Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<meta name="keywords"
content="дундаж наслалт, нүүдэлчинмонгол" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 30, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай</p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) санхүүжилтээр “Монгол Орны Баруун Аймгуудын Бэлчээрийн Экологийн Эмзэг Байдлын Үнэлгээ Хийж Дасан Зохицох Стратеги Боловсруулах” сэдэвт судалгааны төслийг 2017-2019 оны хооронд хэрэгжүүлж гүйцэтгэжээ.</p><p style="text-align: justify;">Уг төслийн зорилго нь Говь-Алтай, Ховд аймгуудийн бэлчээрийн эмзэг байдлыг үнэлж, түүний нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлон бодлогын зөвлөмж боловсруулах юм. Мөн төслийн судалгаанд залуу судлаачдыг хамруулан судалгааны аргазүйд сургах, гадаадын судалгааны төслийн санал боловсруулж сургах, судлаачидтай хамтын ажиллагаа тогтоох, судалгааны үр дүнг хэвлүүлэхэд сургах ажлууд хийжээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судалгааны зарим үр дүнгээс дурьдвал</strong></p><p style="text-align: justify;">Говь-Алтай аймгийн тухайд Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын нэгдсэн үнэлгээгээр Дарви, Жаргалан, Төгрөг, Халиун, Чандмань, Тонхил, Бигэр сумууд хамгийн эмзэг байна.Говь-Алтай аймгийн 18 сумын нийт мал сүргийн 86-98%-ийг бог мал бүрдүүлдэг ба бог малын хээл хаялт бэлчээрийн эмзэг байдалд илүү өртөмтгий байна. Ялангуяа нийт сүргийн 45-76%-ийг ямаан сүрэг эзлэх ба эм ямааны хээл хаялтад бэлчээрийн эмзэг байдал илүү хүчтэй буюу 0.5-0.8 корреляцын хамааралтай нөлөөлж байна. Бэлчээрийн эмзэг байдлыг зудтай харьцуулахад мал аж ахуйд бага хохирол учруулдаг ч зудаас олон тохиолддог байна. </p><p style="text-align: justify;"><img width="183" height="237" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="424,550" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" data-test="true" data-test2="650"><img width="182" height="235" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="419,542" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="225" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,263.14878892734" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээр ашиглалтаар Есөнбулаг, Дарви сумууд илүү эмзэг байгаа нь цаашид бэлчээрийн даацыг удаан хугацаагаар хэтрүүлэн ашиглавал ургамлын төрөл зүйл багасаж улмаар мал бэлчээрлэхэд тохиромжтой бэлчээр хумигдан, доройтсон бэлчээрийн талбай нэмэгдэх эрсдэлтэй байна. Ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлтийн давтагдал Тонхил, Дарви, Төгрөг сумдын хил залгаа хэсэг, Есөнбулаг, Халиун, Шарга сумдын хилийн зааг, Хөхморьт, Баян-Уул, Жаргалан сумдын хил залгаа хэсэг, Чандмань, Бигэр сумдын хил залгаа хэсгүүдэд хамгийн их буюу 2 жил тутамд 1 удаа ажиглагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр Бигэр суманд сүүлийн 20 жилд уулын хээрийн бэлчээрийн талбай 4.8 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр 16 хувиар багасаж, цөлжүү хээрийн бэлчээрийн талбай 18.2 хувиар, цөлийн бэлчээр 2.9 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. Энэ нь Уулын хээр илүү хуурай цөлжүү хээр рүү, цөлийн хээр илүү хуурай цөл рүү шилжиж ургамал нөмрөг хуурайшиж, цөлжилт нэмэгдэж байгааг илтгэж байна. Бигэр сумын бэлчээрийн төлөв байдлыг үнэлэхэд тус сумын бэлчээрийн 1.0% нь соргог, 76.5% нь сул, 17.6% нь дунд доройтсон, 3.3% нь их доройтсон, 1.5% нь хэт их доройтсон төлөвтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="253" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,296.88581314879" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал нь малын хорогдлыг нөхцөлдүүлэх замаар малын өсөлтийг удаашруулж, малчдын орлогыг бууруулахад нөлөөлж байна. Мөн сумдад малын хорогдол нэмэгдэхэд хүн амын тоо буурч харин аймгийн төвийн (Алтай хот) хүн ам өсөх хандлагатай (r=0.45) байна. Энэ нь бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр жилүүдэд сумдаас аймгийн төврүү шилжих хөдөлгөөний урсгал их байгааг илтгэж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Говь-Алтай аймгийн эрэгтэй, эмэгтэй хүн амын дундаж наслалтын зөрүү 9 жил буюу сүүлийн 20 жилийн хугацаанд эрэгтэйчүүдийнх 5, эмэгтэйчүүдийнх 10 насаар нэмэгдсэн байна. </span>Энэ нь малчдын тэр дундаа эрчүүдийн мал маллагааны ажиллагаа, хөдөлмөрийн нөхцөл, амьдрах орчин, амьдралын хэв маягаас хамаарах бөгөөд эрчүүдийг урт наслахад хамгийн ихээр нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг бол бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай юм гэсэн дүгнэлтэд хүргэж байна. Иймд Энэ чиглэлийн судалгааг цаашид нарийвчлан судлах шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="593" height="228" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,249.62243797195" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн тухайд Бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдлын үнэлгээгээр Чандмань, Ховд, Манхан, Зэрэг, Булган сумууд хамгийн их эмзэг байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн Чандмань сумын бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр 29 овгийн 84 төрлийн 134 зүйл ургамал бүртгэсэн. Чандмань сумын бэлчээрийн 0.7 хувь нь соргог, 66.1 хувь нь сул, 15.2 хувь нь дунд доройтсон, 17.7 хувь нь их доройтсон байна. 1981 онтой харьцуулахад өндөр уулын бэлчээр 0.6 хувиар, хуурай хээрийн бэлчээр 6.6 хувиар, цөлийн бэлчээр 13.6 хувиар, тус тус багассан бол, уулын хээрийн бэлчээр 4.2 хувиар, цөлжүү хээрийн бэлчээр 9.3 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр, 8.5 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Иймд дээрх 2 аймагт Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг сум тус бүрээр 2 жил тутамд хийж доройтлын хэмжээг тодорхойлох, цаашид харьцуулсан судалгааны мэдээ материал баримт, мэдээллийн сан үүсгэх, устаж, доройтож буй төрөл зүйлийг бүртгэж, нөхөн сэргээхэд анхаарах.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр сумдад бэлчээрийн усан хангамж, худгийн тоог бэлчээрийн даац, малын тоотой уялдуулан нэмэгдүүлэх, худгийн хэвийн ажиллагааг хангахад хариуцах эзэнтэй болгож, ашиглалт хамгаалалтыг сайжруулах. Малчид ам бүл цөөн, хүн хүчний дутагдалтай болсон тул малчдын отор, нүүдэл хийх, хувийн худаг гаргах, зам-жим, бууц гаргах, хашаа, хороо засварлах, барих, мал өдрөөр хариулах, бараа таваар хоол хүнс татуулах, хүргэх зэрэг малчдын гадны тусламж авах шаардлагатай үйлчилгээнд хөлсөөр техникийн туслалцаа үзүүлэх үйлчилгээний төв, компанийг байгуулан ажиллуулах зэрэг нь малчдын бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлыг бууруулахад нэн даруй хэрэгжүүлэх боломжтой ажил болжээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>Төслийн үр дүнд</strong></p><ol><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын судалгааны аргазүйг боловсруулсан нь цаашид бусад аймгууд төдийгүй Монгол орны хэмжээнд үнэлэхэд тохиромжтой хэмжигдэхүүнүүдийг тодорхойлсон. Мөн судалгааны мэдээ, материалыг цуглуулан мэдээллийн сан үүсгэжээ.</li><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдлын үнэлгээнээс бэлчээр ихээр доройтсон сумдаас 2 сумыг сонгон авч бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг Говь-Алтай аймгийн Бигэр, Ховд аймгийн Чандмань сумдад хийсэн. Тус судалгааг Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа Ерөнхий болон сорилын биологийн хүрээлэнгийн Ургамалжлын экологи, ургамлын нөөцийн лабораторийн баг хийж гүйцэтгэв. </li><li style="text-align: justify;">Судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа 10 хүрээлэнгийн 27 судлаачийг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) аас зарладаг судалгааны төслийн карт боловсруулах сургалтанд хамруулж чадавхижуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Мөн төслийн хүрээнд 2 удаагийн сургалт семинар зохион байгуулж орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллага төдийгүй, малчдыг хамруулан бэлчээрийн эмзэг байдал, түүнд дасан зохицох орчин үеийн арга технологиудыг зааж сургах, танилцуулах, газар дээр нь үзүүлэх ажлуудыг зохион байгуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Судалгааны тайлангуудыг аймаг тус бүрээр хэвлүүлэн хүргүүлж зохих шатны хүмүүст хэрэгцээтэй материал болгосон.</li><li style="text-align: justify;">Олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд 2 бүтээл хэвлүүлсэн болно.</li></ol><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Уг төсөлд ШУА-ийн Ерөнхий болон Сорилын биологийн хүрээлэн, ШУА-ийн Газарзүй Геоэкологийн хүрээлэн, Ус, цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын харъяа Стратегийн судалгааны хүрээлэн, МУИС-ийн харъяа Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн, Ховд их сургууль, гадаадаас Японы Кэиогийн их сургууль, Нагояагийн их сургууль, Токиогийн их сургууль, Ногоон Сүлжээ Төрийн бус байгууллага, БНХАУ-ын ШУА-ийн харъяа Баруун хойд бүсийн байгаль орчин түүний нөөцийн судалгааны хүрээлэн, Хөх хотын Ургамлын судалгаа-төлөвлөлтийн хүрээлэн, Тонглио хошууны Хорчин гацааны засаг захиргаа болон цөлжилтийг буурууулах төвийн нийт 20 орчим судлаач, мэргэжилтэн, экспертүүд болон туслах ажилтан, орон нутгийн захиргааны байгууллага, сумын иргэд, малчид, аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөл гэхчилэн нийт 40 гаруй хүн оролцжээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дундаж наслалт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дундаж наслалт</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/нүүдэлчинмонгол" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нүүдэлчинмонгол</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776324795.5188"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '27806';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
Ирээдүйд хүн дунджаар 140 насалдаг болно гэж эрдэмтэд тооцоолжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
04 сарын 03, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
25 наснаас өмнө гэр бүл болох нь эрчүүдийн эрт нас барах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
01 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
<img src="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
Судалгаа: Монголчууд гар утасны хэрэглээгээрээ тэргүүлж, дундаж наслалтаараа сүүл мушгив </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Хулан </a> ・
01 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
2010 оноос хойш монгол эрэгтэйн дундаж наслалт нэгээр, эмэгтэйнх дөрвөөр нэмэгджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
07 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
Монгол Улсын хүний хөгжлийн индекс үзүүлэлтээр 92 дугаар байрт жагсав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 11, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nlge";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<meta name="keywords"
content="дундаж наслалт, нүүдэлчинмонгол" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 30, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай</p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) санхүүжилтээр “Монгол Орны Баруун Аймгуудын Бэлчээрийн Экологийн Эмзэг Байдлын Үнэлгээ Хийж Дасан Зохицох Стратеги Боловсруулах” сэдэвт судалгааны төслийг 2017-2019 оны хооронд хэрэгжүүлж гүйцэтгэжээ.</p><p style="text-align: justify;">Уг төслийн зорилго нь Говь-Алтай, Ховд аймгуудийн бэлчээрийн эмзэг байдлыг үнэлж, түүний нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлон бодлогын зөвлөмж боловсруулах юм. Мөн төслийн судалгаанд залуу судлаачдыг хамруулан судалгааны аргазүйд сургах, гадаадын судалгааны төслийн санал боловсруулж сургах, судлаачидтай хамтын ажиллагаа тогтоох, судалгааны үр дүнг хэвлүүлэхэд сургах ажлууд хийжээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судалгааны зарим үр дүнгээс дурьдвал</strong></p><p style="text-align: justify;">Говь-Алтай аймгийн тухайд Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын нэгдсэн үнэлгээгээр Дарви, Жаргалан, Төгрөг, Халиун, Чандмань, Тонхил, Бигэр сумууд хамгийн эмзэг байна.Говь-Алтай аймгийн 18 сумын нийт мал сүргийн 86-98%-ийг бог мал бүрдүүлдэг ба бог малын хээл хаялт бэлчээрийн эмзэг байдалд илүү өртөмтгий байна. Ялангуяа нийт сүргийн 45-76%-ийг ямаан сүрэг эзлэх ба эм ямааны хээл хаялтад бэлчээрийн эмзэг байдал илүү хүчтэй буюу 0.5-0.8 корреляцын хамааралтай нөлөөлж байна. Бэлчээрийн эмзэг байдлыг зудтай харьцуулахад мал аж ахуйд бага хохирол учруулдаг ч зудаас олон тохиолддог байна. </p><p style="text-align: justify;"><img width="183" height="237" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="424,550" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" data-test="true" data-test2="650"><img width="182" height="235" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="419,542" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="225" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,263.14878892734" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээр ашиглалтаар Есөнбулаг, Дарви сумууд илүү эмзэг байгаа нь цаашид бэлчээрийн даацыг удаан хугацаагаар хэтрүүлэн ашиглавал ургамлын төрөл зүйл багасаж улмаар мал бэлчээрлэхэд тохиромжтой бэлчээр хумигдан, доройтсон бэлчээрийн талбай нэмэгдэх эрсдэлтэй байна. Ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлтийн давтагдал Тонхил, Дарви, Төгрөг сумдын хил залгаа хэсэг, Есөнбулаг, Халиун, Шарга сумдын хилийн зааг, Хөхморьт, Баян-Уул, Жаргалан сумдын хил залгаа хэсэг, Чандмань, Бигэр сумдын хил залгаа хэсгүүдэд хамгийн их буюу 2 жил тутамд 1 удаа ажиглагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр Бигэр суманд сүүлийн 20 жилд уулын хээрийн бэлчээрийн талбай 4.8 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр 16 хувиар багасаж, цөлжүү хээрийн бэлчээрийн талбай 18.2 хувиар, цөлийн бэлчээр 2.9 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. Энэ нь Уулын хээр илүү хуурай цөлжүү хээр рүү, цөлийн хээр илүү хуурай цөл рүү шилжиж ургамал нөмрөг хуурайшиж, цөлжилт нэмэгдэж байгааг илтгэж байна. Бигэр сумын бэлчээрийн төлөв байдлыг үнэлэхэд тус сумын бэлчээрийн 1.0% нь соргог, 76.5% нь сул, 17.6% нь дунд доройтсон, 3.3% нь их доройтсон, 1.5% нь хэт их доройтсон төлөвтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="253" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,296.88581314879" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал нь малын хорогдлыг нөхцөлдүүлэх замаар малын өсөлтийг удаашруулж, малчдын орлогыг бууруулахад нөлөөлж байна. Мөн сумдад малын хорогдол нэмэгдэхэд хүн амын тоо буурч харин аймгийн төвийн (Алтай хот) хүн ам өсөх хандлагатай (r=0.45) байна. Энэ нь бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр жилүүдэд сумдаас аймгийн төврүү шилжих хөдөлгөөний урсгал их байгааг илтгэж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Говь-Алтай аймгийн эрэгтэй, эмэгтэй хүн амын дундаж наслалтын зөрүү 9 жил буюу сүүлийн 20 жилийн хугацаанд эрэгтэйчүүдийнх 5, эмэгтэйчүүдийнх 10 насаар нэмэгдсэн байна. </span>Энэ нь малчдын тэр дундаа эрчүүдийн мал маллагааны ажиллагаа, хөдөлмөрийн нөхцөл, амьдрах орчин, амьдралын хэв маягаас хамаарах бөгөөд эрчүүдийг урт наслахад хамгийн ихээр нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг бол бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай юм гэсэн дүгнэлтэд хүргэж байна. Иймд Энэ чиглэлийн судалгааг цаашид нарийвчлан судлах шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="593" height="228" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,249.62243797195" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн тухайд Бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдлын үнэлгээгээр Чандмань, Ховд, Манхан, Зэрэг, Булган сумууд хамгийн их эмзэг байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн Чандмань сумын бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр 29 овгийн 84 төрлийн 134 зүйл ургамал бүртгэсэн. Чандмань сумын бэлчээрийн 0.7 хувь нь соргог, 66.1 хувь нь сул, 15.2 хувь нь дунд доройтсон, 17.7 хувь нь их доройтсон байна. 1981 онтой харьцуулахад өндөр уулын бэлчээр 0.6 хувиар, хуурай хээрийн бэлчээр 6.6 хувиар, цөлийн бэлчээр 13.6 хувиар, тус тус багассан бол, уулын хээрийн бэлчээр 4.2 хувиар, цөлжүү хээрийн бэлчээр 9.3 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр, 8.5 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Иймд дээрх 2 аймагт Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг сум тус бүрээр 2 жил тутамд хийж доройтлын хэмжээг тодорхойлох, цаашид харьцуулсан судалгааны мэдээ материал баримт, мэдээллийн сан үүсгэх, устаж, доройтож буй төрөл зүйлийг бүртгэж, нөхөн сэргээхэд анхаарах.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр сумдад бэлчээрийн усан хангамж, худгийн тоог бэлчээрийн даац, малын тоотой уялдуулан нэмэгдүүлэх, худгийн хэвийн ажиллагааг хангахад хариуцах эзэнтэй болгож, ашиглалт хамгаалалтыг сайжруулах. Малчид ам бүл цөөн, хүн хүчний дутагдалтай болсон тул малчдын отор, нүүдэл хийх, хувийн худаг гаргах, зам-жим, бууц гаргах, хашаа, хороо засварлах, барих, мал өдрөөр хариулах, бараа таваар хоол хүнс татуулах, хүргэх зэрэг малчдын гадны тусламж авах шаардлагатай үйлчилгээнд хөлсөөр техникийн туслалцаа үзүүлэх үйлчилгээний төв, компанийг байгуулан ажиллуулах зэрэг нь малчдын бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлыг бууруулахад нэн даруй хэрэгжүүлэх боломжтой ажил болжээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>Төслийн үр дүнд</strong></p><ol><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын судалгааны аргазүйг боловсруулсан нь цаашид бусад аймгууд төдийгүй Монгол орны хэмжээнд үнэлэхэд тохиромжтой хэмжигдэхүүнүүдийг тодорхойлсон. Мөн судалгааны мэдээ, материалыг цуглуулан мэдээллийн сан үүсгэжээ.</li><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдлын үнэлгээнээс бэлчээр ихээр доройтсон сумдаас 2 сумыг сонгон авч бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг Говь-Алтай аймгийн Бигэр, Ховд аймгийн Чандмань сумдад хийсэн. Тус судалгааг Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа Ерөнхий болон сорилын биологийн хүрээлэнгийн Ургамалжлын экологи, ургамлын нөөцийн лабораторийн баг хийж гүйцэтгэв. </li><li style="text-align: justify;">Судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа 10 хүрээлэнгийн 27 судлаачийг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) аас зарладаг судалгааны төслийн карт боловсруулах сургалтанд хамруулж чадавхижуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Мөн төслийн хүрээнд 2 удаагийн сургалт семинар зохион байгуулж орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллага төдийгүй, малчдыг хамруулан бэлчээрийн эмзэг байдал, түүнд дасан зохицох орчин үеийн арга технологиудыг зааж сургах, танилцуулах, газар дээр нь үзүүлэх ажлуудыг зохион байгуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Судалгааны тайлангуудыг аймаг тус бүрээр хэвлүүлэн хүргүүлж зохих шатны хүмүүст хэрэгцээтэй материал болгосон.</li><li style="text-align: justify;">Олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд 2 бүтээл хэвлүүлсэн болно.</li></ol><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Уг төсөлд ШУА-ийн Ерөнхий болон Сорилын биологийн хүрээлэн, ШУА-ийн Газарзүй Геоэкологийн хүрээлэн, Ус, цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын харъяа Стратегийн судалгааны хүрээлэн, МУИС-ийн харъяа Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн, Ховд их сургууль, гадаадаас Японы Кэиогийн их сургууль, Нагояагийн их сургууль, Токиогийн их сургууль, Ногоон Сүлжээ Төрийн бус байгууллага, БНХАУ-ын ШУА-ийн харъяа Баруун хойд бүсийн байгаль орчин түүний нөөцийн судалгааны хүрээлэн, Хөх хотын Ургамлын судалгаа-төлөвлөлтийн хүрээлэн, Тонглио хошууны Хорчин гацааны засаг захиргаа болон цөлжилтийг буурууулах төвийн нийт 20 орчим судлаач, мэргэжилтэн, экспертүүд болон туслах ажилтан, орон нутгийн захиргааны байгууллага, сумын иргэд, малчид, аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөл гэхчилэн нийт 40 гаруй хүн оролцжээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дундаж наслалт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дундаж наслалт</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/нүүдэлчинмонгол" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нүүдэлчинмонгол</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776324795.5188"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '27806';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
Ирээдүйд хүн дунджаар 140 насалдаг болно гэж эрдэмтэд тооцоолжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
04 сарын 03, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
25 наснаас өмнө гэр бүл болох нь эрчүүдийн эрт нас барах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
01 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
<img src="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
Судалгаа: Монголчууд гар утасны хэрэглээгээрээ тэргүүлж, дундаж наслалтаараа сүүл мушгив </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Хулан </a> ・
01 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
2010 оноос хойш монгол эрэгтэйн дундаж наслалт нэгээр, эмэгтэйнх дөрвөөр нэмэгджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
07 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
Монгол Улсын хүний хөгжлийн индекс үзүүлэлтээр 92 дугаар байрт жагсав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 11, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nlge";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<meta name="keywords"
content="дундаж наслалт, нүүдэлчинмонгол" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтайШинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 30, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/faf530688e76b3a07e7aa1a48056467a.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай</p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) санхүүжилтээр “Монгол Орны Баруун Аймгуудын Бэлчээрийн Экологийн Эмзэг Байдлын Үнэлгээ Хийж Дасан Зохицох Стратеги Боловсруулах” сэдэвт судалгааны төслийг 2017-2019 оны хооронд хэрэгжүүлж гүйцэтгэжээ.</p><p style="text-align: justify;">Уг төслийн зорилго нь Говь-Алтай, Ховд аймгуудийн бэлчээрийн эмзэг байдлыг үнэлж, түүний нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлон бодлогын зөвлөмж боловсруулах юм. Мөн төслийн судалгаанд залуу судлаачдыг хамруулан судалгааны аргазүйд сургах, гадаадын судалгааны төслийн санал боловсруулж сургах, судлаачидтай хамтын ажиллагаа тогтоох, судалгааны үр дүнг хэвлүүлэхэд сургах ажлууд хийжээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судалгааны зарим үр дүнгээс дурьдвал</strong></p><p style="text-align: justify;">Говь-Алтай аймгийн тухайд Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын нэгдсэн үнэлгээгээр Дарви, Жаргалан, Төгрөг, Халиун, Чандмань, Тонхил, Бигэр сумууд хамгийн эмзэг байна.Говь-Алтай аймгийн 18 сумын нийт мал сүргийн 86-98%-ийг бог мал бүрдүүлдэг ба бог малын хээл хаялт бэлчээрийн эмзэг байдалд илүү өртөмтгий байна. Ялангуяа нийт сүргийн 45-76%-ийг ямаан сүрэг эзлэх ба эм ямааны хээл хаялтад бэлчээрийн эмзэг байдал илүү хүчтэй буюу 0.5-0.8 корреляцын хамааралтай нөлөөлж байна. Бэлчээрийн эмзэг байдлыг зудтай харьцуулахад мал аж ахуйд бага хохирол учруулдаг ч зудаас олон тохиолддог байна. </p><p style="text-align: justify;"><img width="183" height="237" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="424,550" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b04ec30338595a6d7c7f42c825aa4a81.jpg" data-test="true" data-test2="650"><img width="182" height="235" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="419,542" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e78f2565be3a8a95584b2f0fc7714d4.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="225" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,263.14878892734" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d8dc2ca00523dfe7c2a33094c6d46262.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээр ашиглалтаар Есөнбулаг, Дарви сумууд илүү эмзэг байгаа нь цаашид бэлчээрийн даацыг удаан хугацаагаар хэтрүүлэн ашиглавал ургамлын төрөл зүйл багасаж улмаар мал бэлчээрлэхэд тохиромжтой бэлчээр хумигдан, доройтсон бэлчээрийн талбай нэмэгдэх эрсдэлтэй байна. Ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлтийн давтагдал Тонхил, Дарви, Төгрөг сумдын хил залгаа хэсэг, Есөнбулаг, Халиун, Шарга сумдын хилийн зааг, Хөхморьт, Баян-Уул, Жаргалан сумдын хил залгаа хэсэг, Чандмань, Бигэр сумдын хил залгаа хэсгүүдэд хамгийн их буюу 2 жил тутамд 1 удаа ажиглагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр Бигэр суманд сүүлийн 20 жилд уулын хээрийн бэлчээрийн талбай 4.8 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр 16 хувиар багасаж, цөлжүү хээрийн бэлчээрийн талбай 18.2 хувиар, цөлийн бэлчээр 2.9 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. Энэ нь Уулын хээр илүү хуурай цөлжүү хээр рүү, цөлийн хээр илүү хуурай цөл рүү шилжиж ургамал нөмрөг хуурайшиж, цөлжилт нэмэгдэж байгааг илтгэж байна. Бигэр сумын бэлчээрийн төлөв байдлыг үнэлэхэд тус сумын бэлчээрийн 1.0% нь соргог, 76.5% нь сул, 17.6% нь дунд доройтсон, 3.3% нь их доройтсон, 1.5% нь хэт их доройтсон төлөвтэй байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="555" height="253" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,296.88581314879" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/1e8f9d93c11bb79181bf776f4aec34d3.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал нь малын хорогдлыг нөхцөлдүүлэх замаар малын өсөлтийг удаашруулж, малчдын орлогыг бууруулахад нөлөөлж байна. Мөн сумдад малын хорогдол нэмэгдэхэд хүн амын тоо буурч харин аймгийн төвийн (Алтай хот) хүн ам өсөх хандлагатай (r=0.45) байна. Энэ нь бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр жилүүдэд сумдаас аймгийн төврүү шилжих хөдөлгөөний урсгал их байгааг илтгэж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Говь-Алтай аймгийн эрэгтэй, эмэгтэй хүн амын дундаж наслалтын зөрүү 9 жил буюу сүүлийн 20 жилийн хугацаанд эрэгтэйчүүдийнх 5, эмэгтэйчүүдийнх 10 насаар нэмэгдсэн байна. </span>Энэ нь малчдын тэр дундаа эрчүүдийн мал маллагааны ажиллагаа, хөдөлмөрийн нөхцөл, амьдрах орчин, амьдралын хэв маягаас хамаарах бөгөөд эрчүүдийг урт наслахад хамгийн ихээр нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг бол бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай юм гэсэн дүгнэлтэд хүргэж байна. Иймд Энэ чиглэлийн судалгааг цаашид нарийвчлан судлах шаардлагатай байна.</p><p style="text-align: justify;"><img width="593" height="228" src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" class="fr-fic fr-dii" data-size="650,249.62243797195" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/9535c177867096cb21ca4d3e8592a530.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн тухайд Бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдлын үнэлгээгээр Чандмань, Ховд, Манхан, Зэрэг, Булган сумууд хамгийн их эмзэг байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Ховд аймгийн Чандмань сумын бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр 29 овгийн 84 төрлийн 134 зүйл ургамал бүртгэсэн. Чандмань сумын бэлчээрийн 0.7 хувь нь соргог, 66.1 хувь нь сул, 15.2 хувь нь дунд доройтсон, 17.7 хувь нь их доройтсон байна. 1981 онтой харьцуулахад өндөр уулын бэлчээр 0.6 хувиар, хуурай хээрийн бэлчээр 6.6 хувиар, цөлийн бэлчээр 13.6 хувиар, тус тус багассан бол, уулын хээрийн бэлчээр 4.2 хувиар, цөлжүү хээрийн бэлчээр 9.3 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр, 8.5 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Иймд дээрх 2 аймагт Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг сум тус бүрээр 2 жил тутамд хийж доройтлын хэмжээг тодорхойлох, цаашид харьцуулсан судалгааны мэдээ материал баримт, мэдээллийн сан үүсгэх, устаж, доройтож буй төрөл зүйлийг бүртгэж, нөхөн сэргээхэд анхаарах.</p><p style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр сумдад бэлчээрийн усан хангамж, худгийн тоог бэлчээрийн даац, малын тоотой уялдуулан нэмэгдүүлэх, худгийн хэвийн ажиллагааг хангахад хариуцах эзэнтэй болгож, ашиглалт хамгаалалтыг сайжруулах. Малчид ам бүл цөөн, хүн хүчний дутагдалтай болсон тул малчдын отор, нүүдэл хийх, хувийн худаг гаргах, зам-жим, бууц гаргах, хашаа, хороо засварлах, барих, мал өдрөөр хариулах, бараа таваар хоол хүнс татуулах, хүргэх зэрэг малчдын гадны тусламж авах шаардлагатай үйлчилгээнд хөлсөөр техникийн туслалцаа үзүүлэх үйлчилгээний төв, компанийг байгуулан ажиллуулах зэрэг нь малчдын бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлыг бууруулахад нэн даруй хэрэгжүүлэх боломжтой ажил болжээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>Төслийн үр дүнд</strong></p><ol><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын судалгааны аргазүйг боловсруулсан нь цаашид бусад аймгууд төдийгүй Монгол орны хэмжээнд үнэлэхэд тохиромжтой хэмжигдэхүүнүүдийг тодорхойлсон. Мөн судалгааны мэдээ, материалыг цуглуулан мэдээллийн сан үүсгэжээ.</li><li style="text-align: justify;">Бэлчээрийн эмзэг байдлын үнэлгээнээс бэлчээр ихээр доройтсон сумдаас 2 сумыг сонгон авч бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг Говь-Алтай аймгийн Бигэр, Ховд аймгийн Чандмань сумдад хийсэн. Тус судалгааг Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа Ерөнхий болон сорилын биологийн хүрээлэнгийн Ургамалжлын экологи, ургамлын нөөцийн лабораторийн баг хийж гүйцэтгэв. </li><li style="text-align: justify;">Судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа 10 хүрээлэнгийн 27 судлаачийг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) аас зарладаг судалгааны төслийн карт боловсруулах сургалтанд хамруулж чадавхижуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Мөн төслийн хүрээнд 2 удаагийн сургалт семинар зохион байгуулж орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллага төдийгүй, малчдыг хамруулан бэлчээрийн эмзэг байдал, түүнд дасан зохицох орчин үеийн арга технологиудыг зааж сургах, танилцуулах, газар дээр нь үзүүлэх ажлуудыг зохион байгуулсан.</li><li style="text-align: justify;">Судалгааны тайлангуудыг аймаг тус бүрээр хэвлүүлэн хүргүүлж зохих шатны хүмүүст хэрэгцээтэй материал болгосон.</li><li style="text-align: justify;">Олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд 2 бүтээл хэвлүүлсэн болно.</li></ol><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Уг төсөлд ШУА-ийн Ерөнхий болон Сорилын биологийн хүрээлэн, ШУА-ийн Газарзүй Геоэкологийн хүрээлэн, Ус, цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын харъяа Стратегийн судалгааны хүрээлэн, МУИС-ийн харъяа Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн, Ховд их сургууль, гадаадаас Японы Кэиогийн их сургууль, Нагояагийн их сургууль, Токиогийн их сургууль, Ногоон Сүлжээ Төрийн бус байгууллага, БНХАУ-ын ШУА-ийн харъяа Баруун хойд бүсийн байгаль орчин түүний нөөцийн судалгааны хүрээлэн, Хөх хотын Ургамлын судалгаа-төлөвлөлтийн хүрээлэн, Тонглио хошууны Хорчин гацааны засаг захиргаа болон цөлжилтийг буурууулах төвийн нийт 20 орчим судлаач, мэргэжилтэн, экспертүүд болон туслах ажилтан, орон нутгийн захиргааны байгууллага, сумын иргэд, малчид, аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөл гэхчилэн нийт 40 гаруй хүн оролцжээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дундаж наслалт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дундаж наслалт</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/нүүдэлчинмонгол" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нүүдэлчинмонгол</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu&text=Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/nuudelchdiin-khew-mayag-mongol-erchuudiin-naslaltad-nuluuldug-uu"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776324795.5188"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '27806';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/b3927d259a32f23d5846fe8588f8a83a.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/erdemtdiin-tootsoolsnoor-ireeduid-khun-dundjaar-140-nasaldag-bolnoo">
Ирээдүйд хүн дунджаар 140 насалдаг болно гэж эрдэмтэд тооцоолжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
04 сарын 03, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/7e5d67c5ae3ae137ffde138df366cfa5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/25-nasnaas-umnu-ger-bul-bolokh-ni-ert-nas-barakh-ersdeliig-nemegduuldeg">
25 наснаас өмнө гэр бүл болох нь эрчүүдийн эрт нас барах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
01 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
<img src="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9fc95865-3348-4321-a305-06fea84111f5/a79d8f1210e19de10489162f56fb533f.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-mongolchuud-gar-utasnii-kheregleegeeree-terguulj-dundaj-naslaltaaraa-suul-mushgiw">
Судалгаа: Монголчууд гар утасны хэрэглээгээрээ тэргүүлж, дундаж наслалтаараа сүүл мушгив </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Хулан </a> ・
01 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0b2739ff4e40ad502bb4511578e9e49e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/2010-onoos-khoish-mongol-eregtein-dundaj-naslalt-negeer-emegteinkh-durwuur-nemegdjee">
2010 оноос хойш монгол эрэгтэйн дундаж наслалт нэгээр, эмэгтэйнх дөрвөөр нэмэгджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
07 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/03b54ffd8dc678a088b54c2c7397bdf0.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-khunii-khugjliin-indeks-uzuulelteer-92-dugaar-bairt-jagsaw">
Монгол Улсын хүний хөгжлийн индекс үзүүлэлтээр 92 дугаар байрт жагсав </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 11, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nlge";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.NjUxZjllZWZmNTVlMjMwNjY5MDg0MjQ3NDNhNjZlMTlkYzQ0Y2I4NmM5NzgzNDYxZDc4ZTQ1NjA3YjgyYWZhMlLoQ6t6zpbQM31GuhRJypTA/Lo0VaJEHpldtGk0VI1O',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778916795',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZGFjY2JiYmEyZTQwM2UyYTdiNjEyYjU4MjBmYTJmOWUxZDNjOWNiNWY5NGQxNGNmMmM2ZGM3NTdlMjNjMDU1Zd3EusoctFNloRTEa462yim+Q7Xpcl/ruNHO1kOjE8qRwg6+vaySabOMKSb3j5Ov/hccJ1k5qAX2ckMJathbAWk=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778916795',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'f1e081a7ccc6ee52c6bbe5bb5e16695f822cd851259b209d79dfbdc54c3fac370027bee3a841e5ad697e468cd9284b99fe1e21838da9669aae713f076718070b'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.NjUxZjllZWZmNTVlMjMwNjY5MDg0MjQ3NDNhNjZlMTlkYzQ0Y2I4NmM5NzgzNDYxZDc4ZTQ1NjA3YjgyYWZhMlLoQ6t6zpbQM31GuhRJypTA/Lo0VaJEHpldtGk0VI1O'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778916795'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ZGFjY2JiYmEyZTQwM2UyYTdiNjEyYjU4MjBmYTJmOWUxZDNjOWNiNWY5NGQxNGNmMmM2ZGM3NTdlMjNjMDU1Zd3EusoctFNloRTEa462yim+Q7Xpcl/ruNHO1kOjE8qRwg6+vaySabOMKSb3j5Ov/hccJ1k5qAX2ckMJathbAWk='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778916795'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү | Peak News
Нүүдэлчдийн хэв маяг монгол эрчүүдийн наслалтад нөлөөлдөг үү
Эрчүүдийг урт наслахад нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг нь бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай
Шинжлэх Ухааны Академи болон “Баруун бүсийн тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн” ТББ-гийн эрдэмтэн судлаачдын баг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) санхүүжилтээр “Монгол Орны Баруун Аймгуудын Бэлчээрийн Экологийн Эмзэг Байдлын Үнэлгээ Хийж Дасан Зохицох Стратеги Боловсруулах” сэдэвт судалгааны төслийг 2017-2019 оны хооронд хэрэгжүүлж гүйцэтгэжээ.
Уг төслийн зорилго нь Говь-Алтай, Ховд аймгуудийн бэлчээрийн эмзэг байдлыг үнэлж, түүний нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг тодорхойлон бодлогын зөвлөмж боловсруулах юм. Мөн төслийн судалгаанд залуу судлаачдыг хамруулан судалгааны аргазүйд сургах, гадаадын судалгааны төслийн санал боловсруулж сургах, судлаачидтай хамтын ажиллагаа тогтоох, судалгааны үр дүнг хэвлүүлэхэд сургах ажлууд хийжээ.
Судалгааны зарим үр дүнгээс дурьдвал
Говь-Алтай аймгийн тухайд Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын нэгдсэн үнэлгээгээр Дарви, Жаргалан, Төгрөг, Халиун, Чандмань, Тонхил, Бигэр сумууд хамгийн эмзэг байна.Говь-Алтай аймгийн 18 сумын нийт мал сүргийн 86-98%-ийг бог мал бүрдүүлдэг ба бог малын хээл хаялт бэлчээрийн эмзэг байдалд илүү өртөмтгий байна. Ялангуяа нийт сүргийн 45-76%-ийг ямаан сүрэг эзлэх ба эм ямааны хээл хаялтад бэлчээрийн эмзэг байдал илүү хүчтэй буюу 0.5-0.8 корреляцын хамааралтай нөлөөлж байна. Бэлчээрийн эмзэг байдлыг зудтай харьцуулахад мал аж ахуйд бага хохирол учруулдаг ч зудаас олон тохиолддог байна.
Бэлчээр ашиглалтаар Есөнбулаг, Дарви сумууд илүү эмзэг байгаа нь цаашид бэлчээрийн даацыг удаан хугацаагаар хэтрүүлэн ашиглавал ургамлын төрөл зүйл багасаж улмаар мал бэлчээрлэхэд тохиромжтой бэлчээр хумигдан, доройтсон бэлчээрийн талбай нэмэгдэх эрсдэлтэй байна. Ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлтийн давтагдал Тонхил, Дарви, Төгрөг сумдын хил залгаа хэсэг, Есөнбулаг, Халиун, Шарга сумдын хилийн зааг, Хөхморьт, Баян-Уул, Жаргалан сумдын хил залгаа хэсэг, Чандмань, Бигэр сумдын хил залгаа хэсгүүдэд хамгийн их буюу 2 жил тутамд 1 удаа ажиглагдаж байна.
Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр Бигэр суманд сүүлийн 20 жилд уулын хээрийн бэлчээрийн талбай 4.8 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр 16 хувиар багасаж, цөлжүү хээрийн бэлчээрийн талбай 18.2 хувиар, цөлийн бэлчээр 2.9 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна. Энэ нь Уулын хээр илүү хуурай цөлжүү хээр рүү, цөлийн хээр илүү хуурай цөл рүү шилжиж ургамал нөмрөг хуурайшиж, цөлжилт нэмэгдэж байгааг илтгэж байна. Бигэр сумын бэлчээрийн төлөв байдлыг үнэлэхэд тус сумын бэлчээрийн 1.0% нь соргог, 76.5% нь сул, 17.6% нь дунд доройтсон, 3.3% нь их доройтсон, 1.5% нь хэт их доройтсон төлөвтэй байна.
Бэлчээрийн эмзэг байдал нь малын хорогдлыг нөхцөлдүүлэх замаар малын өсөлтийг удаашруулж, малчдын орлогыг бууруулахад нөлөөлж байна. Мөн сумдад малын хорогдол нэмэгдэхэд хүн амын тоо буурч харин аймгийн төвийн (Алтай хот) хүн ам өсөх хандлагатай (r=0.45) байна. Энэ нь бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр жилүүдэд сумдаас аймгийн төврүү шилжих хөдөлгөөний урсгал их байгааг илтгэж байна.
Энэ нь малчдын тэр дундаа эрчүүдийн мал маллагааны ажиллагаа, хөдөлмөрийн нөхцөл, амьдрах орчин, амьдралын хэв маягаас хамаарах бөгөөд эрчүүдийг урт наслахад хамгийн ихээр нөлөөлдөг хүчин зүйлийн нэг бол бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдал байх магадлалтай юм гэсэн дүгнэлтэд хүргэж байна. Иймд Энэ чиглэлийн судалгааг цаашид нарийвчлан судлах шаардлагатай байна.
Ховд аймгийн тухайд Бэлчээрийн экосистемийн эмзэг байдлын үнэлгээгээр Чандмань, Ховд, Манхан, Зэрэг, Булган сумууд хамгийн их эмзэг байна.
Ховд аймгийн Чандмань сумын бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээгээр 29 овгийн 84 төрлийн 134 зүйл ургамал бүртгэсэн. Чандмань сумын бэлчээрийн 0.7 хувь нь соргог, 66.1 хувь нь сул, 15.2 хувь нь дунд доройтсон, 17.7 хувь нь их доройтсон байна. 1981 онтой харьцуулахад өндөр уулын бэлчээр 0.6 хувиар, хуурай хээрийн бэлчээр 6.6 хувиар, цөлийн бэлчээр 13.6 хувиар, тус тус багассан бол, уулын хээрийн бэлчээр 4.2 хувиар, цөлжүү хээрийн бэлчээр 9.3 хувиар, цөлийн хээрийн бэлчээр, 8.5 хувиар тус тус нэмэгдсэн байна.
Иймд дээрх 2 аймагт Бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг сум тус бүрээр 2 жил тутамд хийж доройтлын хэмжээг тодорхойлох, цаашид харьцуулсан судалгааны мэдээ материал баримт, мэдээллийн сан үүсгэх, устаж, доройтож буй төрөл зүйлийг бүртгэж, нөхөн сэргээхэд анхаарах.
Бэлчээрийн эмзэг байдал өндөр сумдад бэлчээрийн усан хангамж, худгийн тоог бэлчээрийн даац, малын тоотой уялдуулан нэмэгдүүлэх, худгийн хэвийн ажиллагааг хангахад хариуцах эзэнтэй болгож, ашиглалт хамгаалалтыг сайжруулах. Малчид ам бүл цөөн, хүн хүчний дутагдалтай болсон тул малчдын отор, нүүдэл хийх, хувийн худаг гаргах, зам-жим, бууц гаргах, хашаа, хороо засварлах, барих, мал өдрөөр хариулах, бараа таваар хоол хүнс татуулах, хүргэх зэрэг малчдын гадны тусламж авах шаардлагатай үйлчилгээнд хөлсөөр техникийн туслалцаа үзүүлэх үйлчилгээний төв, компанийг байгуулан ажиллуулах зэрэг нь малчдын бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлыг бууруулахад нэн даруй хэрэгжүүлэх боломжтой ажил болжээ.
Төслийн үр дүнд
Бэлчээрийн экологийн эмзэг байдлын судалгааны аргазүйг боловсруулсан нь цаашид бусад аймгууд төдийгүй Монгол орны хэмжээнд үнэлэхэд тохиромжтой хэмжигдэхүүнүүдийг тодорхойлсон. Мөн судалгааны мэдээ, материалыг цуглуулан мэдээллийн сан үүсгэжээ. Бэлчээрийн эмзэг байдлын үнэлгээнээс бэлчээр ихээр доройтсон сумдаас 2 сумыг сонгон авч бэлчээрийн төлөв байдлын нарийвчилсан үнэлгээг Говь-Алтай аймгийн Бигэр, Ховд аймгийн Чандмань сумдад хийсэн. Тус судалгааг Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа Ерөнхий болон сорилын биологийн хүрээлэнгийн Ургамалжлын экологи, ургамлын нөөцийн лабораторийн баг хийж гүйцэтгэв. Судалгааны төслийн хүрээнд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн харъяа 10 хүрээлэнгийн 27 судлаачийг Ази Номхон Далайн Дасан Зохицох Сүлжээ, Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн судалгааны байгууллагын (APN) аас зарладаг судалгааны төслийн карт боловсруулах сургалтанд хамруулж чадавхижуулсан. Мөн төслийн хүрээнд 2 удаагийн сургалт семинар зохион байгуулж орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллага төдийгүй, малчдыг хамруулан бэлчээрийн эмзэг байдал, түүнд дасан зохицох орчин үеийн арга технологиудыг зааж сургах, танилцуулах, газар дээр нь үзүүлэх ажлуудыг зохион байгуулсан. Судалгааны тайлангуудыг аймаг тус бүрээр хэвлүүлэн хүргүүлж зохих шатны хүмүүст хэрэгцээтэй материал болгосон. Олон улсын нэр хүнд бүхий сэтгүүлд 2 бүтээл хэвлүүлсэн болно.
Уг төсөлд ШУА-ийн Ерөнхий болон Сорилын биологийн хүрээлэн, ШУА-ийн Газарзүй Геоэкологийн хүрээлэн, Ус, цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын харъяа Стратегийн судалгааны хүрээлэн, МУИС-ийн харъяа Тогтвортой хөгжлийн хүрээлэн, Ховд их сургууль, гадаадаас Японы Кэиогийн их сургууль, Нагояагийн их сургууль, Токиогийн их сургууль, Ногоон Сүлжээ Төрийн бус байгууллага, БНХАУ-ын ШУА-ийн харъяа Баруун хойд бүсийн байгаль орчин түүний нөөцийн судалгааны хүрээлэн, Хөх хотын Ургамлын судалгаа-төлөвлөлтийн хүрээлэн, Тонглио хошууны Хорчин гацааны засаг захиргаа болон цөлжилтийг буурууулах төвийн нийт 20 орчим судлаач, мэргэжилтэн, экспертүүд болон туслах ажилтан, орон нутгийн захиргааны байгууллага, сумын иргэд, малчид, аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөл гэхчилэн нийт 40 гаруй хүн оролцжээ.
Х.Оргил
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.