Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<meta name="keywords"
content="академич, ярилцлага" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 30, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><em>Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор (Sh.D) Т.Дорж Монгол Улсын хөгжлийн ирэх 30 жилийн хөгжлийн луужин болох “Алсын хараа-2050” бодлогын баримт бичгийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулж, хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон эрдэмтдийн төлөөлөл юм. Түүнтэй шинжлэх ухаан, технологийн салбарын хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт, мэдлэгийн эдийн засаг, оюуны чадвар үндэсний баялгийн талаар ярилцлаа. </em></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Шинжлэх ухааны салбарын хөгжлийг орчин цагаар тоолбол 100 жилийг түүчээлж өнөөдөр баяраа тэмдэглэж байна. Монголчуудын уламжлалт шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхээс баярын энэ өдрүүдэд эргэн дурсах нь зөв болов уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд буурал түүхийн нугачаанд мандан бадрал, уруудан дороотлын аль алиныг туулахдаа хөгжлөөрөө уламжлалт үнэт зүйл, өв соёл түүхээ тээн өртөөлсөөр ирсэн. Өнө эртнээс “Эрдэм ном эрхэм баян” гэсэн монголчуудын шүтэн барилдлагаар ухаантан суутнуудын их бүтээл хөлгөн сударт өвлөгдөн ирсэн сайхан түүхтэй ард түмэн. </p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс оюуны ертөнц, оюун ухааны хүч чадлыг өндөр үнэлэн эрдмийг эрхэлдэг газрыг бий болгож байсан түүхэн баримтууд бий. <strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Монголын эзэнт гүрний үед их Чингис хаан “Цэцдийн зөвлөл” байгуулж эрдэмтэн мэргэдийнхээ оюуны чадавхад үндэслэн бодлого шийдвэрээ гаргадаг байсан. Хувилай Сэцэн хаан 1275 онд Монголын бичгийн мэргэдийн хүрээлэн буюу одоогийнхоор Шинжлэх ухааны академийг байгуулсан байна. Энэ хүрээлэн нь судар ном зохиохын зэрэгцээ Монголын ард түмнийг сэтгэлгээний төвийн үүргийг гүйцэтгэж ирсэн талаар АНУ-ын нэрт эрдэмтэн М.Россаби нотолж бичсэн байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголын их гүрэн Ази-Европын уудам нутагт өрнө дорныг холбон нэгтгэснээр эдгээр хоёр тивийн хооронд соёл иргэншил, эдийн засаг, худалдааны харилцааг бодитоор бий болгон өнөөгийн даяаршлын эхний давлагааг эхлүүлсэн гэж эрдэмтэд дүгнэдэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл ардын хувьсгалаас зах зээлийн шилжилтийн үеийн шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхийг бас хуваалцана уу, Та? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Ардын хувьсгалтай зэрэгцэн түмэн олноо соён гэгээрүүлэхийн тулд шинжлэх ухааны салбарыг хөгжүүлэх зорилгоор номын хүрээлэн байгуулах саналыг Ардын Засгийн газарт тавьснаар Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдсан. Дараа нь улс орны хөгжлийн шаардлагыг харгалзан байгаль, нийгмийн ухааны судалгааг өргөжүүлэх зорилгоор 1930 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэн болж өөрчлөгдөн мал аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга технологийг боловсронгуй болгох, малын гаралтай түүхий эдийг үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулах улмаар эх орны хөнгөн үйлдвэрийн эх суурь тавигдсан гэж болно.</p><p style="text-align: justify;">1942 онд<span class="twittersharelink"> МУИС-ийг байгуулсан нь шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил, боловсон хүчин бэлтгэхэд асар их түлхэц болсон. </span>Шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, боловсон хүчин бэлтгэх ажлын уялдаа холбоог сайжруулах үүднээс 1957 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнг МУИС-тай нэгтгэн Шинжлэх ухаан дээд боловсролын хүрээлэн (ШУДБХ) болж зохион байгуулснаар эрдэмтэн багш нарын хүч мэдлэг шинжлэх ухааны салбарын материаллаг баазад чухал нөлөө үзүүлсэн гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;">1961 онд ШУА-ийг байгуулж, түүний харьяанд түүх, хэл зохиол, байгалийн ухаан, хими физик, математик, эдийн засаг, анагаах ухаан, хөдөө аж ахуйн чиглэлээр эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгүүд байгуулагдсан байдаг. Ийнхүү <span class="twittersharelink">өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд байгаль нийгмийн хөгжлийн зүй тогтлын талаарх мэдлэгийн тогтолцоо, түүнийг танин мэдэх сансар хорвоогоос бичил ертөнцийн нууцыг тайлах хүртэлх өргөн цар хүрээний цогцлол болон өвөрмөц нарийн оюуны үйлдвэрлэл, шинжлэх ухааныг зүй тогтлоор нь хөгжүүлэх өргөн боломж нээгдсэн</span> юм. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэмтэд ард түмнээ бичиг үсэгтэй болгоход ихийг бүтээсэн. Монголын ард түмний энэхүү соёлын том амжилтыг ЮНЕСКО үнэлж тус хүрээлэнг 1970 онд өөрийн хүндэд диплом алтан медалиар шагнасан. </p><p style="text-align: justify;">1970-1980 онуудад геологи, биологийн салбарын эрдэмтэд Монгол орны бүх нутаг дэвсгэрийг хамарсан байгалийн нөөцийн сэдэвчилсэн зургуудыг сансрын мэдээлэл ашиглан зохиосон бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын хөтөлбөр боловсруулахад үндсэн суурь болсон юм. </p><p style="text-align: justify;">1971 онд Шинжлэх ухаан, техникийн улсын хороо /ШУТУХ/-г байгуулсан нь улс орны хэмжээнд техник, технологийн нэгдсэн бодлого явуулах салбарын шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийг байгуулж, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, гадаад орнуудтай шинжлэх ухаан техникийн талаар хамтран ажиллах талаар томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. </p><p style="text-align: justify;">1988 онд ШУТУХ Шинжлэх ухаан ухаан техник, дээд боловсролын улсын хороо (ШУТДБУХ) болж эрдэм шинжилгээний байгууллага, их, дээд сургуулиудын холбоо бэхжиж, хамтарсан сургалт судалгааны ажлыг өргөжүүлсөн бол1980-1990 онд Монголд электроникийн үйлдвэрлэл хөгжих боломжтойг Физик техникийн хүрээлэн харуулж өгсөн. Хагас дамжуулагч нарны зай, салхин генераторын үйлдвэрлэл эхэлж сэргээгдэх эрчим хүчний суурь тавигдах, технологи боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжүүлэх үе байсан гэж хэлж болно. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-За тэгвэл зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн 30 гаруй жилийн салбарын түүхийг хөндье. Хэрхэн яаж өөрчлөгдсөн, шинэчлэл нь юу байв?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">1990 оны ардчилсан хувьсгалын хямрал Монголын нийгэм, эдийн засгийг нийтэд нь хамарч манай салбарт улам бүр нөлөөлсөн. Хэдийгээр санхүүжилтийн хэмжээ эрс буурсан ч жинхэнэ бүтээж туурвих бололцоог олгосон. </p><p style="text-align: justify;">Энэ үүднээс нийгэм, эдийн засаг, оюун санааны амьдралд гарсан цочир өөрчлөлттэй уялдан Шинжлэх ухаан, технологийн талаар төрөөс баримтлах бодлого (1998), Технологи дамжуулах тухай хууль (1998), ШУА-ийн Эрх зүйн байдлын тухай хууль (1996) зэрэг шинжлэх ухааны багц хуулиуд батлагдаж, Монголын шинжлэх ухааныг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэх, энэ харилцаанд хөл алдуулахгүй байлгах, боловсон хүчний нөөц, материаллаг баазыг хадгалж үлдээх, шинэ нөхцөлд зохицсон шинжлэх ухааны шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Эрх зүйн хуулиар академийг шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны төв байгууллага болохыг хуульчлан тодорхойлж, шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх талаар зөвлөмж гаргах үүрэг бүхий орон тооны бус Шинжлэх ухаан, технологийн Үндэсний зөвлөлийг Засгийн газрын дэргэд байгуулж, улсын захиалгатай шинжлэх ухаан технологийн төслийг санхүүжүүлэх,төслийн үр дүнг үнэлэх зорилго бүхий Шинжлэх ухаан, технологийн санг шинээр байгуулсан. </p><p style="text-align: justify;">Монголын шинжлэх ухааны гүнзгий хямралын өөр нэг шалтгаан бол түүний үр дүнг хүлээн авах нэвтрүүлэх үүрэг бүхий үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүд хувьчлал нэрийн доор хумигдаж устаж байсан үе юм. Төслийн санхүүжилт буурч экспедици зохион байгуулах ажил үйлчилгээг захиалгаар гүйцэтгэх боломж хязгаарлагдаж байгууллагын орлогын эх үүсвэр шавхагдан дарамтад орж, их зардлаар бэлтгэгдсэн боловсон хүчин эрдэмтэн, судлаачид бизнесийн хүрээлэл, гаднын орон руу дайжихад хүргэж, <span class="twittersharelink">шинжлэх ухааны салбарт ажиллагсдын тоо 1990 оныхоос одоо 3 дахин буурсан.</span></p><p style="text-align: justify;">Хэдий тийм ч ХХ зуунд олсон нэгэн ололт нь үндэсний шинжлэх ухааны чадавхтай болсон явдал юм. Хэдийгээр 1 сая хүнд оногдох шинжлэх ухааны ажилтны тоо болон нэг эрдэм шинжилгээний ажилтанд ноогдох судалгаа боловсруулалтын зардлын хэмжээ нэг хүн амд ноогдох шинжлэх ухааны зардлын хэмжээ зэрэг санхүүжилтийн үзүүлэлтүүдийн хувьд олон улсын харьцуулалтаар ихээхэн доогуур байгаа боловч шинжлэх ухааны бүтээлийн хувьд харьцангуй дундаж түвшинд явж байна. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн <span class="twittersharelink">15 жилийн дотор Монголын эрдэмтдийн гадаадад хэвлүүлж буй бүтээлийн тоо 5,1 дахин өссөн төдийгүй жилийн дундаж өсөлт 9 хувьтай байна.</span> Шинжлэх ухааны томоохон мэдээллийн сангуудын нэг болох скопуст бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлж буй бүтээлийнхээ тоогоор Монгол Улс Азидаа 20 дугаарт, Nature, Science бусад томоохон олон улсын сэтгүүлд 500 гаруй өгүүлэл сүүлийн 6 жилд хэвлэгджээ.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголын шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилт олон улсынхтай харьцуулшгүй доогуур. Энэ тогтолцоог хэрхэн яаж зохицуулах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">2019 оны байдлаар дэлхий улс орнууд шинжлэх ухаандаа дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 0,2-4,8 хувийг зарцуулсан гэх судалгаа бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Израйл 4,0 хувь, АНУ 2,84 хувь, Япон 3,5 хувь, БНХАУ 1,98 хувь, ОХУ 1,5 хувь, Африкийн орнууд дунджаар 0,2 хувийг зарцуулжээ. Гэтэл манайх 0,12 хувийг шинжлэх ухаан, технологидоо зарцуулсан байна. </p><p style="text-align: justify;">Эндээс харахад Африкийн орнуудын түвшнээс ч бага мөнгө шинжлэх ухаанд зарцуулж байна. Ийм ч учраас ЮНЕСКО-гийн зүгээс Африкийн орнуудад 10 хувьд хүргэх, ШУА байгуулахыг зөвлөмж болгосоор байна.</p><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн судлаачдын судалгаанаас үзэхэд шинжлэх ухаан судлалд аливаа улс орны шинжилгээ судалгаа боловсруулалтад зарцуулж буй зардлын хэмжээ нь ДНБ-ий 0,4 хувиас доош байвал шинжлэх ухаан нийгэм соёлын үзэгдэл төдий, 0,8 хувиас дээш байвал танин мэдэхүйн түвшинд, 1,0 хувиас дээш байвал улс үндэсний хөгжилд тус нэмэр болдог гэж үздэг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Эндээс үзэхэд төр засаг анхаарч шинжлэх ухаан, технологи, инновацид гаргах хөрөнгө мөнгөө нэмэх шаардлагатай. Ингэвээс шинжлэх ухаан баялаг болох үйл явц эрчимжинэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-“Алсын хараа 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн үзэл баримтлал хэрэгжүүлснээр эдийн засагт ямар өөрчлөлт гарч, ард түмний амьдрал аль хэр сайжрах төсөөлөл Танд байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Энэхүү урт хугацааны баримт бичгийн эдийн засгийн тооцоонд урт хугацааны бодлогын баримт бичгийг боловсруулахдаа, эхний 10 жилийн эдийн засгийн хөгжлийн тооцоолол төсөөллийг нэгд, суурь хувилбар буюу эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн хандлага цаашид хэвээр үргэлжлэх, төрийн оролцоо зохицуулалтыг өнөөгийн түвшинд байлгах, хоёрт, “Ногоон эдийн засаг” хувилбар буюу малын тоо толгойн өсөлтийг бэлчээрийн даацад нийлүүлэх, гуравт, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийн нөхцөлийг оролцуулан тооцсон хувилбар буюу ногоон эдийн засаг хувилбар болон бизнесийн болон дэд бүтцийн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлснээр хүрэх үр дүнг хамтатгах хувилбар гэсэн 3 хувилбараар гүйцэтгэсэн.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2020-2030 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 32,1 тэрбум долларт хүрэхээр байна. Энэ үед ДНБ-ий 31,4 хувийг уул уурхай, олборлох салбар, 14,6 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 10,5 хувийг худалдааны салбар бүрдүүлэх тооцоо гарсан. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2031-2040 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 54 тэрбум долларт хүрч 1 хүнд ногдох хэмжээ 12004 долларт хүрч өснө. Энэ үе шатанд боловсруулах аж үйлдвэр, ложисткийн салбарт хамгийн өндөр өсөлт бий болохоор байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2041-2050 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 77,7 тэрбумд хүрч 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 15000 долларт хүрч өснө. Энэ үед ДНБ-ий 27,4 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 25,3 хувийг уул уурхай олборлох салбар, 11,6 хувийг тээвэр ложисткийн салбар бүрдүүлэхээр байна. </p><p style="text-align: justify;">Эдгээр салбаруудаас гадна эрчим хүч, аялал жуулчлал, болон бүтээлч эдийн засгийн салбаруудад өндөр өсөлт бий болохоор байгаа. Монголын эдийн засгийн гадаад зах зээлээс хамааралтай байдал үгүй болж хэрэглэгчдийн засгаас үйлдвэрлэгч эдийн засаг руу шилжих юм. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Манай эдийн засаг нэг бол өслөө, нэг бол уруудлаа гэх хэлбэлзэл тогтолцоондоо байна уу, эсвэл өөр шалтгаан байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэцтэй холбоотой. Манай эдийн засгийн бүтцэд 1994 онд хөдөө аж ахуйн салбар 32,3 хувийг эзэлж байсан бол 2018 онд 10,8 хувь болж буурсан. Уул уурхайн өсөлтийн нөлөөгөөр аж үйлдвэр, барилгын салбар 8,5-30 хувь болж өссөн. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн 3/1, нийт ажиллах хүчний 5/2, нийт экспортод эрдэс түүхий эдийн эзлэх хувийн жин 90 орчим хувьд хүрсний дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь уул уурхайн салбар руу орж ирж байна. Уул уурхайн салбараас хэт хамааралтай манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэц эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангаж чадахгүй нийгмийн үзүүлэлтүүдэд шилжих боломжийг хязгаарлаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Сүүлийн 20 жилд манай эдийн засагт 3-4 жил тутамд өрнөл уналтын мөчлөг тохиолдож байгаа нь хүн амын амьжиргаа, ядуурлыг бууруулах болон нийгмийн асуудлуудыг сайжруулах боломжийг хязгаарлаж байна. Түүнчлэн эдийн засгийн өсөлт нь уул уурхайн капитал багтаамж өндөртэй цөөн салбар компаниудад бий болж байгаа нь хүртээмжтэй өсөлт сул байх, өсөлтөөс бий болсон орлого нь импортоор авч буй машин, тоног төхөөрөмж, шатахуун, эрчим хүч гэх мэт тээврийн, зураг төсөл, барилга байгууламж гэх зэрэг үйлчилгээ, ноогдол ашгийн төлбөр зэрэгт эргээд гадагшаа гарч байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Манай улсын нийт экспортод БНХАУ-ын эзлэх хувь 90 хувьд хүрээд байна.</span> Энэ нь манай эдийн засаг Хятадын эдийн засгаас хамааралтай болж, тус улсын эдийн засгийн өсөлтөд гарч болох аливаа савлагаа гадаад эрэлтээр дамжин дотоод эдийн засагт шууд нөлөөлөх нэг эрсдэл болж байна. Иймд богино, дунд, урт хугацаанд эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулах, дархлааг дэмжих макро эдийн засгийн богино, дунд, урт хугацааны шат дараалсан бодлого хэрэгжүүлэх, бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтцийг бүрэлдүүлэх бодлогыг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засагчийн хувьд Та Ковид-19 манай эдийн засагт хэрхэн, яаж нөлөөлж байгааг судалсан байх. Байдал ямар байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын улмаас 2019 оны сүүлээс 2020 оны эхний есөн сард Монголын эдийн засаг 7,3 хувиар буурсан нь 1990 оноос хойших хамгийн хүнд уналтын нэг байсан. Түүхий эдийн үнэ огцом буурч, БНХАУ хилээ хаасан нь уул уурхайн салбарт хүндээр тусаж судалгаанаас үзэхэд COVID-19-ийн нөлөө ЖДҮ, аялал жуулчлал, худалдаа, тээвэр, барилга, боловсролын салбар дахь аж ахуйн нэгжүүдэд хамгийн хүндээр нөлөөлсөн билээ. Гэсэн хэдий ч Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй эдийн засгийг дэмжих, ажлын байрыг хадгалах цогц хөтөлбөр нь бизнесүүдийг хаалгаа барихаас хамгаалж чадсаны дээр (“Алсын хараа 2050”) урт хугацааны үзэл баримтлалын эхний үе шатны хэрэгжилтэд нөлөөлж байна. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Дэлхийн улс орнуудын хэтийн төлөв тодорхойгүй, ялангуяа вирусийн мутаци түгшүүр зарлаж буй хэдий ч вакцинжуулалт хийгдэж байгаа нь айдсыг багасгаж байна. Эдийн засгийн сэргэлт улс орон бүрд харилцан адилгүй байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">2021 онд Монгол Улсын эдийн засгийн хүлээгдэж байгаа өсөлт 5% байгаа нь “Алсын хараа 2050” урт хугацааны үзэл баримтлалын эдийн засгийн дундаж өсөлттэй дүйцэж буй хэдий ч цар тахлын өмнөх түвшинд хүрч чадаагүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын нөхцөл байдал цаашид яаж эргэхийг бид нарийн таамаглаж чадахгүй байна. Дэлхийн банкнаас хийсэн мэдэгдэлд Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын цар тахлын эсрэг явуулж буй бодлогын үр нөлөө төсвийн алдагдлыг эрс нэмэгдүүлсэн.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Монгол, Малайз, Лаос зэрэг орнуудын Засгийн газрын өр ДНБ-ий 60 хувийг давсан нь эдийн засгийн идэвхжил буурч нийгмийн халамжийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлснээс үүдэлтэй ба ялангуяа М<span class="twittersharelink">онгол Улсын нийт өр ДНБ-ээс бараг 3 дахин их болсныг анхааруулсныг харгалзан цар тахлын үеийн эдийн засгийн бодлогыг өрнөөс ангижрах бодлоготой уялдуулбал зохино. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засгийн үзүүлэлт тааруу байгаа энэ нөхцөлд шинжлэх ухаан, эдийн засгийн үзүүлэлтээ нэг их савлуулахгүйгээр төв байлгахад хамгийн тэргүүнд анхаарч, авч хэрэгжүүлэх зүйлийг хэлж өгнө үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Эхний алхамд үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн салбарын оюуны болон бусад нөөцийг бүрэн дайчлах шаардлагатай. Эдийн засгийн үндсэн салбарууд болон шинжлэх ухааны салбарт ажиллагчдын мэдлэг, дадал, туршлагыг тасралтгүй сайжруулж сургалт, орчин нөхцөлийг гадаадын стандартуудад нийцүүлэхийг зорилго болгох. </p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Хоёрт, </em></strong>даяаршиж буй ертөнцөд өөрийн байр сууриа эзэлж, хэл, түүх, уламжлалт соёл, иргэншил зан заншлынхаа дархлааг хангах, үндэсний онцлогоо бэхжүүлэх асуудал. Монгол төвтэй дэлхийн монгол судлалыг хөрш зэргэлдээ болон бусад орнуудтай хамтран цаашид улам баяжуулан хөгжүүлж, эрин үеийн нийгэм хүмүүнлэгийн ухааны бие даасан томоохон чиглэл болгох шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Гуравт,</em></strong> глобаль хөгжлийн үед бүс нутгийн интеграци-даяаршлын чиг хандлага, өөрчлөлтийг бүтээлчээр тандаж байх хэрэгтэй. Ирээдүй рүү чиглэсэн гол асуудлаа зөв тогтоож, шинжлэх ухаанд тулгуурлан алсыг харсан бодлого боловсруулдаг болох, хөгжлийг төлөвлөхдөө гадаад орны туршлага, дотоодын шинжлэх ухааны чадавхиа ашиглаж занших хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Дөрөвт, </em></strong>шинжлэх ухаан - төр – бизнесийн түншлэлийг бүх шатанд хөгжүүлэх шаардлагатай. Сүүлийн 3 жилийн үзүүлэлтийг харахад СБА-ын салбарын санхүүжилт өссөн харагдах ч ДНБ-ий өсөлтөөс хоцорч байна. ШУТ-ийн салбарын санхүүжилт ДНБ-ий дөнгөж 0,12 хувь орчим байгаа нь бусад орныхоос 6-10 дахин доогуур үзүүлэлт. Төрийн зүгээс онцгой анхаарч санхүүжилтийг ДНБ-ий өсөлтгэй хамаатуулан уяж, тэр байтугай орчин үеийн мэдлэгийн эриний шаардлагад нийцүүлэх, түрүүлж өсгөж байх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тавд, байгалийн баялагт тулгуурласан нь эдийн засгийн өсөлт алс ирээдүйд явцгүй гэдгийг одооноос ойлгож, харин энэ өсөлтөөс бий болох ашиг орлогоор хуримтлал капитал болгох замаар шинжлэх ухаан инновацид түшиглэсэн олон тулгуурт эдийн засгийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж бодож байна.</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ярилцлага" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ярилцлага</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4009"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '40998';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
Нэгнээ гэсэн сэтгэл, ажилч хичээнгүй зан байхад амьдрал аяндаа болж бүтдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
Ж.Дэлгэрсайхан: Хөрөнгө оруулалтын сан бол иргэдийг том корпорациудын эзэн болгох гүүр юм </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
08 сарын 15, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
<img src="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
Ч.Буянбадрах: Монголчууд аялах соёлд суралцаагүй учраас жуулчдыг очихоос урьтаж үзэсгэлэнт газруудыг сүйтгэдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
М.ОЮУ-ЭРДЭНЭ </a> ・
07 сарын 12, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">
Уурлах уу, Учирлах уу? </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
Б.Бэрцэцэг: Дэлгэц хэзээ ч шагнал, урамшуулал байж болохгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
05 сарын 25, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvmu";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<meta name="keywords"
content="академич, ярилцлага" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 30, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><em>Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор (Sh.D) Т.Дорж Монгол Улсын хөгжлийн ирэх 30 жилийн хөгжлийн луужин болох “Алсын хараа-2050” бодлогын баримт бичгийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулж, хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон эрдэмтдийн төлөөлөл юм. Түүнтэй шинжлэх ухаан, технологийн салбарын хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт, мэдлэгийн эдийн засаг, оюуны чадвар үндэсний баялгийн талаар ярилцлаа. </em></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Шинжлэх ухааны салбарын хөгжлийг орчин цагаар тоолбол 100 жилийг түүчээлж өнөөдөр баяраа тэмдэглэж байна. Монголчуудын уламжлалт шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхээс баярын энэ өдрүүдэд эргэн дурсах нь зөв болов уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд буурал түүхийн нугачаанд мандан бадрал, уруудан дороотлын аль алиныг туулахдаа хөгжлөөрөө уламжлалт үнэт зүйл, өв соёл түүхээ тээн өртөөлсөөр ирсэн. Өнө эртнээс “Эрдэм ном эрхэм баян” гэсэн монголчуудын шүтэн барилдлагаар ухаантан суутнуудын их бүтээл хөлгөн сударт өвлөгдөн ирсэн сайхан түүхтэй ард түмэн. </p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс оюуны ертөнц, оюун ухааны хүч чадлыг өндөр үнэлэн эрдмийг эрхэлдэг газрыг бий болгож байсан түүхэн баримтууд бий. <strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Монголын эзэнт гүрний үед их Чингис хаан “Цэцдийн зөвлөл” байгуулж эрдэмтэн мэргэдийнхээ оюуны чадавхад үндэслэн бодлого шийдвэрээ гаргадаг байсан. Хувилай Сэцэн хаан 1275 онд Монголын бичгийн мэргэдийн хүрээлэн буюу одоогийнхоор Шинжлэх ухааны академийг байгуулсан байна. Энэ хүрээлэн нь судар ном зохиохын зэрэгцээ Монголын ард түмнийг сэтгэлгээний төвийн үүргийг гүйцэтгэж ирсэн талаар АНУ-ын нэрт эрдэмтэн М.Россаби нотолж бичсэн байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголын их гүрэн Ази-Европын уудам нутагт өрнө дорныг холбон нэгтгэснээр эдгээр хоёр тивийн хооронд соёл иргэншил, эдийн засаг, худалдааны харилцааг бодитоор бий болгон өнөөгийн даяаршлын эхний давлагааг эхлүүлсэн гэж эрдэмтэд дүгнэдэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл ардын хувьсгалаас зах зээлийн шилжилтийн үеийн шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхийг бас хуваалцана уу, Та? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Ардын хувьсгалтай зэрэгцэн түмэн олноо соён гэгээрүүлэхийн тулд шинжлэх ухааны салбарыг хөгжүүлэх зорилгоор номын хүрээлэн байгуулах саналыг Ардын Засгийн газарт тавьснаар Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдсан. Дараа нь улс орны хөгжлийн шаардлагыг харгалзан байгаль, нийгмийн ухааны судалгааг өргөжүүлэх зорилгоор 1930 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэн болж өөрчлөгдөн мал аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга технологийг боловсронгуй болгох, малын гаралтай түүхий эдийг үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулах улмаар эх орны хөнгөн үйлдвэрийн эх суурь тавигдсан гэж болно.</p><p style="text-align: justify;">1942 онд<span class="twittersharelink"> МУИС-ийг байгуулсан нь шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил, боловсон хүчин бэлтгэхэд асар их түлхэц болсон. </span>Шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, боловсон хүчин бэлтгэх ажлын уялдаа холбоог сайжруулах үүднээс 1957 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнг МУИС-тай нэгтгэн Шинжлэх ухаан дээд боловсролын хүрээлэн (ШУДБХ) болж зохион байгуулснаар эрдэмтэн багш нарын хүч мэдлэг шинжлэх ухааны салбарын материаллаг баазад чухал нөлөө үзүүлсэн гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;">1961 онд ШУА-ийг байгуулж, түүний харьяанд түүх, хэл зохиол, байгалийн ухаан, хими физик, математик, эдийн засаг, анагаах ухаан, хөдөө аж ахуйн чиглэлээр эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгүүд байгуулагдсан байдаг. Ийнхүү <span class="twittersharelink">өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд байгаль нийгмийн хөгжлийн зүй тогтлын талаарх мэдлэгийн тогтолцоо, түүнийг танин мэдэх сансар хорвоогоос бичил ертөнцийн нууцыг тайлах хүртэлх өргөн цар хүрээний цогцлол болон өвөрмөц нарийн оюуны үйлдвэрлэл, шинжлэх ухааныг зүй тогтлоор нь хөгжүүлэх өргөн боломж нээгдсэн</span> юм. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэмтэд ард түмнээ бичиг үсэгтэй болгоход ихийг бүтээсэн. Монголын ард түмний энэхүү соёлын том амжилтыг ЮНЕСКО үнэлж тус хүрээлэнг 1970 онд өөрийн хүндэд диплом алтан медалиар шагнасан. </p><p style="text-align: justify;">1970-1980 онуудад геологи, биологийн салбарын эрдэмтэд Монгол орны бүх нутаг дэвсгэрийг хамарсан байгалийн нөөцийн сэдэвчилсэн зургуудыг сансрын мэдээлэл ашиглан зохиосон бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын хөтөлбөр боловсруулахад үндсэн суурь болсон юм. </p><p style="text-align: justify;">1971 онд Шинжлэх ухаан, техникийн улсын хороо /ШУТУХ/-г байгуулсан нь улс орны хэмжээнд техник, технологийн нэгдсэн бодлого явуулах салбарын шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийг байгуулж, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, гадаад орнуудтай шинжлэх ухаан техникийн талаар хамтран ажиллах талаар томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. </p><p style="text-align: justify;">1988 онд ШУТУХ Шинжлэх ухаан ухаан техник, дээд боловсролын улсын хороо (ШУТДБУХ) болж эрдэм шинжилгээний байгууллага, их, дээд сургуулиудын холбоо бэхжиж, хамтарсан сургалт судалгааны ажлыг өргөжүүлсөн бол1980-1990 онд Монголд электроникийн үйлдвэрлэл хөгжих боломжтойг Физик техникийн хүрээлэн харуулж өгсөн. Хагас дамжуулагч нарны зай, салхин генераторын үйлдвэрлэл эхэлж сэргээгдэх эрчим хүчний суурь тавигдах, технологи боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжүүлэх үе байсан гэж хэлж болно. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-За тэгвэл зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн 30 гаруй жилийн салбарын түүхийг хөндье. Хэрхэн яаж өөрчлөгдсөн, шинэчлэл нь юу байв?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">1990 оны ардчилсан хувьсгалын хямрал Монголын нийгэм, эдийн засгийг нийтэд нь хамарч манай салбарт улам бүр нөлөөлсөн. Хэдийгээр санхүүжилтийн хэмжээ эрс буурсан ч жинхэнэ бүтээж туурвих бололцоог олгосон. </p><p style="text-align: justify;">Энэ үүднээс нийгэм, эдийн засаг, оюун санааны амьдралд гарсан цочир өөрчлөлттэй уялдан Шинжлэх ухаан, технологийн талаар төрөөс баримтлах бодлого (1998), Технологи дамжуулах тухай хууль (1998), ШУА-ийн Эрх зүйн байдлын тухай хууль (1996) зэрэг шинжлэх ухааны багц хуулиуд батлагдаж, Монголын шинжлэх ухааныг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэх, энэ харилцаанд хөл алдуулахгүй байлгах, боловсон хүчний нөөц, материаллаг баазыг хадгалж үлдээх, шинэ нөхцөлд зохицсон шинжлэх ухааны шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Эрх зүйн хуулиар академийг шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны төв байгууллага болохыг хуульчлан тодорхойлж, шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх талаар зөвлөмж гаргах үүрэг бүхий орон тооны бус Шинжлэх ухаан, технологийн Үндэсний зөвлөлийг Засгийн газрын дэргэд байгуулж, улсын захиалгатай шинжлэх ухаан технологийн төслийг санхүүжүүлэх,төслийн үр дүнг үнэлэх зорилго бүхий Шинжлэх ухаан, технологийн санг шинээр байгуулсан. </p><p style="text-align: justify;">Монголын шинжлэх ухааны гүнзгий хямралын өөр нэг шалтгаан бол түүний үр дүнг хүлээн авах нэвтрүүлэх үүрэг бүхий үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүд хувьчлал нэрийн доор хумигдаж устаж байсан үе юм. Төслийн санхүүжилт буурч экспедици зохион байгуулах ажил үйлчилгээг захиалгаар гүйцэтгэх боломж хязгаарлагдаж байгууллагын орлогын эх үүсвэр шавхагдан дарамтад орж, их зардлаар бэлтгэгдсэн боловсон хүчин эрдэмтэн, судлаачид бизнесийн хүрээлэл, гаднын орон руу дайжихад хүргэж, <span class="twittersharelink">шинжлэх ухааны салбарт ажиллагсдын тоо 1990 оныхоос одоо 3 дахин буурсан.</span></p><p style="text-align: justify;">Хэдий тийм ч ХХ зуунд олсон нэгэн ололт нь үндэсний шинжлэх ухааны чадавхтай болсон явдал юм. Хэдийгээр 1 сая хүнд оногдох шинжлэх ухааны ажилтны тоо болон нэг эрдэм шинжилгээний ажилтанд ноогдох судалгаа боловсруулалтын зардлын хэмжээ нэг хүн амд ноогдох шинжлэх ухааны зардлын хэмжээ зэрэг санхүүжилтийн үзүүлэлтүүдийн хувьд олон улсын харьцуулалтаар ихээхэн доогуур байгаа боловч шинжлэх ухааны бүтээлийн хувьд харьцангуй дундаж түвшинд явж байна. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн <span class="twittersharelink">15 жилийн дотор Монголын эрдэмтдийн гадаадад хэвлүүлж буй бүтээлийн тоо 5,1 дахин өссөн төдийгүй жилийн дундаж өсөлт 9 хувьтай байна.</span> Шинжлэх ухааны томоохон мэдээллийн сангуудын нэг болох скопуст бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлж буй бүтээлийнхээ тоогоор Монгол Улс Азидаа 20 дугаарт, Nature, Science бусад томоохон олон улсын сэтгүүлд 500 гаруй өгүүлэл сүүлийн 6 жилд хэвлэгджээ.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголын шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилт олон улсынхтай харьцуулшгүй доогуур. Энэ тогтолцоог хэрхэн яаж зохицуулах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">2019 оны байдлаар дэлхий улс орнууд шинжлэх ухаандаа дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 0,2-4,8 хувийг зарцуулсан гэх судалгаа бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Израйл 4,0 хувь, АНУ 2,84 хувь, Япон 3,5 хувь, БНХАУ 1,98 хувь, ОХУ 1,5 хувь, Африкийн орнууд дунджаар 0,2 хувийг зарцуулжээ. Гэтэл манайх 0,12 хувийг шинжлэх ухаан, технологидоо зарцуулсан байна. </p><p style="text-align: justify;">Эндээс харахад Африкийн орнуудын түвшнээс ч бага мөнгө шинжлэх ухаанд зарцуулж байна. Ийм ч учраас ЮНЕСКО-гийн зүгээс Африкийн орнуудад 10 хувьд хүргэх, ШУА байгуулахыг зөвлөмж болгосоор байна.</p><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн судлаачдын судалгаанаас үзэхэд шинжлэх ухаан судлалд аливаа улс орны шинжилгээ судалгаа боловсруулалтад зарцуулж буй зардлын хэмжээ нь ДНБ-ий 0,4 хувиас доош байвал шинжлэх ухаан нийгэм соёлын үзэгдэл төдий, 0,8 хувиас дээш байвал танин мэдэхүйн түвшинд, 1,0 хувиас дээш байвал улс үндэсний хөгжилд тус нэмэр болдог гэж үздэг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Эндээс үзэхэд төр засаг анхаарч шинжлэх ухаан, технологи, инновацид гаргах хөрөнгө мөнгөө нэмэх шаардлагатай. Ингэвээс шинжлэх ухаан баялаг болох үйл явц эрчимжинэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-“Алсын хараа 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн үзэл баримтлал хэрэгжүүлснээр эдийн засагт ямар өөрчлөлт гарч, ард түмний амьдрал аль хэр сайжрах төсөөлөл Танд байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Энэхүү урт хугацааны баримт бичгийн эдийн засгийн тооцоонд урт хугацааны бодлогын баримт бичгийг боловсруулахдаа, эхний 10 жилийн эдийн засгийн хөгжлийн тооцоолол төсөөллийг нэгд, суурь хувилбар буюу эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн хандлага цаашид хэвээр үргэлжлэх, төрийн оролцоо зохицуулалтыг өнөөгийн түвшинд байлгах, хоёрт, “Ногоон эдийн засаг” хувилбар буюу малын тоо толгойн өсөлтийг бэлчээрийн даацад нийлүүлэх, гуравт, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийн нөхцөлийг оролцуулан тооцсон хувилбар буюу ногоон эдийн засаг хувилбар болон бизнесийн болон дэд бүтцийн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлснээр хүрэх үр дүнг хамтатгах хувилбар гэсэн 3 хувилбараар гүйцэтгэсэн.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2020-2030 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 32,1 тэрбум долларт хүрэхээр байна. Энэ үед ДНБ-ий 31,4 хувийг уул уурхай, олборлох салбар, 14,6 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 10,5 хувийг худалдааны салбар бүрдүүлэх тооцоо гарсан. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2031-2040 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 54 тэрбум долларт хүрч 1 хүнд ногдох хэмжээ 12004 долларт хүрч өснө. Энэ үе шатанд боловсруулах аж үйлдвэр, ложисткийн салбарт хамгийн өндөр өсөлт бий болохоор байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2041-2050 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 77,7 тэрбумд хүрч 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 15000 долларт хүрч өснө. Энэ үед ДНБ-ий 27,4 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 25,3 хувийг уул уурхай олборлох салбар, 11,6 хувийг тээвэр ложисткийн салбар бүрдүүлэхээр байна. </p><p style="text-align: justify;">Эдгээр салбаруудаас гадна эрчим хүч, аялал жуулчлал, болон бүтээлч эдийн засгийн салбаруудад өндөр өсөлт бий болохоор байгаа. Монголын эдийн засгийн гадаад зах зээлээс хамааралтай байдал үгүй болж хэрэглэгчдийн засгаас үйлдвэрлэгч эдийн засаг руу шилжих юм. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Манай эдийн засаг нэг бол өслөө, нэг бол уруудлаа гэх хэлбэлзэл тогтолцоондоо байна уу, эсвэл өөр шалтгаан байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэцтэй холбоотой. Манай эдийн засгийн бүтцэд 1994 онд хөдөө аж ахуйн салбар 32,3 хувийг эзэлж байсан бол 2018 онд 10,8 хувь болж буурсан. Уул уурхайн өсөлтийн нөлөөгөөр аж үйлдвэр, барилгын салбар 8,5-30 хувь болж өссөн. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн 3/1, нийт ажиллах хүчний 5/2, нийт экспортод эрдэс түүхий эдийн эзлэх хувийн жин 90 орчим хувьд хүрсний дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь уул уурхайн салбар руу орж ирж байна. Уул уурхайн салбараас хэт хамааралтай манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэц эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангаж чадахгүй нийгмийн үзүүлэлтүүдэд шилжих боломжийг хязгаарлаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Сүүлийн 20 жилд манай эдийн засагт 3-4 жил тутамд өрнөл уналтын мөчлөг тохиолдож байгаа нь хүн амын амьжиргаа, ядуурлыг бууруулах болон нийгмийн асуудлуудыг сайжруулах боломжийг хязгаарлаж байна. Түүнчлэн эдийн засгийн өсөлт нь уул уурхайн капитал багтаамж өндөртэй цөөн салбар компаниудад бий болж байгаа нь хүртээмжтэй өсөлт сул байх, өсөлтөөс бий болсон орлого нь импортоор авч буй машин, тоног төхөөрөмж, шатахуун, эрчим хүч гэх мэт тээврийн, зураг төсөл, барилга байгууламж гэх зэрэг үйлчилгээ, ноогдол ашгийн төлбөр зэрэгт эргээд гадагшаа гарч байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Манай улсын нийт экспортод БНХАУ-ын эзлэх хувь 90 хувьд хүрээд байна.</span> Энэ нь манай эдийн засаг Хятадын эдийн засгаас хамааралтай болж, тус улсын эдийн засгийн өсөлтөд гарч болох аливаа савлагаа гадаад эрэлтээр дамжин дотоод эдийн засагт шууд нөлөөлөх нэг эрсдэл болж байна. Иймд богино, дунд, урт хугацаанд эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулах, дархлааг дэмжих макро эдийн засгийн богино, дунд, урт хугацааны шат дараалсан бодлого хэрэгжүүлэх, бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтцийг бүрэлдүүлэх бодлогыг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засагчийн хувьд Та Ковид-19 манай эдийн засагт хэрхэн, яаж нөлөөлж байгааг судалсан байх. Байдал ямар байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын улмаас 2019 оны сүүлээс 2020 оны эхний есөн сард Монголын эдийн засаг 7,3 хувиар буурсан нь 1990 оноос хойших хамгийн хүнд уналтын нэг байсан. Түүхий эдийн үнэ огцом буурч, БНХАУ хилээ хаасан нь уул уурхайн салбарт хүндээр тусаж судалгаанаас үзэхэд COVID-19-ийн нөлөө ЖДҮ, аялал жуулчлал, худалдаа, тээвэр, барилга, боловсролын салбар дахь аж ахуйн нэгжүүдэд хамгийн хүндээр нөлөөлсөн билээ. Гэсэн хэдий ч Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй эдийн засгийг дэмжих, ажлын байрыг хадгалах цогц хөтөлбөр нь бизнесүүдийг хаалгаа барихаас хамгаалж чадсаны дээр (“Алсын хараа 2050”) урт хугацааны үзэл баримтлалын эхний үе шатны хэрэгжилтэд нөлөөлж байна. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Дэлхийн улс орнуудын хэтийн төлөв тодорхойгүй, ялангуяа вирусийн мутаци түгшүүр зарлаж буй хэдий ч вакцинжуулалт хийгдэж байгаа нь айдсыг багасгаж байна. Эдийн засгийн сэргэлт улс орон бүрд харилцан адилгүй байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">2021 онд Монгол Улсын эдийн засгийн хүлээгдэж байгаа өсөлт 5% байгаа нь “Алсын хараа 2050” урт хугацааны үзэл баримтлалын эдийн засгийн дундаж өсөлттэй дүйцэж буй хэдий ч цар тахлын өмнөх түвшинд хүрч чадаагүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын нөхцөл байдал цаашид яаж эргэхийг бид нарийн таамаглаж чадахгүй байна. Дэлхийн банкнаас хийсэн мэдэгдэлд Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын цар тахлын эсрэг явуулж буй бодлогын үр нөлөө төсвийн алдагдлыг эрс нэмэгдүүлсэн.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Монгол, Малайз, Лаос зэрэг орнуудын Засгийн газрын өр ДНБ-ий 60 хувийг давсан нь эдийн засгийн идэвхжил буурч нийгмийн халамжийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлснээс үүдэлтэй ба ялангуяа М<span class="twittersharelink">онгол Улсын нийт өр ДНБ-ээс бараг 3 дахин их болсныг анхааруулсныг харгалзан цар тахлын үеийн эдийн засгийн бодлогыг өрнөөс ангижрах бодлоготой уялдуулбал зохино. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засгийн үзүүлэлт тааруу байгаа энэ нөхцөлд шинжлэх ухаан, эдийн засгийн үзүүлэлтээ нэг их савлуулахгүйгээр төв байлгахад хамгийн тэргүүнд анхаарч, авч хэрэгжүүлэх зүйлийг хэлж өгнө үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Эхний алхамд үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн салбарын оюуны болон бусад нөөцийг бүрэн дайчлах шаардлагатай. Эдийн засгийн үндсэн салбарууд болон шинжлэх ухааны салбарт ажиллагчдын мэдлэг, дадал, туршлагыг тасралтгүй сайжруулж сургалт, орчин нөхцөлийг гадаадын стандартуудад нийцүүлэхийг зорилго болгох. </p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Хоёрт, </em></strong>даяаршиж буй ертөнцөд өөрийн байр сууриа эзэлж, хэл, түүх, уламжлалт соёл, иргэншил зан заншлынхаа дархлааг хангах, үндэсний онцлогоо бэхжүүлэх асуудал. Монгол төвтэй дэлхийн монгол судлалыг хөрш зэргэлдээ болон бусад орнуудтай хамтран цаашид улам баяжуулан хөгжүүлж, эрин үеийн нийгэм хүмүүнлэгийн ухааны бие даасан томоохон чиглэл болгох шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Гуравт,</em></strong> глобаль хөгжлийн үед бүс нутгийн интеграци-даяаршлын чиг хандлага, өөрчлөлтийг бүтээлчээр тандаж байх хэрэгтэй. Ирээдүй рүү чиглэсэн гол асуудлаа зөв тогтоож, шинжлэх ухаанд тулгуурлан алсыг харсан бодлого боловсруулдаг болох, хөгжлийг төлөвлөхдөө гадаад орны туршлага, дотоодын шинжлэх ухааны чадавхиа ашиглаж занших хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Дөрөвт, </em></strong>шинжлэх ухаан - төр – бизнесийн түншлэлийг бүх шатанд хөгжүүлэх шаардлагатай. Сүүлийн 3 жилийн үзүүлэлтийг харахад СБА-ын салбарын санхүүжилт өссөн харагдах ч ДНБ-ий өсөлтөөс хоцорч байна. ШУТ-ийн салбарын санхүүжилт ДНБ-ий дөнгөж 0,12 хувь орчим байгаа нь бусад орныхоос 6-10 дахин доогуур үзүүлэлт. Төрийн зүгээс онцгой анхаарч санхүүжилтийг ДНБ-ий өсөлтгэй хамаатуулан уяж, тэр байтугай орчин үеийн мэдлэгийн эриний шаардлагад нийцүүлэх, түрүүлж өсгөж байх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тавд, байгалийн баялагт тулгуурласан нь эдийн засгийн өсөлт алс ирээдүйд явцгүй гэдгийг одооноос ойлгож, харин энэ өсөлтөөс бий болох ашиг орлогоор хуримтлал капитал болгох замаар шинжлэх ухаан инновацид түшиглэсэн олон тулгуурт эдийн засгийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж бодож байна.</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ярилцлага" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ярилцлага</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4009"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '40998';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
Нэгнээ гэсэн сэтгэл, ажилч хичээнгүй зан байхад амьдрал аяндаа болж бүтдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
Ж.Дэлгэрсайхан: Хөрөнгө оруулалтын сан бол иргэдийг том корпорациудын эзэн болгох гүүр юм </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
08 сарын 15, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
<img src="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
Ч.Буянбадрах: Монголчууд аялах соёлд суралцаагүй учраас жуулчдыг очихоос урьтаж үзэсгэлэнт газруудыг сүйтгэдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
М.ОЮУ-ЭРДЭНЭ </a> ・
07 сарын 12, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">
Уурлах уу, Учирлах уу? </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
Б.Бэрцэцэг: Дэлгэц хэзээ ч шагнал, урамшуулал байж болохгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
05 сарын 25, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvmu";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<meta name="keywords"
content="академич, ярилцлага" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 30, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/55d4badb68941bc238b0a1ba6461bfb5.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><em>Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор (Sh.D) Т.Дорж Монгол Улсын хөгжлийн ирэх 30 жилийн хөгжлийн луужин болох “Алсын хараа-2050” бодлогын баримт бичгийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулж, хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон эрдэмтдийн төлөөлөл юм. Түүнтэй шинжлэх ухаан, технологийн салбарын хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт, мэдлэгийн эдийн засаг, оюуны чадвар үндэсний баялгийн талаар ярилцлаа. </em></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Шинжлэх ухааны салбарын хөгжлийг орчин цагаар тоолбол 100 жилийг түүчээлж өнөөдөр баяраа тэмдэглэж байна. Монголчуудын уламжлалт шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхээс баярын энэ өдрүүдэд эргэн дурсах нь зөв болов уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд буурал түүхийн нугачаанд мандан бадрал, уруудан дороотлын аль алиныг туулахдаа хөгжлөөрөө уламжлалт үнэт зүйл, өв соёл түүхээ тээн өртөөлсөөр ирсэн. Өнө эртнээс “Эрдэм ном эрхэм баян” гэсэн монголчуудын шүтэн барилдлагаар ухаантан суутнуудын их бүтээл хөлгөн сударт өвлөгдөн ирсэн сайхан түүхтэй ард түмэн. </p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс оюуны ертөнц, оюун ухааны хүч чадлыг өндөр үнэлэн эрдмийг эрхэлдэг газрыг бий болгож байсан түүхэн баримтууд бий. <strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Монголын эзэнт гүрний үед их Чингис хаан “Цэцдийн зөвлөл” байгуулж эрдэмтэн мэргэдийнхээ оюуны чадавхад үндэслэн бодлого шийдвэрээ гаргадаг байсан. Хувилай Сэцэн хаан 1275 онд Монголын бичгийн мэргэдийн хүрээлэн буюу одоогийнхоор Шинжлэх ухааны академийг байгуулсан байна. Энэ хүрээлэн нь судар ном зохиохын зэрэгцээ Монголын ард түмнийг сэтгэлгээний төвийн үүргийг гүйцэтгэж ирсэн талаар АНУ-ын нэрт эрдэмтэн М.Россаби нотолж бичсэн байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголын их гүрэн Ази-Европын уудам нутагт өрнө дорныг холбон нэгтгэснээр эдгээр хоёр тивийн хооронд соёл иргэншил, эдийн засаг, худалдааны харилцааг бодитоор бий болгон өнөөгийн даяаршлын эхний давлагааг эхлүүлсэн гэж эрдэмтэд дүгнэдэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл ардын хувьсгалаас зах зээлийн шилжилтийн үеийн шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхийг бас хуваалцана уу, Та? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">Ардын хувьсгалтай зэрэгцэн түмэн олноо соён гэгээрүүлэхийн тулд шинжлэх ухааны салбарыг хөгжүүлэх зорилгоор номын хүрээлэн байгуулах саналыг Ардын Засгийн газарт тавьснаар Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдсан. Дараа нь улс орны хөгжлийн шаардлагыг харгалзан байгаль, нийгмийн ухааны судалгааг өргөжүүлэх зорилгоор 1930 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэн болж өөрчлөгдөн мал аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга технологийг боловсронгуй болгох, малын гаралтай түүхий эдийг үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулах улмаар эх орны хөнгөн үйлдвэрийн эх суурь тавигдсан гэж болно.</p><p style="text-align: justify;">1942 онд<span class="twittersharelink"> МУИС-ийг байгуулсан нь шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил, боловсон хүчин бэлтгэхэд асар их түлхэц болсон. </span>Шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, боловсон хүчин бэлтгэх ажлын уялдаа холбоог сайжруулах үүднээс 1957 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнг МУИС-тай нэгтгэн Шинжлэх ухаан дээд боловсролын хүрээлэн (ШУДБХ) болж зохион байгуулснаар эрдэмтэн багш нарын хүч мэдлэг шинжлэх ухааны салбарын материаллаг баазад чухал нөлөө үзүүлсэн гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;">1961 онд ШУА-ийг байгуулж, түүний харьяанд түүх, хэл зохиол, байгалийн ухаан, хими физик, математик, эдийн засаг, анагаах ухаан, хөдөө аж ахуйн чиглэлээр эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгүүд байгуулагдсан байдаг. Ийнхүү <span class="twittersharelink">өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд байгаль нийгмийн хөгжлийн зүй тогтлын талаарх мэдлэгийн тогтолцоо, түүнийг танин мэдэх сансар хорвоогоос бичил ертөнцийн нууцыг тайлах хүртэлх өргөн цар хүрээний цогцлол болон өвөрмөц нарийн оюуны үйлдвэрлэл, шинжлэх ухааныг зүй тогтлоор нь хөгжүүлэх өргөн боломж нээгдсэн</span> юм. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэмтэд ард түмнээ бичиг үсэгтэй болгоход ихийг бүтээсэн. Монголын ард түмний энэхүү соёлын том амжилтыг ЮНЕСКО үнэлж тус хүрээлэнг 1970 онд өөрийн хүндэд диплом алтан медалиар шагнасан. </p><p style="text-align: justify;">1970-1980 онуудад геологи, биологийн салбарын эрдэмтэд Монгол орны бүх нутаг дэвсгэрийг хамарсан байгалийн нөөцийн сэдэвчилсэн зургуудыг сансрын мэдээлэл ашиглан зохиосон бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын хөтөлбөр боловсруулахад үндсэн суурь болсон юм. </p><p style="text-align: justify;">1971 онд Шинжлэх ухаан, техникийн улсын хороо /ШУТУХ/-г байгуулсан нь улс орны хэмжээнд техник, технологийн нэгдсэн бодлого явуулах салбарын шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийг байгуулж, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, гадаад орнуудтай шинжлэх ухаан техникийн талаар хамтран ажиллах талаар томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. </p><p style="text-align: justify;">1988 онд ШУТУХ Шинжлэх ухаан ухаан техник, дээд боловсролын улсын хороо (ШУТДБУХ) болж эрдэм шинжилгээний байгууллага, их, дээд сургуулиудын холбоо бэхжиж, хамтарсан сургалт судалгааны ажлыг өргөжүүлсөн бол1980-1990 онд Монголд электроникийн үйлдвэрлэл хөгжих боломжтойг Физик техникийн хүрээлэн харуулж өгсөн. Хагас дамжуулагч нарны зай, салхин генераторын үйлдвэрлэл эхэлж сэргээгдэх эрчим хүчний суурь тавигдах, технологи боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжүүлэх үе байсан гэж хэлж болно. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-За тэгвэл зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн 30 гаруй жилийн салбарын түүхийг хөндье. Хэрхэн яаж өөрчлөгдсөн, шинэчлэл нь юу байв?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">1990 оны ардчилсан хувьсгалын хямрал Монголын нийгэм, эдийн засгийг нийтэд нь хамарч манай салбарт улам бүр нөлөөлсөн. Хэдийгээр санхүүжилтийн хэмжээ эрс буурсан ч жинхэнэ бүтээж туурвих бололцоог олгосон. </p><p style="text-align: justify;">Энэ үүднээс нийгэм, эдийн засаг, оюун санааны амьдралд гарсан цочир өөрчлөлттэй уялдан Шинжлэх ухаан, технологийн талаар төрөөс баримтлах бодлого (1998), Технологи дамжуулах тухай хууль (1998), ШУА-ийн Эрх зүйн байдлын тухай хууль (1996) зэрэг шинжлэх ухааны багц хуулиуд батлагдаж, Монголын шинжлэх ухааныг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэх, энэ харилцаанд хөл алдуулахгүй байлгах, боловсон хүчний нөөц, материаллаг баазыг хадгалж үлдээх, шинэ нөхцөлд зохицсон шинжлэх ухааны шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ШУА-ийн Эрх зүйн хуулиар академийг шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны төв байгууллага болохыг хуульчлан тодорхойлж, шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх талаар зөвлөмж гаргах үүрэг бүхий орон тооны бус Шинжлэх ухаан, технологийн Үндэсний зөвлөлийг Засгийн газрын дэргэд байгуулж, улсын захиалгатай шинжлэх ухаан технологийн төслийг санхүүжүүлэх,төслийн үр дүнг үнэлэх зорилго бүхий Шинжлэх ухаан, технологийн санг шинээр байгуулсан. </p><p style="text-align: justify;">Монголын шинжлэх ухааны гүнзгий хямралын өөр нэг шалтгаан бол түүний үр дүнг хүлээн авах нэвтрүүлэх үүрэг бүхий үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүд хувьчлал нэрийн доор хумигдаж устаж байсан үе юм. Төслийн санхүүжилт буурч экспедици зохион байгуулах ажил үйлчилгээг захиалгаар гүйцэтгэх боломж хязгаарлагдаж байгууллагын орлогын эх үүсвэр шавхагдан дарамтад орж, их зардлаар бэлтгэгдсэн боловсон хүчин эрдэмтэн, судлаачид бизнесийн хүрээлэл, гаднын орон руу дайжихад хүргэж, <span class="twittersharelink">шинжлэх ухааны салбарт ажиллагсдын тоо 1990 оныхоос одоо 3 дахин буурсан.</span></p><p style="text-align: justify;">Хэдий тийм ч ХХ зуунд олсон нэгэн ололт нь үндэсний шинжлэх ухааны чадавхтай болсон явдал юм. Хэдийгээр 1 сая хүнд оногдох шинжлэх ухааны ажилтны тоо болон нэг эрдэм шинжилгээний ажилтанд ноогдох судалгаа боловсруулалтын зардлын хэмжээ нэг хүн амд ноогдох шинжлэх ухааны зардлын хэмжээ зэрэг санхүүжилтийн үзүүлэлтүүдийн хувьд олон улсын харьцуулалтаар ихээхэн доогуур байгаа боловч шинжлэх ухааны бүтээлийн хувьд харьцангуй дундаж түвшинд явж байна. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн <span class="twittersharelink">15 жилийн дотор Монголын эрдэмтдийн гадаадад хэвлүүлж буй бүтээлийн тоо 5,1 дахин өссөн төдийгүй жилийн дундаж өсөлт 9 хувьтай байна.</span> Шинжлэх ухааны томоохон мэдээллийн сангуудын нэг болох скопуст бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлж буй бүтээлийнхээ тоогоор Монгол Улс Азидаа 20 дугаарт, Nature, Science бусад томоохон олон улсын сэтгүүлд 500 гаруй өгүүлэл сүүлийн 6 жилд хэвлэгджээ.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголын шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилт олон улсынхтай харьцуулшгүй доогуур. Энэ тогтолцоог хэрхэн яаж зохицуулах уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">2019 оны байдлаар дэлхий улс орнууд шинжлэх ухаандаа дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 0,2-4,8 хувийг зарцуулсан гэх судалгаа бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><em>Тухайлбал</em></strong>, Израйл 4,0 хувь, АНУ 2,84 хувь, Япон 3,5 хувь, БНХАУ 1,98 хувь, ОХУ 1,5 хувь, Африкийн орнууд дунджаар 0,2 хувийг зарцуулжээ. Гэтэл манайх 0,12 хувийг шинжлэх ухаан, технологидоо зарцуулсан байна. </p><p style="text-align: justify;">Эндээс харахад Африкийн орнуудын түвшнээс ч бага мөнгө шинжлэх ухаанд зарцуулж байна. Ийм ч учраас ЮНЕСКО-гийн зүгээс Африкийн орнуудад 10 хувьд хүргэх, ШУА байгуулахыг зөвлөмж болгосоор байна.</p><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн судлаачдын судалгаанаас үзэхэд шинжлэх ухаан судлалд аливаа улс орны шинжилгээ судалгаа боловсруулалтад зарцуулж буй зардлын хэмжээ нь ДНБ-ий 0,4 хувиас доош байвал шинжлэх ухаан нийгэм соёлын үзэгдэл төдий, 0,8 хувиас дээш байвал танин мэдэхүйн түвшинд, 1,0 хувиас дээш байвал улс үндэсний хөгжилд тус нэмэр болдог гэж үздэг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Эндээс үзэхэд төр засаг анхаарч шинжлэх ухаан, технологи, инновацид гаргах хөрөнгө мөнгөө нэмэх шаардлагатай. Ингэвээс шинжлэх ухаан баялаг болох үйл явц эрчимжинэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-“Алсын хараа 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн үзэл баримтлал хэрэгжүүлснээр эдийн засагт ямар өөрчлөлт гарч, ард түмний амьдрал аль хэр сайжрах төсөөлөл Танд байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Энэхүү урт хугацааны баримт бичгийн эдийн засгийн тооцоонд урт хугацааны бодлогын баримт бичгийг боловсруулахдаа, эхний 10 жилийн эдийн засгийн хөгжлийн тооцоолол төсөөллийг нэгд, суурь хувилбар буюу эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн хандлага цаашид хэвээр үргэлжлэх, төрийн оролцоо зохицуулалтыг өнөөгийн түвшинд байлгах, хоёрт, “Ногоон эдийн засаг” хувилбар буюу малын тоо толгойн өсөлтийг бэлчээрийн даацад нийлүүлэх, гуравт, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийн нөхцөлийг оролцуулан тооцсон хувилбар буюу ногоон эдийн засаг хувилбар болон бизнесийн болон дэд бүтцийн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлснээр хүрэх үр дүнг хамтатгах хувилбар гэсэн 3 хувилбараар гүйцэтгэсэн.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2020-2030 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 32,1 тэрбум долларт хүрэхээр байна. Энэ үед ДНБ-ий 31,4 хувийг уул уурхай, олборлох салбар, 14,6 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 10,5 хувийг худалдааны салбар бүрдүүлэх тооцоо гарсан. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2031-2040 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 54 тэрбум долларт хүрч 1 хүнд ногдох хэмжээ 12004 долларт хүрч өснө. Энэ үе шатанд боловсруулах аж үйлдвэр, ложисткийн салбарт хамгийн өндөр өсөлт бий болохоор байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">2041-2050 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 77,7 тэрбумд хүрч 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 15000 долларт хүрч өснө. Энэ үед ДНБ-ий 27,4 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 25,3 хувийг уул уурхай олборлох салбар, 11,6 хувийг тээвэр ложисткийн салбар бүрдүүлэхээр байна. </p><p style="text-align: justify;">Эдгээр салбаруудаас гадна эрчим хүч, аялал жуулчлал, болон бүтээлч эдийн засгийн салбаруудад өндөр өсөлт бий болохоор байгаа. Монголын эдийн засгийн гадаад зах зээлээс хамааралтай байдал үгүй болж хэрэглэгчдийн засгаас үйлдвэрлэгч эдийн засаг руу шилжих юм. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Манай эдийн засаг нэг бол өслөө, нэг бол уруудлаа гэх хэлбэлзэл тогтолцоондоо байна уу, эсвэл өөр шалтгаан байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэцтэй холбоотой. Манай эдийн засгийн бүтцэд 1994 онд хөдөө аж ахуйн салбар 32,3 хувийг эзэлж байсан бол 2018 онд 10,8 хувь болж буурсан. Уул уурхайн өсөлтийн нөлөөгөөр аж үйлдвэр, барилгын салбар 8,5-30 хувь болж өссөн. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн 3/1, нийт ажиллах хүчний 5/2, нийт экспортод эрдэс түүхий эдийн эзлэх хувийн жин 90 орчим хувьд хүрсний дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь уул уурхайн салбар руу орж ирж байна. Уул уурхайн салбараас хэт хамааралтай манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэц эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангаж чадахгүй нийгмийн үзүүлэлтүүдэд шилжих боломжийг хязгаарлаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Сүүлийн 20 жилд манай эдийн засагт 3-4 жил тутамд өрнөл уналтын мөчлөг тохиолдож байгаа нь хүн амын амьжиргаа, ядуурлыг бууруулах болон нийгмийн асуудлуудыг сайжруулах боломжийг хязгаарлаж байна. Түүнчлэн эдийн засгийн өсөлт нь уул уурхайн капитал багтаамж өндөртэй цөөн салбар компаниудад бий болж байгаа нь хүртээмжтэй өсөлт сул байх, өсөлтөөс бий болсон орлого нь импортоор авч буй машин, тоног төхөөрөмж, шатахуун, эрчим хүч гэх мэт тээврийн, зураг төсөл, барилга байгууламж гэх зэрэг үйлчилгээ, ноогдол ашгийн төлбөр зэрэгт эргээд гадагшаа гарч байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Манай улсын нийт экспортод БНХАУ-ын эзлэх хувь 90 хувьд хүрээд байна.</span> Энэ нь манай эдийн засаг Хятадын эдийн засгаас хамааралтай болж, тус улсын эдийн засгийн өсөлтөд гарч болох аливаа савлагаа гадаад эрэлтээр дамжин дотоод эдийн засагт шууд нөлөөлөх нэг эрсдэл болж байна. Иймд богино, дунд, урт хугацаанд эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулах, дархлааг дэмжих макро эдийн засгийн богино, дунд, урт хугацааны шат дараалсан бодлого хэрэгжүүлэх, бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтцийг бүрэлдүүлэх бодлогыг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засагчийн хувьд Та Ковид-19 манай эдийн засагт хэрхэн, яаж нөлөөлж байгааг судалсан байх. Байдал ямар байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын улмаас 2019 оны сүүлээс 2020 оны эхний есөн сард Монголын эдийн засаг 7,3 хувиар буурсан нь 1990 оноос хойших хамгийн хүнд уналтын нэг байсан. Түүхий эдийн үнэ огцом буурч, БНХАУ хилээ хаасан нь уул уурхайн салбарт хүндээр тусаж судалгаанаас үзэхэд COVID-19-ийн нөлөө ЖДҮ, аялал жуулчлал, худалдаа, тээвэр, барилга, боловсролын салбар дахь аж ахуйн нэгжүүдэд хамгийн хүндээр нөлөөлсөн билээ. Гэсэн хэдий ч Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй эдийн засгийг дэмжих, ажлын байрыг хадгалах цогц хөтөлбөр нь бизнесүүдийг хаалгаа барихаас хамгаалж чадсаны дээр (“Алсын хараа 2050”) урт хугацааны үзэл баримтлалын эхний үе шатны хэрэгжилтэд нөлөөлж байна. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Дэлхийн улс орнуудын хэтийн төлөв тодорхойгүй, ялангуяа вирусийн мутаци түгшүүр зарлаж буй хэдий ч вакцинжуулалт хийгдэж байгаа нь айдсыг багасгаж байна. Эдийн засгийн сэргэлт улс орон бүрд харилцан адилгүй байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">2021 онд Монгол Улсын эдийн засгийн хүлээгдэж байгаа өсөлт 5% байгаа нь “Алсын хараа 2050” урт хугацааны үзэл баримтлалын эдийн засгийн дундаж өсөлттэй дүйцэж буй хэдий ч цар тахлын өмнөх түвшинд хүрч чадаагүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Цар тахлын нөхцөл байдал цаашид яаж эргэхийг бид нарийн таамаглаж чадахгүй байна. Дэлхийн банкнаас хийсэн мэдэгдэлд Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын цар тахлын эсрэг явуулж буй бодлогын үр нөлөө төсвийн алдагдлыг эрс нэмэгдүүлсэн.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Монгол, Малайз, Лаос зэрэг орнуудын Засгийн газрын өр ДНБ-ий 60 хувийг давсан нь эдийн засгийн идэвхжил буурч нийгмийн халамжийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлснээс үүдэлтэй ба ялангуяа М<span class="twittersharelink">онгол Улсын нийт өр ДНБ-ээс бараг 3 дахин их болсныг анхааруулсныг харгалзан цар тахлын үеийн эдийн засгийн бодлогыг өрнөөс ангижрах бодлоготой уялдуулбал зохино. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эдийн засгийн үзүүлэлт тааруу байгаа энэ нөхцөлд шинжлэх ухаан, эдийн засгийн үзүүлэлтээ нэг их савлуулахгүйгээр төв байлгахад хамгийн тэргүүнд анхаарч, авч хэрэгжүүлэх зүйлийг хэлж өгнө үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Эхний алхамд үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн салбарын оюуны болон бусад нөөцийг бүрэн дайчлах шаардлагатай. Эдийн засгийн үндсэн салбарууд болон шинжлэх ухааны салбарт ажиллагчдын мэдлэг, дадал, туршлагыг тасралтгүй сайжруулж сургалт, орчин нөхцөлийг гадаадын стандартуудад нийцүүлэхийг зорилго болгох. </p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Хоёрт, </em></strong>даяаршиж буй ертөнцөд өөрийн байр сууриа эзэлж, хэл, түүх, уламжлалт соёл, иргэншил зан заншлынхаа дархлааг хангах, үндэсний онцлогоо бэхжүүлэх асуудал. Монгол төвтэй дэлхийн монгол судлалыг хөрш зэргэлдээ болон бусад орнуудтай хамтран цаашид улам баяжуулан хөгжүүлж, эрин үеийн нийгэм хүмүүнлэгийн ухааны бие даасан томоохон чиглэл болгох шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Гуравт,</em></strong> глобаль хөгжлийн үед бүс нутгийн интеграци-даяаршлын чиг хандлага, өөрчлөлтийг бүтээлчээр тандаж байх хэрэгтэй. Ирээдүй рүү чиглэсэн гол асуудлаа зөв тогтоож, шинжлэх ухаанд тулгуурлан алсыг харсан бодлого боловсруулдаг болох, хөгжлийг төлөвлөхдөө гадаад орны туршлага, дотоодын шинжлэх ухааны чадавхиа ашиглаж занших хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Дөрөвт, </em></strong>шинжлэх ухаан - төр – бизнесийн түншлэлийг бүх шатанд хөгжүүлэх шаардлагатай. Сүүлийн 3 жилийн үзүүлэлтийг харахад СБА-ын салбарын санхүүжилт өссөн харагдах ч ДНБ-ий өсөлтөөс хоцорч байна. ШУТ-ийн салбарын санхүүжилт ДНБ-ий дөнгөж 0,12 хувь орчим байгаа нь бусад орныхоос 6-10 дахин доогуур үзүүлэлт. Төрийн зүгээс онцгой анхаарч санхүүжилтийг ДНБ-ий өсөлтгэй хамаатуулан уяж, тэр байтугай орчин үеийн мэдлэгийн эриний шаардлагад нийцүүлэх, түрүүлж өсгөж байх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тавд, байгалийн баялагт тулгуурласан нь эдийн засгийн өсөлт алс ирээдүйд явцгүй гэдгийг одооноос ойлгож, харин энэ өсөлтөөс бий болох ашиг орлогоор хуримтлал капитал болгох замаар шинжлэх ухаан инновацид түшиглэсэн олон тулгуурт эдийн засгийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж бодож байна.</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ярилцлага" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ярилцлага</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/news18l85')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/news18l85&text=Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/news18l85')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/news18l85"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4009"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '40998';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/56720f200eba3b1224b13f980ac663eb.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/negnee-gesen-setgel-ajilch-khicheengui-zan">
Нэгнээ гэсэн сэтгэл, ажилч хичээнгүй зан байхад амьдрал аяндаа болж бүтдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 14, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/6b74914ae862f26a11f706c0171b3a17.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/jdelgersaihan">
Ж.Дэлгэрсайхан: Хөрөнгө оруулалтын сан бол иргэдийг том корпорациудын эзэн болгох гүүр юм </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
08 сарын 15, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
<img src="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/130e9375-591e-46f5-bb8e-5beacf62ef20/ac0c58ac9337f852f191747fe1e969a1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chbuyanbadrakh-mongolchuud-ayalakh-soyold-suraltsaagui-uchraas">
Ч.Буянбадрах: Монголчууд аялах соёлд суралцаагүй учраас жуулчдыг очихоос урьтаж үзэсгэлэнт газруудыг сүйтгэдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
М.ОЮУ-ЭРДЭНЭ </a> ・
07 сарын 12, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7dcdf7ffa08d0d3fb53b25d4a6fc9b1f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">
Уурлах уу, Учирлах уу? </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/bbertsetseg-delgetsiintsaana">
Б.Бэрцэцэг: Дэлгэц хэзээ ч шагнал, урамшуулал байж болохгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
05 сарын 25, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvmu";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.YzVlNWUxNTRkNjI1ZmRkZmUwZTZmNjI5ZDk1ODI0ZmZlMTg0ZmEzNDk3NWZlNzlhYzk3MjM4NDI4MDIzMWI1MbMmb5kL1eX4/vMDbcUkxWWJdAUW5LAa/5BpIPQiURk7',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778810240',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.NGI1ZjQ0ODAzZDRhOTI3ZGQ0ODIwY2JhNDQ1YjY2OGY3YzhjYjllZmE3MDFmZDNhNTQ1OWY5M2EwMTA1Mjc4NbwroIVGt5os5Zh8JentngtfcBijVTMJknzHIl/uR9Z8BQZVI/3PQW4EfijsHIetF9Un7RMyBuGpfowG4RpN6AY=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778810240',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'a539f22545e9709167f8378a6274086880656c8c2802073685393ba18256ee8f9f955c232be46a1f746932fd53d791738e0064b630b5b740ba8f71d35f302225'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.YzVlNWUxNTRkNjI1ZmRkZmUwZTZmNjI5ZDk1ODI0ZmZlMTg0ZmEzNDk3NWZlNzlhYzk3MjM4NDI4MDIzMWI1MbMmb5kL1eX4/vMDbcUkxWWJdAUW5LAa/5BpIPQiURk7'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778810240'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.NGI1ZjQ0ODAzZDRhOTI3ZGQ0ODIwY2JhNDQ1YjY2OGY3YzhjYjllZmE3MDFmZDNhNTQ1OWY5M2EwMTA1Mjc4NbwroIVGt5os5Zh8JentngtfcBijVTMJknzHIl/uR9Z8BQZVI/3PQW4EfijsHIetF9Un7RMyBuGpfowG4RpN6AY='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778810240'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал | Peak News
Т.Дорж: Бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтэц чухал
Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойд зориулсан “Шинжлэх ухаан – эдийн засаг” тусгай буландаа Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, эдийн засагч Т.Дорж академичийг урьж оролцууллаа.
Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор (Sh.D) Т.Дорж Монгол Улсын хөгжлийн ирэх 30 жилийн хөгжлийн луужин болох “Алсын хараа-2050” бодлогын баримт бичгийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулж, хэрэгжүүлэхэд гар бие оролцсон эрдэмтдийн төлөөлөл юм. Түүнтэй шинжлэх ухаан, технологийн салбарын хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт, мэдлэгийн эдийн засаг, оюуны чадвар үндэсний баялгийн талаар ярилцлаа.
Шинжлэх ухааны салбарын хөгжлийг орчин цагаар тоолбол 100 жилийг түүчээлж өнөөдөр баяраа тэмдэглэж байна. Монголчуудын уламжлалт шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхээс баярын энэ өдрүүдэд эргэн дурсах нь зөв болов уу?
Монголчууд буурал түүхийн нугачаанд мандан бадрал, уруудан дороотлын аль алиныг туулахдаа хөгжлөөрөө уламжлалт үнэт зүйл, өв соёл түүхээ тээн өртөөлсөөр ирсэн. Өнө эртнээс “Эрдэм ном эрхэм баян” гэсэн монголчуудын шүтэн барилдлагаар ухаантан суутнуудын их бүтээл хөлгөн сударт өвлөгдөн ирсэн сайхан түүхтэй ард түмэн.
Эрт үеэс оюуны ертөнц, оюун ухааны хүч чадлыг өндөр үнэлэн эрдмийг эрхэлдэг газрыг бий болгож байсан түүхэн баримтууд бий. Тухайлбал
Монголын их гүрэн Ази-Европын уудам нутагт өрнө дорныг холбон нэгтгэснээр эдгээр хоёр тивийн хооронд соёл иргэншил, эдийн засаг, худалдааны харилцааг бодитоор бий болгон өнөөгийн даяаршлын эхний давлагааг эхлүүлсэн гэж эрдэмтэд дүгнэдэг.
-Тэгвэл ардын хувьсгалаас зах зээлийн шилжилтийн үеийн шинжлэх ухааны хөгжлийн түүхийг бас хуваалцана уу, Та?
Ардын хувьсгалтай зэрэгцэн түмэн олноо соён гэгээрүүлэхийн тулд шинжлэх ухааны салбарыг хөгжүүлэх зорилгоор номын хүрээлэн байгуулах саналыг Ардын Засгийн газарт тавьснаар Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдсан. Дараа нь улс орны хөгжлийн шаардлагыг харгалзан байгаль, нийгмийн ухааны судалгааг өргөжүүлэх зорилгоор 1930 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэн болж өөрчлөгдөн мал аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга технологийг боловсронгуй болгох, малын гаралтай түүхий эдийг үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулах улмаар эх орны хөнгөн үйлдвэрийн эх суурь тавигдсан гэж болно.
1942 ондШинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, боловсон хүчин бэлтгэх ажлын уялдаа холбоог сайжруулах үүднээс 1957 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнг МУИС-тай нэгтгэн Шинжлэх ухаан дээд боловсролын хүрээлэн (ШУДБХ) болж зохион байгуулснаар эрдэмтэн багш нарын хүч мэдлэг шинжлэх ухааны салбарын материаллаг баазад чухал нөлөө үзүүлсэн гэж боддог.
1961 онд ШУА-ийг байгуулж, түүний харьяанд түүх, хэл зохиол, байгалийн ухаан, хими физик, математик, эдийн засаг, анагаах ухаан, хөдөө аж ахуйн чиглэлээр эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгүүд байгуулагдсан байдаг. Ийнхүү юм.
ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэмтэд ард түмнээ бичиг үсэгтэй болгоход ихийг бүтээсэн. Монголын ард түмний энэхүү соёлын том амжилтыг ЮНЕСКО үнэлж тус хүрээлэнг 1970 онд өөрийн хүндэд диплом алтан медалиар шагнасан.
1970-1980 онуудад геологи, биологийн салбарын эрдэмтэд Монгол орны бүх нутаг дэвсгэрийг хамарсан байгалийн нөөцийн сэдэвчилсэн зургуудыг сансрын мэдээлэл ашиглан зохиосон бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын хөтөлбөр боловсруулахад үндсэн суурь болсон юм.
1971 онд Шинжлэх ухаан, техникийн улсын хороо /ШУТУХ/-г байгуулсан нь улс орны хэмжээнд техник, технологийн нэгдсэн бодлого явуулах салбарын шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийг байгуулж, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, гадаад орнуудтай шинжлэх ухаан техникийн талаар хамтран ажиллах талаар томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн.
1988 онд ШУТУХ Шинжлэх ухаан ухаан техник, дээд боловсролын улсын хороо (ШУТДБУХ) болж эрдэм шинжилгээний байгууллага, их, дээд сургуулиудын холбоо бэхжиж, хамтарсан сургалт судалгааны ажлыг өргөжүүлсөн бол1980-1990 онд Монголд электроникийн үйлдвэрлэл хөгжих боломжтойг Физик техникийн хүрээлэн харуулж өгсөн. Хагас дамжуулагч нарны зай, салхин генераторын үйлдвэрлэл эхэлж сэргээгдэх эрчим хүчний суурь тавигдах, технологи боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжүүлэх үе байсан гэж хэлж болно.
-За тэгвэл зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжсэн 30 гаруй жилийн салбарын түүхийг хөндье. Хэрхэн яаж өөрчлөгдсөн, шинэчлэл нь юу байв?
1990 оны ардчилсан хувьсгалын хямрал Монголын нийгэм, эдийн засгийг нийтэд нь хамарч манай салбарт улам бүр нөлөөлсөн. Хэдийгээр санхүүжилтийн хэмжээ эрс буурсан ч жинхэнэ бүтээж туурвих бололцоог олгосон.
Энэ үүднээс нийгэм, эдийн засаг, оюун санааны амьдралд гарсан цочир өөрчлөлттэй уялдан Шинжлэх ухаан, технологийн талаар төрөөс баримтлах бодлого (1998), Технологи дамжуулах тухай хууль (1998), ШУА-ийн Эрх зүйн байдлын тухай хууль (1996) зэрэг шинжлэх ухааны багц хуулиуд батлагдаж, Монголын шинжлэх ухааныг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэх, энэ харилцаанд хөл алдуулахгүй байлгах, боловсон хүчний нөөц, материаллаг баазыг хадгалж үлдээх, шинэ нөхцөлд зохицсон шинжлэх ухааны шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн.
ШУА-ийн Эрх зүйн хуулиар академийг шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны төв байгууллага болохыг хуульчлан тодорхойлж, шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх талаар зөвлөмж гаргах үүрэг бүхий орон тооны бус Шинжлэх ухаан, технологийн Үндэсний зөвлөлийг Засгийн газрын дэргэд байгуулж, улсын захиалгатай шинжлэх ухаан технологийн төслийг санхүүжүүлэх,төслийн үр дүнг үнэлэх зорилго бүхий Шинжлэх ухаан, технологийн санг шинээр байгуулсан.
Монголын шинжлэх ухааны гүнзгий хямралын өөр нэг шалтгаан бол түүний үр дүнг хүлээн авах нэвтрүүлэх үүрэг бүхий үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүд хувьчлал нэрийн доор хумигдаж устаж байсан үе юм. Төслийн санхүүжилт буурч экспедици зохион байгуулах ажил үйлчилгээг захиалгаар гүйцэтгэх боломж хязгаарлагдаж байгууллагын орлогын эх үүсвэр шавхагдан дарамтад орж, их зардлаар бэлтгэгдсэн боловсон хүчин эрдэмтэн, судлаачид бизнесийн хүрээлэл, гаднын орон руу дайжихад хүргэж,
Хэдий тийм ч ХХ зуунд олсон нэгэн ололт нь үндэсний шинжлэх ухааны чадавхтай болсон явдал юм. Хэдийгээр 1 сая хүнд оногдох шинжлэх ухааны ажилтны тоо болон нэг эрдэм шинжилгээний ажилтанд ноогдох судалгаа боловсруулалтын зардлын хэмжээ нэг хүн амд ноогдох шинжлэх ухааны зардлын хэмжээ зэрэг санхүүжилтийн үзүүлэлтүүдийн хувьд олон улсын харьцуулалтаар ихээхэн доогуур байгаа боловч шинжлэх ухааны бүтээлийн хувьд харьцангуй дундаж түвшинд явж байна.
Сүүлийн Шинжлэх ухааны томоохон мэдээллийн сангуудын нэг болох скопуст бүртгэлтэй мэргэжлийн сэтгүүлүүдэд хэвлүүлж буй бүтээлийнхээ тоогоор Монгол Улс Азидаа 20 дугаарт, Nature, Science бусад томоохон олон улсын сэтгүүлд 500 гаруй өгүүлэл сүүлийн 6 жилд хэвлэгджээ.
-Монголын шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилт олон улсынхтай харьцуулшгүй доогуур. Энэ тогтолцоог хэрхэн яаж зохицуулах уу?
2019 оны байдлаар дэлхий улс орнууд шинжлэх ухаандаа дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 0,2-4,8 хувийг зарцуулсан гэх судалгаа бий.
Тухайлбал
Эндээс харахад Африкийн орнуудын түвшнээс ч бага мөнгө шинжлэх ухаанд зарцуулж байна. Ийм ч учраас ЮНЕСКО-гийн зүгээс Африкийн орнуудад 10 хувьд хүргэх, ШУА байгуулахыг зөвлөмж болгосоор байна.
Эрдэмтэн судлаачдын судалгаанаас үзэхэд шинжлэх ухаан судлалд аливаа улс орны шинжилгээ судалгаа боловсруулалтад зарцуулж буй зардлын хэмжээ нь ДНБ-ий 0,4 хувиас доош байвал шинжлэх ухаан нийгэм соёлын үзэгдэл төдий, 0,8 хувиас дээш байвал танин мэдэхүйн түвшинд, 1,0 хувиас дээш байвал улс үндэсний хөгжилд тус нэмэр болдог гэж үздэг.
Эндээс үзэхэд төр засаг анхаарч шинжлэх ухаан, технологи, инновацид гаргах хөрөнгө мөнгөө нэмэх шаардлагатай. Ингэвээс шинжлэх ухаан баялаг болох үйл явц эрчимжинэ.
-“Алсын хараа 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн үзэл баримтлал хэрэгжүүлснээр эдийн засагт ямар өөрчлөлт гарч, ард түмний амьдрал аль хэр сайжрах төсөөлөл Танд байна вэ?
Энэхүү урт хугацааны баримт бичгийн эдийн засгийн тооцоонд урт хугацааны бодлогын баримт бичгийг боловсруулахдаа, эхний 10 жилийн эдийн засгийн хөгжлийн тооцоолол төсөөллийг нэгд, суурь хувилбар буюу эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн хандлага цаашид хэвээр үргэлжлэх, төрийн оролцоо зохицуулалтыг өнөөгийн түвшинд байлгах, хоёрт, “Ногоон эдийн засаг” хувилбар буюу малын тоо толгойн өсөлтийг бэлчээрийн даацад нийлүүлэх, гуравт, томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийн нөхцөлийг оролцуулан тооцсон хувилбар буюу ногоон эдийн засаг хувилбар болон бизнесийн болон дэд бүтцийн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлснээр хүрэх үр дүнг хамтатгах хувилбар гэсэн 3 хувилбараар гүйцэтгэсэн.
2020-2030 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 32,1 тэрбум долларт хүрэхээр байна. Энэ үед ДНБ-ий 31,4 хувийг уул уурхай, олборлох салбар, 14,6 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 10,5 хувийг худалдааны салбар бүрдүүлэх тооцоо гарсан.
2031-2040 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 54 тэрбум долларт хүрч 1 хүнд ногдох хэмжээ 12004 долларт хүрч өснө. Энэ үе шатанд боловсруулах аж үйлдвэр, ложисткийн салбарт хамгийн өндөр өсөлт бий болохоор байна.
2041-2050 онд ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн хэмжээ 2018 оны валютын ханшаар 77,7 тэрбумд хүрч 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 15000 долларт хүрч өснө. Энэ үед ДНБ-ий 27,4 хувийг боловсруулах аж үйлдвэр, 25,3 хувийг уул уурхай олборлох салбар, 11,6 хувийг тээвэр ложисткийн салбар бүрдүүлэхээр байна.
Эдгээр салбаруудаас гадна эрчим хүч, аялал жуулчлал, болон бүтээлч эдийн засгийн салбаруудад өндөр өсөлт бий болохоор байгаа. Монголын эдийн засгийн гадаад зах зээлээс хамааралтай байдал үгүй болж хэрэглэгчдийн засгаас үйлдвэрлэгч эдийн засаг руу шилжих юм.
-Манай эдийн засаг нэг бол өслөө, нэг бол уруудлаа гэх хэлбэлзэл тогтолцоондоо байна уу, эсвэл өөр шалтгаан байна уу?
Манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэцтэй холбоотой. Манай эдийн засгийн бүтцэд 1994 онд хөдөө аж ахуйн салбар 32,3 хувийг эзэлж байсан бол 2018 онд 10,8 хувь болж буурсан. Уул уурхайн өсөлтийн нөлөөгөөр аж үйлдвэр, барилгын салбар 8,5-30 хувь болж өссөн.
ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн 3/1, нийт ажиллах хүчний 5/2, нийт экспортод эрдэс түүхий эдийн эзлэх хувийн жин 90 орчим хувьд хүрсний дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь уул уурхайн салбар руу орж ирж байна. Уул уурхайн салбараас хэт хамааралтай манай эдийн засгийн өрөөсгөл бүтэц эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангаж чадахгүй нийгмийн үзүүлэлтүүдэд шилжих боломжийг хязгаарлаж байна.
Сүүлийн 20 жилд манай эдийн засагт 3-4 жил тутамд өрнөл уналтын мөчлөг тохиолдож байгаа нь хүн амын амьжиргаа, ядуурлыг бууруулах болон нийгмийн асуудлуудыг сайжруулах боломжийг хязгаарлаж байна. Түүнчлэн эдийн засгийн өсөлт нь уул уурхайн капитал багтаамж өндөртэй цөөн салбар компаниудад бий болж байгаа нь хүртээмжтэй өсөлт сул байх, өсөлтөөс бий болсон орлого нь импортоор авч буй машин, тоног төхөөрөмж, шатахуун, эрчим хүч гэх мэт тээврийн, зураг төсөл, барилга байгууламж гэх зэрэг үйлчилгээ, ноогдол ашгийн төлбөр зэрэгт эргээд гадагшаа гарч байна.
Энэ нь манай эдийн засаг Хятадын эдийн засгаас хамааралтай болж, тус улсын эдийн засгийн өсөлтөд гарч болох аливаа савлагаа гадаад эрэлтээр дамжин дотоод эдийн засагт шууд нөлөөлөх нэг эрсдэл болж байна. Иймд богино, дунд, урт хугацаанд эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулах, дархлааг дэмжих макро эдийн засгийн богино, дунд, урт хугацааны шат дараалсан бодлого хэрэгжүүлэх, бүтээмж, чанар, өрсөлдөх чадварыг тэтгэсэн солонгорсон олон тулгуурт бүтцийг бүрэлдүүлэх бодлогыг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
-Эдийн засагчийн хувьд Та Ковид-19 манай эдийн засагт хэрхэн, яаж нөлөөлж байгааг судалсан байх. Байдал ямар байна вэ?
Цар тахлын улмаас 2019 оны сүүлээс 2020 оны эхний есөн сард Монголын эдийн засаг 7,3 хувиар буурсан нь 1990 оноос хойших хамгийн хүнд уналтын нэг байсан. Түүхий эдийн үнэ огцом буурч, БНХАУ хилээ хаасан нь уул уурхайн салбарт хүндээр тусаж судалгаанаас үзэхэд COVID-19-ийн нөлөө ЖДҮ, аялал жуулчлал, худалдаа, тээвэр, барилга, боловсролын салбар дахь аж ахуйн нэгжүүдэд хамгийн хүндээр нөлөөлсөн билээ. Гэсэн хэдий ч Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй эдийн засгийг дэмжих, ажлын байрыг хадгалах цогц хөтөлбөр нь бизнесүүдийг хаалгаа барихаас хамгаалж чадсаны дээр (“Алсын хараа 2050”) урт хугацааны үзэл баримтлалын эхний үе шатны хэрэгжилтэд нөлөөлж байна.
Дэлхийн улс орнуудын хэтийн төлөв тодорхойгүй, ялангуяа вирусийн мутаци түгшүүр зарлаж буй хэдий ч вакцинжуулалт хийгдэж байгаа нь айдсыг багасгаж байна. Эдийн засгийн сэргэлт улс орон бүрд харилцан адилгүй байна.
2021 онд Монгол Улсын эдийн засгийн хүлээгдэж байгаа өсөлт 5% байгаа нь “Алсын хараа 2050” урт хугацааны үзэл баримтлалын эдийн засгийн дундаж өсөлттэй дүйцэж буй хэдий ч цар тахлын өмнөх түвшинд хүрч чадаагүй байна.
Цар тахлын нөхцөл байдал цаашид яаж эргэхийг бид нарийн таамаглаж чадахгүй байна. Дэлхийн банкнаас хийсэн мэдэгдэлд Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын цар тахлын эсрэг явуулж буй бодлогын үр нөлөө төсвийн алдагдлыг эрс нэмэгдүүлсэн.
Монгол, Малайз, Лаос зэрэг орнуудын Засгийн газрын өр ДНБ-ий 60 хувийг давсан нь эдийн засгийн идэвхжил буурч нийгмийн халамжийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлснээс үүдэлтэй ба ялангуяа М
-Эдийн засгийн үзүүлэлт тааруу байгаа энэ нөхцөлд шинжлэх ухаан, эдийн засгийн үзүүлэлтээ нэг их савлуулахгүйгээр төв байлгахад хамгийн тэргүүнд анхаарч, авч хэрэгжүүлэх зүйлийг хэлж өгнө үү?
Эхний алхамд үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн салбарын оюуны болон бусад нөөцийг бүрэн дайчлах шаардлагатай. Эдийн засгийн үндсэн салбарууд болон шинжлэх ухааны салбарт ажиллагчдын мэдлэг, дадал, туршлагыг тасралтгүй сайжруулж сургалт, орчин нөхцөлийг гадаадын стандартуудад нийцүүлэхийг зорилго болгох.
Хоёрт,
Гуравт,
Дөрөвт,
Тавд, байгалийн баялагт тулгуурласан нь эдийн засгийн өсөлт алс ирээдүйд явцгүй гэдгийг одооноос ойлгож, харин энэ өсөлтөөс бий болох ашиг орлогоор хуримтлал капитал болгох замаар шинжлэх ухаан инновацид түшиглэсэн олон тулгуурт эдийн засгийн хөгжлийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж бодож байна.
Peak.mn
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.