Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<meta name="keywords"
content="гадаад хэл, судалгаа" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 20, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><a href="https://www.humanities.edu.mn/" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн</a> Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.<br><br>БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх хэлнээс гадна гадаад хэл эзэмших нь хүүхдийн хэлний болон дүрсэн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг болохыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлоход ач холбогдолтой юм.<br><strong><br></strong><em><strong>Судалгаанд оролцогчид ба туршилтын талаар:</strong><br></em><br>Туршилт судалгаанд зөвхөн монгол хэлээр харилцдаг (монолингваль) 140 оролцогч, монгол болон гадаад хэлээр харилцдаг (билингваль) 123 нийт 3-21 насны 263 Монгол оролцогчид хамрагдсан. Судалгаанд оролцох шалгууруудыг хангасан эрүүл оролцогчдыг нэрт эрдэмтэн Жан Пиажетийн сэтгэхүйн хөгжлийн үе шатуудыг харгалзан насны бүлгээр ангилан авч үзсэн. Туршилтыг үг таних, метафор буюу шууд бус утга таних, семантикийн алдаа, синтаксын алдааг таних, сэтгэхүйн уян хатан чанарын, сэтгэхүйн хянах чадварын, үйлдлийн болон семантик ойг судлах чиглэлээр хийсэн.<br><strong><em><br></em></strong><em><strong><em>Судалгааны багаж, хэрэглэгдэхүүн, үр дүнгийн анализын талаар:<br></em></strong></em><br>Тархи судлалын лабораторийн дуу чимээг хязгаарласан тусгай өрөөнд тархины цахилгаан бичлэгийн дижитал багаж болох WEEG32 (Laxta ХХК., БНСУ) ба “электро-кэп” электродуудыг (Electro-cap ХХК, АНУ) ашиглан тархины бичлэгийг толгойн 21 байршлуудаар хэмжсэн (Зураг 1).<br><br><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-size="650,269.32075471698" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 1. Толгой дээрх тархины долгионыг хэмжсэн байршлууд (Олон Улсын стандартын 10-20-тын систем). Толгойг дээрээс харуулсан схем зураг.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;">Тархины долгионыг оролцогчийн биеэс ялгарах бусад тархинд хамааралгүй долгионуудаас ялган “цэвэрлэх” зорилгоор Matlab (Mathworks ХХК., АНУ) ба EEGlab toolbox (Institute of Computational Neuroscience, University of California in San Diego., АНУ) программуудыг хэрэглэсэн. Ялгаж авсан “цэвэр” тархины долгионы цаашдын анализыг ERPlab (Center for Brain and Mind, University of California in Davis, АНУ) программаар, статистик боловсруулалтыг GraphPad Prism 7 (GraphPad Software ХХК., АНУ) программаар боловсруулсан. Тархины долгионы зураглал (brain waves), тархины идэвхжилийн маппинг зураглалыг (brain maps, topoplots) ERPlab программыг ашиглан, график зурагнуудыг GraphPad Prism 7 программыг ашиглан боловсруулав.<br><br><em><strong>Судалгааны урьдчилсан үр дүнгээс танилцуулахад:</strong><br></em><br>Билингвализмын судалгаанд өндөр ач холбогдол бүхий эерэг болон сөрөг долгионуудын хамгийн хүчтэй амплитуд бүхий пикүүдийг (ELAN, P300, N400 ба P600 г.м.) голлон судалсан. Эдгээрээс:<br><br>ELAN пик нь тархинд синтаксисийн (өгүүлбэр зүй гэдэг уламжлалт ойлголтоос ялгаатай) бүтэц болон хэлзүйн мэдээлэл боловсруулахад;<br>Р600 нь синтаксисийн алдааг таних, семантик ойд;<br>N400 пик нь үг, өгүүлбэрийн семантик болон синтаксисийг таних болон ойлгох үйл явцтай холбоотой илэрдэг пик долгионууд юм.<br>Бүх насны бүлгүүдийг (3-21 нас) нэгтгэн тархины долгионы ерөнхий зураглалыг монолингваль бүлгээр жишээ болгон харуулбал (Зураг 2):</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-size="650,194.80568011958" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 2. 3-21 насны монолингваль бүлэг. Толгойн 21 байршлаар харуулсан зураглал. Цэнхэр өнгөөр синтаксисийн хувьд зөв, улаан өнгөөр синтаксисийн алдаатай өгүүлбэрүүдийн үед илрэх долгионы дунджийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><em><br></em><br>Тархины маппинг зураглалаар духны хэсэгт ELAN гэдэг сөрөг пикийн илрэл нь 3-21 насны нийт моно- ба билингваль оролцогчдын хооронд ихээхэн ялгаатай байв (Зураг 3). Монолингваль хүүхдүүдэд ELAN нь үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) бусад наснаас 3-аас 6 дахин хүчтэй илэрсэн. Харин билингваль 3-6 настай хүүхдүүдэд ELAN бараг илрээгүй ба 6-аас дээш насанд дээрх ялгаа байхгүй байлаа (Зураг 4).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-size="650,229.09433962264" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 3. Бүх насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршилаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-size="650,265.95744680851" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 4. 3-6 насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршлаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Туршилтаас үзэхэд синтаксисийн алдааг боловсруулах үед тархины идэвхжил монолингваль хүүхдүүдэд бага насанд хамгийн өндөр байхад билингваль хүүхдүүдэд бага байгаа нь 3-6 насны билингваль хүүхдүүд өгүүлбэрийн бүтэц болон хэл зүйн мэдээллийг илүү сайн боловсруулж чаддагийг харуулна. Энэ нь билингвализмын давуу тал бага насанд илүү тод илэрдгийн нэг үзүүлэлт болно (Зураг 5).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-size="650,508.2171314741" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 5. Толгойн дөрвөн байршлаар (А-Г) ELAN долгионы хүчийг амплитуудаар харуулсан байдал. А. духны зүүн хэсэг буюу F7 байршил. Б. духны баруун урд хэсэг буюу FР2 байршил. В. духны баруун дээд хэсэг буюу F4 байршил. Г. духны баруун хэсэг буюу F8 байршил. Ногоон баганууд монолингваль, ягаан баганууд билингваль бүлгүүдийг харуулсан. Статистик боловсруулалтыг Стюдентын t-тест ба ANOVA (analysis of variance) аргуудаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; **p<0.005; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br>Бид ELAN-аас гадна, N400, P600 ба бусад пикүүдийн илрэлийг насны ангиллаар авч үзсэн төдийгүй, мөн билингваль хүүхдүүд гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас, гадаад хэлийг хэрэглэсэн нийт хугацаа, мөн гадаад хэлний төрөл (Англи, Орос) ба хүүхдүүдийн хүйсээр ялган судалсан. Үр дүнг нэгтгэн үзвэл монолингваль болон билингваль бүлгүүдийн хооронд хүйс, хоёр дахь хэлийг хэрэглэсэн хугацаа, төрөл зэргээс хамаарсан ялгаа гараагүй. Насны бүлгээр ангилж үзэхэд оролцогсодын одоогийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн наснаас хамаарсан ялгаа мэдэгдэхүйц илэрч байсан. Тухайлбал, оролцогчийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас бага байх тусам билингваль хүүхдүүдийн синтаксисийн алдааг таних чадварт эергээр нөлөөлдөг нь онцлог юм (Зураг 6).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-size="650,519.49069539667" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 6. Пик долгионуудын илрэх байдал гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насаар. Долгионы хүчийг амплитуудаар (микровольтоор) харуулсан байдал. А. ELAN. Б. Р300. В. N400. Г. Р600 пикүүд. X тэнхлэг дээр гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насыг харуулсан, үүнээс «no L2» багана нь гадаад хэл эзэмшээгүй буюу монолингваль бүлгийг илэрхийлнэ. Y тэнхлэгт синтаксисийн алдааны үед илрэх долгион ба зѳв синтаксисийн үед илрэх долгионы хүчний зөрүүг микровольтоор харуулав. Статистик боловсруулалтыг ANOVA (analysis of variance) аргаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong>Үр дүнг нэгтгэн үзвэл:<br></strong><br>1. ELAN пикийн хувьд синтаксын алдааг таних чадвар нь хүүхдийн нас ба анх гадаад хэлийг эзэмшиж эхэлсэн наснаас хамаарч байгаагаас гадна монолингваль хүүхдүүд нь билингвалийг бодвол тархины ELAN хүчийг (ELAN power) илүү ихээр зарцуулж байна. Энэ ялгаа нь 3-6 насанд хамгийн тод харагдах ба анх гадаад хэлийг 0-3 насандаа хэрэглэж эхэлсэн хүүхдүүдийн хувьд хүчтэй илэрч байна.<br><br>2. N400 пикийн хувьд 3-6 насны монолингваль хүүхдүүдийн тархины хоёр талд хоёуланд нь (left and right Brocka’s areas) N400 ихээр ялгарч байхад, 12-15 насандаа зѳвхѳн баруун талдаа (right angular gyrus) ялгарч байсан.Үйлдлийн ѳмнѳх хѳгжлийн насанд (preoperational) тархины хоёр тал идэвхижиж байхад, арай хожуу, хийсвэр үйлдлийн шатанд (formal operational) зѳвхѳн баруун талдаа идэвхжиж байна. Харин билингваль хүүхдүүдийн хувьд бага насанд энэ идэвхжил байхгүй байгаа нь тэдний хувьд тархин дахь хэл ярианы мэдээллийн боловсруулуулалт N400 хүчийг зарцуулалгүйгээр, арай хялбар явагдаж байгааг харуулж байна.<br><br>3. P600 пикийн хувьд монолингваль хүүхдүүдэд 3-6 насанд Р600 идэвхжил их байсан. Тархины нэлээд олон байршилд илэрсэн энэ онцлог нь хэл ярианы мэдээллийг боловсруулахад үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) монолингваль хүүхдүүдэд тархийг өргөн хүрээгээр хамарсан их хэмжээний Р600 хүч (P600 power) шаардлагатай болдогийг харуулж байна. Харин билингваль хүүхдүүдэд энэ хүч тѳдийлѳн зарцуулагдаагүй нь монолингваль бүлгээс ялгаатай юм.<br><br><strong>Туршилт судалгааны үр дүнд үндэслэн хийх зарим дүгнэлт:<br></strong><br><span class="twittersharelink">Судалгаанаас үзэхэд эх хэлний зэрэгцээ гадаад хэлээр харилцдаг байх нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг байна.</span><br><br>Бага наснаас гадаад хэл эзэмшиж байгаа хүүхдүүдийн хувьд сэтгэхүйн хөгжлийнхөө сенсоримотор (sensorimotor) болон үйлдлийн өмнөх (preoperational) насанд хэлний сэтгэлгээ нь хурдацтай хөгжиж байгаа нь судалгаанаас тодорхой байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Өндөр хөгжилтэй орнуудад хийсэн энэ төрлийн судалгаанаас үзэхэд хүүхэд багаасаа хос хэлээр харилцах чадвартай байх нь цаашид хүний аналитик, бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх, нас ахих тутам алцхаймерийн өвчинд өртөх эрсдэлийг бууруулдаг байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Хэл шинжлэл, тархи судлал, сэтгэл судлалын солбилцол дээр математик загварчлалыг хэрэглэн хэрэгжүүлэх ийм төрлийн судалгаа нь боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт практик ач холбогдолтой юм. Монголд энэ чиглэлийн судалгааг өргөжүүлэх нь хүүхдийн хэл ярианы доголдлыг, улмаар тархины гэмтлийг оношлоход үр дүнгээ өгнө. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн хөгжилтэй орнуудад шинжлэх ухааны салбаруудын зааг дээрх ийм судалгаа нь квантын тархины судалгааны нэн ирээдүйтэй чиглэл болж хиймэл оюун бүтээхэд үр дүнг нь хэрэглэж байна.<br>ХИС-ийн эрдэмтэд манай оронд шинжлэх ухааны энэхүү шинэлэг хандлагыг хөгжүүлэх чиглэлээр ШУА-ийн судлаачидтай хамтран ажиллаж байна.</p><p style="text-align: justify;"><em>Б.Чулуундорж, Академич (ХИС)<br><br>Ч.Дэлгэрцэцэг, Ph.D. (ХИС)<br><br>Д.Нямсүрэн, Магистр (ХИС)</em></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/гадаад хэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">гадаад хэл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/судалгаа" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">судалгаа</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai"></div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
Д.Сумъяа: Англи хэлийг анхан шатнаас нь амжилттай суръя гэвэл дөрөвхөн сар зорилготойгоор унш </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
06 сарын 20, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
Шарталтын тархинд үзүүлэх нөлөөг судалжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
08 сарын 05, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
Олон улсын судалгаанд хөл хориог ихэвчлэн 55% бууруулна гэж үзжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 04, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
Судалгаагаар сурах бичиг дээр эрх мэдэлтэй хүний дүрийг эрэгтэй хүнээр дүрсэлдэг нь батлагджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
10 сарын 22, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
<img src="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
Боловсролтой, хөрөнгө чинээтэй болох тусам шашинд итгэх нь багасдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Анхилам </a> ・
08 сарын 13, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nrby";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<meta name="keywords"
content="гадаад хэл, судалгаа" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 20, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><a href="https://www.humanities.edu.mn/" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн</a> Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.<br><br>БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх хэлнээс гадна гадаад хэл эзэмших нь хүүхдийн хэлний болон дүрсэн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг болохыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлоход ач холбогдолтой юм.<br><strong><br></strong><em><strong>Судалгаанд оролцогчид ба туршилтын талаар:</strong><br></em><br>Туршилт судалгаанд зөвхөн монгол хэлээр харилцдаг (монолингваль) 140 оролцогч, монгол болон гадаад хэлээр харилцдаг (билингваль) 123 нийт 3-21 насны 263 Монгол оролцогчид хамрагдсан. Судалгаанд оролцох шалгууруудыг хангасан эрүүл оролцогчдыг нэрт эрдэмтэн Жан Пиажетийн сэтгэхүйн хөгжлийн үе шатуудыг харгалзан насны бүлгээр ангилан авч үзсэн. Туршилтыг үг таних, метафор буюу шууд бус утга таних, семантикийн алдаа, синтаксын алдааг таних, сэтгэхүйн уян хатан чанарын, сэтгэхүйн хянах чадварын, үйлдлийн болон семантик ойг судлах чиглэлээр хийсэн.<br><strong><em><br></em></strong><em><strong><em>Судалгааны багаж, хэрэглэгдэхүүн, үр дүнгийн анализын талаар:<br></em></strong></em><br>Тархи судлалын лабораторийн дуу чимээг хязгаарласан тусгай өрөөнд тархины цахилгаан бичлэгийн дижитал багаж болох WEEG32 (Laxta ХХК., БНСУ) ба “электро-кэп” электродуудыг (Electro-cap ХХК, АНУ) ашиглан тархины бичлэгийг толгойн 21 байршлуудаар хэмжсэн (Зураг 1).<br><br><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-size="650,269.32075471698" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 1. Толгой дээрх тархины долгионыг хэмжсэн байршлууд (Олон Улсын стандартын 10-20-тын систем). Толгойг дээрээс харуулсан схем зураг.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;">Тархины долгионыг оролцогчийн биеэс ялгарах бусад тархинд хамааралгүй долгионуудаас ялган “цэвэрлэх” зорилгоор Matlab (Mathworks ХХК., АНУ) ба EEGlab toolbox (Institute of Computational Neuroscience, University of California in San Diego., АНУ) программуудыг хэрэглэсэн. Ялгаж авсан “цэвэр” тархины долгионы цаашдын анализыг ERPlab (Center for Brain and Mind, University of California in Davis, АНУ) программаар, статистик боловсруулалтыг GraphPad Prism 7 (GraphPad Software ХХК., АНУ) программаар боловсруулсан. Тархины долгионы зураглал (brain waves), тархины идэвхжилийн маппинг зураглалыг (brain maps, topoplots) ERPlab программыг ашиглан, график зурагнуудыг GraphPad Prism 7 программыг ашиглан боловсруулав.<br><br><em><strong>Судалгааны урьдчилсан үр дүнгээс танилцуулахад:</strong><br></em><br>Билингвализмын судалгаанд өндөр ач холбогдол бүхий эерэг болон сөрөг долгионуудын хамгийн хүчтэй амплитуд бүхий пикүүдийг (ELAN, P300, N400 ба P600 г.м.) голлон судалсан. Эдгээрээс:<br><br>ELAN пик нь тархинд синтаксисийн (өгүүлбэр зүй гэдэг уламжлалт ойлголтоос ялгаатай) бүтэц болон хэлзүйн мэдээлэл боловсруулахад;<br>Р600 нь синтаксисийн алдааг таних, семантик ойд;<br>N400 пик нь үг, өгүүлбэрийн семантик болон синтаксисийг таних болон ойлгох үйл явцтай холбоотой илэрдэг пик долгионууд юм.<br>Бүх насны бүлгүүдийг (3-21 нас) нэгтгэн тархины долгионы ерөнхий зураглалыг монолингваль бүлгээр жишээ болгон харуулбал (Зураг 2):</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-size="650,194.80568011958" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 2. 3-21 насны монолингваль бүлэг. Толгойн 21 байршлаар харуулсан зураглал. Цэнхэр өнгөөр синтаксисийн хувьд зөв, улаан өнгөөр синтаксисийн алдаатай өгүүлбэрүүдийн үед илрэх долгионы дунджийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><em><br></em><br>Тархины маппинг зураглалаар духны хэсэгт ELAN гэдэг сөрөг пикийн илрэл нь 3-21 насны нийт моно- ба билингваль оролцогчдын хооронд ихээхэн ялгаатай байв (Зураг 3). Монолингваль хүүхдүүдэд ELAN нь үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) бусад наснаас 3-аас 6 дахин хүчтэй илэрсэн. Харин билингваль 3-6 настай хүүхдүүдэд ELAN бараг илрээгүй ба 6-аас дээш насанд дээрх ялгаа байхгүй байлаа (Зураг 4).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-size="650,229.09433962264" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 3. Бүх насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршилаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-size="650,265.95744680851" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 4. 3-6 насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршлаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Туршилтаас үзэхэд синтаксисийн алдааг боловсруулах үед тархины идэвхжил монолингваль хүүхдүүдэд бага насанд хамгийн өндөр байхад билингваль хүүхдүүдэд бага байгаа нь 3-6 насны билингваль хүүхдүүд өгүүлбэрийн бүтэц болон хэл зүйн мэдээллийг илүү сайн боловсруулж чаддагийг харуулна. Энэ нь билингвализмын давуу тал бага насанд илүү тод илэрдгийн нэг үзүүлэлт болно (Зураг 5).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-size="650,508.2171314741" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 5. Толгойн дөрвөн байршлаар (А-Г) ELAN долгионы хүчийг амплитуудаар харуулсан байдал. А. духны зүүн хэсэг буюу F7 байршил. Б. духны баруун урд хэсэг буюу FР2 байршил. В. духны баруун дээд хэсэг буюу F4 байршил. Г. духны баруун хэсэг буюу F8 байршил. Ногоон баганууд монолингваль, ягаан баганууд билингваль бүлгүүдийг харуулсан. Статистик боловсруулалтыг Стюдентын t-тест ба ANOVA (analysis of variance) аргуудаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; **p<0.005; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br>Бид ELAN-аас гадна, N400, P600 ба бусад пикүүдийн илрэлийг насны ангиллаар авч үзсэн төдийгүй, мөн билингваль хүүхдүүд гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас, гадаад хэлийг хэрэглэсэн нийт хугацаа, мөн гадаад хэлний төрөл (Англи, Орос) ба хүүхдүүдийн хүйсээр ялган судалсан. Үр дүнг нэгтгэн үзвэл монолингваль болон билингваль бүлгүүдийн хооронд хүйс, хоёр дахь хэлийг хэрэглэсэн хугацаа, төрөл зэргээс хамаарсан ялгаа гараагүй. Насны бүлгээр ангилж үзэхэд оролцогсодын одоогийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн наснаас хамаарсан ялгаа мэдэгдэхүйц илэрч байсан. Тухайлбал, оролцогчийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас бага байх тусам билингваль хүүхдүүдийн синтаксисийн алдааг таних чадварт эергээр нөлөөлдөг нь онцлог юм (Зураг 6).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-size="650,519.49069539667" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 6. Пик долгионуудын илрэх байдал гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насаар. Долгионы хүчийг амплитуудаар (микровольтоор) харуулсан байдал. А. ELAN. Б. Р300. В. N400. Г. Р600 пикүүд. X тэнхлэг дээр гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насыг харуулсан, үүнээс «no L2» багана нь гадаад хэл эзэмшээгүй буюу монолингваль бүлгийг илэрхийлнэ. Y тэнхлэгт синтаксисийн алдааны үед илрэх долгион ба зѳв синтаксисийн үед илрэх долгионы хүчний зөрүүг микровольтоор харуулав. Статистик боловсруулалтыг ANOVA (analysis of variance) аргаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong>Үр дүнг нэгтгэн үзвэл:<br></strong><br>1. ELAN пикийн хувьд синтаксын алдааг таних чадвар нь хүүхдийн нас ба анх гадаад хэлийг эзэмшиж эхэлсэн наснаас хамаарч байгаагаас гадна монолингваль хүүхдүүд нь билингвалийг бодвол тархины ELAN хүчийг (ELAN power) илүү ихээр зарцуулж байна. Энэ ялгаа нь 3-6 насанд хамгийн тод харагдах ба анх гадаад хэлийг 0-3 насандаа хэрэглэж эхэлсэн хүүхдүүдийн хувьд хүчтэй илэрч байна.<br><br>2. N400 пикийн хувьд 3-6 насны монолингваль хүүхдүүдийн тархины хоёр талд хоёуланд нь (left and right Brocka’s areas) N400 ихээр ялгарч байхад, 12-15 насандаа зѳвхѳн баруун талдаа (right angular gyrus) ялгарч байсан.Үйлдлийн ѳмнѳх хѳгжлийн насанд (preoperational) тархины хоёр тал идэвхижиж байхад, арай хожуу, хийсвэр үйлдлийн шатанд (formal operational) зѳвхѳн баруун талдаа идэвхжиж байна. Харин билингваль хүүхдүүдийн хувьд бага насанд энэ идэвхжил байхгүй байгаа нь тэдний хувьд тархин дахь хэл ярианы мэдээллийн боловсруулуулалт N400 хүчийг зарцуулалгүйгээр, арай хялбар явагдаж байгааг харуулж байна.<br><br>3. P600 пикийн хувьд монолингваль хүүхдүүдэд 3-6 насанд Р600 идэвхжил их байсан. Тархины нэлээд олон байршилд илэрсэн энэ онцлог нь хэл ярианы мэдээллийг боловсруулахад үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) монолингваль хүүхдүүдэд тархийг өргөн хүрээгээр хамарсан их хэмжээний Р600 хүч (P600 power) шаардлагатай болдогийг харуулж байна. Харин билингваль хүүхдүүдэд энэ хүч тѳдийлѳн зарцуулагдаагүй нь монолингваль бүлгээс ялгаатай юм.<br><br><strong>Туршилт судалгааны үр дүнд үндэслэн хийх зарим дүгнэлт:<br></strong><br><span class="twittersharelink">Судалгаанаас үзэхэд эх хэлний зэрэгцээ гадаад хэлээр харилцдаг байх нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг байна.</span><br><br>Бага наснаас гадаад хэл эзэмшиж байгаа хүүхдүүдийн хувьд сэтгэхүйн хөгжлийнхөө сенсоримотор (sensorimotor) болон үйлдлийн өмнөх (preoperational) насанд хэлний сэтгэлгээ нь хурдацтай хөгжиж байгаа нь судалгаанаас тодорхой байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Өндөр хөгжилтэй орнуудад хийсэн энэ төрлийн судалгаанаас үзэхэд хүүхэд багаасаа хос хэлээр харилцах чадвартай байх нь цаашид хүний аналитик, бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх, нас ахих тутам алцхаймерийн өвчинд өртөх эрсдэлийг бууруулдаг байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Хэл шинжлэл, тархи судлал, сэтгэл судлалын солбилцол дээр математик загварчлалыг хэрэглэн хэрэгжүүлэх ийм төрлийн судалгаа нь боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт практик ач холбогдолтой юм. Монголд энэ чиглэлийн судалгааг өргөжүүлэх нь хүүхдийн хэл ярианы доголдлыг, улмаар тархины гэмтлийг оношлоход үр дүнгээ өгнө. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн хөгжилтэй орнуудад шинжлэх ухааны салбаруудын зааг дээрх ийм судалгаа нь квантын тархины судалгааны нэн ирээдүйтэй чиглэл болж хиймэл оюун бүтээхэд үр дүнг нь хэрэглэж байна.<br>ХИС-ийн эрдэмтэд манай оронд шинжлэх ухааны энэхүү шинэлэг хандлагыг хөгжүүлэх чиглэлээр ШУА-ийн судлаачидтай хамтран ажиллаж байна.</p><p style="text-align: justify;"><em>Б.Чулуундорж, Академич (ХИС)<br><br>Ч.Дэлгэрцэцэг, Ph.D. (ХИС)<br><br>Д.Нямсүрэн, Магистр (ХИС)</em></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/гадаад хэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">гадаад хэл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/судалгаа" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">судалгаа</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai"></div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
Д.Сумъяа: Англи хэлийг анхан шатнаас нь амжилттай суръя гэвэл дөрөвхөн сар зорилготойгоор унш </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
06 сарын 20, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
Шарталтын тархинд үзүүлэх нөлөөг судалжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
08 сарын 05, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
Олон улсын судалгаанд хөл хориог ихэвчлэн 55% бууруулна гэж үзжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 04, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
Судалгаагаар сурах бичиг дээр эрх мэдэлтэй хүний дүрийг эрэгтэй хүнээр дүрсэлдэг нь батлагджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
10 сарын 22, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
<img src="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
Боловсролтой, хөрөнгө чинээтэй болох тусам шашинд итгэх нь багасдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Анхилам </a> ・
08 сарын 13, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nrby";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<meta name="keywords"
content="гадаад хэл, судалгаа" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:title"
content="СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">10 сарын 20, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3f906aab4ce93a86a5f156cf87730fd9.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"><a href="https://www.humanities.edu.mn/" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн</a> Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.<br><br>БСШУСЯ-ны захиалгаар хийгдсэн энэ судалгаа нь бага наснаас төрөлх хэлнээс гадна гадаад хэл эзэмших нь хүүхдийн хэлний болон дүрсэн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг болохыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлоход ач холбогдолтой юм.<br><strong><br></strong><em><strong>Судалгаанд оролцогчид ба туршилтын талаар:</strong><br></em><br>Туршилт судалгаанд зөвхөн монгол хэлээр харилцдаг (монолингваль) 140 оролцогч, монгол болон гадаад хэлээр харилцдаг (билингваль) 123 нийт 3-21 насны 263 Монгол оролцогчид хамрагдсан. Судалгаанд оролцох шалгууруудыг хангасан эрүүл оролцогчдыг нэрт эрдэмтэн Жан Пиажетийн сэтгэхүйн хөгжлийн үе шатуудыг харгалзан насны бүлгээр ангилан авч үзсэн. Туршилтыг үг таних, метафор буюу шууд бус утга таних, семантикийн алдаа, синтаксын алдааг таних, сэтгэхүйн уян хатан чанарын, сэтгэхүйн хянах чадварын, үйлдлийн болон семантик ойг судлах чиглэлээр хийсэн.<br><strong><em><br></em></strong><em><strong><em>Судалгааны багаж, хэрэглэгдэхүүн, үр дүнгийн анализын талаар:<br></em></strong></em><br>Тархи судлалын лабораторийн дуу чимээг хязгаарласан тусгай өрөөнд тархины цахилгаан бичлэгийн дижитал багаж болох WEEG32 (Laxta ХХК., БНСУ) ба “электро-кэп” электродуудыг (Electro-cap ХХК, АНУ) ашиглан тархины бичлэгийг толгойн 21 байршлуудаар хэмжсэн (Зураг 1).<br><br><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-size="650,269.32075471698" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/86c1bec3d4b437b8109d7f4c6d881e55.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 1. Толгой дээрх тархины долгионыг хэмжсэн байршлууд (Олон Улсын стандартын 10-20-тын систем). Толгойг дээрээс харуулсан схем зураг.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;">Тархины долгионыг оролцогчийн биеэс ялгарах бусад тархинд хамааралгүй долгионуудаас ялган “цэвэрлэх” зорилгоор Matlab (Mathworks ХХК., АНУ) ба EEGlab toolbox (Institute of Computational Neuroscience, University of California in San Diego., АНУ) программуудыг хэрэглэсэн. Ялгаж авсан “цэвэр” тархины долгионы цаашдын анализыг ERPlab (Center for Brain and Mind, University of California in Davis, АНУ) программаар, статистик боловсруулалтыг GraphPad Prism 7 (GraphPad Software ХХК., АНУ) программаар боловсруулсан. Тархины долгионы зураглал (brain waves), тархины идэвхжилийн маппинг зураглалыг (brain maps, topoplots) ERPlab программыг ашиглан, график зурагнуудыг GraphPad Prism 7 программыг ашиглан боловсруулав.<br><br><em><strong>Судалгааны урьдчилсан үр дүнгээс танилцуулахад:</strong><br></em><br>Билингвализмын судалгаанд өндөр ач холбогдол бүхий эерэг болон сөрөг долгионуудын хамгийн хүчтэй амплитуд бүхий пикүүдийг (ELAN, P300, N400 ба P600 г.м.) голлон судалсан. Эдгээрээс:<br><br>ELAN пик нь тархинд синтаксисийн (өгүүлбэр зүй гэдэг уламжлалт ойлголтоос ялгаатай) бүтэц болон хэлзүйн мэдээлэл боловсруулахад;<br>Р600 нь синтаксисийн алдааг таних, семантик ойд;<br>N400 пик нь үг, өгүүлбэрийн семантик болон синтаксисийг таних болон ойлгох үйл явцтай холбоотой илэрдэг пик долгионууд юм.<br>Бүх насны бүлгүүдийг (3-21 нас) нэгтгэн тархины долгионы ерөнхий зураглалыг монолингваль бүлгээр жишээ болгон харуулбал (Зураг 2):</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-size="650,194.80568011958" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ce49a45f31945faf1135a1a18bde8986.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 2. 3-21 насны монолингваль бүлэг. Толгойн 21 байршлаар харуулсан зураглал. Цэнхэр өнгөөр синтаксисийн хувьд зөв, улаан өнгөөр синтаксисийн алдаатай өгүүлбэрүүдийн үед илрэх долгионы дунджийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><em><br></em><br>Тархины маппинг зураглалаар духны хэсэгт ELAN гэдэг сөрөг пикийн илрэл нь 3-21 насны нийт моно- ба билингваль оролцогчдын хооронд ихээхэн ялгаатай байв (Зураг 3). Монолингваль хүүхдүүдэд ELAN нь үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) бусад наснаас 3-аас 6 дахин хүчтэй илэрсэн. Харин билингваль 3-6 настай хүүхдүүдэд ELAN бараг илрээгүй ба 6-аас дээш насанд дээрх ялгаа байхгүй байлаа (Зураг 4).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-size="650,229.09433962264" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fe0b4aae7cf70da0312f451b810e59b7.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 3. Бүх насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршилаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-size="650,265.95744680851" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/8754b5f435f177a2a0addddefb712241.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 4. 3-6 насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршлаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Туршилтаас үзэхэд синтаксисийн алдааг боловсруулах үед тархины идэвхжил монолингваль хүүхдүүдэд бага насанд хамгийн өндөр байхад билингваль хүүхдүүдэд бага байгаа нь 3-6 насны билингваль хүүхдүүд өгүүлбэрийн бүтэц болон хэл зүйн мэдээллийг илүү сайн боловсруулж чаддагийг харуулна. Энэ нь билингвализмын давуу тал бага насанд илүү тод илэрдгийн нэг үзүүлэлт болно (Зураг 5).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-size="650,508.2171314741" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/59118daade22fae8597135929b3223a2.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 5. Толгойн дөрвөн байршлаар (А-Г) ELAN долгионы хүчийг амплитуудаар харуулсан байдал. А. духны зүүн хэсэг буюу F7 байршил. Б. духны баруун урд хэсэг буюу FР2 байршил. В. духны баруун дээд хэсэг буюу F4 байршил. Г. духны баруун хэсэг буюу F8 байршил. Ногоон баганууд монолингваль, ягаан баганууд билингваль бүлгүүдийг харуулсан. Статистик боловсруулалтыг Стюдентын t-тест ба ANOVA (analysis of variance) аргуудаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; **p<0.005; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br>Бид ELAN-аас гадна, N400, P600 ба бусад пикүүдийн илрэлийг насны ангиллаар авч үзсэн төдийгүй, мөн билингваль хүүхдүүд гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас, гадаад хэлийг хэрэглэсэн нийт хугацаа, мөн гадаад хэлний төрөл (Англи, Орос) ба хүүхдүүдийн хүйсээр ялган судалсан. Үр дүнг нэгтгэн үзвэл монолингваль болон билингваль бүлгүүдийн хооронд хүйс, хоёр дахь хэлийг хэрэглэсэн хугацаа, төрөл зэргээс хамаарсан ялгаа гараагүй. Насны бүлгээр ангилж үзэхэд оролцогсодын одоогийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн наснаас хамаарсан ялгаа мэдэгдэхүйц илэрч байсан. Тухайлбал, оролцогчийн нас ба гадаад хэлийг сурч эхэлсэн нас бага байх тусам билингваль хүүхдүүдийн синтаксисийн алдааг таних чадварт эергээр нөлөөлдөг нь онцлог юм (Зураг 6).</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-size="650,519.49069539667" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/aa2226bdd88005fcacdef9989256236b.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зураг 6. Пик долгионуудын илрэх байдал гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насаар. Долгионы хүчийг амплитуудаар (микровольтоор) харуулсан байдал. А. ELAN. Б. Р300. В. N400. Г. Р600 пикүүд. X тэнхлэг дээр гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насыг харуулсан, үүнээс «no L2» багана нь гадаад хэл эзэмшээгүй буюу монолингваль бүлгийг илэрхийлнэ. Y тэнхлэгт синтаксисийн алдааны үед илрэх долгион ба зѳв синтаксисийн үед илрэх долгионы хүчний зөрүүг микровольтоор харуулав. Статистик боловсруулалтыг ANOVA (analysis of variance) аргаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; ***p<0.001.</span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong>Үр дүнг нэгтгэн үзвэл:<br></strong><br>1. ELAN пикийн хувьд синтаксын алдааг таних чадвар нь хүүхдийн нас ба анх гадаад хэлийг эзэмшиж эхэлсэн наснаас хамаарч байгаагаас гадна монолингваль хүүхдүүд нь билингвалийг бодвол тархины ELAN хүчийг (ELAN power) илүү ихээр зарцуулж байна. Энэ ялгаа нь 3-6 насанд хамгийн тод харагдах ба анх гадаад хэлийг 0-3 насандаа хэрэглэж эхэлсэн хүүхдүүдийн хувьд хүчтэй илэрч байна.<br><br>2. N400 пикийн хувьд 3-6 насны монолингваль хүүхдүүдийн тархины хоёр талд хоёуланд нь (left and right Brocka’s areas) N400 ихээр ялгарч байхад, 12-15 насандаа зѳвхѳн баруун талдаа (right angular gyrus) ялгарч байсан.Үйлдлийн ѳмнѳх хѳгжлийн насанд (preoperational) тархины хоёр тал идэвхижиж байхад, арай хожуу, хийсвэр үйлдлийн шатанд (formal operational) зѳвхѳн баруун талдаа идэвхжиж байна. Харин билингваль хүүхдүүдийн хувьд бага насанд энэ идэвхжил байхгүй байгаа нь тэдний хувьд тархин дахь хэл ярианы мэдээллийн боловсруулуулалт N400 хүчийг зарцуулалгүйгээр, арай хялбар явагдаж байгааг харуулж байна.<br><br>3. P600 пикийн хувьд монолингваль хүүхдүүдэд 3-6 насанд Р600 идэвхжил их байсан. Тархины нэлээд олон байршилд илэрсэн энэ онцлог нь хэл ярианы мэдээллийг боловсруулахад үйлдлийн өмнөх шатанд (preoperational stage) монолингваль хүүхдүүдэд тархийг өргөн хүрээгээр хамарсан их хэмжээний Р600 хүч (P600 power) шаардлагатай болдогийг харуулж байна. Харин билингваль хүүхдүүдэд энэ хүч тѳдийлѳн зарцуулагдаагүй нь монолингваль бүлгээс ялгаатай юм.<br><br><strong>Туршилт судалгааны үр дүнд үндэслэн хийх зарим дүгнэлт:<br></strong><br><span class="twittersharelink">Судалгаанаас үзэхэд эх хэлний зэрэгцээ гадаад хэлээр харилцдаг байх нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд эергээр нөлөөлдөг байна.</span><br><br>Бага наснаас гадаад хэл эзэмшиж байгаа хүүхдүүдийн хувьд сэтгэхүйн хөгжлийнхөө сенсоримотор (sensorimotor) болон үйлдлийн өмнөх (preoperational) насанд хэлний сэтгэлгээ нь хурдацтай хөгжиж байгаа нь судалгаанаас тодорхой байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Өндөр хөгжилтэй орнуудад хийсэн энэ төрлийн судалгаанаас үзэхэд хүүхэд багаасаа хос хэлээр харилцах чадвартай байх нь цаашид хүний аналитик, бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх, нас ахих тутам алцхаймерийн өвчинд өртөх эрсдэлийг бууруулдаг байна.</p><p style="text-align: justify;"><br>Хэл шинжлэл, тархи судлал, сэтгэл судлалын солбилцол дээр математик загварчлалыг хэрэглэн хэрэгжүүлэх ийм төрлийн судалгаа нь боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт практик ач холбогдолтой юм. Монголд энэ чиглэлийн судалгааг өргөжүүлэх нь хүүхдийн хэл ярианы доголдлыг, улмаар тархины гэмтлийг оношлоход үр дүнгээ өгнө. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн хөгжилтэй орнуудад шинжлэх ухааны салбаруудын зааг дээрх ийм судалгаа нь квантын тархины судалгааны нэн ирээдүйтэй чиглэл болж хиймэл оюун бүтээхэд үр дүнг нь хэрэглэж байна.<br>ХИС-ийн эрдэмтэд манай оронд шинжлэх ухааны энэхүү шинэлэг хандлагыг хөгжүүлэх чиглэлээр ШУА-ийн судлаачидтай хамтран ажиллаж байна.</p><p style="text-align: justify;"><em>Б.Чулуундорж, Академич (ХИС)<br><br>Ч.Дэлгэрцэцэг, Ph.D. (ХИС)<br><br>Д.Нямсүрэн, Магистр (ХИС)</em></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/гадаад хэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">гадаад хэл</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/судалгаа" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">судалгаа</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai&text=СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-gadaad-khel-ezemshikh-ni-mongol-khuukhdiin-setgekhuin-khugjild-nuluulukh-tukhai"></div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/f0e3763965471c3c3fb130763f3a3af2.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/dsumiyaa-angli-kheliig-ankhan">
Д.Сумъяа: Англи хэлийг анхан шатнаас нь амжилттай суръя гэвэл дөрөвхөн сар зорилготойгоор унш </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
06 сарын 20, 2023 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/a70b7b2d43e4ff04efa925b378461e5c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shartaltiin-tarkhind-uzuulekh-nuluug-sudaljee-197007">
Шарталтын тархинд үзүүлэх нөлөөг судалжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
08 сарын 05, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/e731bbdba81dbd342e093101cd91043f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/olon-ulsiin-sudalgaand-khul-khoriog-ikhewchlen-55-buuruulna-gej-uzjee">
Олон улсын судалгаанд хөл хориог ихэвчлэн 55% бууруулна гэж үзжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
12 сарын 04, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/12cc4decc3cabee850178bb842861720.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaagaar-surakh-bichig-deer-erkh-medeltei-khunii-duriig-eregtei-khuneer-durseldeg-ni-batlagdjee">
Судалгаагаар сурах бичиг дээр эрх мэдэлтэй хүний дүрийг эрэгтэй хүнээр дүрсэлдэг нь батлагджээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
10 сарын 22, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
<img src="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/83035324-badd-4572-80d3-ee2dea89b12d/fc70c608a75b69627cf7ae1cc10ad5d1.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/burkhanii-oroltsooguigeer-yos-surtakhuunlag-khun-baikh-ni-tanii-khetewchtei-kholbootoi-yuu">
Боловсролтой, хөрөнгө чинээтэй болох тусам шашинд итгэх нь багасдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Анхилам </a> ・
08 сарын 13, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nrby";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'd87188dab5fca3a631e7159f324403404371e77b2d663de83e51865348a0f9c1c0408b9023c7f49b286b8a2a0227d7ce8872a9e7d58cd36727ed932aae590735',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.NDJmOTRiZmI5NDE4NGJmZDM2MmRlNmY3MWU0YmMxZmJiOTgzODIzNjQyMzAzYjJkMGJmNGQzYzRkN2E1ODliNZfyqz8/oW+FD2VgaCaSFLXm5yGQC3PUhxfhCsc+rhhh',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779107291',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.OThhZDliMTdlMjIzOWFiYjliMDAxOTQ5NjVhZjA4MThiZGRhNWRlZDY3ZDk4MjljYzk3YjQxMDhlNjMyNTU0NmhUg2d7bJbalAvNhFFn5KDTMcnrEudDK+wCQU5SKmEBmpiYexvvz8tKCo+f3CWUZIR+IOe7YXlzofsQQxDXB7E=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779107291',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'd87188dab5fca3a631e7159f324403404371e77b2d663de83e51865348a0f9c1c0408b9023c7f49b286b8a2a0227d7ce8872a9e7d58cd36727ed932aae590735'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.NDJmOTRiZmI5NDE4NGJmZDM2MmRlNmY3MWU0YmMxZmJiOTgzODIzNjQyMzAzYjJkMGJmNGQzYzRkN2E1ODliNZfyqz8/oW+FD2VgaCaSFLXm5yGQC3PUhxfhCsc+rhhh'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779107291'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.OThhZDliMTdlMjIzOWFiYjliMDAxOTQ5NjVhZjA4MThiZGRhNWRlZDY3ZDk4MjljYzk3YjQxMDhlNjMyNTU0NmhUg2d7bJbalAvNhFFn5KDTMcnrEudDK+wCQU5SKmEBmpiYexvvz8tKCo+f3CWUZIR+IOe7YXlzofsQQxDXB7E='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779107291'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай | Peak News
СУДАЛГАА: Гадаад хэл эзэмших нь Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх тухай
Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургуулийн Тархи судлалын лабораториос хос хэл эзэмших явдал нь (билингвализм) Монгол хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжилд нөлөөлөх байдлыг судлах төслийг хэрэгжүүлсэн.Судалгаанд оролцогчид ба туршилтын талаар: Судалгааны багаж, хэрэглэгдэхүүн, үр дүнгийн анализын талаар: Зураг 1. Толгой дээрх тархины долгионыг хэмжсэн байршлууд (Олон Улсын стандартын 10-20-тын систем). Толгойг дээрээс харуулсан схем зураг.
Тархины долгионыг оролцогчийн биеэс ялгарах бусад тархинд хамааралгүй долгионуудаас ялган “цэвэрлэх” зорилгоор Matlab (Mathworks ХХК., АНУ) ба EEGlab toolbox (Institute of Computational Neuroscience, University of California in San Diego., АНУ) программуудыг хэрэглэсэн. Ялгаж авсан “цэвэр” тархины долгионы цаашдын анализыг ERPlab (Center for Brain and Mind, University of California in Davis, АНУ) программаар, статистик боловсруулалтыг GraphPad Prism 7 (GraphPad Software ХХК., АНУ) программаар боловсруулсан. Тархины долгионы зураглал (brain waves), тархины идэвхжилийн маппинг зураглалыг (brain maps, topoplots) ERPlab программыг ашиглан, график зурагнуудыг GraphPad Prism 7 программыг ашиглан боловсруулав.Судалгааны урьдчилсан үр дүнгээс танилцуулахад:
Зураг 2. 3-21 насны монолингваль бүлэг. Толгойн 21 байршлаар харуулсан зураглал. Цэнхэр өнгөөр синтаксисийн хувьд зөв, улаан өнгөөр синтаксисийн алдаатай өгүүлбэрүүдийн үед илрэх долгионы дунджийг харуулсан.
Зураг 3. Бүх насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршилаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.
Зураг 4. 3-6 насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршлаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.
Туршилтаас үзэхэд синтаксисийн алдааг боловсруулах үед тархины идэвхжил монолингваль хүүхдүүдэд бага насанд хамгийн өндөр байхад билингваль хүүхдүүдэд бага байгаа нь 3-6 насны билингваль хүүхдүүд өгүүлбэрийн бүтэц болон хэл зүйн мэдээллийг илүү сайн боловсруулж чаддагийг харуулна. Энэ нь билингвализмын давуу тал бага насанд илүү тод илэрдгийн нэг үзүүлэлт болно (Зураг 5).
Зураг 5. Толгойн дөрвөн байршлаар (А-Г) ELAN долгионы хүчийг амплитуудаар харуулсан байдал. А. духны зүүн хэсэг буюу F7 байршил. Б. духны баруун урд хэсэг буюу FР2 байршил. В. духны баруун дээд хэсэг буюу F4 байршил. Г. духны баруун хэсэг буюу F8 байршил. Ногоон баганууд монолингваль, ягаан баганууд билингваль бүлгүүдийг харуулсан. Статистик боловсруулалтыг Стюдентын t-тест ба ANOVA (analysis of variance) аргуудаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; **p<0.005; ***p<0.001.
Зураг 6. Пик долгионуудын илрэх байдал гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насаар. Долгионы хүчийг амплитуудаар (микровольтоор) харуулсан байдал. А. ELAN. Б. Р300. В. N400. Г. Р600 пикүүд. X тэнхлэг дээр гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насыг харуулсан, үүнээс «no L2» багана нь гадаад хэл эзэмшээгүй буюу монолингваль бүлгийг илэрхийлнэ. Y тэнхлэгт синтаксисийн алдааны үед илрэх долгион ба зѳв синтаксисийн үед илрэх долгионы хүчний зөрүүг микровольтоор харуулав. Статистик боловсруулалтыг ANOVA (analysis of variance) аргаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; ***p<0.001.
Үр дүнг нэгтгэн үзвэл: Туршилт судалгааны үр дүнд үндэслэн хийх зарим дүгнэлт:
Дэлхийн хөгжилтэй орнуудад шинжлэх ухааны салбаруудын зааг дээрх ийм судалгаа нь квантын тархины судалгааны нэн ирээдүйтэй чиглэл болж хиймэл оюун бүтээхэд үр дүнг нь хэрэглэж байна.
Б.Чулуундорж, Академич (ХИС)
Х.Оргил
Зураг 1. Толгой дээрх тархины долгионыг хэмжсэн байршлууд (Олон Улсын стандартын 10-20-тын систем). Толгойг дээрээс харуулсан схем зураг.
Зураг 2. 3-21 насны монолингваль бүлэг. Толгойн 21 байршлаар харуулсан зураглал. Цэнхэр өнгөөр синтаксисийн хувьд зөв, улаан өнгөөр синтаксисийн алдаатай өгүүлбэрүүдийн үед илрэх долгионы дунджийг харуулсан.
Зураг 3. Бүх насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршилаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.
Зураг 4. 3-6 насныханд ELAN долгионы илрэх байдал толгойн байршлаар. А. Монолингваль, Б. Билингваль хүүхдүүдэд. Хөх өнгөөр ELAN буюу сөрөг пикийг харуулсан.
Зураг 5. Толгойн дөрвөн байршлаар (А-Г) ELAN долгионы хүчийг амплитуудаар харуулсан байдал. А. духны зүүн хэсэг буюу F7 байршил. Б. духны баруун урд хэсэг буюу FР2 байршил. В. духны баруун дээд хэсэг буюу F4 байршил. Г. духны баруун хэсэг буюу F8 байршил. Ногоон баганууд монолингваль, ягаан баганууд билингваль бүлгүүдийг харуулсан. Статистик боловсруулалтыг Стюдентын t-тест ба ANOVA (analysis of variance) аргуудаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; **p<0.005; ***p<0.001.
Зураг 6. Пик долгионуудын илрэх байдал гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насаар. Долгионы хүчийг амплитуудаар (микровольтоор) харуулсан байдал. А. ELAN. Б. Р300. В. N400. Г. Р600 пикүүд. X тэнхлэг дээр гадаад хэлийг сурч эхэлсэн насыг харуулсан, үүнээс «no L2» багана нь гадаад хэл эзэмшээгүй буюу монолингваль бүлгийг илэрхийлнэ. Y тэнхлэгт синтаксисийн алдааны үед илрэх долгион ба зѳв синтаксисийн үед илрэх долгионы хүчний зөрүүг микровольтоор харуулав. Статистик боловсруулалтыг ANOVA (analysis of variance) аргаар GraphPad Prism 7 программыг ашиглан хийсэн. *p<0.05; ***p<0.001.
