Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<meta name="keywords"
content="хүнс, сор17" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/70ef8cc3d43315577def3764fb559594.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Ч.Сумъяабазар</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 18, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? </span></p><p><br></p><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг бий болгох, биологийн олон янз байдлын хомсдол ялангуяа газрын доройтлыг үүсгэхэд, мөн түүнчлэн нийгмийн эрүүл мэндийг аюултай хямралд оруулахад хүчтэй нөлөө үзүүлж байна.</span></p><hr><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">‘Манай гараг ба бидний эрүүл мэнд” олон улсын итгэлцлийн сангийн дэмжлэгтэй “Мал, байгаль орчин, хүмүүс” (LIVESTOCK, ENVIRONMENT AND PEOPLE) төсөл 2017-2021 оны хооронд Их Британийн Оксфордын их сургууль дээр хэрэгжиж, салбар салбарын дэлхийн шилдэг эрдэмтэд энэ төслийн дор нэгдэн өнөөгийн бидний хүнсний системийг олон талаас нь судалжээ. Өнөөгийн хүнсний систем болох мах, сүү, өндөг зэрэг амьтны гаралтай уурганд суурилсан хүнсний хэрэглээний нөлөөллийг олон талаас судалж үзээд хүнсний энэ систем нь тогтвортой бус, өөрөөр хэлбэл дэлхийг сүйрүүлэх чиг хандлагатай байгааг шинжлэх ухааны баримт нотолгоогоор батласан байна.</span></p></blockquote><p><span style="font-size: 18px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Судалгааны багууд нийгмийн эрүүл мэндэд тустай, эх дэлхийд ээлтэй-тогтвортой, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад тустай хоол хүнсийг дэмжих шийдвэрийг гаргах шийдлүүдийг боловсруулахын тулд баталгаа нотолгоог төр засгийн удирдагчид шийдвэр гаргагчдад гаргаж өгөх зорилго тавьж ажилласан байна.</span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Бид дэлхий даяар хоол хүнсээ өөрчилж байж дэлхий хэмжээнд дэвшүүлсэн зорилтууд болох тогтвортой хөгжлийн зорилтууд, уур амьсгалын өөрчлөлтийг зогсоох, сааруулах зорилтууд, биологийн олон янз байдлыг авран хамгаалах зорилтуудыг биелүүлэх боломж бүрдэнэ гэдгийг энэ төслийн үр дүн шинжлэх ухааны баталгаа нотолгоогоор баталжээ. </span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-Тухайлбал, одоогийн мах, малын сүүн, өндгөнд суурилсан хоолны дэглэм нь хүлэмжийн хийн ялгарлын 26%-ийг бүрдүүлж байна ялангуяа мах, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх чиглэлээр мал аж ахуйгаас үүдэлтэй метан хийн ялгарал хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлын дийлэнх хувийг (32%) (Нийт метан хийн ялгарлын 60% хүний үйл ажиллагаанаас, 40% байгалийн гаралтай үйл явцаас ялгардаг байна) эзэлж байна. Үүний учир нь хивэгч мал метан хий ялгаруулдаг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин, эрүүл мэндэд үзүүлэх метан хийн хор хөнөөл нь нүүрсхүчлийн хийнээс 50-100 дахин их байдаг байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Өөрөөр хэлбэл байгалийн гамшигт үзэгдлийг давтамж, эрчим нэмэгдэхэд метан хий онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлыг бууруулах нь дэлхийн дулаарлыг хурдацтай сааруулж, температурын өсөлтийг 1.5С хүртэл хязгаарлан барихад чухал хувь нэмэр оруулах, эдийн засгийн хувьд хамгийн хэмнэлттэй, үр дүнтэй стратегийн нэг юм гэдгийг НҮБ-ын Байгаль Орчны Хөтөлбөрөөс гаргасан Дэлхийн метан хийн үнэлгээ тайланд мөн онцгойлон тэмдэглэжээ. Учир нь метан хийн агаар мандалд орших насжилт 10-12 жилийн хугацаатай. Метан хий нь агаар мандалд оршин байх хугацаа богино байгаа нь бидэнд нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, зогсоох найдлага төрүүлж байна. Метан хийг бууруулах арга хэмжээг одоо авч хэрэгжүүлбэл 10-12 жилийн дараа үр дүн нь харагдах тул энэ нь </span>дэлхийн дулаарлын хурдыг бууруулах бодит боломж гэсэн үг юм. Гэтэл нүүрстөрөгчийн давхар исэлийн агаар мандалд оршин насжилт 300-1000 жил байдаг байна.</span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөгийн бидний ашиглаж буй хүнс үйлдвэрлэл болон хүнсний хэрэглээний тогтолцоо нь яагаад биологийн олон янз байдлын мөхлийг бий болгоод байгаа вэ?</span></strong></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Дэлхий дээр биологийн зүйлийн таван удаагийн масс мөхөл болж байсан. Тухайлбал, хамгийн сүүлчийнх нь 65.5 сая жилийн өмнөх динозавруудын мөхөл байсан ба энэ бол тав дахь масс мөхөл юм. Гэтэл одоо бидний амьдарч буй энэ цаг үед зургаа дахь биологийн зүйлийн масс мөхөл болж байгаа. Өмнөх масс мөхлүүд дан байгалийн хүчин зүйлээс үүдэлтэй байсан бол энэ удаагийн зургаа дахь масс мөхөл бол хүн төрөлхтний үйл ажиллагаа, тэр дундаа тогтвортой бус газар ашиглалт ба усны нөөцийн тогтвортой бус ашиглалт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж болж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Оксфордын их сургуулийн эрдэмтдийн гаргасан судалгаагаар мах, сүүн бүтээгдэхүүн нь хүний хэрэгцээт илчлэгийн ердөө 18%, уургийн 37% -ийг хангадаг хэр нь дэлхийн нийт хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газрын талбайн дийлэнх буюу 83% -ийг ашиглаж, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрээс ялгарсан хүлэмжийн хийн ялгарлын 60% -ийг ялгаруулж байгаа болохыг харуулжээ. Ийнхүү өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь тогтвортой бус байгааг мөн олон баримтаар батлан судалгааны үр дүнгээ Science сэтгүүлд хэвлүүлсэн нь бидэнд арай өөрөөр сэтгэхэд нэлээд түлхэц болсон байна.</span></span></p><p class="blockquote-peak"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Сүүлийн үеийн бас нэг судалгаагаар хуурай газрын хөхтөн амьтдын бодгалиудын 86% нь мал эсвэл хүн байгааг нотолсон байна. Хамгийн бага нөлөө үзүүлдэг гэж бидний итгэдэг бэлчээрийн мал аж ахуйгаас авдаг мах, сүүн бүтээгдэхүүн ч гэсэн байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл өндөртэй байна. Тухайлбал, бэлчээрийн мал аж ахуй нь газрын доройтол цөлжилтийг үүсгэхэд онцгой нөлөө үзүүлдэг. Бэлчээрийн мал аж ахуй нь хүнсний ногоо, үр тарианы тариалалтаас хамаагүй илүү байгаль орчинд сөрөг нөлөө учруулдаг болохыг мөн дээрх судалгаагаар батлан тогтоожээ.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн газрыг бэлчээрийн зориулалтаар ашиглан газрын доройтлыг бий болгож зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг хумигдуулж байгаа нь биологийн зүйлүүд устаж байгаагийн гол шалтгаан болж байгаа [5,6] гэдгийг олон судалгааны дүгнэлтүүд баталж байна. Энэ дүр зураг ч манай орны хувьд давтагддаг нь Олон улсын байгаль хамгаалах холбооны зүйлийн мөхлийн эрсдлийг үнэлэх Улаан дансны үнэлгээнээс харахад хөхтөн амьтдын амьдрах орчин доройтож, малын хөлд талхлагдаж, амьдрах орчин нь малын бэлчээртэй давхцаж буй байдал нь хөхтөн амьтдын популяцид тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж байгаа болохыг баталсан байдаг. Мөн шувуудын үүр, өндөг малын хөлд гишгэгдэх, хүлэрт намгууд болон ус намгархаг газрууд малын хөлд талхлагдаж шувуудын амьдрах орчин доройтож байгааг Монгол орны шувууны улаан дансны үнэлгээ харуулж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн тариалсан үр тарианыхаа гуравны нэгээс илүү хувийг өөрсдийгөө тэжээхэд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна, шар буурцгийн тариалалтын 80-90% -ийг малын хэрэгцээнд тэжээл болгодог байна эрдэнэ шишний 61 хувийг, улаан буудайны 20 хувийг хүний хүнсэнд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна [7,8]. Энэ бүхнээс харахад өнөөгийн хүнсний систем нь байгаль орчны хувьд үнэхээр тогтворгүй гэдэг нь дахин батлагдаж байна.</span></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нийгмийн эрүүл мэндэд өнөөгийн мах сүүнд суурилсан хүнс яаж нөлөөлж байна вэ?</span></strong></span></span></p><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Улаан мах, өндөг, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь нийгмийн эрүүл мэндийн асуудлуудыг үүсгэж байна [9]. Махан хоол хүнс, ялангуяа улаан мах болон боловсруулсан мах нь зарим хорт хавдар, зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин (2-р төрлийн чихрийн шижин) өвчнөөр өвчлөх эрсдлийг нэмэгдүүлж байдаг [10]. Мөн эрчимжсэн мал аж ахуй нь антибиотикийг ихээхэн ашигладаг бөгөөд антибиотикт дасалтай, эмд тэсвэртэй өвчин үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг бөгөөд энэ нь хүмүүст халдварлах, эмд тэсвэртэй өвчин үүсгэх уурхай болж байна [11,12,13]. Энэ бол хүн төрөлхтөнд тулгамдаж буй аймшигтай аюул занал юм.</span></span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл бидэнд ямар гарц байна вэ? Хүн төрөлхтөн ямар өөрчлөлтийг хийх ёстой вэ?</span></strong></span></p><p><br></p><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Бүх зүйлс хувьсаж өөрчлөгдөж байдаг нь туулийн үнэн юм. Өөрчлөгдөж чадсан нь, дасан зохицож чадсан нь тэсэж үлддэг нь байгалийн хууль юм.</span></p></blockquote><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоолны дэглэмд шилжсэнээр хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газар ашиглалтыг 76%-иар чөлөөлж чадна, өнөөгийн хүнс үйлдвэрлэлээс ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг 49%-ийг бууруулж чадна, хөрсний хүчиллэгжилтийг 50%, усны органик бохирдлыг 49% бууруулж чадахаас гадна, цэнгэг усыг 70%-ийг үлэмж хэмжээгээр хэмнэж чадах юм байна [2]. Хоол хүнсээ 100 % ургамалд суурилсан хоолоор шийдэж чадвал, одоогийн болон ирээдүй хойч үеийнхний эрүүл мэндийг хамгаалж [14] бас чадахаар байна. Амьтны гаралтай уургийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулах бүрэн боломжтой байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Энэ бүгдийг хүмүүс бид ухамсарлаж чадаад мах, сүү, өндгийг ургамлын гаралтай уураг, ургамлын сүү, ургамлын гаралтай өндөг орлуулагчаар сольж өөрчлөлтийг хийж чадахаас гадна, шийдвэр гаргагчид хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй эх дэлхийд, нийгмийн эрүүл мэндэд тустай ургамалд суурилсан хүнс үйлдвэрлэлийг дэмжих, ургамалд суурилсан хүнсийг дэлгүүр, кафе, ресторануудад хүртээмжтэй байлгах явдал юм. </span></span></p><hr><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн эдийн засгийн орчныг өөрчлөх шаардлагатай байна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ? гэхээр хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй бүтээгдэхүүний хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд татаас дэмжлэгийг нэвтрүүлэх, өөрчлөх, замаар ургамалд суурилсан хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг илүү хямд болгох өөрчлөхийг хэлнэ. Өнөөдөр мах, сүү, өндөг зэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтийг дэмжиж, нийгмийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, газрын доройтлыг үүсгэж байгаа хүнсний үйлдвэрийг асар их татаасаар дэмжсэн хэвээр байна. Үүнийг зоригтоогоор нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгтэй.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хоол хүнсний системийг хэрхэн нийгэм-эдийн засгийн хувьд, эрүүл мэндийн үр дагаврын хувьд шударга тэгш байлгах талаар эрдэмтэд мөн олон олон судалгааг хийгээд эхэлжээ. Тухайлбал, нийгэм-эдийн засгийн доод түвшинд байгаа хүмүүс жимс, хүнсний ногоо бага идэх хандлагатай байдаг гэдгийг тогтоож Их Британи улсад болон Европын зарим орнуудад жимс, ногоог хямд хүртээмжтэй болгох талаар бодого хэрэгжүүлэн анхаарч байна.</span></span></p><p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Дүгнэж хэлэхэд ургамалд суурилсан хүнсэнд шилжсэнээр бид байгаль орчны, уур амьсгалын өөрчлөлтийн, нийгмийн эрүүл мэндийн хямралуудыг бүгдийг нь цогцоор нь шийдвэрлэж чадах нь байна. Өөрөөр хэлбэл 100% ургамалд суурилсан хоол хүнс нь хамгийн эрүүл, хамгийн зөв, энэ цагийн болон ирээдүйг аврах ид шидтэй хоол хүнс юм. Та ургамалд суурилсан хоолонд шилжиснээр нь нийгмийг хамарсан халдварт бус өвчлөлөөс хүмүүс шаналахгүй, илүүдэл жингээ зохицуулахад хялбар болж, дэлхийн дулаарал саарч-тэгсэнээр байгалийн гамшигт үзэгдлийн эрчим ба давтамж буурна, газар нутаг маань цөлжилтөөс аврагдана гээд төсөөлдөө. Гайхамшигтай биз дээ. </span></p><p class="title-blue"><br></p><p class="title-blue" style="text-align: right;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Байгаль орчин тогтвортой хөгжлийн санаачлага ТББ-ын судлаач, биологич, экологич, байгаль хамгааллын шинжээч Жамсранжавын Жаргал</span></p><p style="text-align: right;"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong>Ашигласан бүтээлүүд:</strong></span></span></p><ol><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">EAT-Lancet Commission. Food Planet Health: Healthy Diets from Sustainable Food systems (2019).</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Poore, J. & Nemecek, T. (2018) Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science. 360, 987-992. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">United Nations Environment Programme and Climate and Clean Air Coalition (2021). Global Methane Assessment: Benefits and Costs of Mitigating Methane Emissions. Nairobi: United Nations Environment Programme.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Shindell, D., Fuglestvedt, J.S. and Collins, W.J. (2017). The Social Cost of Methane: Theory and Applications. Journal: Faraday Discussions., Vol 200, 429–451. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Benton, T.G., Bieg, C., Harwatt, H., Pudasaini R., & Wellesley, L. (2021). Food system impacts on biodiversity loss. Three levers for food system transformation in support of nature. Research Paper. Energy, Environment and Resource Programme. Chatham House-The Royal Institute of International Affairs. London. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Almond, R.E.A., Grooten M. & Petersen, T. (Eds). (2020) WWF Living Planet Report - Bending the curve of biodiversity loss. WWF, Gland, Switzerland.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Cassidy, E.S., West, P.C., Gerber, J.S., & Foley, J.A. (2013). Redefining agricultural yields: from tones to people nourished per hectare. Environ. Res. Lett. 8 (3), 034015. https:// doi.org/10.1088/1748-9326/8/3/034015. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Correia, J.E., et al (2019). Soy states: resource politics, violent environments and soybean territorialization in Paraguay. J. Peasant Stud. 46 (2), 316–336. https://doi.org/10.1080/ 03066150.2017.1384726. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Clark, M.A., Springmann, M., Hill, J., & Timan, D. (2019) Multiple health and environmental impacts of foods. PNAS. Vol-116 No 46, 23357-23362. <a href="https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116">https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Gonzalez, C. A. (2006) Nutrition and cancer: The current epidemiological evidence. The British Journal of Nutrition, 96(Suppl. 1), S42–S45.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Caffrey, N.P., Nóbrega, D.B., Tang, K.L., Cork, S.C., Sharma, N., Ghali, W.A., & Polachek, A.J. (2017) Restricting the use of antibiotics in food-producing animals and its associations with antibiotic resistance in food-producing animals and human beings: a sys- thematic review and meta-analysis. The Lancet Planetary Health 1 (8), e316–e327. </span></span><a href="https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(17)30141-9/fulltext"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1016/s2542-5196(17)30141-9. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jones, B.A., Grace, D., Kock, R., Alonso, S., Rushton, J., Said, M.Y., & McKeever, D. (2013) Zoonosis emergence linked to agricultural intensification and environmental change. Proc. Natl. Acad. Sci. 110 (21), 8399–8404.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Van Boeckel, T. P. (2015) Global trends in antimicrobial use in food animals. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 112, 5649–5654 doi: 10.1073/pnas.1503141112; pmid: 25792457 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Marteau, T. M, Chater, N, Garnett, E. E. (2021) Changing behaviour for net zero 2050. BMJ Journal. BMJ 2021;375:n2293 http://dx.doi.org/10.1136/bmj.n2293 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E.E., Balmford, A., Sandbrook, C., Pilling, M. A., & Marteau, T. M., (2019) Impact of increasing vegetarian availability on meal selection and sales in cafeterias. Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (42) <a href="https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116">https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Bateman, P., Cook, B., & Jebb, S,A. (2022) Impact of increasing the relative availability of meat-free options on food selection: two natural field experiments and an online randomized trial. International Journal of Behavioural Nturition and Physical Activity. 19 (9). <a href="https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z">https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G,J., Marteau, M,T. (2022) Explaining the effect on food selection of altering availability: two experimental studies on the role of relative preferences. BMC Public Health. 22:868 <a href="https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2">https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Vogel C, Crozier S, Penn-Newman D, etal. (2021) Altering product placement to create a healthier layout in supermarkets: Outcomes on store sales, customer purchasing, and diet in a prospective matched controlled cluster study. PLoS Med;18:e1003729. doi: 10.1371/journal.pmed.1003729 pmid: 34491999 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett E, Marteau T, Sandbrook C, Pilling M, Balmford A. (2020) Order of meals at the counter and distance between options affect student cafeteria vegetarian sales. Nat Food; 1:485-8doi: 10.1038/s43016-020-0132-8. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Springmann M, Mason-D’Croz D, Robinson S, et al. (2017) Mitigation potential and global health impacts from emissions pricing of food commodities. Nat Clim Chang;7:69-74doi: 10.1038/nclimate3155 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett EE, Balmford A, Marteau TM, Pilling MA, Sandbrook C. (2021) Price of change: Does a small alteration to the price of meat and vegetarian options affect their sales? J Environ Psychol 2021;75:101589. doi: 10.1016/j.jenvp..101589 .</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jansson T, Nordin I, Wilhelmsson F, etal. (2020) Coupled agricultural subsidies in the EU undermine climate efforts. Appl Econ Perspect Policy 00:1-17doi: 10.1002/aepp.13092 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Maguire ER, Monsivais P. (2015) Socio-economic dietary inequalities in UK adults: an updated picture of key food groups and nutrients from national surveillance data. British Journal of Nutrition. 113(1):181–9. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R & Jebb, S. (2022) Research project. <a href="https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing">https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Net Zero Strategy: Build Back Greener. (2022) <a href="https://www.gov.uk/government/publications">https://www.gov.uk/government/publications</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Biodiversity Terrestrial and Freshwater Targets. (2022) Department for Environment Food and Rural Affairs. <a href="https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf">https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Potter C, Pechey R, Clark M, Frie K, Bateman PA, Cook B, et al. (2002) Effects of environmental impact labels on the sustainability of food purchases: Two randomized controlle trials in an experimental online supermarket. PloS ONE 17(11).e0272800. </span></span><a href="https://doi.org/10.1371/journal"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1371/journal. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Piernas C, Cook B, Stevens R, Stewart C, Hollowell J, Scarborough P, et al. (2021) Estimating the effect of moving meat-free products to the meat aisle on sales of meat and meat-free products: A non-randomised controlled intervention study in a large UK supermarket chain. PLoS Med 18(7): e1003715. https://doi.org/ 10.1371/journal.pmed.1003715 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Deliens, T., Deforche, B., Annemans, L., De Bourdeaudhuij, I., & Clarys, P. (2016) Effectiveness of Pricing strategies on French fries and fruit purchases among university students: Results from an on-campus restaurant experiment. PLoS ONE, 11(11), 1–16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0165298 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E. E. (2020) The Steaks are high: Reducing meat consumption by changing physical and economic environments to increase vegetarian sales. PhD dissertation. Department of Zoology, University of Cambridge. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G., Reynolds, J, P,. Jebb, S,A., Marteau, T,M., (2022) Is altering the availability of healthier vs. less-healty options effective across socioeconomic groups? A mega-analysis. Int J Behav Nutr Phys Act 19:88 https://doi.org/10.1186/s12966-022-01315-y </span></span></p></li></ol> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүнс" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүнс</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сор17" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сор17</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1787051705.0912"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '46183';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-enetkheg-uls-els-shoroon-shuurgiin-ert-seremjluulgiin-sistem-baiguulakhiig-uriallaa">
COP17 хуралд Энэтхэг улс элс, шороон шуургын эрт сэрэмжлүүлгийн систем байгуулахыг уриаллаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-khyatad-uls-tsuljiltiig-khyanakh-turshlagaa-khuwaaltslaa">
COP17 хуралд Хятад улс цөлжилтийг хянах туршлагаа хуваалцлаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/silk-roads-caravan-linking-cop16-to-cop17-arrives-in-ulaanbaatar">
"Silk roads caravan” linking cop16 to cop17 arrives in Ulaanbaatar </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop16-g-cop17-toi-kholboson-torgonii-zamiin-jingiin-tsuwaa-ulaanbaatar-khotnoo-irlee">
COP16-г COP17-той холбосон “ТОРГОНЫ ЗАМЫН ЖИНГИЙН ЦУВАА” Улаанбаатарт ирлээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongolia-sets-bold-agenda-as-host-of-unccd-cop17-urging-immediate-global-action-on-land-degradation">
Mongolia Sets Bold Agenda as Host of UNCCD COP17, Urging Immediate Global Action on Land Degradation </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
<img src="/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
ТЭСО Группийн хүнсний салбар ТОП-100 аж ахуйн нэгжийн 33 дугаарт эрэмбэлэгдлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Жавхлан </a> ・
07 сарын 04, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
“Намрын ногоон өдрүүд” энэ сарын 18-24-ний өдрүүдэд “Мишээл ЭКСПО” төвд болно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
09 сарын 18, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
Дэлхий, бүс нутаг, улс орны түвшний асуудалд төвлөрч байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
06 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
Таны төсөөлөө ч үгүй илчлэгтэй 16 хүнс </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
08 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
Хугацаа нь дууссан 29 нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг хураав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzmv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<meta name="keywords"
content="хүнс, сор17" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/70ef8cc3d43315577def3764fb559594.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Ч.Сумъяабазар</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 18, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? </span></p><p><br></p><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг бий болгох, биологийн олон янз байдлын хомсдол ялангуяа газрын доройтлыг үүсгэхэд, мөн түүнчлэн нийгмийн эрүүл мэндийг аюултай хямралд оруулахад хүчтэй нөлөө үзүүлж байна.</span></p><hr><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">‘Манай гараг ба бидний эрүүл мэнд” олон улсын итгэлцлийн сангийн дэмжлэгтэй “Мал, байгаль орчин, хүмүүс” (LIVESTOCK, ENVIRONMENT AND PEOPLE) төсөл 2017-2021 оны хооронд Их Британийн Оксфордын их сургууль дээр хэрэгжиж, салбар салбарын дэлхийн шилдэг эрдэмтэд энэ төслийн дор нэгдэн өнөөгийн бидний хүнсний системийг олон талаас нь судалжээ. Өнөөгийн хүнсний систем болох мах, сүү, өндөг зэрэг амьтны гаралтай уурганд суурилсан хүнсний хэрэглээний нөлөөллийг олон талаас судалж үзээд хүнсний энэ систем нь тогтвортой бус, өөрөөр хэлбэл дэлхийг сүйрүүлэх чиг хандлагатай байгааг шинжлэх ухааны баримт нотолгоогоор батласан байна.</span></p></blockquote><p><span style="font-size: 18px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Судалгааны багууд нийгмийн эрүүл мэндэд тустай, эх дэлхийд ээлтэй-тогтвортой, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад тустай хоол хүнсийг дэмжих шийдвэрийг гаргах шийдлүүдийг боловсруулахын тулд баталгаа нотолгоог төр засгийн удирдагчид шийдвэр гаргагчдад гаргаж өгөх зорилго тавьж ажилласан байна.</span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Бид дэлхий даяар хоол хүнсээ өөрчилж байж дэлхий хэмжээнд дэвшүүлсэн зорилтууд болох тогтвортой хөгжлийн зорилтууд, уур амьсгалын өөрчлөлтийг зогсоох, сааруулах зорилтууд, биологийн олон янз байдлыг авран хамгаалах зорилтуудыг биелүүлэх боломж бүрдэнэ гэдгийг энэ төслийн үр дүн шинжлэх ухааны баталгаа нотолгоогоор баталжээ. </span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-Тухайлбал, одоогийн мах, малын сүүн, өндгөнд суурилсан хоолны дэглэм нь хүлэмжийн хийн ялгарлын 26%-ийг бүрдүүлж байна ялангуяа мах, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх чиглэлээр мал аж ахуйгаас үүдэлтэй метан хийн ялгарал хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлын дийлэнх хувийг (32%) (Нийт метан хийн ялгарлын 60% хүний үйл ажиллагаанаас, 40% байгалийн гаралтай үйл явцаас ялгардаг байна) эзэлж байна. Үүний учир нь хивэгч мал метан хий ялгаруулдаг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин, эрүүл мэндэд үзүүлэх метан хийн хор хөнөөл нь нүүрсхүчлийн хийнээс 50-100 дахин их байдаг байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Өөрөөр хэлбэл байгалийн гамшигт үзэгдлийг давтамж, эрчим нэмэгдэхэд метан хий онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлыг бууруулах нь дэлхийн дулаарлыг хурдацтай сааруулж, температурын өсөлтийг 1.5С хүртэл хязгаарлан барихад чухал хувь нэмэр оруулах, эдийн засгийн хувьд хамгийн хэмнэлттэй, үр дүнтэй стратегийн нэг юм гэдгийг НҮБ-ын Байгаль Орчны Хөтөлбөрөөс гаргасан Дэлхийн метан хийн үнэлгээ тайланд мөн онцгойлон тэмдэглэжээ. Учир нь метан хийн агаар мандалд орших насжилт 10-12 жилийн хугацаатай. Метан хий нь агаар мандалд оршин байх хугацаа богино байгаа нь бидэнд нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, зогсоох найдлага төрүүлж байна. Метан хийг бууруулах арга хэмжээг одоо авч хэрэгжүүлбэл 10-12 жилийн дараа үр дүн нь харагдах тул энэ нь </span>дэлхийн дулаарлын хурдыг бууруулах бодит боломж гэсэн үг юм. Гэтэл нүүрстөрөгчийн давхар исэлийн агаар мандалд оршин насжилт 300-1000 жил байдаг байна.</span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөгийн бидний ашиглаж буй хүнс үйлдвэрлэл болон хүнсний хэрэглээний тогтолцоо нь яагаад биологийн олон янз байдлын мөхлийг бий болгоод байгаа вэ?</span></strong></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Дэлхий дээр биологийн зүйлийн таван удаагийн масс мөхөл болж байсан. Тухайлбал, хамгийн сүүлчийнх нь 65.5 сая жилийн өмнөх динозавруудын мөхөл байсан ба энэ бол тав дахь масс мөхөл юм. Гэтэл одоо бидний амьдарч буй энэ цаг үед зургаа дахь биологийн зүйлийн масс мөхөл болж байгаа. Өмнөх масс мөхлүүд дан байгалийн хүчин зүйлээс үүдэлтэй байсан бол энэ удаагийн зургаа дахь масс мөхөл бол хүн төрөлхтний үйл ажиллагаа, тэр дундаа тогтвортой бус газар ашиглалт ба усны нөөцийн тогтвортой бус ашиглалт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж болж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Оксфордын их сургуулийн эрдэмтдийн гаргасан судалгаагаар мах, сүүн бүтээгдэхүүн нь хүний хэрэгцээт илчлэгийн ердөө 18%, уургийн 37% -ийг хангадаг хэр нь дэлхийн нийт хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газрын талбайн дийлэнх буюу 83% -ийг ашиглаж, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрээс ялгарсан хүлэмжийн хийн ялгарлын 60% -ийг ялгаруулж байгаа болохыг харуулжээ. Ийнхүү өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь тогтвортой бус байгааг мөн олон баримтаар батлан судалгааны үр дүнгээ Science сэтгүүлд хэвлүүлсэн нь бидэнд арай өөрөөр сэтгэхэд нэлээд түлхэц болсон байна.</span></span></p><p class="blockquote-peak"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Сүүлийн үеийн бас нэг судалгаагаар хуурай газрын хөхтөн амьтдын бодгалиудын 86% нь мал эсвэл хүн байгааг нотолсон байна. Хамгийн бага нөлөө үзүүлдэг гэж бидний итгэдэг бэлчээрийн мал аж ахуйгаас авдаг мах, сүүн бүтээгдэхүүн ч гэсэн байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл өндөртэй байна. Тухайлбал, бэлчээрийн мал аж ахуй нь газрын доройтол цөлжилтийг үүсгэхэд онцгой нөлөө үзүүлдэг. Бэлчээрийн мал аж ахуй нь хүнсний ногоо, үр тарианы тариалалтаас хамаагүй илүү байгаль орчинд сөрөг нөлөө учруулдаг болохыг мөн дээрх судалгаагаар батлан тогтоожээ.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн газрыг бэлчээрийн зориулалтаар ашиглан газрын доройтлыг бий болгож зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг хумигдуулж байгаа нь биологийн зүйлүүд устаж байгаагийн гол шалтгаан болж байгаа [5,6] гэдгийг олон судалгааны дүгнэлтүүд баталж байна. Энэ дүр зураг ч манай орны хувьд давтагддаг нь Олон улсын байгаль хамгаалах холбооны зүйлийн мөхлийн эрсдлийг үнэлэх Улаан дансны үнэлгээнээс харахад хөхтөн амьтдын амьдрах орчин доройтож, малын хөлд талхлагдаж, амьдрах орчин нь малын бэлчээртэй давхцаж буй байдал нь хөхтөн амьтдын популяцид тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж байгаа болохыг баталсан байдаг. Мөн шувуудын үүр, өндөг малын хөлд гишгэгдэх, хүлэрт намгууд болон ус намгархаг газрууд малын хөлд талхлагдаж шувуудын амьдрах орчин доройтож байгааг Монгол орны шувууны улаан дансны үнэлгээ харуулж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн тариалсан үр тарианыхаа гуравны нэгээс илүү хувийг өөрсдийгөө тэжээхэд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна, шар буурцгийн тариалалтын 80-90% -ийг малын хэрэгцээнд тэжээл болгодог байна эрдэнэ шишний 61 хувийг, улаан буудайны 20 хувийг хүний хүнсэнд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна [7,8]. Энэ бүхнээс харахад өнөөгийн хүнсний систем нь байгаль орчны хувьд үнэхээр тогтворгүй гэдэг нь дахин батлагдаж байна.</span></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нийгмийн эрүүл мэндэд өнөөгийн мах сүүнд суурилсан хүнс яаж нөлөөлж байна вэ?</span></strong></span></span></p><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Улаан мах, өндөг, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь нийгмийн эрүүл мэндийн асуудлуудыг үүсгэж байна [9]. Махан хоол хүнс, ялангуяа улаан мах болон боловсруулсан мах нь зарим хорт хавдар, зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин (2-р төрлийн чихрийн шижин) өвчнөөр өвчлөх эрсдлийг нэмэгдүүлж байдаг [10]. Мөн эрчимжсэн мал аж ахуй нь антибиотикийг ихээхэн ашигладаг бөгөөд антибиотикт дасалтай, эмд тэсвэртэй өвчин үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг бөгөөд энэ нь хүмүүст халдварлах, эмд тэсвэртэй өвчин үүсгэх уурхай болж байна [11,12,13]. Энэ бол хүн төрөлхтөнд тулгамдаж буй аймшигтай аюул занал юм.</span></span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл бидэнд ямар гарц байна вэ? Хүн төрөлхтөн ямар өөрчлөлтийг хийх ёстой вэ?</span></strong></span></p><p><br></p><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Бүх зүйлс хувьсаж өөрчлөгдөж байдаг нь туулийн үнэн юм. Өөрчлөгдөж чадсан нь, дасан зохицож чадсан нь тэсэж үлддэг нь байгалийн хууль юм.</span></p></blockquote><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоолны дэглэмд шилжсэнээр хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газар ашиглалтыг 76%-иар чөлөөлж чадна, өнөөгийн хүнс үйлдвэрлэлээс ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг 49%-ийг бууруулж чадна, хөрсний хүчиллэгжилтийг 50%, усны органик бохирдлыг 49% бууруулж чадахаас гадна, цэнгэг усыг 70%-ийг үлэмж хэмжээгээр хэмнэж чадах юм байна [2]. Хоол хүнсээ 100 % ургамалд суурилсан хоолоор шийдэж чадвал, одоогийн болон ирээдүй хойч үеийнхний эрүүл мэндийг хамгаалж [14] бас чадахаар байна. Амьтны гаралтай уургийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулах бүрэн боломжтой байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Энэ бүгдийг хүмүүс бид ухамсарлаж чадаад мах, сүү, өндгийг ургамлын гаралтай уураг, ургамлын сүү, ургамлын гаралтай өндөг орлуулагчаар сольж өөрчлөлтийг хийж чадахаас гадна, шийдвэр гаргагчид хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй эх дэлхийд, нийгмийн эрүүл мэндэд тустай ургамалд суурилсан хүнс үйлдвэрлэлийг дэмжих, ургамалд суурилсан хүнсийг дэлгүүр, кафе, ресторануудад хүртээмжтэй байлгах явдал юм. </span></span></p><hr><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн эдийн засгийн орчныг өөрчлөх шаардлагатай байна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ? гэхээр хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй бүтээгдэхүүний хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд татаас дэмжлэгийг нэвтрүүлэх, өөрчлөх, замаар ургамалд суурилсан хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг илүү хямд болгох өөрчлөхийг хэлнэ. Өнөөдөр мах, сүү, өндөг зэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтийг дэмжиж, нийгмийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, газрын доройтлыг үүсгэж байгаа хүнсний үйлдвэрийг асар их татаасаар дэмжсэн хэвээр байна. Үүнийг зоригтоогоор нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгтэй.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хоол хүнсний системийг хэрхэн нийгэм-эдийн засгийн хувьд, эрүүл мэндийн үр дагаврын хувьд шударга тэгш байлгах талаар эрдэмтэд мөн олон олон судалгааг хийгээд эхэлжээ. Тухайлбал, нийгэм-эдийн засгийн доод түвшинд байгаа хүмүүс жимс, хүнсний ногоо бага идэх хандлагатай байдаг гэдгийг тогтоож Их Британи улсад болон Европын зарим орнуудад жимс, ногоог хямд хүртээмжтэй болгох талаар бодого хэрэгжүүлэн анхаарч байна.</span></span></p><p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Дүгнэж хэлэхэд ургамалд суурилсан хүнсэнд шилжсэнээр бид байгаль орчны, уур амьсгалын өөрчлөлтийн, нийгмийн эрүүл мэндийн хямралуудыг бүгдийг нь цогцоор нь шийдвэрлэж чадах нь байна. Өөрөөр хэлбэл 100% ургамалд суурилсан хоол хүнс нь хамгийн эрүүл, хамгийн зөв, энэ цагийн болон ирээдүйг аврах ид шидтэй хоол хүнс юм. Та ургамалд суурилсан хоолонд шилжиснээр нь нийгмийг хамарсан халдварт бус өвчлөлөөс хүмүүс шаналахгүй, илүүдэл жингээ зохицуулахад хялбар болж, дэлхийн дулаарал саарч-тэгсэнээр байгалийн гамшигт үзэгдлийн эрчим ба давтамж буурна, газар нутаг маань цөлжилтөөс аврагдана гээд төсөөлдөө. Гайхамшигтай биз дээ. </span></p><p class="title-blue"><br></p><p class="title-blue" style="text-align: right;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Байгаль орчин тогтвортой хөгжлийн санаачлага ТББ-ын судлаач, биологич, экологич, байгаль хамгааллын шинжээч Жамсранжавын Жаргал</span></p><p style="text-align: right;"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong>Ашигласан бүтээлүүд:</strong></span></span></p><ol><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">EAT-Lancet Commission. Food Planet Health: Healthy Diets from Sustainable Food systems (2019).</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Poore, J. & Nemecek, T. (2018) Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science. 360, 987-992. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">United Nations Environment Programme and Climate and Clean Air Coalition (2021). Global Methane Assessment: Benefits and Costs of Mitigating Methane Emissions. Nairobi: United Nations Environment Programme.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Shindell, D., Fuglestvedt, J.S. and Collins, W.J. (2017). The Social Cost of Methane: Theory and Applications. Journal: Faraday Discussions., Vol 200, 429–451. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Benton, T.G., Bieg, C., Harwatt, H., Pudasaini R., & Wellesley, L. (2021). Food system impacts on biodiversity loss. Three levers for food system transformation in support of nature. Research Paper. Energy, Environment and Resource Programme. Chatham House-The Royal Institute of International Affairs. London. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Almond, R.E.A., Grooten M. & Petersen, T. (Eds). (2020) WWF Living Planet Report - Bending the curve of biodiversity loss. WWF, Gland, Switzerland.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Cassidy, E.S., West, P.C., Gerber, J.S., & Foley, J.A. (2013). Redefining agricultural yields: from tones to people nourished per hectare. Environ. Res. Lett. 8 (3), 034015. https:// doi.org/10.1088/1748-9326/8/3/034015. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Correia, J.E., et al (2019). Soy states: resource politics, violent environments and soybean territorialization in Paraguay. J. Peasant Stud. 46 (2), 316–336. https://doi.org/10.1080/ 03066150.2017.1384726. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Clark, M.A., Springmann, M., Hill, J., & Timan, D. (2019) Multiple health and environmental impacts of foods. PNAS. Vol-116 No 46, 23357-23362. <a href="https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116">https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Gonzalez, C. A. (2006) Nutrition and cancer: The current epidemiological evidence. The British Journal of Nutrition, 96(Suppl. 1), S42–S45.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Caffrey, N.P., Nóbrega, D.B., Tang, K.L., Cork, S.C., Sharma, N., Ghali, W.A., & Polachek, A.J. (2017) Restricting the use of antibiotics in food-producing animals and its associations with antibiotic resistance in food-producing animals and human beings: a sys- thematic review and meta-analysis. The Lancet Planetary Health 1 (8), e316–e327. </span></span><a href="https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(17)30141-9/fulltext"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1016/s2542-5196(17)30141-9. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jones, B.A., Grace, D., Kock, R., Alonso, S., Rushton, J., Said, M.Y., & McKeever, D. (2013) Zoonosis emergence linked to agricultural intensification and environmental change. Proc. Natl. Acad. Sci. 110 (21), 8399–8404.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Van Boeckel, T. P. (2015) Global trends in antimicrobial use in food animals. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 112, 5649–5654 doi: 10.1073/pnas.1503141112; pmid: 25792457 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Marteau, T. M, Chater, N, Garnett, E. E. (2021) Changing behaviour for net zero 2050. BMJ Journal. BMJ 2021;375:n2293 http://dx.doi.org/10.1136/bmj.n2293 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E.E., Balmford, A., Sandbrook, C., Pilling, M. A., & Marteau, T. M., (2019) Impact of increasing vegetarian availability on meal selection and sales in cafeterias. Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (42) <a href="https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116">https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Bateman, P., Cook, B., & Jebb, S,A. (2022) Impact of increasing the relative availability of meat-free options on food selection: two natural field experiments and an online randomized trial. International Journal of Behavioural Nturition and Physical Activity. 19 (9). <a href="https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z">https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G,J., Marteau, M,T. (2022) Explaining the effect on food selection of altering availability: two experimental studies on the role of relative preferences. BMC Public Health. 22:868 <a href="https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2">https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Vogel C, Crozier S, Penn-Newman D, etal. (2021) Altering product placement to create a healthier layout in supermarkets: Outcomes on store sales, customer purchasing, and diet in a prospective matched controlled cluster study. PLoS Med;18:e1003729. doi: 10.1371/journal.pmed.1003729 pmid: 34491999 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett E, Marteau T, Sandbrook C, Pilling M, Balmford A. (2020) Order of meals at the counter and distance between options affect student cafeteria vegetarian sales. Nat Food; 1:485-8doi: 10.1038/s43016-020-0132-8. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Springmann M, Mason-D’Croz D, Robinson S, et al. (2017) Mitigation potential and global health impacts from emissions pricing of food commodities. Nat Clim Chang;7:69-74doi: 10.1038/nclimate3155 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett EE, Balmford A, Marteau TM, Pilling MA, Sandbrook C. (2021) Price of change: Does a small alteration to the price of meat and vegetarian options affect their sales? J Environ Psychol 2021;75:101589. doi: 10.1016/j.jenvp..101589 .</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jansson T, Nordin I, Wilhelmsson F, etal. (2020) Coupled agricultural subsidies in the EU undermine climate efforts. Appl Econ Perspect Policy 00:1-17doi: 10.1002/aepp.13092 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Maguire ER, Monsivais P. (2015) Socio-economic dietary inequalities in UK adults: an updated picture of key food groups and nutrients from national surveillance data. British Journal of Nutrition. 113(1):181–9. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R & Jebb, S. (2022) Research project. <a href="https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing">https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Net Zero Strategy: Build Back Greener. (2022) <a href="https://www.gov.uk/government/publications">https://www.gov.uk/government/publications</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Biodiversity Terrestrial and Freshwater Targets. (2022) Department for Environment Food and Rural Affairs. <a href="https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf">https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Potter C, Pechey R, Clark M, Frie K, Bateman PA, Cook B, et al. (2002) Effects of environmental impact labels on the sustainability of food purchases: Two randomized controlle trials in an experimental online supermarket. PloS ONE 17(11).e0272800. </span></span><a href="https://doi.org/10.1371/journal"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1371/journal. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Piernas C, Cook B, Stevens R, Stewart C, Hollowell J, Scarborough P, et al. (2021) Estimating the effect of moving meat-free products to the meat aisle on sales of meat and meat-free products: A non-randomised controlled intervention study in a large UK supermarket chain. PLoS Med 18(7): e1003715. https://doi.org/ 10.1371/journal.pmed.1003715 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Deliens, T., Deforche, B., Annemans, L., De Bourdeaudhuij, I., & Clarys, P. (2016) Effectiveness of Pricing strategies on French fries and fruit purchases among university students: Results from an on-campus restaurant experiment. PLoS ONE, 11(11), 1–16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0165298 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E. E. (2020) The Steaks are high: Reducing meat consumption by changing physical and economic environments to increase vegetarian sales. PhD dissertation. Department of Zoology, University of Cambridge. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G., Reynolds, J, P,. Jebb, S,A., Marteau, T,M., (2022) Is altering the availability of healthier vs. less-healty options effective across socioeconomic groups? A mega-analysis. Int J Behav Nutr Phys Act 19:88 https://doi.org/10.1186/s12966-022-01315-y </span></span></p></li></ol> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүнс" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүнс</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сор17" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сор17</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1787051705.0912"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '46183';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-enetkheg-uls-els-shoroon-shuurgiin-ert-seremjluulgiin-sistem-baiguulakhiig-uriallaa">
COP17 хуралд Энэтхэг улс элс, шороон шуургын эрт сэрэмжлүүлгийн систем байгуулахыг уриаллаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-khyatad-uls-tsuljiltiig-khyanakh-turshlagaa-khuwaaltslaa">
COP17 хуралд Хятад улс цөлжилтийг хянах туршлагаа хуваалцлаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/silk-roads-caravan-linking-cop16-to-cop17-arrives-in-ulaanbaatar">
"Silk roads caravan” linking cop16 to cop17 arrives in Ulaanbaatar </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop16-g-cop17-toi-kholboson-torgonii-zamiin-jingiin-tsuwaa-ulaanbaatar-khotnoo-irlee">
COP16-г COP17-той холбосон “ТОРГОНЫ ЗАМЫН ЖИНГИЙН ЦУВАА” Улаанбаатарт ирлээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongolia-sets-bold-agenda-as-host-of-unccd-cop17-urging-immediate-global-action-on-land-degradation">
Mongolia Sets Bold Agenda as Host of UNCCD COP17, Urging Immediate Global Action on Land Degradation </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
<img src="/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
ТЭСО Группийн хүнсний салбар ТОП-100 аж ахуйн нэгжийн 33 дугаарт эрэмбэлэгдлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Жавхлан </a> ・
07 сарын 04, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
“Намрын ногоон өдрүүд” энэ сарын 18-24-ний өдрүүдэд “Мишээл ЭКСПО” төвд болно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
09 сарын 18, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
Дэлхий, бүс нутаг, улс орны түвшний асуудалд төвлөрч байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
06 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
Таны төсөөлөө ч үгүй илчлэгтэй 16 хүнс </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
08 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
Хугацаа нь дууссан 29 нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг хураав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzmv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<meta name="keywords"
content="хүнс, сор17" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:title"
content="Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? Өнөөгийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/70ef8cc3d43315577def3764fb559594.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/sumyabazar%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Ч.Сумъяабазар</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 18, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/3db9c818-f84e-473e-bfe5-664a4b801906/ae5c3c2462c628076f61ba76c9cb96b1.png" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ? </span></p><p><br></p><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг бий болгох, биологийн олон янз байдлын хомсдол ялангуяа газрын доройтлыг үүсгэхэд, мөн түүнчлэн нийгмийн эрүүл мэндийг аюултай хямралд оруулахад хүчтэй нөлөө үзүүлж байна.</span></p><hr><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">‘Манай гараг ба бидний эрүүл мэнд” олон улсын итгэлцлийн сангийн дэмжлэгтэй “Мал, байгаль орчин, хүмүүс” (LIVESTOCK, ENVIRONMENT AND PEOPLE) төсөл 2017-2021 оны хооронд Их Британийн Оксфордын их сургууль дээр хэрэгжиж, салбар салбарын дэлхийн шилдэг эрдэмтэд энэ төслийн дор нэгдэн өнөөгийн бидний хүнсний системийг олон талаас нь судалжээ. Өнөөгийн хүнсний систем болох мах, сүү, өндөг зэрэг амьтны гаралтай уурганд суурилсан хүнсний хэрэглээний нөлөөллийг олон талаас судалж үзээд хүнсний энэ систем нь тогтвортой бус, өөрөөр хэлбэл дэлхийг сүйрүүлэх чиг хандлагатай байгааг шинжлэх ухааны баримт нотолгоогоор батласан байна.</span></p></blockquote><p><span style="font-size: 18px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Судалгааны багууд нийгмийн эрүүл мэндэд тустай, эх дэлхийд ээлтэй-тогтвортой, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад тустай хоол хүнсийг дэмжих шийдвэрийг гаргах шийдлүүдийг боловсруулахын тулд баталгаа нотолгоог төр засгийн удирдагчид шийдвэр гаргагчдад гаргаж өгөх зорилго тавьж ажилласан байна.</span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Бид дэлхий даяар хоол хүнсээ өөрчилж байж дэлхий хэмжээнд дэвшүүлсэн зорилтууд болох тогтвортой хөгжлийн зорилтууд, уур амьсгалын өөрчлөлтийг зогсоох, сааруулах зорилтууд, биологийн олон янз байдлыг авран хамгаалах зорилтуудыг биелүүлэх боломж бүрдэнэ гэдгийг энэ төслийн үр дүн шинжлэх ухааны баталгаа нотолгоогоор баталжээ. </span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">-Тухайлбал, одоогийн мах, малын сүүн, өндгөнд суурилсан хоолны дэглэм нь хүлэмжийн хийн ялгарлын 26%-ийг бүрдүүлж байна ялангуяа мах, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх чиглэлээр мал аж ахуйгаас үүдэлтэй метан хийн ялгарал хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлын дийлэнх хувийг (32%) (Нийт метан хийн ялгарлын 60% хүний үйл ажиллагаанаас, 40% байгалийн гаралтай үйл явцаас ялгардаг байна) эзэлж байна. Үүний учир нь хивэгч мал метан хий ялгаруулдаг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин, эрүүл мэндэд үзүүлэх метан хийн хор хөнөөл нь нүүрсхүчлийн хийнээс 50-100 дахин их байдаг байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Өөрөөр хэлбэл байгалийн гамшигт үзэгдлийг давтамж, эрчим нэмэгдэхэд метан хий онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлыг бууруулах нь дэлхийн дулаарлыг хурдацтай сааруулж, температурын өсөлтийг 1.5С хүртэл хязгаарлан барихад чухал хувь нэмэр оруулах, эдийн засгийн хувьд хамгийн хэмнэлттэй, үр дүнтэй стратегийн нэг юм гэдгийг НҮБ-ын Байгаль Орчны Хөтөлбөрөөс гаргасан Дэлхийн метан хийн үнэлгээ тайланд мөн онцгойлон тэмдэглэжээ. Учир нь метан хийн агаар мандалд орших насжилт 10-12 жилийн хугацаатай. Метан хий нь агаар мандалд оршин байх хугацаа богино байгаа нь бидэнд нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, зогсоох найдлага төрүүлж байна. Метан хийг бууруулах арга хэмжээг одоо авч хэрэгжүүлбэл 10-12 жилийн дараа үр дүн нь харагдах тул энэ нь </span>дэлхийн дулаарлын хурдыг бууруулах бодит боломж гэсэн үг юм. Гэтэл нүүрстөрөгчийн давхар исэлийн агаар мандалд оршин насжилт 300-1000 жил байдаг байна.</span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөгийн бидний ашиглаж буй хүнс үйлдвэрлэл болон хүнсний хэрэглээний тогтолцоо нь яагаад биологийн олон янз байдлын мөхлийг бий болгоод байгаа вэ?</span></strong></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Дэлхий дээр биологийн зүйлийн таван удаагийн масс мөхөл болж байсан. Тухайлбал, хамгийн сүүлчийнх нь 65.5 сая жилийн өмнөх динозавруудын мөхөл байсан ба энэ бол тав дахь масс мөхөл юм. Гэтэл одоо бидний амьдарч буй энэ цаг үед зургаа дахь биологийн зүйлийн масс мөхөл болж байгаа. Өмнөх масс мөхлүүд дан байгалийн хүчин зүйлээс үүдэлтэй байсан бол энэ удаагийн зургаа дахь масс мөхөл бол хүн төрөлхтний үйл ажиллагаа, тэр дундаа тогтвортой бус газар ашиглалт ба усны нөөцийн тогтвортой бус ашиглалт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж болж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Оксфордын их сургуулийн эрдэмтдийн гаргасан судалгаагаар мах, сүүн бүтээгдэхүүн нь хүний хэрэгцээт илчлэгийн ердөө 18%, уургийн 37% -ийг хангадаг хэр нь дэлхийн нийт хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газрын талбайн дийлэнх буюу 83% -ийг ашиглаж, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрээс ялгарсан хүлэмжийн хийн ялгарлын 60% -ийг ялгаруулж байгаа болохыг харуулжээ. Ийнхүү өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь тогтвортой бус байгааг мөн олон баримтаар батлан судалгааны үр дүнгээ Science сэтгүүлд хэвлүүлсэн нь бидэнд арай өөрөөр сэтгэхэд нэлээд түлхэц болсон байна.</span></span></p><p class="blockquote-peak"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Сүүлийн үеийн бас нэг судалгаагаар хуурай газрын хөхтөн амьтдын бодгалиудын 86% нь мал эсвэл хүн байгааг нотолсон байна. Хамгийн бага нөлөө үзүүлдэг гэж бидний итгэдэг бэлчээрийн мал аж ахуйгаас авдаг мах, сүүн бүтээгдэхүүн ч гэсэн байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл өндөртэй байна. Тухайлбал, бэлчээрийн мал аж ахуй нь газрын доройтол цөлжилтийг үүсгэхэд онцгой нөлөө үзүүлдэг. Бэлчээрийн мал аж ахуй нь хүнсний ногоо, үр тарианы тариалалтаас хамаагүй илүү байгаль орчинд сөрөг нөлөө учруулдаг болохыг мөн дээрх судалгаагаар батлан тогтоожээ.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн газрыг бэлчээрийн зориулалтаар ашиглан газрын доройтлыг бий болгож зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг хумигдуулж байгаа нь биологийн зүйлүүд устаж байгаагийн гол шалтгаан болж байгаа [5,6] гэдгийг олон судалгааны дүгнэлтүүд баталж байна. Энэ дүр зураг ч манай орны хувьд давтагддаг нь Олон улсын байгаль хамгаалах холбооны зүйлийн мөхлийн эрсдлийг үнэлэх Улаан дансны үнэлгээнээс харахад хөхтөн амьтдын амьдрах орчин доройтож, малын хөлд талхлагдаж, амьдрах орчин нь малын бэлчээртэй давхцаж буй байдал нь хөхтөн амьтдын популяцид тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж байгаа болохыг баталсан байдаг. Мөн шувуудын үүр, өндөг малын хөлд гишгэгдэх, хүлэрт намгууд болон ус намгархаг газрууд малын хөлд талхлагдаж шувуудын амьдрах орчин доройтож байгааг Монгол орны шувууны улаан дансны үнэлгээ харуулж байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн тариалсан үр тарианыхаа гуравны нэгээс илүү хувийг өөрсдийгөө тэжээхэд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна, шар буурцгийн тариалалтын 80-90% -ийг малын хэрэгцээнд тэжээл болгодог байна эрдэнэ шишний 61 хувийг, улаан буудайны 20 хувийг хүний хүнсэнд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна [7,8]. Энэ бүхнээс харахад өнөөгийн хүнсний систем нь байгаль орчны хувьд үнэхээр тогтворгүй гэдэг нь дахин батлагдаж байна.</span></span></p><p class="uk-text-uppercase"><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Нийгмийн эрүүл мэндэд өнөөгийн мах сүүнд суурилсан хүнс яаж нөлөөлж байна вэ?</span></strong></span></span></p><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Улаан мах, өндөг, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь нийгмийн эрүүл мэндийн асуудлуудыг үүсгэж байна [9]. Махан хоол хүнс, ялангуяа улаан мах болон боловсруулсан мах нь зарим хорт хавдар, зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин (2-р төрлийн чихрийн шижин) өвчнөөр өвчлөх эрсдлийг нэмэгдүүлж байдаг [10]. Мөн эрчимжсэн мал аж ахуй нь антибиотикийг ихээхэн ашигладаг бөгөөд антибиотикт дасалтай, эмд тэсвэртэй өвчин үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг бөгөөд энэ нь хүмүүст халдварлах, эмд тэсвэртэй өвчин үүсгэх уурхай болж байна [11,12,13]. Энэ бол хүн төрөлхтөнд тулгамдаж буй аймшигтай аюул занал юм.</span></span></p><p><br></p><p class="uk-text-uppercase"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл бидэнд ямар гарц байна вэ? Хүн төрөлхтөн ямар өөрчлөлтийг хийх ёстой вэ?</span></strong></span></p><p><br></p><blockquote><p><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Бүх зүйлс хувьсаж өөрчлөгдөж байдаг нь туулийн үнэн юм. Өөрчлөгдөж чадсан нь, дасан зохицож чадсан нь тэсэж үлддэг нь байгалийн хууль юм.</span></p></blockquote><p><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоолны дэглэмд шилжсэнээр хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газар ашиглалтыг 76%-иар чөлөөлж чадна, өнөөгийн хүнс үйлдвэрлэлээс ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг 49%-ийг бууруулж чадна, хөрсний хүчиллэгжилтийг 50%, усны органик бохирдлыг 49% бууруулж чадахаас гадна, цэнгэг усыг 70%-ийг үлэмж хэмжээгээр хэмнэж чадах юм байна [2]. Хоол хүнсээ 100 % ургамалд суурилсан хоолоор шийдэж чадвал, одоогийн болон ирээдүй хойч үеийнхний эрүүл мэндийг хамгаалж [14] бас чадахаар байна. Амьтны гаралтай уургийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулах бүрэн боломжтой байна.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Энэ бүгдийг хүмүүс бид ухамсарлаж чадаад мах, сүү, өндгийг ургамлын гаралтай уураг, ургамлын сүү, ургамлын гаралтай өндөг орлуулагчаар сольж өөрчлөлтийг хийж чадахаас гадна, шийдвэр гаргагчид хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй эх дэлхийд, нийгмийн эрүүл мэндэд тустай ургамалд суурилсан хүнс үйлдвэрлэлийг дэмжих, ургамалд суурилсан хүнсийг дэлгүүр, кафе, ресторануудад хүртээмжтэй байлгах явдал юм. </span></span></p><hr><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Мөн эдийн засгийн орчныг өөрчлөх шаардлагатай байна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ? гэхээр хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй бүтээгдэхүүний хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд татаас дэмжлэгийг нэвтрүүлэх, өөрчлөх, замаар ургамалд суурилсан хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг илүү хямд болгох өөрчлөхийг хэлнэ. Өнөөдөр мах, сүү, өндөг зэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтийг дэмжиж, нийгмийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, газрын доройтлыг үүсгэж байгаа хүнсний үйлдвэрийг асар их татаасаар дэмжсэн хэвээр байна. Үүнийг зоригтоогоор нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгтэй.</span></span></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Хоол хүнсний системийг хэрхэн нийгэм-эдийн засгийн хувьд, эрүүл мэндийн үр дагаврын хувьд шударга тэгш байлгах талаар эрдэмтэд мөн олон олон судалгааг хийгээд эхэлжээ. Тухайлбал, нийгэм-эдийн засгийн доод түвшинд байгаа хүмүүс жимс, хүнсний ногоо бага идэх хандлагатай байдаг гэдгийг тогтоож Их Британи улсад болон Европын зарим орнуудад жимс, ногоог хямд хүртээмжтэй болгох талаар бодого хэрэгжүүлэн анхаарч байна.</span></span></p><p class="txt-block1"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Дүгнэж хэлэхэд ургамалд суурилсан хүнсэнд шилжсэнээр бид байгаль орчны, уур амьсгалын өөрчлөлтийн, нийгмийн эрүүл мэндийн хямралуудыг бүгдийг нь цогцоор нь шийдвэрлэж чадах нь байна. Өөрөөр хэлбэл 100% ургамалд суурилсан хоол хүнс нь хамгийн эрүүл, хамгийн зөв, энэ цагийн болон ирээдүйг аврах ид шидтэй хоол хүнс юм. Та ургамалд суурилсан хоолонд шилжиснээр нь нийгмийг хамарсан халдварт бус өвчлөлөөс хүмүүс шаналахгүй, илүүдэл жингээ зохицуулахад хялбар болж, дэлхийн дулаарал саарч-тэгсэнээр байгалийн гамшигт үзэгдлийн эрчим ба давтамж буурна, газар нутаг маань цөлжилтөөс аврагдана гээд төсөөлдөө. Гайхамшигтай биз дээ. </span></p><p class="title-blue"><br></p><p class="title-blue" style="text-align: right;"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 18px;">Байгаль орчин тогтвортой хөгжлийн санаачлага ТББ-ын судлаач, биологич, экологич, байгаль хамгааллын шинжээч Жамсранжавын Жаргал</span></p><p style="text-align: right;"><br></p><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;"><strong>Ашигласан бүтээлүүд:</strong></span></span></p><ol><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">EAT-Lancet Commission. Food Planet Health: Healthy Diets from Sustainable Food systems (2019).</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Poore, J. & Nemecek, T. (2018) Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science. 360, 987-992. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">United Nations Environment Programme and Climate and Clean Air Coalition (2021). Global Methane Assessment: Benefits and Costs of Mitigating Methane Emissions. Nairobi: United Nations Environment Programme.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Shindell, D., Fuglestvedt, J.S. and Collins, W.J. (2017). The Social Cost of Methane: Theory and Applications. Journal: Faraday Discussions., Vol 200, 429–451. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Benton, T.G., Bieg, C., Harwatt, H., Pudasaini R., & Wellesley, L. (2021). Food system impacts on biodiversity loss. Three levers for food system transformation in support of nature. Research Paper. Energy, Environment and Resource Programme. Chatham House-The Royal Institute of International Affairs. London. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Almond, R.E.A., Grooten M. & Petersen, T. (Eds). (2020) WWF Living Planet Report - Bending the curve of biodiversity loss. WWF, Gland, Switzerland.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Cassidy, E.S., West, P.C., Gerber, J.S., & Foley, J.A. (2013). Redefining agricultural yields: from tones to people nourished per hectare. Environ. Res. Lett. 8 (3), 034015. https:// doi.org/10.1088/1748-9326/8/3/034015. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Correia, J.E., et al (2019). Soy states: resource politics, violent environments and soybean territorialization in Paraguay. J. Peasant Stud. 46 (2), 316–336. https://doi.org/10.1080/ 03066150.2017.1384726. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Clark, M.A., Springmann, M., Hill, J., & Timan, D. (2019) Multiple health and environmental impacts of foods. PNAS. Vol-116 No 46, 23357-23362. <a href="https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116">https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Gonzalez, C. A. (2006) Nutrition and cancer: The current epidemiological evidence. The British Journal of Nutrition, 96(Suppl. 1), S42–S45.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Caffrey, N.P., Nóbrega, D.B., Tang, K.L., Cork, S.C., Sharma, N., Ghali, W.A., & Polachek, A.J. (2017) Restricting the use of antibiotics in food-producing animals and its associations with antibiotic resistance in food-producing animals and human beings: a sys- thematic review and meta-analysis. The Lancet Planetary Health 1 (8), e316–e327. </span></span><a href="https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(17)30141-9/fulltext"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1016/s2542-5196(17)30141-9. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jones, B.A., Grace, D., Kock, R., Alonso, S., Rushton, J., Said, M.Y., & McKeever, D. (2013) Zoonosis emergence linked to agricultural intensification and environmental change. Proc. Natl. Acad. Sci. 110 (21), 8399–8404.</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Van Boeckel, T. P. (2015) Global trends in antimicrobial use in food animals. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 112, 5649–5654 doi: 10.1073/pnas.1503141112; pmid: 25792457 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Marteau, T. M, Chater, N, Garnett, E. E. (2021) Changing behaviour for net zero 2050. BMJ Journal. BMJ 2021;375:n2293 http://dx.doi.org/10.1136/bmj.n2293 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E.E., Balmford, A., Sandbrook, C., Pilling, M. A., & Marteau, T. M., (2019) Impact of increasing vegetarian availability on meal selection and sales in cafeterias. Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (42) <a href="https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116">https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Bateman, P., Cook, B., & Jebb, S,A. (2022) Impact of increasing the relative availability of meat-free options on food selection: two natural field experiments and an online randomized trial. International Journal of Behavioural Nturition and Physical Activity. 19 (9). <a href="https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z">https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G,J., Marteau, M,T. (2022) Explaining the effect on food selection of altering availability: two experimental studies on the role of relative preferences. BMC Public Health. 22:868 <a href="https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2">https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Vogel C, Crozier S, Penn-Newman D, etal. (2021) Altering product placement to create a healthier layout in supermarkets: Outcomes on store sales, customer purchasing, and diet in a prospective matched controlled cluster study. PLoS Med;18:e1003729. doi: 10.1371/journal.pmed.1003729 pmid: 34491999 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett E, Marteau T, Sandbrook C, Pilling M, Balmford A. (2020) Order of meals at the counter and distance between options affect student cafeteria vegetarian sales. Nat Food; 1:485-8doi: 10.1038/s43016-020-0132-8. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Springmann M, Mason-D’Croz D, Robinson S, et al. (2017) Mitigation potential and global health impacts from emissions pricing of food commodities. Nat Clim Chang;7:69-74doi: 10.1038/nclimate3155 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett EE, Balmford A, Marteau TM, Pilling MA, Sandbrook C. (2021) Price of change: Does a small alteration to the price of meat and vegetarian options affect their sales? J Environ Psychol 2021;75:101589. doi: 10.1016/j.jenvp..101589 .</span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Jansson T, Nordin I, Wilhelmsson F, etal. (2020) Coupled agricultural subsidies in the EU undermine climate efforts. Appl Econ Perspect Policy 00:1-17doi: 10.1002/aepp.13092 . </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Maguire ER, Monsivais P. (2015) Socio-economic dietary inequalities in UK adults: an updated picture of key food groups and nutrients from national surveillance data. British Journal of Nutrition. 113(1):181–9. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R & Jebb, S. (2022) Research project. <a href="https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing">https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Net Zero Strategy: Build Back Greener. (2022) <a href="https://www.gov.uk/government/publications">https://www.gov.uk/government/publications</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Biodiversity Terrestrial and Freshwater Targets. (2022) Department for Environment Food and Rural Affairs. <a href="https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf">https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf</a></span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Potter C, Pechey R, Clark M, Frie K, Bateman PA, Cook B, et al. (2002) Effects of environmental impact labels on the sustainability of food purchases: Two randomized controlle trials in an experimental online supermarket. PloS ONE 17(11).e0272800. </span></span><a href="https://doi.org/10.1371/journal"><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">https://doi.org/10.1371/journal. </span></span></a></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Piernas C, Cook B, Stevens R, Stewart C, Hollowell J, Scarborough P, et al. (2021) Estimating the effect of moving meat-free products to the meat aisle on sales of meat and meat-free products: A non-randomised controlled intervention study in a large UK supermarket chain. PLoS Med 18(7): e1003715. https://doi.org/ 10.1371/journal.pmed.1003715 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Deliens, T., Deforche, B., Annemans, L., De Bourdeaudhuij, I., & Clarys, P. (2016) Effectiveness of Pricing strategies on French fries and fruit purchases among university students: Results from an on-campus restaurant experiment. PLoS ONE, 11(11), 1–16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0165298 </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Garnett, E. E. (2020) The Steaks are high: Reducing meat consumption by changing physical and economic environments to increase vegetarian sales. PhD dissertation. Department of Zoology, University of Cambridge. </span></span></p></li><li dir="ltr"><p><span style="font-size: 18px;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Pechey, R., Hollands, G., Reynolds, J, P,. Jebb, S,A., Marteau, T,M., (2022) Is altering the availability of healthier vs. less-healty options effective across socioeconomic groups? A mega-analysis. Int J Behav Nutr Phys Act 19:88 https://doi.org/10.1186/s12966-022-01315-y </span></span></p></li></ol> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хүнс" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хүнс</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сор17" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сор17</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa&text=Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1787051705.0912"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '46183';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-enetkheg-uls-els-shoroon-shuurgiin-ert-seremjluulgiin-sistem-baiguulakhiig-uriallaa">
COP17 хуралд Энэтхэг улс элс, шороон шуургын эрт сэрэмжлүүлгийн систем байгуулахыг уриаллаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop17-khurald-khyatad-uls-tsuljiltiig-khyanakh-turshlagaa-khuwaaltslaa">
COP17 хуралд Хятад улс цөлжилтийг хянах туршлагаа хуваалцлаа </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/silk-roads-caravan-linking-cop16-to-cop17-arrives-in-ulaanbaatar">
"Silk roads caravan” linking cop16 to cop17 arrives in Ulaanbaatar </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/cop16-g-cop17-toi-kholboson-torgonii-zamiin-jingiin-tsuwaa-ulaanbaatar-khotnoo-irlee">
COP16-г COP17-той холбосон “ТОРГОНЫ ЗАМЫН ЖИНГИЙН ЦУВАА” Улаанбаатарт ирлээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongolia-sets-bold-agenda-as-host-of-unccd-cop17-urging-immediate-global-action-on-land-degradation">
Mongolia Sets Bold Agenda as Host of UNCCD COP17, Urging Immediate Global Action on Land Degradation </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
<img src="/news/khun-turulkhtun-urgamald-suurilsan-khool-ruu-shiljikh-kheregtsee-shaardlaga-yaa" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/teso-khuns">
ТЭСО Группийн хүнсний салбар ТОП-100 аж ахуйн нэгжийн 33 дугаарт эрэмбэлэгдлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Жавхлан </a> ・
07 сарын 04, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9d660ffafcbfb2319ceedd9b12d98c46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/namriin-nogoon-udruud-ene-sariin-18-24-nii-udruuded-misheel-ekspo-tuwd-bolno">
“Намрын ногоон өдрүүд” энэ сарын 18-24-ний өдрүүдэд “Мишээл ЭКСПО” төвд болно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
09 сарын 18, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/8597671c4a952abec9c73b0727d3b3a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhii-bus-nutag-uls-ornii-tuwshnii-asuudald-tuwlurch-baina">
Дэлхий, бүс нутаг, улс орны түвшний асуудалд төвлөрч байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
06 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/fbdb1f1b6af795c788713ba823402937.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tanii-tusuuluuchgui-ilchlegtei-16-khuns">
Таны төсөөлөө ч үгүй илчлэгтэй 16 хүнс </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
08 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cfa955bbe920eed38700469eb63a2565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khugatsaa-ni-duussan-29-ner-turliin-khunsnii-buteegdekhuuniig-khuraajeee">
Хугацаа нь дууссан 29 нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг хураав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
10 сарын 13, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzmv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZmYwZDU2OGE4NDE5OTAzMzVkNTQwYjQwNzQyNjNmYTAzZjY0OGJlYjUwZTc0NmQ1MjNlYTkyZTMzOWRjNWNjNrQZlKjej0QhK5toAQTwQMdnLKTrM26pvbvSr/6ZCMkB',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1789730104',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.NGZjZTBkYjUxODA0MmIyMTBiYjFhMzYzZDQ3MjI1NmE1OWM5Yjg0ZTgwZDU0YjBlMzFlYTcxNjVjYTZmNjcxMZfLRPO2NuZK2e9DRbCAW2TLpEbGsXkgYPAJJjnv1ZjjEMmMgwHCY/pxBbLc2GURpjVjZTgTO4CEdRSNeiGEh6U=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1789643704',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '8954689750ebacf7d3f1f8f92e41436e3fe91d4ddf0b010bcfea0921c3e4d82a70c0eba1f37b10c8aa078b7e72845e087619fbe1d6bf19a5652ef4c91eccf8d0'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.ZmYwZDU2OGE4NDE5OTAzMzVkNTQwYjQwNzQyNjNmYTAzZjY0OGJlYjUwZTc0NmQ1MjNlYTkyZTMzOWRjNWNjNrQZlKjej0QhK5toAQTwQMdnLKTrM26pvbvSr/6ZCMkB'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1789730104'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.NGZjZTBkYjUxODA0MmIyMTBiYjFhMzYzZDQ3MjI1NmE1OWM5Yjg0ZTgwZDU0YjBlMzFlYTcxNjVjYTZmNjcxMZfLRPO2NuZK2e9DRbCAW2TLpEbGsXkgYPAJJjnv1ZjjEMmMgwHCY/pxBbLc2GURpjVjZTgTO4CEdRSNeiGEh6U='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1789643704'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? | Peak News
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоол руу шилжих хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов?
Өнөөгийн хүнсний системийг тогтолцоогоор нь тун яаралтай өөрчлөх шаардлага хүн төрлөхтөнд тулгамдаад байна. Тогтолцооны өөрчлөлтийг зоригтойгоор, нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгцээ шаардлага яагаад бий болов? Хэрэв өөрчлөхгүй бол юу болох вэ?
Өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг бий болгох, биологийн олон янз байдлын хомсдол ялангуяа газрын доройтлыг үүсгэхэд, мөн түүнчлэн нийгмийн эрүүл мэндийг аюултай хямралд оруулахад хүчтэй нөлөө үзүүлж байна.
‘Манай гараг ба бидний эрүүл мэнд” олон улсын итгэлцлийн сангийн дэмжлэгтэй “Мал, байгаль орчин, хүмүүс” (LIVESTOCK, ENVIRONMENT AND PEOPLE) төсөл 2017-2021 оны хооронд Их Британийн Оксфордын их сургууль дээр хэрэгжиж, салбар салбарын дэлхийн шилдэг эрдэмтэд энэ төслийн дор нэгдэн өнөөгийн бидний хүнсний системийг олон талаас нь судалжээ. Өнөөгийн хүнсний систем болох мах, сүү, өндөг зэрэг амьтны гаралтай уурганд суурилсан хүнсний хэрэглээний нөлөөллийг олон талаас судалж үзээд хүнсний энэ систем нь тогтвортой бус, өөрөөр хэлбэл дэлхийг сүйрүүлэх чиг хандлагатай байгааг шинжлэх ухааны баримт нотолгоогоор батласан байна.
Судалгааны багууд нийгмийн эрүүл мэндэд тустай, эх дэлхийд ээлтэй-тогтвортой, уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад тустай хоол хүнсийг дэмжих шийдвэрийг гаргах шийдлүүдийг боловсруулахын тулд баталгаа нотолгоог төр засгийн удирдагчид шийдвэр гаргагчдад гаргаж өгөх зорилго тавьж ажилласан байна.
Бид дэлхий даяар хоол хүнсээ өөрчилж байж дэлхий хэмжээнд дэвшүүлсэн зорилтууд болох тогтвортой хөгжлийн зорилтууд, уур амьсгалын өөрчлөлтийг зогсоох, сааруулах зорилтууд, биологийн олон янз байдлыг авран хамгаалах зорилтуудыг биелүүлэх боломж бүрдэнэ гэдгийг энэ төслийн үр дүн шинжлэх ухааны баталгаа нотолгоогоор баталжээ.
-Тухайлбал, одоогийн мах, малын сүүн, өндгөнд суурилсан хоолны дэглэм нь хүлэмжийн хийн ялгарлын 26%-ийг бүрдүүлж байна ялангуяа мах, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх чиглэлээр мал аж ахуйгаас үүдэлтэй метан хийн ялгарал хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлын дийлэнх хувийг (32%) (Нийт метан хийн ялгарлын 60% хүний үйл ажиллагаанаас, 40% байгалийн гаралтай үйл явцаас ялгардаг байна) эзэлж байна. Үүний учир нь хивэгч мал метан хий ялгаруулдаг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин, эрүүл мэндэд үзүүлэх метан хийн хор хөнөөл нь нүүрсхүчлийн хийнээс 50-100 дахин их байдаг байна.
Өөрөөр хэлбэл байгалийн гамшигт үзэгдлийг давтамж, эрчим нэмэгдэхэд метан хий онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй метан хийн ялгарлыг бууруулах нь дэлхийн дулаарлыг хурдацтай сааруулж, температурын өсөлтийг 1.5С хүртэл хязгаарлан барихад чухал хувь нэмэр оруулах, эдийн засгийн хувьд хамгийн хэмнэлттэй, үр дүнтэй стратегийн нэг юм гэдгийг НҮБ-ын Байгаль Орчны Хөтөлбөрөөс гаргасан Дэлхийн метан хийн үнэлгээ тайланд мөн онцгойлон тэмдэглэжээ. Учир нь метан хийн агаар мандалд орших насжилт 10-12 жилийн хугацаатай. Метан хий нь агаар мандалд оршин байх хугацаа богино байгаа нь бидэнд нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, зогсоох найдлага төрүүлж байна. Метан хийг бууруулах арга хэмжээг одоо авч хэрэгжүүлбэл 10-12 жилийн дараа үр дүн нь харагдах тул энэ нь дэлхийн дулаарлын хурдыг бууруулах бодит боломж гэсэн үг юм. Гэтэл нүүрстөрөгчийн давхар исэлийн агаар мандалд оршин насжилт 300-1000 жил байдаг байна.
-Өнөөгийн бидний ашиглаж буй хүнс үйлдвэрлэл болон хүнсний хэрэглээний тогтолцоо нь яагаад биологийн олон янз байдлын мөхлийг бий болгоод байгаа вэ?
Дэлхий дээр биологийн зүйлийн таван удаагийн масс мөхөл болж байсан. Тухайлбал, хамгийн сүүлчийнх нь 65.5 сая жилийн өмнөх динозавруудын мөхөл байсан ба энэ бол тав дахь масс мөхөл юм. Гэтэл одоо бидний амьдарч буй энэ цаг үед зургаа дахь биологийн зүйлийн масс мөхөл болж байгаа. Өмнөх масс мөхлүүд дан байгалийн хүчин зүйлээс үүдэлтэй байсан бол энэ удаагийн зургаа дахь масс мөхөл бол хүн төрөлхтний үйл ажиллагаа, тэр дундаа тогтвортой бус газар ашиглалт ба усны нөөцийн тогтвортой бус ашиглалт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж болж байна.
Оксфордын их сургуулийн эрдэмтдийн гаргасан судалгаагаар мах, сүүн бүтээгдэхүүн нь хүний хэрэгцээт илчлэгийн ердөө 18%, уургийн 37% -ийг хангадаг хэр нь дэлхийн нийт хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газрын талбайн дийлэнх буюу 83% -ийг ашиглаж, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрээс ялгарсан хүлэмжийн хийн ялгарлын 60% -ийг ялгаруулж байгаа болохыг харуулжээ. Ийнхүү өнөөгийн хүнсний тогтолцоо нь тогтвортой бус байгааг мөн олон баримтаар батлан судалгааны үр дүнгээ Science сэтгүүлд хэвлүүлсэн нь бидэнд арай өөрөөр сэтгэхэд нэлээд түлхэц болсон байна.
Сүүлийн үеийн бас нэг судалгаагаар хуурай газрын хөхтөн амьтдын бодгалиудын 86% нь мал эсвэл хүн байгааг нотолсон байна. Хамгийн бага нөлөө үзүүлдэг гэж бидний итгэдэг бэлчээрийн мал аж ахуйгаас авдаг мах, сүүн бүтээгдэхүүн ч гэсэн байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл өндөртэй байна. Тухайлбал, бэлчээрийн мал аж ахуй нь газрын доройтол цөлжилтийг үүсгэхэд онцгой нөлөө үзүүлдэг. Бэлчээрийн мал аж ахуй нь хүнсний ногоо, үр тарианы тариалалтаас хамаагүй илүү байгаль орчинд сөрөг нөлөө учруулдаг болохыг мөн дээрх судалгаагаар батлан тогтоожээ.
Мөн газрыг бэлчээрийн зориулалтаар ашиглан газрын доройтлыг бий болгож зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг хумигдуулж байгаа нь биологийн зүйлүүд устаж байгаагийн гол шалтгаан болж байгаа [5,6] гэдгийг олон судалгааны дүгнэлтүүд баталж байна. Энэ дүр зураг ч манай орны хувьд давтагддаг нь Олон улсын байгаль хамгаалах холбооны зүйлийн мөхлийн эрсдлийг үнэлэх Улаан дансны үнэлгээнээс харахад хөхтөн амьтдын амьдрах орчин доройтож, малын хөлд талхлагдаж, амьдрах орчин нь малын бэлчээртэй давхцаж буй байдал нь хөхтөн амьтдын популяцид тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж байгаа болохыг баталсан байдаг. Мөн шувуудын үүр, өндөг малын хөлд гишгэгдэх, хүлэрт намгууд болон ус намгархаг газрууд малын хөлд талхлагдаж шувуудын амьдрах орчин доройтож байгааг Монгол орны шувууны улаан дансны үнэлгээ харуулж байна.
Хүн төрөлхтөн тариалсан үр тарианыхаа гуравны нэгээс илүү хувийг өөрсдийгөө тэжээхэд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна, шар буурцгийн тариалалтын 80-90% -ийг малын хэрэгцээнд тэжээл болгодог байна эрдэнэ шишний 61 хувийг, улаан буудайны 20 хувийг хүний хүнсэнд бус мал тэжээхэд зориулдаг байна [7,8]. Энэ бүхнээс харахад өнөөгийн хүнсний систем нь байгаль орчны хувьд үнэхээр тогтворгүй гэдэг нь дахин батлагдаж байна.
-Нийгмийн эрүүл мэндэд өнөөгийн мах сүүнд суурилсан хүнс яаж нөлөөлж байна вэ?
Улаан мах, өндөг, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь нийгмийн эрүүл мэндийн асуудлуудыг үүсгэж байна [9]. Махан хоол хүнс, ялангуяа улаан мах болон боловсруулсан мах нь зарим хорт хавдар, зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин (2-р төрлийн чихрийн шижин) өвчнөөр өвчлөх эрсдлийг нэмэгдүүлж байдаг [10]. Мөн эрчимжсэн мал аж ахуй нь антибиотикийг ихээхэн ашигладаг бөгөөд антибиотикт дасалтай, эмд тэсвэртэй өвчин үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг бөгөөд энэ нь хүмүүст халдварлах, эмд тэсвэртэй өвчин үүсгэх уурхай болж байна [11,12,13]. Энэ бол хүн төрөлхтөнд тулгамдаж буй аймшигтай аюул занал юм.
-Тэгвэл бидэнд ямар гарц байна вэ? Хүн төрөлхтөн ямар өөрчлөлтийг хийх ёстой вэ?
Бүх зүйлс хувьсаж өөрчлөгдөж байдаг нь туулийн үнэн юм. Өөрчлөгдөж чадсан нь, дасан зохицож чадсан нь тэсэж үлддэг нь байгалийн хууль юм.
Хүн төрөлхтөн ургамалд суурилсан хоолны дэглэмд шилжсэнээр хөдөө аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж буй газар ашиглалтыг 76%-иар чөлөөлж чадна, өнөөгийн хүнс үйлдвэрлэлээс ялгарч буй хүлэмжийн хийн ялгарлыг 49%-ийг бууруулж чадна, хөрсний хүчиллэгжилтийг 50%, усны органик бохирдлыг 49% бууруулж чадахаас гадна, цэнгэг усыг 70%-ийг үлэмж хэмжээгээр хэмнэж чадах юм байна [2]. Хоол хүнсээ 100 % ургамалд суурилсан хоолоор шийдэж чадвал, одоогийн болон ирээдүй хойч үеийнхний эрүүл мэндийг хамгаалж [14] бас чадахаар байна. Амьтны гаралтай уургийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулах бүрэн боломжтой байна.
Энэ бүгдийг хүмүүс бид ухамсарлаж чадаад мах, сүү, өндгийг ургамлын гаралтай уураг, ургамлын сүү, ургамлын гаралтай өндөг орлуулагчаар сольж өөрчлөлтийг хийж чадахаас гадна, шийдвэр гаргагчид хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй эх дэлхийд, нийгмийн эрүүл мэндэд тустай ургамалд суурилсан хүнс үйлдвэрлэлийг дэмжих, ургамалд суурилсан хүнсийг дэлгүүр, кафе, ресторануудад хүртээмжтэй байлгах явдал юм.
Мөн эдийн засгийн орчныг өөрчлөх шаардлагатай байна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ? гэхээр хүлэмжийн хий бага ялгаруулж буй бүтээгдэхүүний хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд татаас дэмжлэгийг нэвтрүүлэх, өөрчлөх, замаар ургамалд суурилсан хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг илүү хямд болгох өөрчлөхийг хэлнэ. Өнөөдөр мах, сүү, өндөг зэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтийг дэмжиж, нийгмийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, газрын доройтлыг үүсгэж байгаа хүнсний үйлдвэрийг асар их татаасаар дэмжсэн хэвээр байна. Үүнийг зоригтоогоор нэн яаралтай өөрчлөх хэрэгтэй.
Хоол хүнсний системийг хэрхэн нийгэм-эдийн засгийн хувьд, эрүүл мэндийн үр дагаврын хувьд шударга тэгш байлгах талаар эрдэмтэд мөн олон олон судалгааг хийгээд эхэлжээ. Тухайлбал, нийгэм-эдийн засгийн доод түвшинд байгаа хүмүүс жимс, хүнсний ногоо бага идэх хандлагатай байдаг гэдгийг тогтоож Их Британи улсад болон Европын зарим орнуудад жимс, ногоог хямд хүртээмжтэй болгох талаар бодого хэрэгжүүлэн анхаарч байна.
Дүгнэж хэлэхэд ургамалд суурилсан хүнсэнд шилжсэнээр бид байгаль орчны, уур амьсгалын өөрчлөлтийн, нийгмийн эрүүл мэндийн хямралуудыг бүгдийг нь цогцоор нь шийдвэрлэж чадах нь байна. Өөрөөр хэлбэл 100% ургамалд суурилсан хоол хүнс нь хамгийн эрүүл, хамгийн зөв, энэ цагийн болон ирээдүйг аврах ид шидтэй хоол хүнс юм. Та ургамалд суурилсан хоолонд шилжиснээр нь нийгмийг хамарсан халдварт бус өвчлөлөөс хүмүүс шаналахгүй, илүүдэл жингээ зохицуулахад хялбар болж, дэлхийн дулаарал саарч-тэгсэнээр байгалийн гамшигт үзэгдлийн эрчим ба давтамж буурна, газар нутаг маань цөлжилтөөс аврагдана гээд төсөөлдөө. Гайхамшигтай биз дээ.
Байгаль орчин тогтвортой хөгжлийн санаачлага ТББ-ын судлаач, биологич, экологич, байгаль хамгааллын шинжээч Жамсранжавын Жаргал
Ашигласан бүтээлүүд:
EAT-Lancet Commission. Food Planet Health: Healthy Diets from Sustainable Food systems (2019).
Poore, J. & Nemecek, T. (2018) Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science. 360, 987-992.
United Nations Environment Programme and Climate and Clean Air Coalition (2021). Global Methane Assessment: Benefits and Costs of Mitigating Methane Emissions. Nairobi: United Nations Environment Programme.
Shindell, D., Fuglestvedt, J.S. and Collins, W.J. (2017). The Social Cost of Methane: Theory and Applications. Journal: Faraday Discussions., Vol 200, 429–451.
Benton, T.G., Bieg, C., Harwatt, H., Pudasaini R., & Wellesley, L. (2021). Food system impacts on biodiversity loss. Three levers for food system transformation in support of nature. Research Paper. Energy, Environment and Resource Programme. Chatham House-The Royal Institute of International Affairs. London.
Almond, R.E.A., Grooten M. & Petersen, T. (Eds). (2020) WWF Living Planet Report - Bending the curve of biodiversity loss. WWF, Gland, Switzerland.
Cassidy, E.S., West, P.C., Gerber, J.S., & Foley, J.A. (2013). Redefining agricultural yields: from tones to people nourished per hectare. Environ. Res. Lett. 8 (3), 034015. https:// doi.org/10.1088/1748-9326/8/3/034015.
Correia, J.E., et al (2019). Soy states: resource politics, violent environments and soybean territorialization in Paraguay. J. Peasant Stud. 46 (2), 316–336. https://doi.org/10.1080/ 03066150.2017.1384726.
Clark, M.A., Springmann, M., Hill, J., & Timan, D. (2019) Multiple health and environmental impacts of foods. PNAS. Vol-116 No 46, 23357-23362. https://www.pnas.org/doi/pdf/10.1073/pnas.1906908116
Gonzalez, C. A. (2006) Nutrition and cancer: The current epidemiological evidence. The British Journal of Nutrition, 96(Suppl. 1), S42–S45.
Caffrey, N.P., Nóbrega, D.B., Tang, K.L., Cork, S.C., Sharma, N., Ghali, W.A., & Polachek, A.J. (2017) Restricting the use of antibiotics in food-producing animals and its associations with antibiotic resistance in food-producing animals and human beings: a sys- thematic review and meta-analysis. The Lancet Planetary Health 1 (8), e316–e327. https://doi.org/10.1016/s2542-5196(17)30141-9.
Jones, B.A., Grace, D., Kock, R., Alonso, S., Rushton, J., Said, M.Y., & McKeever, D. (2013) Zoonosis emergence linked to agricultural intensification and environmental change. Proc. Natl. Acad. Sci. 110 (21), 8399–8404.
Van Boeckel, T. P. (2015) Global trends in antimicrobial use in food animals. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 112, 5649–5654 doi: 10.1073/pnas.1503141112; pmid: 25792457
Marteau, T. M, Chater, N, Garnett, E. E. (2021) Changing behaviour for net zero 2050. BMJ Journal. BMJ 2021;375:n2293 http://dx.doi.org/10.1136/bmj.n2293
Garnett, E.E., Balmford, A., Sandbrook, C., Pilling, M. A., & Marteau, T. M., (2019) Impact of increasing vegetarian availability on meal selection and sales in cafeterias. Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (42) https://doi.org/10.1073/pnas.1907207116
Pechey, R., Bateman, P., Cook, B., & Jebb, S,A. (2022) Impact of increasing the relative availability of meat-free options on food selection: two natural field experiments and an online randomized trial. International Journal of Behavioural Nturition and Physical Activity. 19 (9). https://doi.org/10.1186/s12966-021-01239-z
Pechey, R., Hollands, G,J., Marteau, M,T. (2022) Explaining the effect on food selection of altering availability: two experimental studies on the role of relative preferences. BMC Public Health. 22:868 https://doi.org/10.1186/s12889-022-13067-2
Vogel C, Crozier S, Penn-Newman D, etal. (2021) Altering product placement to create a healthier layout in supermarkets: Outcomes on store sales, customer purchasing, and diet in a prospective matched controlled cluster study. PLoS Med;18:e1003729. doi: 10.1371/journal.pmed.1003729 pmid: 34491999
Garnett E, Marteau T, Sandbrook C, Pilling M, Balmford A. (2020) Order of meals at the counter and distance between options affect student cafeteria vegetarian sales. Nat Food; 1:485-8doi: 10.1038/s43016-020-0132-8.
Springmann M, Mason-D’Croz D, Robinson S, et al. (2017) Mitigation potential and global health impacts from emissions pricing of food commodities. Nat Clim Chang;7:69-74doi: 10.1038/nclimate3155 .
Garnett EE, Balmford A, Marteau TM, Pilling MA, Sandbrook C. (2021) Price of change: Does a small alteration to the price of meat and vegetarian options affect their sales? J Environ Psychol 2021;75:101589. doi: 10.1016/j.jenvp..101589 .
Jansson T, Nordin I, Wilhelmsson F, etal. (2020) Coupled agricultural subsidies in the EU undermine climate efforts. Appl Econ Perspect Policy 00:1-17doi: 10.1002/aepp.13092 .
Maguire ER, Monsivais P. (2015) Socio-economic dietary inequalities in UK adults: an updated picture of key food groups and nutrients from national surveillance data. British Journal of Nutrition. 113(1):181–9.
Pechey, R & Jebb, S. (2022) Research project. https://www.phc.ox.ac.uk/study/dphil/graduate-research-projects/testing-the-equity-impact-of-2018nudging2019-interventions-to-encourage-healthier-food-purchasing
Net Zero Strategy: Build Back Greener. (2022) https://www.gov.uk/government/publications
Biodiversity Terrestrial and Freshwater Targets. (2022) Department for Environment Food and Rural Affairs. https://consult.defra.gov.uk/natural-environment-policy/consultation-on-environmental-targets/supporting_documents/Biodiversity%20terrestrial%20and%20freshwater%20targets%20%20Detailed%20evidence%20report.pdf
Potter C, Pechey R, Clark M, Frie K, Bateman PA, Cook B, et al. (2002) Effects of environmental impact labels on the sustainability of food purchases: Two randomized controlle trials in an experimental online supermarket. PloS ONE 17(11).e0272800. https://doi.org/10.1371/journal.
Piernas C, Cook B, Stevens R, Stewart C, Hollowell J, Scarborough P, et al. (2021) Estimating the effect of moving meat-free products to the meat aisle on sales of meat and meat-free products: A non-randomised controlled intervention study in a large UK supermarket chain. PLoS Med 18(7): e1003715. https://doi.org/ 10.1371/journal.pmed.1003715
Deliens, T., Deforche, B., Annemans, L., De Bourdeaudhuij, I., & Clarys, P. (2016) Effectiveness of Pricing strategies on French fries and fruit purchases among university students: Results from an on-campus restaurant experiment. PLoS ONE, 11(11), 1–16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0165298
Garnett, E. E. (2020) The Steaks are high: Reducing meat consumption by changing physical and economic environments to increase vegetarian sales. PhD dissertation. Department of Zoology, University of Cambridge.
Pechey, R., Hollands, G., Reynolds, J, P,. Jebb, S,A., Marteau, T,M., (2022) Is altering the availability of healthier vs. less-healty options effective across socioeconomic groups? A mega-analysis. Int J Behav Nutr Phys Act 19:88 https://doi.org/10.1186/s12966-022-01315-y
Ч.Сумъяабазар
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.