ нутгийг, ан амьтныг мэддэг хүн л энэ нутгийг хайрлаж хамгаалахад нэмэр тус болно гэдгийг баттай мэдэрсэн. Түүнээс биш сургууль төгссөн дипломтой хүн тайгыг хамгаалдаг юм биш байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Их сайхан мэдээ байна.</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдөр Мөрөнгөөс, Улаанбаатараас сургууль төгссөн нэг хүн авчраад “За энэ тайгад хулгайн ан гарлаа. Анчдыг бариад ир” гэвэл явж чадахгүй,үхнэ. Хүдэр хаагуур байдаг, тэнд ямар замаар очиж болохыг мэдэхгүй. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Анчинг хаанаас хайх ураа олохгүй. Байгалийн асар том эрсдэлтэй тулгарна. Харин хүдэр хаана байдаг, анчид хаана отоглож, хаагуур нохойгоо тавьж, хаана сууж буудахыг мэддэг хүн бол амдаж очоод л бариад авна.</p><p style="text-align: justify;">Ийм хүмүүсийн сэтгэлийг юугаар, ямар аргаар хөндөж хөдөлгөж татах вэ гэдэг нь өөр өөр. Тэр 12 хүн тус бүр дээр өөр өөр арга барилаар ажиллаж байж татсан хэрэг. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Улаан тайгыг хамгаалсан арга ухаан нь ерөөсөө л энэ. Хүний нүдийг харж, сэтгэлийг нь уншихыг хэлээд байгаа юм. Ер нь хүний нүд их зүйл хэлдэг.</span> Тагнуул байна уу, мэдээлэл дамжуулагч нөхөр үү гэдэг тухайн хүний байц, нүдний харцнаас л уншигдана. </p><p style="text-align: justify;"><img data-fr-image-pasted="true" src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-size="650,433.2275390625" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/0abca35356668c85d509bf7dfa1f32d4.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fic fr-dii"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: right;"><a href="https://peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne?preview=true" rel="noopener noreferrer" target="_blank"><strong>Үргэлжлэлийг энд дарж уншина уу...</strong></a></p><p style="text-align: right;"> Сэтгүүлч Д.Даваадулам </p><p style="text-align: right;">2022.02.10. Хөвсгөл Хатгал тосгон.</p><p style="text-align: right;"><br></p><p style="text-align: right;"><strong> </strong> </p><p><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл байгаль хамгаалал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл байгаль хамгаалал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хөвсгөл нуур" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хөвсгөл нуур</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t&text=Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/durlana-gej-bii-t"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780349474.1531"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '41731';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/6d8384bf60f90a34cb122bdce08d4c3f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jtumursukh-taiga-ezguirne">
Ж.Төмөрсүх: Төрийн албаны шалгалтад тэнцээгүй хамгаалагчдыг халчихвал тайга эзгүйрнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/9513e7e6523b914182d79a63639b4674.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbat-erdene-khuwsgul-nuur-orchimd-gazar-olgokhgui-nukhen-jorlon-ukhuulakhgui">
Б.Бат-Эрдэнэ: Хөвсгөл нуур орчимд газар олгохгүй, нүхэн жорлон ухуулахгүй... </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
<img src="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/cc407045-bdea-4d95-b38b-93bffff910d0/67c439d63838bb206c2e7b2a7becb439.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/m-huyahbaatar">
М.Хуягбаатар: Хөвсгөл нуурыг таньж мэдүүлэх нь өөрөө нуур хамгаалах том арга хэрэгсэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
02 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/5cf0d91a4f033a4751ea920419787e32.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-aimgiin-zasag-dargiig-khuuli-zurchin-tomilson-esekh-talaar-zasgiin-gazar-khariu-ugluu">
Хөвсгөл аймгийн Засаг даргыг хууль зөрчин томилсон эсэх талаар Засгийн газар хариу өглөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 23, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ae3e87b8593d5d1fdf41eb9d09e27db4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuwsgul-nuuraas-kholgui-47-magnitudiin-khuchtei-gazar-khudlult-boljee">
Хөвсгөл нуураас холгүй 4.7 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 02, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nw77";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.OTQ2NTEzZDViNWZlYWJmNWIzNDJhOThlNjUwM2E4Njg4NWJiYWFmYzZjYWQwYjUyN2M4YmFjM2RhYzVlY2Y0ZDdjGQ1OYC5Efrfi6PuPPoun/ip9fduGy+E61ELz+BCv',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1782941474',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZGIwYzRhM2IyYzBiMmU2MjQ5ZDlhMGU3YzgzYTUzZmJhYTc5MDc1MzhjODMxZTAwMmVlOTM0OTI1ZGZjOGRlOZw6gTUq9lVRhRdbQIMLFge3PSxkPigQu7JAQejPmuNo0mszCBE6s7iX9uUbnx0Kby5uURHXUHhluE3Xb2lS7cw=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1782941474',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '4f22103fb2aff7b3e019cbd34084d7a2f54a1faf1ff6e0348d01267f484954fc13d60de5914f01c3845cac0ada747bee92164a67cef6c4bed5173ce7953c4661'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.OTQ2NTEzZDViNWZlYWJmNWIzNDJhOThlNjUwM2E4Njg4NWJiYWFmYzZjYWQwYjUyN2M4YmFjM2RhYzVlY2Y0ZDdjGQ1OYC5Efrfi6PuPPoun/ip9fduGy+E61ELz+BCv'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1782941474'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ZGIwYzRhM2IyYzBiMmU2MjQ5ZDlhMGU3YzgzYTUzZmJhYTc5MDc1MzhjODMxZTAwMmVlOTM0OTI1ZGZjOGRlOZw6gTUq9lVRhRdbQIMLFge3PSxkPigQu7JAQejPmuNo0mszCBE6s7iX9uUbnx0Kby5uURHXUHhluE3Xb2lS7cw='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1782941474'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна | Peak News
Ж.Төмөрсүх: Дурлана гэж бий. Түүнд хүлэгдэж явна
Хөвсгөлийн тайгын түүхийг, хүн ардынх нь ахуйтай гурван арван жилээр, магадгүй судалсан, мэдсэн, ойлгосон, амссанаараа түүнээс ч урт жилээр өгүүлэх нэгэн бол “Байгалийн эсрэг хэрэгтний харанга” Ж.Төмөрсүх гуай юм. Түүнд хулгайн анчид, нинжан толгойлогчдыг байгалиа хамгаалагч болгон өөрчилж явсан түүх ч бий, хувь заяа мэдэг гээд тайгын хуулинд сөхөрч, мэгшиж явсан үе ч бий. Зах зухаас нь багахан хөөрөлдөв. Жалын Төмөрсүхийн амьдрал бол Хөвсгөлийн хөх тайгын том зураг юм байна гэж бодсон доо.
- Нуурын эрэг дээр жижиг дүнзэн байшинд хонолоо. Үүрээр даараад эвхэрч эвхэрч босч ирлээ. Бүх юм хөлдчихөж. Хаврын сар гарсан ч Хөвсгөлд сүрхий хүйтэн хонож байна шүү.
-Харин энэ жил манай нутагт их дулаахан өвөл болж өнгөрлөө. Гурван еснөөр Дархадын хотгорт байнга манантай, -40-өөс дээш градустай байдаг.
Энэ
-Яг ийм хүйтэнд та бүхнийг тайгад хөр цасан дээр хонодог гэж бодохоор. Тайгад галаа манаад суучихсан, хэвтчихсэн уур манан савссан зураг тавьчихсан байгааг нь зөндөө харж байлаа...?
-Ер нь байгаль хамгаалагчийн ажил сумын төвийн байшин, дулаан контор биш. Байгаль хамгаалагч бол байгалийн л хүн, байгальдаа л явж байх ёстой.
Хуш модны ёроол, агуй, нөмөр нөөлөгтэй тогтоц бүхий л газар шүү дээ. Өвлийн хүйтэнд хаана хоногловол дулаан байх вэ гэдгээ байгаль хамгаалагчид сайн мэднэ.
Үүнээс өөр гарцгүй дээ.
Өвлийн цагт хээрийн галд өвөр талаасаа жавраар хайруулаад, ар талаасаа халуун галын илчээр төөнүүлээд хэвтэж байхад бараг л нэг төрлийн аз жаргал гэх үү дээ. Энэ ажил өөрөө аз жаргал байх ёстой. Үүнээс төвөгшөөвөл байгаль хамгаалагч болох боломжгүй. Төвөгтэй хэцүү санагдаж байвал энэ ажлыг хийх шаардлагагүй.
Харин гэртээ ирэхэд хацар ам дэлбэрчих гээд халууцаад нүүр ам чинэрээд бүгчимдээд хамаг цонх хаалгаа онгойлгож эхнэр хүүхдээ уурлуулчих гээд байдаг.
-Та бүтэн жилийн хэд хоногийг нь хээр гадаа, ой тайгад өнгөрөөдөг бол?
-Би 1987 оноос эхлэн 35 дахь жилдээ байгаль хамгаалах ажил хийж байна. Үүний 25 жилд нь Хөвсгөл нуур, Хордил сардигт, сүүлийн 10 жилд Улаантайга, Тэнгэр шишигт, Хордил сардигт ажиллалаа. Эхний жилүүдэд хүүхдүүд нялх балчир, эхнэр маань хөдөө гадаа явуулах их дургүй.
Явж явж ирчхээд дахиад уул руу явах хэрэгтэй гэдгээ эхнэртээ яаж ойлгуулах вэ л гэж боддог байсан. Тэгээд цайгаа ууж суухдаа л буцаад хаашаа хэзээ явахаа хэлж, ярина.
Эртхэн ойлгуулахын тулд л тэгж байгаа хэрэг шүү дээ. Нэг удаа эхнэр маань уйлаад “Чи нэмэргүй юм байна. Үнэндээ залхлаа. Биднийг хаяад л явах юм байна. Ядаж гэртээ орж ирэнгүүтээ явах тухайгаа битгий яриач. Явах цагтаа дуугүй л явчхаж бай” гэдэг юм байна.
Миний нөгөө эрт ойлгуулах гэсэн оролдлого маань буруу байж таарсан. Нэг удаа эхнэр маань “Чи жилийн 289 хоног гэртээ байсангүй” гэж гомдоллодог юм байна.
Бичлэг үзэх:
VIDEO
-Нэг удаа дунджаар хэд хоног ой тайгаар явах вэ?
- Ер нь дунджаар 14 хоног л явдаг.
2019 онд бас гэрийн бараа харалгүй их удсан нэг тохиолдол бий. 12 дугаар сарын 25-нд гэрээсээ гараад 2 дугаар сарын 16-нд сар шинийн өмнөх өдөр гэртээ ирсэн. Дунд нь 5-6 хоног л төв суурин газарт хоносон.
Халиуны судалгаа хийх гэж ид хүйтэн үед олон хоногоор явсан нь тэр. Шөнөдөө -50 градус хүйтэн. Гаднаас судлаачид ирчихсэн.
Тэд ингэж олон хоногоор бартаа саадтай Шишигтийн голын усан манан дунд явж чадахгүй л дээ. Яг тэр цаг хугацаанд амжуулах ёстой байсан учраас би хоёр байгаль хамгаалагчаа дагуулаад явган явж байлаа. Гал түлээд ч нэмэргүй тийм л жавартай хүйтэн байсан даа.
Шишигтийн голын хөндий бол энэ хавьдаа хамгийн жавартай газар.
Цагаан нуур сумаас цааш 40 км уруудна. Тэнд хамгийн хүйтэн агаар урсгалын том хаалган дээр л хонож байна гэсэн үг. Магадгүй -50 градус давсан болов уу даа.
Яг голын олтриг дотор хонож байсан. Ойрхон уул нөмөр бараадах боломжгүй учраас голын тохойд хуурай газар бараадаад хоносон.
Халиу гэдэг амьтан сонин амьтан. Маш их бартаатай, хүн амьтан очихын аргагүй газар амьдардаг учраас бид Шишигтийн голд халиа гүйхээс өмнө идэр есийн жавар тачигнаж байх хугацааг тааруулан судалгаа хийсэн.
Гол ус нь аймаар, ногоон цээл л эргэлдээд, түүн дээгүүр уначихгүйн тулд уяагаар оосорлоод явна. Их эрсдэлтэй л ажил.
“Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ”
-Тэр -50 градуст шөнө унтах уу?
-Хээрийн нэг дүрэм бий. Гурван хүн галын хажууд хоноход хэн даарсан нь босож гал түлнэ. Даарахгүй бол унтаад л байна.
-Ямар хучлага дулаалгатай явдаг юм вэ?
-Ер нь явган бол хөнжил хучлага авч явах боломжгүй. Хоол хүнс үүрнэ. Морьтой явж байгаа үед тохмоо доороо хаяад унтчихдаг. Тохомны дор цасан дээр чийг цохихоос хамгаалж модны мөчир, холтос, эсвэл шургааг мод дэвсэнэ.
Цасан дээр шууд хэвтэхээр хайлж нороод байдаг болохоор тэгж зулаад хэвтэнэ дээ. Тэгээд дээрээ дээл, арьс үс юу байгаагаа нөмөрч хучаад галгүй талынхаа жавар салхийг хаана. Нуруулдаж унтана. Ер нь нуруунаасаа элчтэй байхаар нойр хүрээд байдаг.
Жавартай талаасаа даарахаар эргэж хараад дулаацуулчихна. Шөнийг уртыг даван туулах ч амаргүй л дээ. Ууланд орой 17 цаг гээд харанхуй нөмөрч, өглөө бараг 9 цаг өнгөрч байж гэгээ орно. Тэр хооронд унтаад байдаг хүн гэж байхгүй. Галаа түлж тойрч юм ярьж байгаад шөнө нойроо хүрэхээр өөрийн эрхгүй хэвтэнэ. Өглөө 5 цаг гээд босохоос өөр аргагүй.
Модгүй газар өвлийн шөнийг авахад хүнд шүү дээ. Хордил сардгийн өврөөр Өвөр нүцгэн гээд нүцгэн газар ямар ч түлээ байдаггүй.
“Тайгын хууль ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй...”
-Хөвсгөлийн Хордил сардиг гэхээр модтой өндөр уул л нүдэнд харагдаад байна. Тэгээд түлэх модгүй гэхээр гайхах сонсогчид байж магад?
-Уулынхаа өврөөр модгүй газрууд бий. Бүр Хордил сардигийн нүцгэн нэртэй. Далайн түвшнээс дээш 2700 м өндөр газар. Салхи нь хүртэл аймшигтай хүйтэн. Нэг даарвал дахиж бараг дулаацахгүй дээ.
-Тэгээд яах болж байна аа?
-Бүр болохоо байвал шөнө явган уул өөд мацаж дулаацна даа.
-Харанхуйд уу?
-Тийм. Харанхуйд уул өөд гишгэнэ ш дээ. Хэвтээд байвал хөлдчихнө. Арай жаахан дулаацаад ирэхээр дулаанаа алдахгүйг хичээнэ. Гар тасарчих гээд хэцүү л дээ. Даарахаар хумс хүртэл хүн хайрдаг юм, тэр тачигнасан жавартай хүйтэнд. Тайгад тайгын хуулиар л ажиллаж амьдарч явна.
-Та нар ямар гутал өмсөж явдаг юм вэ?
-Яг тайгад ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүст тохирсон гутал гэхээр юм одоогоор алга. Ууланд хальтардаггүй арзгар ултай гутал өмсөхөөр хөл хөлдөөчих гээд. Эсгий, дамбагар цагаан өмсөхөөр хальтарч унаад болохгүй.
Ер нь эсгий, ноосгүй гутал ямар ч хүйтэнд нэмэргүй, хайрагч л болдог. Манайхан годон гутал л гэнэ. Тэр тайгад ямар ч нэмэргүй. Сүүлийн үед манай байгаль хамгаалагчид ОХУ-аас оруулж ирдэг янгирын зурагтай, цас мөсөнд халтираад байхааргүй ултай эсгий гутал өмсөж байна. Явган явахад хөнгөн их зүгээр санагдсан. Худал хэлдэг хүнд муухан эхнэрээс илүү хань болохоор эд байгаа юм. /инээв/
Гэм нь усанд норговол агших аюултай.
Ер нь тайгад амьд байхын тулд яах вэ гэдгээ хүн өөрөө л шийднэ. Ямар ч номд байхгүй, ямар ч дарга хэлэхгүй, өөрийнх нь мэдрэмж, овсгоо, туршлага л мэднэ. Үүнийг л тайгын хууль гээд байгаа юм.
Ер нь гар, хөл, хацар хайрагдах үед шууд зөөлөн цасаар үрчихдэг. Гүн хөлдчихвөл мэдээж нэмэр болохгүй л дээ.
-Өвөл зунгүй, өөд уруугүй гэр орон, үр хүүхдээ марттал уулаар явах ямар хэрэг байна аа гэсэн асуулттай тулдаг л байх даа та нар?
-Ер нь тэгдэг. Жирийн иргэд битгий хэл Тусгай хамгаалалтай газрынхан маань ч ингэж асууна гээч. Бид ажлаа л хийж байна гэхээр ямар ажил байдаг юм бэ гэнэ.
Алтны нинжанууд, хулгайн анчид тэр тайга руу орчих гээд байдаг учраас л бид явдаг. Хулгайн анчдын явдаг үе нь 10-2 дугаар сар хүртэлх. Хөвсгөл аймгийн хойд хэсгээр 7000 жинжа ороод ирчихсэн бужигнуулж байсан үе саяхан. 2013 онд буулгаснаас хойш амар амгалан байна.
Энэ газар нутгийг хэн нэгэн нь харж хандаж байхгүй бол дахиад нинжанууд ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй. Ингэж л бид ан амьтан, байгаль дэлхийгээ хайрлахгүй юм бол байгаль хамгаалагч гэсэн нэр зүүгээд яах вэ дээ.
-Тэр тэсгэм хүйтэнд хүнд бэрх даваа, хөл тушсан цасан дунд хулгайн анчид бас явах уу?
-Байлгүй яахав. Цаа гэж бараг цасны мотоцикл байна.
Яг цаг дээрээ асуудал гаргаж байгаа хэргийн эзэд чинь хэрэгсэл сайтай байна шүү дээ. Бид сайндаа л бол морьтой. Морь нь их цасанд явахаа байчихдаг. Явган явна. Би төрийн өмнө, ард түмний өмнө дархад нутгийг хамгаалах үүрэгтэй тул гэртээ зүгээр сууж болохгүй. Ийм л замаар, ийм л эрсдлээр явж байж л энэ ажлыг хийнэ.
Ний нуугүй хэлэхэд цаандаа яваа нэртэй хулгайн анчид бий. Хоёр түүнээс дээш нохойтой, буутай явна. Бид хандгай, буга алсан, хавх тавиад булга авласан хэргийг барьж илрүүлж байсан. Хамгийн сүүлд тайгын хэдэн залуучууд өнгөрсөн 8 сард хандгай алсан хэргийг илрүүлсэн.
Хөвсгөлийн тайгад ямар хүмүүс сүйд хийж байна вэ гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй. Бид харин дотор нь орчихсон юм шиг л мэднэ.
-Хулгайн анчдыг үйлдэл дээр нь барих тохиолдол цөөнгүй байх. Тэр үед шөргөөцөлдөх, буу шийдэмдээ тулах тохиолдол гарах уу?
-Би ч олон хулгайн анчдыг барьсан. Миний өөдөөс буу шагайсан, хутга барьсан хүн таарч байгаагүй.
Хэдийгээр уурлаж байгаа нь мэдэгддэг ч хүндэтгэлтэй ханддаг. Хулгайн анчдын майхантай таараад дотор нь орж цай хийж уугаад суучихдаг. Өнөө нөхөд хүн иржээ гээд ороод ирнэ. Би сууж байна. Нөгөөдүүл толгойгоо маажаад л уулзах тохиолдол их гарч байсан.
Хуучин цагт бол байгаль хамгаалагч гэхээр сумын төвд гоожин бичээд сууж байдаг хүнийг хэлдэг байсан байх. Өнөөдрийн нийгмийн байдал шал өөр болсон. Зэвсэг, техник хэрэгсэлтэй шунахай сэдэлтэй хэсэг бүлэг хүмүүсийн эсрэг байгаль хамгаалагчид л ажиллаж байна.
.
-Ер нь хулгайн ан буурч байна уу?
-Хулгайн анчид 1990-2000 оны үетэй харьцуулахад эрс буурсан. Улаан тайгад бол 90 хувь буурсан гэж хэлж болно. Үүнд олон хүчин зүйл нөлөөлсөн байх. Зах зээлийн нийгэмд шилжих үед монголчуудын амьдрал хэцүү байсан. Арга буюу ан гөрөө хийх тохиолдлууд байлаа.
Тийм учраас энд буун дуу гаргаж болохгүй нь гэдгийг хүмүүс мэдэрсэн.
Манай нутгийн зарим хулгайн анчид Булган, Сэлэнгэд явж байгаад баригдсан. Энэ бол Тайгад хяналт сайжирсныг нэг илрэл. Ер нь байгаль хамгаалагчид яаж ажиллах ёстой вэ гэдэг тод жишээ нь манай Улаан тайга. Сүүлийн 10 жилийн дотор хангайн амьтад ямар сайхан өссөн гээч.
- Улаан тайгын амьтдын тоо толгой хэчнээн болж байна?
-Тухайлбал Хордил сардигт тав арван гахайтай болчихсон байсан. Өнгөрсөн жил тоолоход 219 болчихсон байх жишээтэй. Хандгай гэхэд 19 байсан бол 2018 оны тоогоор 180-д хүрсэн байсан. 2006 онд Хөвсгөлийн хэмжээнд 300 гаруй хүдэр байна гэж Шинжлэх ухааны академи тогтоосон. Хүйс тэмтэрсэн байсан гэсэн үг л дээ. Одоо бол хоёр, гурван ууланд л хоёр гурван зуугаараа байгаа. Баавгай нэг хэсэг бараг байхгүй болох шахсан.
Одоо бол бидний байршуулсан камер бүрд байнга ордог болсон. Янгир бол гайхамшигтай өссөн. Тэр бүхнийг харж хандаж байгаа хүн чинь гэртээ сууж чаддаггүй байхгүй юу. Нэг талдаа ан амьтан элбэг болчихсон учраас хүн хүчээ улам нэмэхгүй бол болохгүй нь.
Залуучууд ан гөрөөг нэг их сонирхохоо болиод байна. Гол нь миний үеийн нөхдүүд, зах зээлийн үед ан ав хийж, хангайн хишгээр амь амьдарлаа залгуулж явсан идэр залуучууд сурсан зангаа тавихгүй байна.
“Хандгайгаар шинэ жилээ угтахгүй ээ...”
Шинэ жилээр хүмүүс гэртээ оргилуун дарс буудуулаад баярлаж суудаг биз дээ. Харин бид тэр үед ууланд гардаг.
Олон сар жил хамгаалсан нэн ховор ан амьтнаа нэг шөнийн баяраар солихгүйн тулд бид ууландаа очихоос өөр аргагүй. Би л лав сүүлийн хэдэн жил шинэ жилээр гэртээ байсангүй.
2013 онд 12 дугаар сарын 29-ний өдөр байгаль хамгаалагчдаа дуудаад ажлаа дүгнэж сайн ажилласан хүмүүсээ урамшуулдаг юм байна. Маргааш нь ууланд гарахад хулгайн анчин бидэнтэй зөрөөд хандгай агнаад ачаад явчихсан байсан.
Бид гурав хоног мөрөөр нь мөшгиж явсаар эзнийг нь олж хуулийн байгууллагад шилжүүлсэн. Тэгээд бодсон л доо. "За дархад нутагт шинэ жилийг хандгайгаар хийх юм байна. Хандгайгаар шинэ жилээ гаргахгүй ээ" гээд хамгаалагчдаа ээлжилж дуудаж ажлыг нь дүгнэчхээд буцаагаад ууланд нь гаргачихдаг болсон.
Би өөрөө ч гараад явчихдаг. Тэгснээрээ хохирсон юм алга. Яахав гэр бүл дотор жаахан зөрчил гарна л даа.
Усны эх үүсвэртэй, амьдрах орчны ийм таатай нөхцөлтэй учраас Улаан тайгад дахин давтагдашгүй биологийн олон төрөл зүйл амьтан өнө удаан нутаглаад ирсэн. Түүний буяныг мэдрээд нутгийн иргэд хэдэн зуун жил амьдраад ирсэн.
Энэ Тийм учраас тайгад ажиллах гэж ирсэн хүмүүс муу ажиллах ёсгүй. Миний дараагийн хүмүүс ийм ухамсартай, сэтгэл зүрхтэй ажиллах ёстой.
Тийм учраас энэ хүмүүсийг гэрт нь суулгаад байж болдоггүй юм. Би бол ийм бодол, ухамсраар энэ хүмүүсээ гэр бүлтэй нь хамт шаардаж ажилладаг.
-Танай Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалагчдыг, танай багыг гаднаас ажиглахад их сайхан хамт олон бүрдээ юу даа гэсэн бодол төрдөг. Тийм үү?
-Би Хөвсгөлийн тусгай хамгаалалттай газар, Улаан тайгад гээд өнгөрсөн 30 гаруй жилд олон ч байгаль хамгаалагчтай ажиллалаа. Манай албанд орж гарах нь ч олон.
Нэг шалтгаан нь төрөөс өгч байгаа цалин урамшуулалтай холбоотой байх. Ний нуугүй хэлэхэд байгаль хамгаалагчид 480-520 мянган төгрөгийн л цалин авдаг. Өнөөдөр Улаан тайгын дархан цаазат газрын хамгаалалтын алба 43 хүний орон тоотой ч өнгөрсөн 10 жилд 32-36 хүн ажиллаж байна. Өөр хүн олдохгүй, ажиллахгүй байна.
гэсэн үг.
Тэгвэл энэ 36 хүн яагаад ажиллаад байгаа юм бэ гэж асууж магадгүй. Энэ бол тусдаа асуудал. Манай хамт олон дотор 5, 10 жилийн өмнө нутгийнхаа иргэдтэй нийлээд хулгайн ан хийж явсан 8-12 хулгайн анчин бий. Яг энэ дархад нутагт төрж өссөн, энэ тайгыг биднээс илүү мэдэх ан гөрөө хийж явсан хүмүүс. Нинжануудын толгойлогч хүмүүс ч энд ажиллаж байна. Тэд яагаад байгаль хамгаалагч болов оо гэдэг нь чухал асуудал.
Өчигдрийн анчид өнөөдөр хамгаалагчид болсон түүх
-Их сонин санагдаж байна. Хулгайн ан хийж, газар шороогоо ухаж байсан хүмүүсийг байгаль хамгаалагч болгочихсон гэх гээд байна уу?
-Энд л учир байгаа. Эднийг ажиллаж чадна гэдгийг би мэдэрдэг. Эцсийн эцэст энэ газар орныг, энэ нутгийг, ан амьтныг мэддэг хүн л энэ нутгийг хайрлаж хамгаалахад нэмэр тус болно гэдгийг баттай мэдэрсэн. Түүнээс биш сургууль төгссөн дипломтой хүн тайгыг хамгаалдаг юм биш байна.
-Их сайхан мэдээ байна.
Өнөөдөр Мөрөнгөөс, Улаанбаатараас сургууль төгссөн нэг хүн авчраад “За энэ тайгад хулгайн ан гарлаа. Анчдыг бариад ир” гэвэл явж чадахгүй,үхнэ. Хүдэр хаагуур байдаг, тэнд ямар замаар очиж болохыг мэдэхгүй.
Анчинг хаанаас хайх ураа олохгүй. Байгалийн асар том эрсдэлтэй тулгарна. Харин хүдэр хаана байдаг, анчид хаана отоглож, хаагуур нохойгоо тавьж, хаана сууж буудахыг мэддэг хүн бол амдаж очоод л бариад авна.
Ийм хүмүүсийн сэтгэлийг юугаар, ямар аргаар хөндөж хөдөлгөж татах вэ гэдэг нь өөр өөр. Тэр 12 хүн тус бүр дээр өөр өөр арга барилаар ажиллаж байж татсан хэрэг.
Тагнуул байна уу, мэдээлэл дамжуулагч нөхөр үү гэдэг тухайн хүний байц, нүдний харцнаас л уншигдана.
Үргэлжлэлийг энд дарж уншина уу...
Сэтгүүлч Д.Даваадулам
2022.02.10. Хөвсгөл Хатгал тосгон.
Д.Даваадулам
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.