Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<meta name="keywords"
content="сансар, сансар судлал, тэмүүлэл" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">02 сарын 10, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл” подкаст Монголын хиймэл дагуулын инженерчлэлийн анхны багийн гишүүдтэй ярилцлаа. МУИС-ийн физикийн тэнхимийн дэд профессор, Монголын сансрын технологийн холбооны тэргүүн Д.Эрдэнэбаатар, МУИС-ийн Физикийн тэнхимийн ахлах багш, Монголын сансрын технологийн холбооны УЗ-ийн гишүүн, ерөнхий инженер, доктор Т.Төртогтох нарыг урилаа. Япон улсад сансрын технологийн инженерийн мэргэжил эзэмшсэн тэд хоёр дахь хиймэл дагуул болох "Тэмүүлэл" төсөл дээр ажиллаж байна.</p><p style="text-align: right;"><em>Зөвлөлт-Монголын сансрын хамтарсан нислэгийн 40 жилийн ойд зориулсан “Тэмүүлэл” подкастын эхний дугаар. </em></p><p style="text-align: right;"><em><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FVast.content%2Fvideos%2F231538455292480%2F&show_text=false&width=560" width="560" height="314" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no"></iframe></em><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Марс В төслийн санаачлагч УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшсэнтэй холбоотой юм болов уу “Ингэж нисэх юм гэнэ ээ” гээд 40 литрийн хорхогтой бидон нь тэсэрч дээш хөөрч байгаа хөгжилтэй гэхээсээ эмгэнэлтэй нь давамгайлсан зураг сошиалд түгсэн. </span></strong><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүмүүс ядуу амьдрал, эмзэг эдийн засгаа яая гэж байж бас сансарт нисэх гэнэ гэдэг байдлаар хандсан л даа. Үнэхээр бид сансрын технологи, түүний хэрэглээ, ер нь сансрын асуудлыг ахуй амьжиргаагаа шийдсэний дараа ярих ёстой юу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Өөр үзэх, ярих сэдэвгүй л юм байна даа гэж бид бодсон. Уг нь яг жинхэнэ бодитой юм яривал ярихаар юм их бий л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Та бүхэнд энэ мессеж ямар сэтгэгдэл төрүүлсэн бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Ер нь гунигтай. Инженерчлэл талаас нь харъя. Хошигновол 40 литрийн бидоныг пуужин болгоё гэвэл хөөрнө, сансар луу жаахан дөхнө. /инээв/ Гэхдээ сансарт гарахгүй л гэдэг санаа. Тэрнээс цаашаа ярих юмгүй гэсэн үг. Үнэнийг хэлэхэд энэ нь маш харамсмаар. Бусад улс орнууд, тухайлбал африкийн орнууд сансар, хиймэл дагуул ярьж байна. Олон нийтийг амруулж чадахгүй байгаа болохоос биш бид ч өөрсдөө хийгээд, хийснээ ярьдаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Бодит байдлаа маазрал хошигнолоор зүгээр л алга болгож байгаа юм шиг. Цаана нь ямар асуудал байна, бидэнд юу байна гэдгийг ул суурьтай ярилцаж байсан явдал цөөн. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл бидэнд сансрын технологийг хөгжүүлэх, энэ салбарын хөгжилд оролцох бодитой ямар боломж байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Технологи талаас нь яривал бидэнд маш их боломж байна. Ер нь аль ч цаг үед, хөгжиж буй нийгэмд аль нэг технологийг барьж аваад суралцаад, эзэмшээд, хэрэглээд, оролцоод явах бүрэн боломжтой. Түүний суурь нь бидэнд байх ёстой. Суурь гэдэг нь суурь шинжлэх ухаан, бизнес-аж үйлдвэрийн хөгжил юм. <span class="twittersharelink">Эдгээр сэтгэлгээний болон боловсролын суурь тавигдсан нөхцөлд шинэчлэгдэж байгаа технологийг бариад л авна. </span>Жишээ нь, Nokia гар утсыг дэлхий нийтээрээ барьдаг, хэзээ ч дийлдэхгүй юм шиг байсан цаг хугацаа саяхан. </p><p class="fr-text-bordered" style="text-align: justify;">Хятад, Өмнөд Солонгос улсыг гар утас хийнэ гэж хэдэн жилийн өмнө хэн ч тааварлаж байсангүй. Гэтэл эдгээр улсад суурь нь байсан учраас технологийг нь эзэмшээд өнөөдөр дэлхийд тэргүүлж байна. Яг үүн шиг <span class="twittersharelink">хөгжиж, шинэчлэгдэж байгаа сансрын технологийг сурч эзэмшиж, дэлхийд тоглогч байх боломжтой гэсэн итгэл үнэмшил бидэнд байгаа</span> учир өнөөдрийг хүртэл итгэл үнэмшлээрээ явж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-size="650,432.9" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Д.Эрдэнэбаатар<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(44, 130, 201);">- Тухайлбал өнөөдөр алслагдсан газрын малчинд, хотын захын Дондогт сансрын технологи ямар хэрэгтэй юм бэ гэж асуувал? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Аливаа технологи хүн төрөлхтний амьдралын хэв маягийг өөрчилж, хүндрэл бэрхшээлтэй зүйлүүдийг хялбаршуулж байдаг. Жишээ нь, малдаа явсан хүн сураггүй болсон байна гэж бодъё. Тухайн хүнийг эрэн хайхад их цаг хугацаа, хүн хүч зарцуулна. Хэрвээ <span class="twittersharelink">тухайн малчин цаг агаарын нөхцөл байдал амаргүй байгааг мэдээд, биедээ хиймэл дагуулаас олж мэдэх ямар нэгэн биет авч явсан бол тухай хүнийг олоход ядах юмгүй. </span></p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">энгийн механик аргаар 24 цаг зарцуулж, олон машин техник, олон хүн оролцох бол хиймэл дагуулын тусламжтай хэд дахин бага хугацаа, зардлаар зорилгоо биелүүлнэ</span> гэсэн үг. Бид өдөр тутамдаа аюулгүй аж төрөхөд сансрын технологи чухал үүрэгтэй. Тиймээс ч манай улс аль хэдийн сансрын технологийн хэрэглэгч болсон. Жишээ нь, Google maps, GPS–ийг олон хүн ашигладаг. Бидний гар утсанд технологийн олон шийдэл бий.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансрын технологийг онцгой байдал, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал гээд олон салбарт бүтээлчээр ашиглаж болно. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Өнөөгийн гар утас, харилцаа холбоо, интернетийг сансрын технологигүйгээр төсөөлөх боломжгүй. Мөн агаараас авч байгаа бүх зураг сансрын технологитой холбогдоно. Бид цаг агаарынхаа мэдээг сансрын технологийн тусламжтай авч байна. Манай онцгой байдлын салбарынхан гадаадын хиймэл дагуулын мэдээлэл дээр үндэслэн ой хээрийн түймрийн мэдээллийг олж мэддэг гэх мэт. Алслагдсан газрынхан сансрын хиймэл дагуул ашиглан холбоо барих, мэдээлэл дамжуулах боломжтой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бид ямар үнэ өртгөөр эдгээр боломжийг ашиглаж байгаа бол. Энэ талаар судалж байв уу?</span> </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Зургийг үнэ төлбөргүй авах боломжтой. Гэхдээ нягтаршил муутай, хэт холоос авсныг үнэгүй ашиглана. Цаг хугацааны хувьд яг одооны зургийг авах боломж хязгаарлагдмал. Харин мөнгөө төлсөн тохиолдолд нягтаршил сайтай, ойроос авсан, яг одоо цаг дээрх зургуудыг авч болно. Харилцаа холбооны тухайд түрээсээр ашигладаг учраас тодорхой хэмжээний мөнгө төлж таарна. </p><p style="text-align: justify;">ТВ-ийн дүрс дамжуулдаг компаниудын тухайд DDISH, Mongolsat-ыг байгуулсан залуучууд сансар тэнгэрийн юм яриад яах вэ, өөр зүйл хийе гээд энэ ажлыг барьж аваагүй, эрхлээгүй байсан бол бид өнөөдөр тв-ийн олон суваг үзэхгүй сууж байх магадлалтай. Тиймээс <span class="twittersharelink">боломж харагдаж байгаа бол түүнийг ашиглах, бүдэг бадаг байгаа бол шинжлэх ухаанчаар хандаж тодруулах хэрэгтэй. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Ойрын ирээдүйд энэ хэрэглээ яаж нэмэгдэх бол? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Манай улсад хараахан өргөн ашиглаагүй ч ногоон ургамал, хөдөө аж ахуйн салбарт хиймэл дагуулын мэдээллийг асар их ашиглаж байна. Тухайлбал, <span class="twittersharelink">газар тариалангийн компани талбайнхаа аль хэсгийг нь усалж, аль хэсгийг нь бордох вэ гэдгээ сансрын зургаар амархан мэдэх боломжтой.</span> Цаашлаад ямар хэмжээний ургац авах вэ гэдгээ ч урьдчилан тооцоход хялбар болсон. Манайд ганц нэг компани ашиглаж эхэлсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ингэж<span class="twittersharelink"> технологийн дэвшил ашигласан компани уламжлалт арга, үйл ажиллагаатай компаниас 8 дахин их ургац авсан</span> жишээг уншиж байсан. Ийм хэрэглээ цаашид улам өргөжих нь ойлгомжтой. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(0, 0, 0);"><strong>- Энэ нь сансарт өөрийн гэсэн хиймэл дагуулаа хөөргөх шаардлагатай гэсэн үг үү. Зарим нь гаднаас үнэгүй мэдээлэл авч ашиглах боломжтой байхад илүү зардал гэж үзэх талтай. Хиймэл дагуулын үнэгүй мэдээллүүд нь "тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр бид авч байж болох юм...?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Үнэгүй гэдэг дээр нэг тайлбар хэлчих нь зүйтэй байх. Яг үнэндээ үнэгүй зүйл гэж хэзээ ч байхгүй. Бид үнийг нь өөр хэлбэрээр төлж байгаа. "Тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр авч байж болох юм. Ихэнх тохиолдолд бидний авч байгаа үнэгүй зураг нь нарийвчлалын хувьд чанаргүй, дээр нь архивлагдсан байдаг тул нэлээн хуучирсан зураг байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Яг бодит хэрэглээнд оруулаад, ашиглаад үр өгөөж хүртэх бараг л боломжгүй. Харин шинэ болон ашигтай байх зураг нь үнэтэй. 2019 онд судалж үзэхэд<span class="twittersharelink"> хааш хаашаа 1 км зураг авахад хамгийн багадаа 8 доллар, дунджаар 25 доллар байсан санагдаж байна.</span> Нэг удаа зураг авахад ганцхан км-ыг авахгүй, тэгж ч өгөхгүй. Дундаж хотын зураг авахад 2-3 мянган доллар болно. Ганцхан удаа авахгүй. Сар бүр авлаа гэхэд 20-50 мянган доллар болох жишээтэй. Тиймээс бид өөрсдийн гэсэн хиймэл дагуулыг хөөргөх хэрэгтэй. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Үүнд хэд хэдэн шалтгаан хэлж болно. </strong></p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Нэгдүгээрт,</strong></em> аюулгүй байдал. Үүнд үндэсний аюулгүй байдал, мэдээллийн аюулгүй байдалтай холбоотой олон зүйл ярьж болно. </p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Хоёрдугаарт,</strong></em> гадаадын орнуудад тулгардаггүй асуудал бидэнд бий. Тухайлбал, Улаанбаатар хот болон бусад хот суурин газрын утаа, агаарын бохирдлын асуудал. Нүүдлийн мал аж ахуйтай улсын хувьд бэлчээрийн доройтол, газрын гарц, мөн газар тариаланд тулгардаг асуудлууд ч бий. Энэ бол манай улсын л шийдэх ёстой асуудал. Өөрөөр хэлбэл, хиймэл дагуул болгон хэнд ямар мэдээлэл өгөх вэ гэсэн зорилго, чиглэлтэй. <span class="twittersharelink">Гадны хиймэл дагуулууд манай асуудлыг шийдэх хэмжээний мэдээллийг бидэнд өгөхгүй.</span> Нөгөө талаараа манайхыг хангалтай зах зээл гэж харахгүй байх. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс өнөөдөр хэдэн тонны хэдэн машин зэсийн баяжмал, нүүрс экспортолж байна вэ гэдгээ хянахын тулд заавал хүн очиж тоолох шаардлагагүй, сансрын зургаас хяналт тавиад байж болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансар бол хаана ч байхгүй өндөрлөг. Тэр өндөрлөгөөс бид хаана юу болж байгааг харж, хянаж болно.</span> Нөгөө талаараа <span class="twittersharelink">газар дээр байгалийн янз бүрийн аюулт үзэгдэл болно. Харин сансарт бол үгүй. Тийм учраас сансарыг эзэмших нь цаг хугацааны шаардлага юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Хүний юмыг үнэтэй бай, үнэгүй ч бай ашигласаар байх нь хараат байдлын эхлэл байж болох юм? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тийм. <span class="twittersharelink">Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна. </span><span class="twittersharelink">Хөгжсөн улсууд бие биеийнхээ мэдээлэл дамжуулагчийг үгүй хийх, хаалт хийх зэрэг асуудал ч бий.</span> Тухайлбал, Иран, Хойд Солонгос зэрэг улсад байршил тогтоогч GPS системийн хиймэл дагуулын дохиог хязгаарлах, салгах, зэргээр өрсөлдөх жишээтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Манай жишээн дээр гэвэл DDISH, Mongolsat-ийн мэдээллийг дамжуулж байгаа хиймэл дагуулыг эзэмшигч улс ямар нэгэн байдлаар таслах шаардлага үүсвэл хөдөөний айл өрхүүд мэдээллээс тасарч хоцорно. </p><p style="text-align: justify;">Нөгөө талдаа өнөөдөр сансрын технологигүйгээр хаана яваагаа мэдэхгүй байх тийм хэмжээнд очсон. Бид одоо хөдөө явахдаа GPS ашиглан замаа олдог болоод байна. Хэрэв энэ сигналийг тасалбал тэгээд л төөрнө шүү дээ. <span class="twittersharelink">“Сансрын хиймэл дагуул нь системчлэлийн хаан юм” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="603.61502347418,650" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Дөрвөн жилийн өмнө та бүхний хөөргөсөн “Мазаалай” хиймэл дагуул хоёр жил ажиллаад хугацаа нь дуусч, устсан. Энэ анхны хиймэл дагуулын ач тус, үр дүн нь юу байсан бэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Тэр хиймэл дагуулын төслийн үр дүн болсон хоёр хүн тантай ярилцаад сууж байна. Тэр бол сансрын технологи хөгжөөгүй улс орнуудад зориулсан, мэргэжлийн инженерүүдийг бэлтгэх зорилготой Олон улсын “Шувууд” гэсэн төслийн хүрээнд бүтээгдсэн хиймэл дагуул байсан. Энэ хүрээнд тодорхой тооны залуучууд Япон болон сансрын технологи өндөр хөгжсөн бусад улс оронд суралцах хугацаанд хэрэгжүүлсэн төсөл. Шинжлэх ухаан, технологийн туршилт, судалгаа хийх, боловсон хүчнээ бэлтгэх зорилгоор “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөсөн. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансарт хоёр жил ажиллаад устсан ч гэсэн зорилгоо биелүүлсэн.</span> Энэ төслийн хүрээнд гадагшаа явж суралцсан залуусын төлөөлөл нь бид хоёр. Бид тухайн улсдаа, Японд үлдээд өөр ажил төрөл хийгээд явсангүй. <span class="twittersharelink">Бид эх орондоо ирээд сансрын технологийг хөгжүүлэх хөтөлбөр, төлөвлөгөө гаргаад явж байгаа нь “Мазаалай” хиймэл дагуулын төслийн нэг үр дүн гэж бодож байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийг хөгжүүлэх инженерийн баг бэлэн болсон гэж ойлгож болох уу. Тухайн үед гадаадад суралцахаар хичнээн залуус явснаас өнөөдөр хэд нь эх орондоо ирээд байна вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Нийт 9 хүн явсан. Одоогоор нэг нт Япон улсад докторын зэргээ хамгаалахаар суралцаж байна. Бусад нь ирсэн. Сансрын технологийн инженерээр суралцсан 4 доктор, 3 магистр бэлэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн дараагийн хиймэл дагуулыг бие даан хөөргөж чадах уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Үүнийгээ юугаар нотлох вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Мэдээж яг ажил хэрэг болоход хэцүү. Гэхдээ бид чадна. Манай багийн гишүүн Бэгзсүрэн Филиппин улсын сансрын технологи дээр ажиллаж байсан. Төрөө бид хоёр Японд хэрэгжүүлж байсан төслүүд дээр ажиллаж байсан. Би “Хорюү4”, “Мазаалай”, “Спатюүм” зэрэг төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд эхлээд “Мазаалай” дээр ажилсан. Дараа нь Шри Ланка, Непал буюу Балба, Япон улсын хамтарсан төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Бодит биеллээ олоход хэр урт зам та бүхнийг хүлээж байгаа бол. Манайд боломж нөхцөл нь байна уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>-Т.Төртогтох: </strong>Шинжлэх ухаанд батлагдсан зүйлийг хийхэд нэг их цаг хугацаа шаардахгүй. Тэр утгаараа <span class="twittersharelink">бид өмнө нь сансрын хиймэл дагуул хөөргөөд тухайн хиймэл дагуулаасаа шаардлагатай мэдээллүүдээ авч ашиглаж байсан хүмүүс учраас чадна гэдгээ итгэл төгс хэлээд байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Сансрын хиймэл дагуулыг системчлэлийн хаан гэж нэрлэдэг. Бүх төвөгтэй зүйл систем инженерчлэлгүйгээр бүтэхгүй. Та бүхний дуу хоолойг өсгөж байгаа микрофоноор жишээ авахад дээд талын торыг нэг хэсэг нь, төв мэдээлэл дамжуулж байгааг нөгөө хэсэг нь, эрэг боолтыг нь гурав дахь нь судалж бүтээгээд үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн байж таарна. Яг үүнтэй адил. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хиймэл дагуул дээр бол би батарей, нарны дэлгэц, Т.Төртогтох төв процессор холбооны систем, Э.Өсөхбаяр их бие бүтцийн хэсэг, Д.Амартүвшин өнгөт камер ба тэнхлэг удирдлага, Т.Бэгзсүрэн дан хэт олон сувгийн камерын системийн чиглэлээр судалж, суралцсан. Нийлээд бүхэл цул бүтээл болно гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зүүн талаас Д.Амартүвшин Д.Эрдэнэбаатар Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Яг үнэндээ гарын 10 хуруунд багтах хэмжээний мэргэжилтэн байгаа нь туйлын хангалтгүй. Бид 100, цаашлаад мянгаар тоологдох хэмжээнд бэлтгэгдчихвэл их сайхан байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийн салбарын ашгийг олж харсан нэг хэсэг байна. Ашиг орлогыг нь бусад бизнестэй харьцуулахын аргагүй гэсэн мэдээлэл ч уншиж байлаа. Яагаад? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:<span style="color: rgb(41, 105, 176);"> </span></strong>2000 оноос өмнө сансар судлал ихэвчлэн улс орнуудын Засгийн газрынхөрөнгөөр хийгддэг байсан. Харин сүүлийн 20 жилд хувийн хэвшил орж ирснээрээ жинхэнэ утгаараа мөнгө олох нэг зах зээл болж хувирч байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг том хиймэл дагуул хийгээд 10 жил ашиглах, эсвэл 10 жилийн хугацаанд 1000 жижиг хиймэл дагуул хийх боломжтой болчихсон.Үр ашиг нь хэд дахин их. Дэлхийн хаанаас ч холбогдох боломжтой ийм интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэхийн тулд “Спэйс Экс” компани анх 4000 ширхэг хиймэл дагуул сансарт хөөргөнө гэж долоон жилийн өмнө олон нийтэд танилцуулж байсан. Тухайн үед хүмүүсийн нүд орой дээрээ гарч боломжгүй мэт төсөөлж байсан. Гэтэл одоо тэд бодитоор хийгээд 800 гаруй хиймэл дагуулыг аль хэдийнээ хөөргөөд байна.</p><p style="text-align: justify;">Ер нь сансарт туршигдсан технологи гэдэг бол газарт туршигдсанаасаа дор хаяж 1000 дахин үнэ цэнтэй байдаг. Энэ утгаараа сансрын бизнесийн ашиг орлого өндөр байх нь ойлгомжтой. Одоо жилд дунджаар 100 орчим старт апп энэ зах зээлд орж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Бидний төсөл сансрын технологийн шинжлэх ухаанд МУ-ыг дахин нэг шатахиулах зорилготой” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн одоо гялс энэ зах зээлд гараач гэвэл юу хэлэх вэ. Ямар саад бэрхшээл байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Бид яаж хийх аргаа мэдэж байгаа. Мэдээж Японд хийх, Монголд хийх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Япон бол эдийн засгийн хувьд хүчирхэг, аж үйлдвэр нь өндөр хөгжсөн улс. Харин м<span class="twittersharelink">анайд эдийн засаг, аж үйлдвэр нь ямар байгаа билээ. Гэхдээ болохгүй, бүтэхгүй гээд гараа хумихаад суух нь тэнэг хэрэг. </span>Тиймээс <span class="twittersharelink">бид “Тэмүүлэл” нэртэй хиймэл дагуул бүтээх чиглэлээр ажиллаж байна. Судална, бүтээнэ, туршина. Ямар ч туршилтгүйгээр технологи бүтээнэ гэж байхгүй.</span> Туршигдсан технологио ашиглах дээрээ тулах юм бол ямар ямар мэдээлэл авах, түүнийгээ хаана борлуулах гээд дараагийн зүйлүүд яригдана. Бид энэ чиглэлээр ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">“Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд тал мөнгийг нь МУИС, тал мөнгийг нь ОБЕГ-аас гаргаж байсан.</span> Өөрөөр хэлбэл, төр болон боловсролын салбараас дэмжлэг авсан. Харин <span class="twittersharelink">хоёр дахь хиймэл дагуулыг бүтээж хөөргөхдөө хувийн хэвшлээсээ дэмжлэг авах нь зүйтэй гэж үзээд ажиллаж байна.</span> Төсөл маань эхлээд жил гаруй хугацаа өнгөрлөө. Ковид19-ын нөлөөгөөр зарим ажил гацах маягтай болсон. Бизнесийн байгууллагуудтай уулзаад төслөө танилцуулахаар үр ашиг нь юу юм, хэзээнээс ашиг хүртэж эхлэх вэ гэдэг. <span class="twittersharelink">Бидний төсөл ашиг орлого гэхээсээ илүү сансрын технологийн шинжлэх ухаанд дахин нэг шат ахих зорилготой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- “Тэмүүлэл” хиймэл дагуулыг хөөргөхгүйгээр бизнесийнхний, олон нийтийн хүсэн хүлээж байгаа, бидний дээр ярьсан тэр үр ашгийг бүтээх, хүртээх боломж бий юу? Шаардлагатай мэдээллээ өөрсдийнхөө хиймэл дагуулаас авна гэдэг мөрөөдлийг биелүүлэх боломж гэх үү дээ</span></strong>. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Боломжгүй.<span class="twittersharelink"> Бид сансрын технологийг бүрэн эзэмшсэний үндсэн дээр тэр зах зээл дээр өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн гаргаж ашиг олно. </span>Тэнд алдаж, онож байж л бид суралцана. </p><p style="text-align: justify;">Монголын анхны сансрын хиймэл дагуул “Мазаалай”-г хөөргөхийн тулд оюутан залуус зардал хайж хандив цуглуулах аян өрнүүлж байсан. УОК, боловсролынбайгууллага ч санхүүгээр дэмжсэн. Гэтэл яг хөөргөх үед нь мөнгө гуйсан “зовлон”г нимгэлээгүй атлаа Монголынхоо хиймэл дагуул хөөрөх түүхэн үйл хэргийн гэрч болно гээд NASA-ийн пуужин хөөргөх бааз дээр очсон монголчууд цөөнгүй байсан тухай мэдээ байсан. Нэг үгээр монголд түүхэн үйл хэрэгт оролцож, хандив өгөөгүй атлаа тэр Америкт өчнөөн хөрөнгө зараад очсон зарим хүмүүсийн тухай сонсоод би ч бас шүүмжилмээр л байсан. Та нарт ямар санагдаж байсан бол ? </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тэр мэдээлэл үнэн эсэхийг бид хэлж мэдэхгүй. “Мазаалай” хиймэл дагуул бол маш бага зардлаар бүтсэн. Танай энэ микрофон шиг 10 ширхгийг авах хэмжээний мөнгөөр л бүтсэн. Манайх олон дата агуулсан, том дэд бүтэц шаарддаг сансрын технологи бүтээнэ гэвэл улсаараа барахгүй. Тэгэхээр зах зээлдээ таарсан тэр жижиг хэмжээний хиймэл дагуулыг лбүтээх явдал. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>36 мянган км-ын цаана байдаг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг бүтээхэд ойролцоогоор 500 сая ам.доллар шаардлагатай. Энэ бол манай нүүрс тээвэрлэх төмөр замын өртөг. <span class="twittersharelink">Манай зах зээл дээр хэрэглэж болохуйц зураг авдаг жижиг хиймэл дагуул бүтээхэд 5 сая доллар хэрэгтэй. Харин “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд 100 мянган доллар л зарцуулсан шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,498.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><strong>“Физик, математикийн зүй тогтлыг мэддэг хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харахдаа гаргууд” </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологи бол бусад шинжлэх ухааны суурь гэж та бүхэн яриандаа дурдсан. Энэ технологийг хөгжүүлснээр, хүүхэд залуучуудыг энэ салбарт оруулснаараа бидэнд ямар ач холбогдолтой вэ. </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Аж үйлдвэржилт орчин үеийн шинжлэх ухааны ачаар хөгжсөнөөсөө хойш 200 гаруй жил болж байна. Шинжлэх ухаан, технологи өөрөө сансрын технологио дагаж хөгжих шинжтэй болчихсон. Өнөөдөр үнэ цэнтэй байгаа технологи өөрөө олон зүйлээс хамаарсан нарийн төвөгтэй цогц зүйл. Үүнийг төлөөлж чадах нэг зүйл нь сансрын технологи. <span class="twittersharelink">Сансрын технологийг эзэмшсэн хүн бусад салбарт байгаа асуудлуудыг шийдэх гаргалгааг олж чадна. Тиймээс бид энэ чиглэлийн мэргэжилтнүүдийг бодлогоор олон тоогоор бэлтгэх шаардлагатай. </span> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Орчин үеийн технологи гэхээр гар утас, программ хангамж, цаашлаад хиймэл оюун ухаан, супер компьютер яригдаж байна. Үүний суурь нь физик, математикийн шинжлэх ухаан. </span> Жишээ нь, электрон тоног төхөөрөмж, квант компьютер гэхэд цаанаа физик л байдаг. Хиймэл оюун ухаан гээд ярихаар цаана нь математик бий. Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">бидний хэрэглэж байгаа гар утас, компьютер зэрэг технологийн шийдлээр бүтээсэн зүйлүүд маань өмнө нь байсан зүйлийн хөгжүүлэлтийн үр дүн</span> гэсэн үг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Байгаль дээрх юмс үзэгдлийн мөн чанар хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Үүнийг мэдэж байгаа нөхцөлд хэзээ ч, ямар ч байдлаар ашиглаж болно. Хамгийн гол нь сайн багшийг бодлогоор бэлтгэж гаргах шаардлага байна гэж хардаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Нано технологи, биотехнологи гэсэн яриа их сонсож байсан байх. Үүний суурь нь математик, физик дээр хими, биологи нэмэгдэнэ. Хүүхэд аливаа зүйлийн зүй тогтлыг сонирхож эхлэхээс л эдгээр шинжлэх ухааныг судлах сэдэл бий болно. Тухайлбал, хоол идэж байгаа аяга маань хэрхэн бүтсэн юм бол, миний өмсөж байгаа цамцыг бүтээхэд ямар ямар дамжлага байсан бол гэх зэргээр бодож эхлэх нь байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхох эхлэл. <span class="twittersharelink">Физик, математикийн зүй тогтлыг судалж мэдсэн хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харах, шинжлэх ухааны өгүүлэл, нийтлэл бичих зэрэгт чамбай хандаж чадна. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">Сансрын технологийн инженер, хиймэл дагуулын багийн нэг гишүүн Бэгзсүрэн маань өнөөдөр УОК-ийн зөвлөх багт урилгаар ажиллаж байна.</span> Бид гурав яг адилхан физик суурьтай инженерүүд. Физикч хүний ялгаа нь тоон утгаар илэрхийлсэн график байлаа гэж бодоход тухайн мэдээллийн цаана ямар зүй тогтол байгааг уншиж чаддаг. Жишээлбэл, 2021.02.02-нд Ковид-19 халдварын тоо гэнэт өссөн нь ямар шалтгаантай байв, ямар хүчин зүйлүүд нөлөөлөв гэдгийг олж харна гэсэн үг. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь сүүлийн жилүүдэд бүх л шинжлэх ухааны салбарууд нэгдэн нийлж ажиллах шаардлага бий болсон. Тухайлбал, Ковид19-ыг илрүүлэх оношлуур бүтээе гэж бодоход биологичдоос гадна электроникч, химич, физикчид байх шаардлагатай болж байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;"><img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-size="650,364" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Физик, математикийн чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнууд тун цөөн болсон тухай багш нар ярьдаг. Энэ үнэн үү багш нар аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Миний хувьд МУИС-ын Физикийн тэнхимийн анги удирдсан багш. Манай физикийн хоёрдугаар курсын анги идэвхтэй суралцдаг хоёрхон хүүхэдтэй. Үүгээр таны асуултад тийм гэж хариулъя. </p><p style="text-align: justify;">Монголд 90 гаруй их, дээд сургууль бий. Шинжлэх ухаан, технологийн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг нь гарын таван хуруунд багтана. Тэр дотроо байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлээр гэж үзвэл зөвхөн МУИС мэргэжилтэн бэлтгэж байна гэж хэлэхэд бараг болно. </p><p style="text-align: justify;">1942 онд МУИС-ийг байгуулахдаа физик, математикийн ангиудыг шууд нээж байсан. Яагаад вэ гэхээр <span class="twittersharelink">дэрсэн шаахайтай Оросуудыг цөмийн зэвсэгтэй хүчирхэг гүрэн болгосон нууц нь энэ шинжлэх ухаан.</span> Тиймээс шинжлэх ухааны суурь гэж үзсэн учраас анхны дөрвөн мэргэжлийн хоёр нь физик, математикийн анги байсан болов уу. Гэтэл энэ чиглэлээр сонирхон судлах оюутнуудын тоо жил ирэх тусам цөөрч байгаа нь харамсалтай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Энэ хэвээрээ яваад байвал яах вэ Т.Төртогтох багш аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох</strong>: Бид хөгжил дэвшлийн талаар дээр дооргүй ярьдаг. Хөгжлийн үндэс суурь нь боловсрол гэдгийг хүн болгон мэднэ. Гэвч боловсролын салбар хамгийн буруу зам дээрээ гарч зогсчихоод байна. Энэ чигээрээ яваад байвал дампуурал л биднийг тосох болов уу. </p><p style="text-align: justify;">Яагаад ийм байдалд орчихов гэхээр манайд физикч мэргэжил эзэмшвэл физикийн багш, аль эсвэл Физик технологийн хүрээлэнд л ажиллах юм байна гэсэн ойлголт сүүлийн 30 гаруй жил бидний ой тойнд явлаа. Нөгөө талдаа зөвхөн диплом харж ажилд авдаг байдал нь бас нөлөөлж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өө, чи физикч юм байна. Явж багшаа хий ч гэдэг юм уу, өөр салбарт хөрвөж ажиллах боломж нөхцөл манай улсад байгаагүй. Харин одоо өөрчлөгдөж байна. Суурь шинжлэх ухаанаар сурсан хүн хаана ч очсон хөрвөх чадвартай, локик сайтай байдаг. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Сансрын технологийн инженерээр суралцаж, эрдмийн зэрэг хамгаалсан та бүхэнд Япон улс ажлын байрны санал тавьсан байдаг. Өндөр цалин, ахуйн хангамжаас татгалзаад эх орондоо ирсэн учир шалтгааныг тааж болох ч өөрсдөөс нь сонсмоор байна? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Би монгол хүн болж төрсөн хувь заяандаа бахархдаг. Бусдаас гойд илүү зүйл сураагүй ч өөрийн чадах чинээгээр эх орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулах нь миний эрхэм үүрэг. Тийм учраас би Япон улсад ажиллаж амьдрах сонголтоос татгалзсан. Эх орондоо ямар ч хамаагүй ажил хийгээд цалин орлого олж, түүнээсээ улсдаа татвар хураамж төлөх нь ихүртэл Монгол Улсад хэрэгтэй. Ингэж л боддог. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд 2015 онд “1000 инженер” хөтөлбөрт хамрагдаад Япон улсыг зорьсон. Гэрээнийхээ дагуу суралцаад 2018 онд эх орондоо ирсэн. Зөвхөн гэрээ байгуулсандаа ч биш юм. Монгол Улсын ирээдүй болсон хүүхэд залуучууддаа сайн сайхныг бэлэглэж чадахгүй ч сайн сайханд хүрэх шатыг нь бэлдэж өгөх зорилготой. Энэ зорилгынхоо төлөө ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, бидний дараагийн үеийн залуучууд Монгол Улсыг авч явна. Улс маань улсын дайтай хөгжихийн тулд сансар судлалын гүрэн болохын тулд бидний зорилго бүтэх ёстой. Тиймээс бид хамаг боломжоо дайчлан ажиллах шаардлагатай л гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Баярлалаа. </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар судлал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар судлал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/тэмүүлэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">тэмүүлэл</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780079223.9729"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '37226';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/technology">
Технологи </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
NASA дараагийн зогсоолоо Ангараг гэж зарлалаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 07, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
Д.Рэгдэл: Борцоор сансарт найруулж уудаг шөл хийх кофе шиг нунтгийг 3 жил ажиллаж байж гарган авсан </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 17, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
Монголбанк "Сансар-40 жил" дурсгалын мөнгөн зоос гаргажээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 23, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
Ж.Гүррагчаа: Ийм өндөр шагналуудыг зэрэг авна гэдэг миний хувьд асар их хүндэтгэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
В.А.Жанибеков: "Өөрийн улсын багийг биш Монголын багийг илүү дэмжих үе ч байсан" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nsq2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<meta name="keywords"
content="сансар, сансар судлал, тэмүүлэл" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">02 сарын 10, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл” подкаст Монголын хиймэл дагуулын инженерчлэлийн анхны багийн гишүүдтэй ярилцлаа. МУИС-ийн физикийн тэнхимийн дэд профессор, Монголын сансрын технологийн холбооны тэргүүн Д.Эрдэнэбаатар, МУИС-ийн Физикийн тэнхимийн ахлах багш, Монголын сансрын технологийн холбооны УЗ-ийн гишүүн, ерөнхий инженер, доктор Т.Төртогтох нарыг урилаа. Япон улсад сансрын технологийн инженерийн мэргэжил эзэмшсэн тэд хоёр дахь хиймэл дагуул болох "Тэмүүлэл" төсөл дээр ажиллаж байна.</p><p style="text-align: right;"><em>Зөвлөлт-Монголын сансрын хамтарсан нислэгийн 40 жилийн ойд зориулсан “Тэмүүлэл” подкастын эхний дугаар. </em></p><p style="text-align: right;"><em><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FVast.content%2Fvideos%2F231538455292480%2F&show_text=false&width=560" width="560" height="314" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no"></iframe></em><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Марс В төслийн санаачлагч УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшсэнтэй холбоотой юм болов уу “Ингэж нисэх юм гэнэ ээ” гээд 40 литрийн хорхогтой бидон нь тэсэрч дээш хөөрч байгаа хөгжилтэй гэхээсээ эмгэнэлтэй нь давамгайлсан зураг сошиалд түгсэн. </span></strong><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүмүүс ядуу амьдрал, эмзэг эдийн засгаа яая гэж байж бас сансарт нисэх гэнэ гэдэг байдлаар хандсан л даа. Үнэхээр бид сансрын технологи, түүний хэрэглээ, ер нь сансрын асуудлыг ахуй амьжиргаагаа шийдсэний дараа ярих ёстой юу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Өөр үзэх, ярих сэдэвгүй л юм байна даа гэж бид бодсон. Уг нь яг жинхэнэ бодитой юм яривал ярихаар юм их бий л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Та бүхэнд энэ мессеж ямар сэтгэгдэл төрүүлсэн бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Ер нь гунигтай. Инженерчлэл талаас нь харъя. Хошигновол 40 литрийн бидоныг пуужин болгоё гэвэл хөөрнө, сансар луу жаахан дөхнө. /инээв/ Гэхдээ сансарт гарахгүй л гэдэг санаа. Тэрнээс цаашаа ярих юмгүй гэсэн үг. Үнэнийг хэлэхэд энэ нь маш харамсмаар. Бусад улс орнууд, тухайлбал африкийн орнууд сансар, хиймэл дагуул ярьж байна. Олон нийтийг амруулж чадахгүй байгаа болохоос биш бид ч өөрсдөө хийгээд, хийснээ ярьдаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Бодит байдлаа маазрал хошигнолоор зүгээр л алга болгож байгаа юм шиг. Цаана нь ямар асуудал байна, бидэнд юу байна гэдгийг ул суурьтай ярилцаж байсан явдал цөөн. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл бидэнд сансрын технологийг хөгжүүлэх, энэ салбарын хөгжилд оролцох бодитой ямар боломж байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Технологи талаас нь яривал бидэнд маш их боломж байна. Ер нь аль ч цаг үед, хөгжиж буй нийгэмд аль нэг технологийг барьж аваад суралцаад, эзэмшээд, хэрэглээд, оролцоод явах бүрэн боломжтой. Түүний суурь нь бидэнд байх ёстой. Суурь гэдэг нь суурь шинжлэх ухаан, бизнес-аж үйлдвэрийн хөгжил юм. <span class="twittersharelink">Эдгээр сэтгэлгээний болон боловсролын суурь тавигдсан нөхцөлд шинэчлэгдэж байгаа технологийг бариад л авна. </span>Жишээ нь, Nokia гар утсыг дэлхий нийтээрээ барьдаг, хэзээ ч дийлдэхгүй юм шиг байсан цаг хугацаа саяхан. </p><p class="fr-text-bordered" style="text-align: justify;">Хятад, Өмнөд Солонгос улсыг гар утас хийнэ гэж хэдэн жилийн өмнө хэн ч тааварлаж байсангүй. Гэтэл эдгээр улсад суурь нь байсан учраас технологийг нь эзэмшээд өнөөдөр дэлхийд тэргүүлж байна. Яг үүн шиг <span class="twittersharelink">хөгжиж, шинэчлэгдэж байгаа сансрын технологийг сурч эзэмшиж, дэлхийд тоглогч байх боломжтой гэсэн итгэл үнэмшил бидэнд байгаа</span> учир өнөөдрийг хүртэл итгэл үнэмшлээрээ явж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-size="650,432.9" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Д.Эрдэнэбаатар<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(44, 130, 201);">- Тухайлбал өнөөдөр алслагдсан газрын малчинд, хотын захын Дондогт сансрын технологи ямар хэрэгтэй юм бэ гэж асуувал? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Аливаа технологи хүн төрөлхтний амьдралын хэв маягийг өөрчилж, хүндрэл бэрхшээлтэй зүйлүүдийг хялбаршуулж байдаг. Жишээ нь, малдаа явсан хүн сураггүй болсон байна гэж бодъё. Тухайн хүнийг эрэн хайхад их цаг хугацаа, хүн хүч зарцуулна. Хэрвээ <span class="twittersharelink">тухайн малчин цаг агаарын нөхцөл байдал амаргүй байгааг мэдээд, биедээ хиймэл дагуулаас олж мэдэх ямар нэгэн биет авч явсан бол тухай хүнийг олоход ядах юмгүй. </span></p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">энгийн механик аргаар 24 цаг зарцуулж, олон машин техник, олон хүн оролцох бол хиймэл дагуулын тусламжтай хэд дахин бага хугацаа, зардлаар зорилгоо биелүүлнэ</span> гэсэн үг. Бид өдөр тутамдаа аюулгүй аж төрөхөд сансрын технологи чухал үүрэгтэй. Тиймээс ч манай улс аль хэдийн сансрын технологийн хэрэглэгч болсон. Жишээ нь, Google maps, GPS–ийг олон хүн ашигладаг. Бидний гар утсанд технологийн олон шийдэл бий.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансрын технологийг онцгой байдал, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал гээд олон салбарт бүтээлчээр ашиглаж болно. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Өнөөгийн гар утас, харилцаа холбоо, интернетийг сансрын технологигүйгээр төсөөлөх боломжгүй. Мөн агаараас авч байгаа бүх зураг сансрын технологитой холбогдоно. Бид цаг агаарынхаа мэдээг сансрын технологийн тусламжтай авч байна. Манай онцгой байдлын салбарынхан гадаадын хиймэл дагуулын мэдээлэл дээр үндэслэн ой хээрийн түймрийн мэдээллийг олж мэддэг гэх мэт. Алслагдсан газрынхан сансрын хиймэл дагуул ашиглан холбоо барих, мэдээлэл дамжуулах боломжтой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бид ямар үнэ өртгөөр эдгээр боломжийг ашиглаж байгаа бол. Энэ талаар судалж байв уу?</span> </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Зургийг үнэ төлбөргүй авах боломжтой. Гэхдээ нягтаршил муутай, хэт холоос авсныг үнэгүй ашиглана. Цаг хугацааны хувьд яг одооны зургийг авах боломж хязгаарлагдмал. Харин мөнгөө төлсөн тохиолдолд нягтаршил сайтай, ойроос авсан, яг одоо цаг дээрх зургуудыг авч болно. Харилцаа холбооны тухайд түрээсээр ашигладаг учраас тодорхой хэмжээний мөнгө төлж таарна. </p><p style="text-align: justify;">ТВ-ийн дүрс дамжуулдаг компаниудын тухайд DDISH, Mongolsat-ыг байгуулсан залуучууд сансар тэнгэрийн юм яриад яах вэ, өөр зүйл хийе гээд энэ ажлыг барьж аваагүй, эрхлээгүй байсан бол бид өнөөдөр тв-ийн олон суваг үзэхгүй сууж байх магадлалтай. Тиймээс <span class="twittersharelink">боломж харагдаж байгаа бол түүнийг ашиглах, бүдэг бадаг байгаа бол шинжлэх ухаанчаар хандаж тодруулах хэрэгтэй. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Ойрын ирээдүйд энэ хэрэглээ яаж нэмэгдэх бол? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Манай улсад хараахан өргөн ашиглаагүй ч ногоон ургамал, хөдөө аж ахуйн салбарт хиймэл дагуулын мэдээллийг асар их ашиглаж байна. Тухайлбал, <span class="twittersharelink">газар тариалангийн компани талбайнхаа аль хэсгийг нь усалж, аль хэсгийг нь бордох вэ гэдгээ сансрын зургаар амархан мэдэх боломжтой.</span> Цаашлаад ямар хэмжээний ургац авах вэ гэдгээ ч урьдчилан тооцоход хялбар болсон. Манайд ганц нэг компани ашиглаж эхэлсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ингэж<span class="twittersharelink"> технологийн дэвшил ашигласан компани уламжлалт арга, үйл ажиллагаатай компаниас 8 дахин их ургац авсан</span> жишээг уншиж байсан. Ийм хэрэглээ цаашид улам өргөжих нь ойлгомжтой. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(0, 0, 0);"><strong>- Энэ нь сансарт өөрийн гэсэн хиймэл дагуулаа хөөргөх шаардлагатай гэсэн үг үү. Зарим нь гаднаас үнэгүй мэдээлэл авч ашиглах боломжтой байхад илүү зардал гэж үзэх талтай. Хиймэл дагуулын үнэгүй мэдээллүүд нь "тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр бид авч байж болох юм...?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Үнэгүй гэдэг дээр нэг тайлбар хэлчих нь зүйтэй байх. Яг үнэндээ үнэгүй зүйл гэж хэзээ ч байхгүй. Бид үнийг нь өөр хэлбэрээр төлж байгаа. "Тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр авч байж болох юм. Ихэнх тохиолдолд бидний авч байгаа үнэгүй зураг нь нарийвчлалын хувьд чанаргүй, дээр нь архивлагдсан байдаг тул нэлээн хуучирсан зураг байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Яг бодит хэрэглээнд оруулаад, ашиглаад үр өгөөж хүртэх бараг л боломжгүй. Харин шинэ болон ашигтай байх зураг нь үнэтэй. 2019 онд судалж үзэхэд<span class="twittersharelink"> хааш хаашаа 1 км зураг авахад хамгийн багадаа 8 доллар, дунджаар 25 доллар байсан санагдаж байна.</span> Нэг удаа зураг авахад ганцхан км-ыг авахгүй, тэгж ч өгөхгүй. Дундаж хотын зураг авахад 2-3 мянган доллар болно. Ганцхан удаа авахгүй. Сар бүр авлаа гэхэд 20-50 мянган доллар болох жишээтэй. Тиймээс бид өөрсдийн гэсэн хиймэл дагуулыг хөөргөх хэрэгтэй. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Үүнд хэд хэдэн шалтгаан хэлж болно. </strong></p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Нэгдүгээрт,</strong></em> аюулгүй байдал. Үүнд үндэсний аюулгүй байдал, мэдээллийн аюулгүй байдалтай холбоотой олон зүйл ярьж болно. </p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Хоёрдугаарт,</strong></em> гадаадын орнуудад тулгардаггүй асуудал бидэнд бий. Тухайлбал, Улаанбаатар хот болон бусад хот суурин газрын утаа, агаарын бохирдлын асуудал. Нүүдлийн мал аж ахуйтай улсын хувьд бэлчээрийн доройтол, газрын гарц, мөн газар тариаланд тулгардаг асуудлууд ч бий. Энэ бол манай улсын л шийдэх ёстой асуудал. Өөрөөр хэлбэл, хиймэл дагуул болгон хэнд ямар мэдээлэл өгөх вэ гэсэн зорилго, чиглэлтэй. <span class="twittersharelink">Гадны хиймэл дагуулууд манай асуудлыг шийдэх хэмжээний мэдээллийг бидэнд өгөхгүй.</span> Нөгөө талаараа манайхыг хангалтай зах зээл гэж харахгүй байх. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс өнөөдөр хэдэн тонны хэдэн машин зэсийн баяжмал, нүүрс экспортолж байна вэ гэдгээ хянахын тулд заавал хүн очиж тоолох шаардлагагүй, сансрын зургаас хяналт тавиад байж болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансар бол хаана ч байхгүй өндөрлөг. Тэр өндөрлөгөөс бид хаана юу болж байгааг харж, хянаж болно.</span> Нөгөө талаараа <span class="twittersharelink">газар дээр байгалийн янз бүрийн аюулт үзэгдэл болно. Харин сансарт бол үгүй. Тийм учраас сансарыг эзэмших нь цаг хугацааны шаардлага юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Хүний юмыг үнэтэй бай, үнэгүй ч бай ашигласаар байх нь хараат байдлын эхлэл байж болох юм? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тийм. <span class="twittersharelink">Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна. </span><span class="twittersharelink">Хөгжсөн улсууд бие биеийнхээ мэдээлэл дамжуулагчийг үгүй хийх, хаалт хийх зэрэг асуудал ч бий.</span> Тухайлбал, Иран, Хойд Солонгос зэрэг улсад байршил тогтоогч GPS системийн хиймэл дагуулын дохиог хязгаарлах, салгах, зэргээр өрсөлдөх жишээтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Манай жишээн дээр гэвэл DDISH, Mongolsat-ийн мэдээллийг дамжуулж байгаа хиймэл дагуулыг эзэмшигч улс ямар нэгэн байдлаар таслах шаардлага үүсвэл хөдөөний айл өрхүүд мэдээллээс тасарч хоцорно. </p><p style="text-align: justify;">Нөгөө талдаа өнөөдөр сансрын технологигүйгээр хаана яваагаа мэдэхгүй байх тийм хэмжээнд очсон. Бид одоо хөдөө явахдаа GPS ашиглан замаа олдог болоод байна. Хэрэв энэ сигналийг тасалбал тэгээд л төөрнө шүү дээ. <span class="twittersharelink">“Сансрын хиймэл дагуул нь системчлэлийн хаан юм” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="603.61502347418,650" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Дөрвөн жилийн өмнө та бүхний хөөргөсөн “Мазаалай” хиймэл дагуул хоёр жил ажиллаад хугацаа нь дуусч, устсан. Энэ анхны хиймэл дагуулын ач тус, үр дүн нь юу байсан бэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Тэр хиймэл дагуулын төслийн үр дүн болсон хоёр хүн тантай ярилцаад сууж байна. Тэр бол сансрын технологи хөгжөөгүй улс орнуудад зориулсан, мэргэжлийн инженерүүдийг бэлтгэх зорилготой Олон улсын “Шувууд” гэсэн төслийн хүрээнд бүтээгдсэн хиймэл дагуул байсан. Энэ хүрээнд тодорхой тооны залуучууд Япон болон сансрын технологи өндөр хөгжсөн бусад улс оронд суралцах хугацаанд хэрэгжүүлсэн төсөл. Шинжлэх ухаан, технологийн туршилт, судалгаа хийх, боловсон хүчнээ бэлтгэх зорилгоор “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөсөн. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансарт хоёр жил ажиллаад устсан ч гэсэн зорилгоо биелүүлсэн.</span> Энэ төслийн хүрээнд гадагшаа явж суралцсан залуусын төлөөлөл нь бид хоёр. Бид тухайн улсдаа, Японд үлдээд өөр ажил төрөл хийгээд явсангүй. <span class="twittersharelink">Бид эх орондоо ирээд сансрын технологийг хөгжүүлэх хөтөлбөр, төлөвлөгөө гаргаад явж байгаа нь “Мазаалай” хиймэл дагуулын төслийн нэг үр дүн гэж бодож байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийг хөгжүүлэх инженерийн баг бэлэн болсон гэж ойлгож болох уу. Тухайн үед гадаадад суралцахаар хичнээн залуус явснаас өнөөдөр хэд нь эх орондоо ирээд байна вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Нийт 9 хүн явсан. Одоогоор нэг нт Япон улсад докторын зэргээ хамгаалахаар суралцаж байна. Бусад нь ирсэн. Сансрын технологийн инженерээр суралцсан 4 доктор, 3 магистр бэлэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн дараагийн хиймэл дагуулыг бие даан хөөргөж чадах уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Үүнийгээ юугаар нотлох вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Мэдээж яг ажил хэрэг болоход хэцүү. Гэхдээ бид чадна. Манай багийн гишүүн Бэгзсүрэн Филиппин улсын сансрын технологи дээр ажиллаж байсан. Төрөө бид хоёр Японд хэрэгжүүлж байсан төслүүд дээр ажиллаж байсан. Би “Хорюү4”, “Мазаалай”, “Спатюүм” зэрэг төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд эхлээд “Мазаалай” дээр ажилсан. Дараа нь Шри Ланка, Непал буюу Балба, Япон улсын хамтарсан төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Бодит биеллээ олоход хэр урт зам та бүхнийг хүлээж байгаа бол. Манайд боломж нөхцөл нь байна уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>-Т.Төртогтох: </strong>Шинжлэх ухаанд батлагдсан зүйлийг хийхэд нэг их цаг хугацаа шаардахгүй. Тэр утгаараа <span class="twittersharelink">бид өмнө нь сансрын хиймэл дагуул хөөргөөд тухайн хиймэл дагуулаасаа шаардлагатай мэдээллүүдээ авч ашиглаж байсан хүмүүс учраас чадна гэдгээ итгэл төгс хэлээд байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Сансрын хиймэл дагуулыг системчлэлийн хаан гэж нэрлэдэг. Бүх төвөгтэй зүйл систем инженерчлэлгүйгээр бүтэхгүй. Та бүхний дуу хоолойг өсгөж байгаа микрофоноор жишээ авахад дээд талын торыг нэг хэсэг нь, төв мэдээлэл дамжуулж байгааг нөгөө хэсэг нь, эрэг боолтыг нь гурав дахь нь судалж бүтээгээд үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн байж таарна. Яг үүнтэй адил. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хиймэл дагуул дээр бол би батарей, нарны дэлгэц, Т.Төртогтох төв процессор холбооны систем, Э.Өсөхбаяр их бие бүтцийн хэсэг, Д.Амартүвшин өнгөт камер ба тэнхлэг удирдлага, Т.Бэгзсүрэн дан хэт олон сувгийн камерын системийн чиглэлээр судалж, суралцсан. Нийлээд бүхэл цул бүтээл болно гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зүүн талаас Д.Амартүвшин Д.Эрдэнэбаатар Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Яг үнэндээ гарын 10 хуруунд багтах хэмжээний мэргэжилтэн байгаа нь туйлын хангалтгүй. Бид 100, цаашлаад мянгаар тоологдох хэмжээнд бэлтгэгдчихвэл их сайхан байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийн салбарын ашгийг олж харсан нэг хэсэг байна. Ашиг орлогыг нь бусад бизнестэй харьцуулахын аргагүй гэсэн мэдээлэл ч уншиж байлаа. Яагаад? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:<span style="color: rgb(41, 105, 176);"> </span></strong>2000 оноос өмнө сансар судлал ихэвчлэн улс орнуудын Засгийн газрынхөрөнгөөр хийгддэг байсан. Харин сүүлийн 20 жилд хувийн хэвшил орж ирснээрээ жинхэнэ утгаараа мөнгө олох нэг зах зээл болж хувирч байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг том хиймэл дагуул хийгээд 10 жил ашиглах, эсвэл 10 жилийн хугацаанд 1000 жижиг хиймэл дагуул хийх боломжтой болчихсон.Үр ашиг нь хэд дахин их. Дэлхийн хаанаас ч холбогдох боломжтой ийм интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэхийн тулд “Спэйс Экс” компани анх 4000 ширхэг хиймэл дагуул сансарт хөөргөнө гэж долоон жилийн өмнө олон нийтэд танилцуулж байсан. Тухайн үед хүмүүсийн нүд орой дээрээ гарч боломжгүй мэт төсөөлж байсан. Гэтэл одоо тэд бодитоор хийгээд 800 гаруй хиймэл дагуулыг аль хэдийнээ хөөргөөд байна.</p><p style="text-align: justify;">Ер нь сансарт туршигдсан технологи гэдэг бол газарт туршигдсанаасаа дор хаяж 1000 дахин үнэ цэнтэй байдаг. Энэ утгаараа сансрын бизнесийн ашиг орлого өндөр байх нь ойлгомжтой. Одоо жилд дунджаар 100 орчим старт апп энэ зах зээлд орж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Бидний төсөл сансрын технологийн шинжлэх ухаанд МУ-ыг дахин нэг шатахиулах зорилготой” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн одоо гялс энэ зах зээлд гараач гэвэл юу хэлэх вэ. Ямар саад бэрхшээл байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Бид яаж хийх аргаа мэдэж байгаа. Мэдээж Японд хийх, Монголд хийх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Япон бол эдийн засгийн хувьд хүчирхэг, аж үйлдвэр нь өндөр хөгжсөн улс. Харин м<span class="twittersharelink">анайд эдийн засаг, аж үйлдвэр нь ямар байгаа билээ. Гэхдээ болохгүй, бүтэхгүй гээд гараа хумихаад суух нь тэнэг хэрэг. </span>Тиймээс <span class="twittersharelink">бид “Тэмүүлэл” нэртэй хиймэл дагуул бүтээх чиглэлээр ажиллаж байна. Судална, бүтээнэ, туршина. Ямар ч туршилтгүйгээр технологи бүтээнэ гэж байхгүй.</span> Туршигдсан технологио ашиглах дээрээ тулах юм бол ямар ямар мэдээлэл авах, түүнийгээ хаана борлуулах гээд дараагийн зүйлүүд яригдана. Бид энэ чиглэлээр ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">“Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд тал мөнгийг нь МУИС, тал мөнгийг нь ОБЕГ-аас гаргаж байсан.</span> Өөрөөр хэлбэл, төр болон боловсролын салбараас дэмжлэг авсан. Харин <span class="twittersharelink">хоёр дахь хиймэл дагуулыг бүтээж хөөргөхдөө хувийн хэвшлээсээ дэмжлэг авах нь зүйтэй гэж үзээд ажиллаж байна.</span> Төсөл маань эхлээд жил гаруй хугацаа өнгөрлөө. Ковид19-ын нөлөөгөөр зарим ажил гацах маягтай болсон. Бизнесийн байгууллагуудтай уулзаад төслөө танилцуулахаар үр ашиг нь юу юм, хэзээнээс ашиг хүртэж эхлэх вэ гэдэг. <span class="twittersharelink">Бидний төсөл ашиг орлого гэхээсээ илүү сансрын технологийн шинжлэх ухаанд дахин нэг шат ахих зорилготой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- “Тэмүүлэл” хиймэл дагуулыг хөөргөхгүйгээр бизнесийнхний, олон нийтийн хүсэн хүлээж байгаа, бидний дээр ярьсан тэр үр ашгийг бүтээх, хүртээх боломж бий юу? Шаардлагатай мэдээллээ өөрсдийнхөө хиймэл дагуулаас авна гэдэг мөрөөдлийг биелүүлэх боломж гэх үү дээ</span></strong>. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Боломжгүй.<span class="twittersharelink"> Бид сансрын технологийг бүрэн эзэмшсэний үндсэн дээр тэр зах зээл дээр өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн гаргаж ашиг олно. </span>Тэнд алдаж, онож байж л бид суралцана. </p><p style="text-align: justify;">Монголын анхны сансрын хиймэл дагуул “Мазаалай”-г хөөргөхийн тулд оюутан залуус зардал хайж хандив цуглуулах аян өрнүүлж байсан. УОК, боловсролынбайгууллага ч санхүүгээр дэмжсэн. Гэтэл яг хөөргөх үед нь мөнгө гуйсан “зовлон”г нимгэлээгүй атлаа Монголынхоо хиймэл дагуул хөөрөх түүхэн үйл хэргийн гэрч болно гээд NASA-ийн пуужин хөөргөх бааз дээр очсон монголчууд цөөнгүй байсан тухай мэдээ байсан. Нэг үгээр монголд түүхэн үйл хэрэгт оролцож, хандив өгөөгүй атлаа тэр Америкт өчнөөн хөрөнгө зараад очсон зарим хүмүүсийн тухай сонсоод би ч бас шүүмжилмээр л байсан. Та нарт ямар санагдаж байсан бол ? </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тэр мэдээлэл үнэн эсэхийг бид хэлж мэдэхгүй. “Мазаалай” хиймэл дагуул бол маш бага зардлаар бүтсэн. Танай энэ микрофон шиг 10 ширхгийг авах хэмжээний мөнгөөр л бүтсэн. Манайх олон дата агуулсан, том дэд бүтэц шаарддаг сансрын технологи бүтээнэ гэвэл улсаараа барахгүй. Тэгэхээр зах зээлдээ таарсан тэр жижиг хэмжээний хиймэл дагуулыг лбүтээх явдал. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>36 мянган км-ын цаана байдаг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг бүтээхэд ойролцоогоор 500 сая ам.доллар шаардлагатай. Энэ бол манай нүүрс тээвэрлэх төмөр замын өртөг. <span class="twittersharelink">Манай зах зээл дээр хэрэглэж болохуйц зураг авдаг жижиг хиймэл дагуул бүтээхэд 5 сая доллар хэрэгтэй. Харин “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд 100 мянган доллар л зарцуулсан шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,498.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><strong>“Физик, математикийн зүй тогтлыг мэддэг хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харахдаа гаргууд” </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологи бол бусад шинжлэх ухааны суурь гэж та бүхэн яриандаа дурдсан. Энэ технологийг хөгжүүлснээр, хүүхэд залуучуудыг энэ салбарт оруулснаараа бидэнд ямар ач холбогдолтой вэ. </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Аж үйлдвэржилт орчин үеийн шинжлэх ухааны ачаар хөгжсөнөөсөө хойш 200 гаруй жил болж байна. Шинжлэх ухаан, технологи өөрөө сансрын технологио дагаж хөгжих шинжтэй болчихсон. Өнөөдөр үнэ цэнтэй байгаа технологи өөрөө олон зүйлээс хамаарсан нарийн төвөгтэй цогц зүйл. Үүнийг төлөөлж чадах нэг зүйл нь сансрын технологи. <span class="twittersharelink">Сансрын технологийг эзэмшсэн хүн бусад салбарт байгаа асуудлуудыг шийдэх гаргалгааг олж чадна. Тиймээс бид энэ чиглэлийн мэргэжилтнүүдийг бодлогоор олон тоогоор бэлтгэх шаардлагатай. </span> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Орчин үеийн технологи гэхээр гар утас, программ хангамж, цаашлаад хиймэл оюун ухаан, супер компьютер яригдаж байна. Үүний суурь нь физик, математикийн шинжлэх ухаан. </span> Жишээ нь, электрон тоног төхөөрөмж, квант компьютер гэхэд цаанаа физик л байдаг. Хиймэл оюун ухаан гээд ярихаар цаана нь математик бий. Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">бидний хэрэглэж байгаа гар утас, компьютер зэрэг технологийн шийдлээр бүтээсэн зүйлүүд маань өмнө нь байсан зүйлийн хөгжүүлэлтийн үр дүн</span> гэсэн үг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Байгаль дээрх юмс үзэгдлийн мөн чанар хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Үүнийг мэдэж байгаа нөхцөлд хэзээ ч, ямар ч байдлаар ашиглаж болно. Хамгийн гол нь сайн багшийг бодлогоор бэлтгэж гаргах шаардлага байна гэж хардаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Нано технологи, биотехнологи гэсэн яриа их сонсож байсан байх. Үүний суурь нь математик, физик дээр хими, биологи нэмэгдэнэ. Хүүхэд аливаа зүйлийн зүй тогтлыг сонирхож эхлэхээс л эдгээр шинжлэх ухааныг судлах сэдэл бий болно. Тухайлбал, хоол идэж байгаа аяга маань хэрхэн бүтсэн юм бол, миний өмсөж байгаа цамцыг бүтээхэд ямар ямар дамжлага байсан бол гэх зэргээр бодож эхлэх нь байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхох эхлэл. <span class="twittersharelink">Физик, математикийн зүй тогтлыг судалж мэдсэн хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харах, шинжлэх ухааны өгүүлэл, нийтлэл бичих зэрэгт чамбай хандаж чадна. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">Сансрын технологийн инженер, хиймэл дагуулын багийн нэг гишүүн Бэгзсүрэн маань өнөөдөр УОК-ийн зөвлөх багт урилгаар ажиллаж байна.</span> Бид гурав яг адилхан физик суурьтай инженерүүд. Физикч хүний ялгаа нь тоон утгаар илэрхийлсэн график байлаа гэж бодоход тухайн мэдээллийн цаана ямар зүй тогтол байгааг уншиж чаддаг. Жишээлбэл, 2021.02.02-нд Ковид-19 халдварын тоо гэнэт өссөн нь ямар шалтгаантай байв, ямар хүчин зүйлүүд нөлөөлөв гэдгийг олж харна гэсэн үг. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь сүүлийн жилүүдэд бүх л шинжлэх ухааны салбарууд нэгдэн нийлж ажиллах шаардлага бий болсон. Тухайлбал, Ковид19-ыг илрүүлэх оношлуур бүтээе гэж бодоход биологичдоос гадна электроникч, химич, физикчид байх шаардлагатай болж байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;"><img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-size="650,364" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Физик, математикийн чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнууд тун цөөн болсон тухай багш нар ярьдаг. Энэ үнэн үү багш нар аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Миний хувьд МУИС-ын Физикийн тэнхимийн анги удирдсан багш. Манай физикийн хоёрдугаар курсын анги идэвхтэй суралцдаг хоёрхон хүүхэдтэй. Үүгээр таны асуултад тийм гэж хариулъя. </p><p style="text-align: justify;">Монголд 90 гаруй их, дээд сургууль бий. Шинжлэх ухаан, технологийн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг нь гарын таван хуруунд багтана. Тэр дотроо байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлээр гэж үзвэл зөвхөн МУИС мэргэжилтэн бэлтгэж байна гэж хэлэхэд бараг болно. </p><p style="text-align: justify;">1942 онд МУИС-ийг байгуулахдаа физик, математикийн ангиудыг шууд нээж байсан. Яагаад вэ гэхээр <span class="twittersharelink">дэрсэн шаахайтай Оросуудыг цөмийн зэвсэгтэй хүчирхэг гүрэн болгосон нууц нь энэ шинжлэх ухаан.</span> Тиймээс шинжлэх ухааны суурь гэж үзсэн учраас анхны дөрвөн мэргэжлийн хоёр нь физик, математикийн анги байсан болов уу. Гэтэл энэ чиглэлээр сонирхон судлах оюутнуудын тоо жил ирэх тусам цөөрч байгаа нь харамсалтай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Энэ хэвээрээ яваад байвал яах вэ Т.Төртогтох багш аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох</strong>: Бид хөгжил дэвшлийн талаар дээр дооргүй ярьдаг. Хөгжлийн үндэс суурь нь боловсрол гэдгийг хүн болгон мэднэ. Гэвч боловсролын салбар хамгийн буруу зам дээрээ гарч зогсчихоод байна. Энэ чигээрээ яваад байвал дампуурал л биднийг тосох болов уу. </p><p style="text-align: justify;">Яагаад ийм байдалд орчихов гэхээр манайд физикч мэргэжил эзэмшвэл физикийн багш, аль эсвэл Физик технологийн хүрээлэнд л ажиллах юм байна гэсэн ойлголт сүүлийн 30 гаруй жил бидний ой тойнд явлаа. Нөгөө талдаа зөвхөн диплом харж ажилд авдаг байдал нь бас нөлөөлж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өө, чи физикч юм байна. Явж багшаа хий ч гэдэг юм уу, өөр салбарт хөрвөж ажиллах боломж нөхцөл манай улсад байгаагүй. Харин одоо өөрчлөгдөж байна. Суурь шинжлэх ухаанаар сурсан хүн хаана ч очсон хөрвөх чадвартай, локик сайтай байдаг. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Сансрын технологийн инженерээр суралцаж, эрдмийн зэрэг хамгаалсан та бүхэнд Япон улс ажлын байрны санал тавьсан байдаг. Өндөр цалин, ахуйн хангамжаас татгалзаад эх орондоо ирсэн учир шалтгааныг тааж болох ч өөрсдөөс нь сонсмоор байна? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Би монгол хүн болж төрсөн хувь заяандаа бахархдаг. Бусдаас гойд илүү зүйл сураагүй ч өөрийн чадах чинээгээр эх орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулах нь миний эрхэм үүрэг. Тийм учраас би Япон улсад ажиллаж амьдрах сонголтоос татгалзсан. Эх орондоо ямар ч хамаагүй ажил хийгээд цалин орлого олж, түүнээсээ улсдаа татвар хураамж төлөх нь ихүртэл Монгол Улсад хэрэгтэй. Ингэж л боддог. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд 2015 онд “1000 инженер” хөтөлбөрт хамрагдаад Япон улсыг зорьсон. Гэрээнийхээ дагуу суралцаад 2018 онд эх орондоо ирсэн. Зөвхөн гэрээ байгуулсандаа ч биш юм. Монгол Улсын ирээдүй болсон хүүхэд залуучууддаа сайн сайхныг бэлэглэж чадахгүй ч сайн сайханд хүрэх шатыг нь бэлдэж өгөх зорилготой. Энэ зорилгынхоо төлөө ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, бидний дараагийн үеийн залуучууд Монгол Улсыг авч явна. Улс маань улсын дайтай хөгжихийн тулд сансар судлалын гүрэн болохын тулд бидний зорилго бүтэх ёстой. Тиймээс бид хамаг боломжоо дайчлан ажиллах шаардлагатай л гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Баярлалаа. </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар судлал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар судлал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/тэмүүлэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">тэмүүлэл</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780079223.9729"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '37226';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/technology">
Технологи </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
NASA дараагийн зогсоолоо Ангараг гэж зарлалаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 07, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
Д.Рэгдэл: Борцоор сансарт найруулж уудаг шөл хийх кофе шиг нунтгийг 3 жил ажиллаж байж гарган авсан </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 17, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
Монголбанк "Сансар-40 жил" дурсгалын мөнгөн зоос гаргажээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 23, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
Ж.Гүррагчаа: Ийм өндөр шагналуудыг зэрэг авна гэдэг миний хувьд асар их хүндэтгэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
В.А.Жанибеков: "Өөрийн улсын багийг биш Монголын багийг илүү дэмжих үе ч байсан" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nsq2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<meta name="keywords"
content="сансар, сансар судлал, тэмүүлэл" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:title"
content="“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл”..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/ba56fd9950e29ffac7bfa2716cab9a03.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%94.%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC" class="uk-text-semi uk-link-text">Д.Даваадулам</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">02 сарын 10, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f7eb733bc369fd6babd3710fde97b3a6.jpg" alt=""/> </p>
<p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл” подкаст Монголын хиймэл дагуулын инженерчлэлийн анхны багийн гишүүдтэй ярилцлаа. МУИС-ийн физикийн тэнхимийн дэд профессор, Монголын сансрын технологийн холбооны тэргүүн Д.Эрдэнэбаатар, МУИС-ийн Физикийн тэнхимийн ахлах багш, Монголын сансрын технологийн холбооны УЗ-ийн гишүүн, ерөнхий инженер, доктор Т.Төртогтох нарыг урилаа. Япон улсад сансрын технологийн инженерийн мэргэжил эзэмшсэн тэд хоёр дахь хиймэл дагуул болох "Тэмүүлэл" төсөл дээр ажиллаж байна.</p><p style="text-align: right;"><em>Зөвлөлт-Монголын сансрын хамтарсан нислэгийн 40 жилийн ойд зориулсан “Тэмүүлэл” подкастын эхний дугаар. </em></p><p style="text-align: right;"><em><iframe src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FVast.content%2Fvideos%2F231538455292480%2F&show_text=false&width=560" width="560" height="314" style="border:none;overflow:hidden;" scrolling="no"></iframe></em><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Марс В төслийн санаачлагч УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшсэнтэй холбоотой юм болов уу “Ингэж нисэх юм гэнэ ээ” гээд 40 литрийн хорхогтой бидон нь тэсэрч дээш хөөрч байгаа хөгжилтэй гэхээсээ эмгэнэлтэй нь давамгайлсан зураг сошиалд түгсэн. </span></strong><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүмүүс ядуу амьдрал, эмзэг эдийн засгаа яая гэж байж бас сансарт нисэх гэнэ гэдэг байдлаар хандсан л даа. Үнэхээр бид сансрын технологи, түүний хэрэглээ, ер нь сансрын асуудлыг ахуй амьжиргаагаа шийдсэний дараа ярих ёстой юу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Өөр үзэх, ярих сэдэвгүй л юм байна даа гэж бид бодсон. Уг нь яг жинхэнэ бодитой юм яривал ярихаар юм их бий л дээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Та бүхэнд энэ мессеж ямар сэтгэгдэл төрүүлсэн бол? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Ер нь гунигтай. Инженерчлэл талаас нь харъя. Хошигновол 40 литрийн бидоныг пуужин болгоё гэвэл хөөрнө, сансар луу жаахан дөхнө. /инээв/ Гэхдээ сансарт гарахгүй л гэдэг санаа. Тэрнээс цаашаа ярих юмгүй гэсэн үг. Үнэнийг хэлэхэд энэ нь маш харамсмаар. Бусад улс орнууд, тухайлбал африкийн орнууд сансар, хиймэл дагуул ярьж байна. Олон нийтийг амруулж чадахгүй байгаа болохоос биш бид ч өөрсдөө хийгээд, хийснээ ярьдаг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Бодит байдлаа маазрал хошигнолоор зүгээр л алга болгож байгаа юм шиг. Цаана нь ямар асуудал байна, бидэнд юу байна гэдгийг ул суурьтай ярилцаж байсан явдал цөөн. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл бидэнд сансрын технологийг хөгжүүлэх, энэ салбарын хөгжилд оролцох бодитой ямар боломж байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Технологи талаас нь яривал бидэнд маш их боломж байна. Ер нь аль ч цаг үед, хөгжиж буй нийгэмд аль нэг технологийг барьж аваад суралцаад, эзэмшээд, хэрэглээд, оролцоод явах бүрэн боломжтой. Түүний суурь нь бидэнд байх ёстой. Суурь гэдэг нь суурь шинжлэх ухаан, бизнес-аж үйлдвэрийн хөгжил юм. <span class="twittersharelink">Эдгээр сэтгэлгээний болон боловсролын суурь тавигдсан нөхцөлд шинэчлэгдэж байгаа технологийг бариад л авна. </span>Жишээ нь, Nokia гар утсыг дэлхий нийтээрээ барьдаг, хэзээ ч дийлдэхгүй юм шиг байсан цаг хугацаа саяхан. </p><p class="fr-text-bordered" style="text-align: justify;">Хятад, Өмнөд Солонгос улсыг гар утас хийнэ гэж хэдэн жилийн өмнө хэн ч тааварлаж байсангүй. Гэтэл эдгээр улсад суурь нь байсан учраас технологийг нь эзэмшээд өнөөдөр дэлхийд тэргүүлж байна. Яг үүн шиг <span class="twittersharelink">хөгжиж, шинэчлэгдэж байгаа сансрын технологийг сурч эзэмшиж, дэлхийд тоглогч байх боломжтой гэсэн итгэл үнэмшил бидэнд байгаа</span> учир өнөөдрийг хүртэл итгэл үнэмшлээрээ явж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-size="650,432.9" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/0d4ffcc2eda594eaa6ce2b033ebc96ff.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Д.Эрдэнэбаатар<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(44, 130, 201);">- Тухайлбал өнөөдөр алслагдсан газрын малчинд, хотын захын Дондогт сансрын технологи ямар хэрэгтэй юм бэ гэж асуувал? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Аливаа технологи хүн төрөлхтний амьдралын хэв маягийг өөрчилж, хүндрэл бэрхшээлтэй зүйлүүдийг хялбаршуулж байдаг. Жишээ нь, малдаа явсан хүн сураггүй болсон байна гэж бодъё. Тухайн хүнийг эрэн хайхад их цаг хугацаа, хүн хүч зарцуулна. Хэрвээ <span class="twittersharelink">тухайн малчин цаг агаарын нөхцөл байдал амаргүй байгааг мэдээд, биедээ хиймэл дагуулаас олж мэдэх ямар нэгэн биет авч явсан бол тухай хүнийг олоход ядах юмгүй. </span></p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">энгийн механик аргаар 24 цаг зарцуулж, олон машин техник, олон хүн оролцох бол хиймэл дагуулын тусламжтай хэд дахин бага хугацаа, зардлаар зорилгоо биелүүлнэ</span> гэсэн үг. Бид өдөр тутамдаа аюулгүй аж төрөхөд сансрын технологи чухал үүрэгтэй. Тиймээс ч манай улс аль хэдийн сансрын технологийн хэрэглэгч болсон. Жишээ нь, Google maps, GPS–ийг олон хүн ашигладаг. Бидний гар утсанд технологийн олон шийдэл бий.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансрын технологийг онцгой байдал, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал гээд олон салбарт бүтээлчээр ашиглаж болно. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Өнөөгийн гар утас, харилцаа холбоо, интернетийг сансрын технологигүйгээр төсөөлөх боломжгүй. Мөн агаараас авч байгаа бүх зураг сансрын технологитой холбогдоно. Бид цаг агаарынхаа мэдээг сансрын технологийн тусламжтай авч байна. Манай онцгой байдлын салбарынхан гадаадын хиймэл дагуулын мэдээлэл дээр үндэслэн ой хээрийн түймрийн мэдээллийг олж мэддэг гэх мэт. Алслагдсан газрынхан сансрын хиймэл дагуул ашиглан холбоо барих, мэдээлэл дамжуулах боломжтой. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/2c9d0229dda4e5661723a2fe0eeee66f.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бид ямар үнэ өртгөөр эдгээр боломжийг ашиглаж байгаа бол. Энэ талаар судалж байв уу?</span> </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Зургийг үнэ төлбөргүй авах боломжтой. Гэхдээ нягтаршил муутай, хэт холоос авсныг үнэгүй ашиглана. Цаг хугацааны хувьд яг одооны зургийг авах боломж хязгаарлагдмал. Харин мөнгөө төлсөн тохиолдолд нягтаршил сайтай, ойроос авсан, яг одоо цаг дээрх зургуудыг авч болно. Харилцаа холбооны тухайд түрээсээр ашигладаг учраас тодорхой хэмжээний мөнгө төлж таарна. </p><p style="text-align: justify;">ТВ-ийн дүрс дамжуулдаг компаниудын тухайд DDISH, Mongolsat-ыг байгуулсан залуучууд сансар тэнгэрийн юм яриад яах вэ, өөр зүйл хийе гээд энэ ажлыг барьж аваагүй, эрхлээгүй байсан бол бид өнөөдөр тв-ийн олон суваг үзэхгүй сууж байх магадлалтай. Тиймээс <span class="twittersharelink">боломж харагдаж байгаа бол түүнийг ашиглах, бүдэг бадаг байгаа бол шинжлэх ухаанчаар хандаж тодруулах хэрэгтэй. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Ойрын ирээдүйд энэ хэрэглээ яаж нэмэгдэх бол? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Манай улсад хараахан өргөн ашиглаагүй ч ногоон ургамал, хөдөө аж ахуйн салбарт хиймэл дагуулын мэдээллийг асар их ашиглаж байна. Тухайлбал, <span class="twittersharelink">газар тариалангийн компани талбайнхаа аль хэсгийг нь усалж, аль хэсгийг нь бордох вэ гэдгээ сансрын зургаар амархан мэдэх боломжтой.</span> Цаашлаад ямар хэмжээний ургац авах вэ гэдгээ ч урьдчилан тооцоход хялбар болсон. Манайд ганц нэг компани ашиглаж эхэлсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ингэж<span class="twittersharelink"> технологийн дэвшил ашигласан компани уламжлалт арга, үйл ажиллагаатай компаниас 8 дахин их ургац авсан</span> жишээг уншиж байсан. Ийм хэрэглээ цаашид улам өргөжих нь ойлгомжтой. </p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/88df478475e071aa3e9f85beb2ef37cd.jpg" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(0, 0, 0);"><strong>- Энэ нь сансарт өөрийн гэсэн хиймэл дагуулаа хөөргөх шаардлагатай гэсэн үг үү. Зарим нь гаднаас үнэгүй мэдээлэл авч ашиглах боломжтой байхад илүү зардал гэж үзэх талтай. Хиймэл дагуулын үнэгүй мэдээллүүд нь "тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр бид авч байж болох юм...?</strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Үнэгүй гэдэг дээр нэг тайлбар хэлчих нь зүйтэй байх. Яг үнэндээ үнэгүй зүйл гэж хэзээ ч байхгүй. Бид үнийг нь өөр хэлбэрээр төлж байгаа. "Тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр авч байж болох юм. Ихэнх тохиолдолд бидний авч байгаа үнэгүй зураг нь нарийвчлалын хувьд чанаргүй, дээр нь архивлагдсан байдаг тул нэлээн хуучирсан зураг байдаг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Яг бодит хэрэглээнд оруулаад, ашиглаад үр өгөөж хүртэх бараг л боломжгүй. Харин шинэ болон ашигтай байх зураг нь үнэтэй. 2019 онд судалж үзэхэд<span class="twittersharelink"> хааш хаашаа 1 км зураг авахад хамгийн багадаа 8 доллар, дунджаар 25 доллар байсан санагдаж байна.</span> Нэг удаа зураг авахад ганцхан км-ыг авахгүй, тэгж ч өгөхгүй. Дундаж хотын зураг авахад 2-3 мянган доллар болно. Ганцхан удаа авахгүй. Сар бүр авлаа гэхэд 20-50 мянган доллар болох жишээтэй. Тиймээс бид өөрсдийн гэсэн хиймэл дагуулыг хөөргөх хэрэгтэй. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Үүнд хэд хэдэн шалтгаан хэлж болно. </strong></p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Нэгдүгээрт,</strong></em> аюулгүй байдал. Үүнд үндэсний аюулгүй байдал, мэдээллийн аюулгүй байдалтай холбоотой олон зүйл ярьж болно. </p><p style="text-align: justify;"><em><strong>Хоёрдугаарт,</strong></em> гадаадын орнуудад тулгардаггүй асуудал бидэнд бий. Тухайлбал, Улаанбаатар хот болон бусад хот суурин газрын утаа, агаарын бохирдлын асуудал. Нүүдлийн мал аж ахуйтай улсын хувьд бэлчээрийн доройтол, газрын гарц, мөн газар тариаланд тулгардаг асуудлууд ч бий. Энэ бол манай улсын л шийдэх ёстой асуудал. Өөрөөр хэлбэл, хиймэл дагуул болгон хэнд ямар мэдээлэл өгөх вэ гэсэн зорилго, чиглэлтэй. <span class="twittersharelink">Гадны хиймэл дагуулууд манай асуудлыг шийдэх хэмжээний мэдээллийг бидэнд өгөхгүй.</span> Нөгөө талаараа манайхыг хангалтай зах зээл гэж харахгүй байх. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс өнөөдөр хэдэн тонны хэдэн машин зэсийн баяжмал, нүүрс экспортолж байна вэ гэдгээ хянахын тулд заавал хүн очиж тоолох шаардлагагүй, сансрын зургаас хяналт тавиад байж болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансар бол хаана ч байхгүй өндөрлөг. Тэр өндөрлөгөөс бид хаана юу болж байгааг харж, хянаж болно.</span> Нөгөө талаараа <span class="twittersharelink">газар дээр байгалийн янз бүрийн аюулт үзэгдэл болно. Харин сансарт бол үгүй. Тийм учраас сансарыг эзэмших нь цаг хугацааны шаардлага юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Хүний юмыг үнэтэй бай, үнэгүй ч бай ашигласаар байх нь хараат байдлын эхлэл байж болох юм? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тийм. <span class="twittersharelink">Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна. </span><span class="twittersharelink">Хөгжсөн улсууд бие биеийнхээ мэдээлэл дамжуулагчийг үгүй хийх, хаалт хийх зэрэг асуудал ч бий.</span> Тухайлбал, Иран, Хойд Солонгос зэрэг улсад байршил тогтоогч GPS системийн хиймэл дагуулын дохиог хязгаарлах, салгах, зэргээр өрсөлдөх жишээтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Манай жишээн дээр гэвэл DDISH, Mongolsat-ийн мэдээллийг дамжуулж байгаа хиймэл дагуулыг эзэмшигч улс ямар нэгэн байдлаар таслах шаардлага үүсвэл хөдөөний айл өрхүүд мэдээллээс тасарч хоцорно. </p><p style="text-align: justify;">Нөгөө талдаа өнөөдөр сансрын технологигүйгээр хаана яваагаа мэдэхгүй байх тийм хэмжээнд очсон. Бид одоо хөдөө явахдаа GPS ашиглан замаа олдог болоод байна. Хэрэв энэ сигналийг тасалбал тэгээд л төөрнө шүү дээ. <span class="twittersharelink">“Сансрын хиймэл дагуул нь системчлэлийн хаан юм” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="603.61502347418,650" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65c731db047097e647fd94484e8ac9cc.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Дөрвөн жилийн өмнө та бүхний хөөргөсөн “Мазаалай” хиймэл дагуул хоёр жил ажиллаад хугацаа нь дуусч, устсан. Энэ анхны хиймэл дагуулын ач тус, үр дүн нь юу байсан бэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Тэр хиймэл дагуулын төслийн үр дүн болсон хоёр хүн тантай ярилцаад сууж байна. Тэр бол сансрын технологи хөгжөөгүй улс орнуудад зориулсан, мэргэжлийн инженерүүдийг бэлтгэх зорилготой Олон улсын “Шувууд” гэсэн төслийн хүрээнд бүтээгдсэн хиймэл дагуул байсан. Энэ хүрээнд тодорхой тооны залуучууд Япон болон сансрын технологи өндөр хөгжсөн бусад улс оронд суралцах хугацаанд хэрэгжүүлсэн төсөл. Шинжлэх ухаан, технологийн туршилт, судалгаа хийх, боловсон хүчнээ бэлтгэх зорилгоор “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөсөн. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Сансарт хоёр жил ажиллаад устсан ч гэсэн зорилгоо биелүүлсэн.</span> Энэ төслийн хүрээнд гадагшаа явж суралцсан залуусын төлөөлөл нь бид хоёр. Бид тухайн улсдаа, Японд үлдээд өөр ажил төрөл хийгээд явсангүй. <span class="twittersharelink">Бид эх орондоо ирээд сансрын технологийг хөгжүүлэх хөтөлбөр, төлөвлөгөө гаргаад явж байгаа нь “Мазаалай” хиймэл дагуулын төслийн нэг үр дүн гэж бодож байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийг хөгжүүлэх инженерийн баг бэлэн болсон гэж ойлгож болох уу. Тухайн үед гадаадад суралцахаар хичнээн залуус явснаас өнөөдөр хэд нь эх орондоо ирээд байна вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Нийт 9 хүн явсан. Одоогоор нэг нт Япон улсад докторын зэргээ хамгаалахаар суралцаж байна. Бусад нь ирсэн. Сансрын технологийн инженерээр суралцсан 4 доктор, 3 магистр бэлэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн дараагийн хиймэл дагуулыг бие даан хөөргөж чадах уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Чадна. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Үүнийгээ юугаар нотлох вэ? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Мэдээж яг ажил хэрэг болоход хэцүү. Гэхдээ бид чадна. Манай багийн гишүүн Бэгзсүрэн Филиппин улсын сансрын технологи дээр ажиллаж байсан. Төрөө бид хоёр Японд хэрэгжүүлж байсан төслүүд дээр ажиллаж байсан. Би “Хорюү4”, “Мазаалай”, “Спатюүм” зэрэг төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд эхлээд “Мазаалай” дээр ажилсан. Дараа нь Шри Ланка, Непал буюу Балба, Япон улсын хамтарсан төсөл дээр ажилласан. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Бодит биеллээ олоход хэр урт зам та бүхнийг хүлээж байгаа бол. Манайд боломж нөхцөл нь байна уу? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>-Т.Төртогтох: </strong>Шинжлэх ухаанд батлагдсан зүйлийг хийхэд нэг их цаг хугацаа шаардахгүй. Тэр утгаараа <span class="twittersharelink">бид өмнө нь сансрын хиймэл дагуул хөөргөөд тухайн хиймэл дагуулаасаа шаардлагатай мэдээллүүдээ авч ашиглаж байсан хүмүүс учраас чадна гэдгээ итгэл төгс хэлээд байгаа юм. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Сансрын хиймэл дагуулыг системчлэлийн хаан гэж нэрлэдэг. Бүх төвөгтэй зүйл систем инженерчлэлгүйгээр бүтэхгүй. Та бүхний дуу хоолойг өсгөж байгаа микрофоноор жишээ авахад дээд талын торыг нэг хэсэг нь, төв мэдээлэл дамжуулж байгааг нөгөө хэсэг нь, эрэг боолтыг нь гурав дахь нь судалж бүтээгээд үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн байж таарна. Яг үүнтэй адил. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хиймэл дагуул дээр бол би батарей, нарны дэлгэц, Т.Төртогтох төв процессор холбооны систем, Э.Өсөхбаяр их бие бүтцийн хэсэг, Д.Амартүвшин өнгөт камер ба тэнхлэг удирдлага, Т.Бэгзсүрэн дан хэт олон сувгийн камерын системийн чиглэлээр судалж, суралцсан. Нийлээд бүхэл цул бүтээл болно гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"><span class="fr-img-caption fr-fic fr-dib fr-draggable" contenteditable="false" draggable="false"><span class="fr-img-wrap" style="width: 650px;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/82a896c12ef20a8541cb66782334d3b9.JPG" data-test="true" data-test2="650" class="fr-fil fr-dib"><span class="fr-inner" contenteditable="true">Зүүн талаас Д.Амартүвшин Д.Эрдэнэбаатар Т.Төртогтох<br></span></span></span></p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Яг үнэндээ гарын 10 хуруунд багтах хэмжээний мэргэжилтэн байгаа нь туйлын хангалтгүй. Бид 100, цаашлаад мянгаар тоологдох хэмжээнд бэлтгэгдчихвэл их сайхан байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологийн салбарын ашгийг олж харсан нэг хэсэг байна. Ашиг орлогыг нь бусад бизнестэй харьцуулахын аргагүй гэсэн мэдээлэл ч уншиж байлаа. Яагаад? </span></strong> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:<span style="color: rgb(41, 105, 176);"> </span></strong>2000 оноос өмнө сансар судлал ихэвчлэн улс орнуудын Засгийн газрынхөрөнгөөр хийгддэг байсан. Харин сүүлийн 20 жилд хувийн хэвшил орж ирснээрээ жинхэнэ утгаараа мөнгө олох нэг зах зээл болж хувирч байна. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Нэг том хиймэл дагуул хийгээд 10 жил ашиглах, эсвэл 10 жилийн хугацаанд 1000 жижиг хиймэл дагуул хийх боломжтой болчихсон.Үр ашиг нь хэд дахин их. Дэлхийн хаанаас ч холбогдох боломжтой ийм интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэхийн тулд “Спэйс Экс” компани анх 4000 ширхэг хиймэл дагуул сансарт хөөргөнө гэж долоон жилийн өмнө олон нийтэд танилцуулж байсан. Тухайн үед хүмүүсийн нүд орой дээрээ гарч боломжгүй мэт төсөөлж байсан. Гэтэл одоо тэд бодитоор хийгээд 800 гаруй хиймэл дагуулыг аль хэдийнээ хөөргөөд байна.</p><p style="text-align: justify;">Ер нь сансарт туршигдсан технологи гэдэг бол газарт туршигдсанаасаа дор хаяж 1000 дахин үнэ цэнтэй байдаг. Энэ утгаараа сансрын бизнесийн ашиг орлого өндөр байх нь ойлгомжтой. Одоо жилд дунджаар 100 орчим старт апп энэ зах зээлд орж байна. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Бидний төсөл сансрын технологийн шинжлэх ухаанд МУ-ыг дахин нэг шатахиулах зорилготой” </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/e47fb871ccbb0c6c3ba3b02e26c5c4d9.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Тэгвэл та бүхэн одоо гялс энэ зах зээлд гараач гэвэл юу хэлэх вэ. Ямар саад бэрхшээл байна? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Бид яаж хийх аргаа мэдэж байгаа. Мэдээж Японд хийх, Монголд хийх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Япон бол эдийн засгийн хувьд хүчирхэг, аж үйлдвэр нь өндөр хөгжсөн улс. Харин м<span class="twittersharelink">анайд эдийн засаг, аж үйлдвэр нь ямар байгаа билээ. Гэхдээ болохгүй, бүтэхгүй гээд гараа хумихаад суух нь тэнэг хэрэг. </span>Тиймээс <span class="twittersharelink">бид “Тэмүүлэл” нэртэй хиймэл дагуул бүтээх чиглэлээр ажиллаж байна. Судална, бүтээнэ, туршина. Ямар ч туршилтгүйгээр технологи бүтээнэ гэж байхгүй.</span> Туршигдсан технологио ашиглах дээрээ тулах юм бол ямар ямар мэдээлэл авах, түүнийгээ хаана борлуулах гээд дараагийн зүйлүүд яригдана. Бид энэ чиглэлээр ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">“Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд тал мөнгийг нь МУИС, тал мөнгийг нь ОБЕГ-аас гаргаж байсан.</span> Өөрөөр хэлбэл, төр болон боловсролын салбараас дэмжлэг авсан. Харин <span class="twittersharelink">хоёр дахь хиймэл дагуулыг бүтээж хөөргөхдөө хувийн хэвшлээсээ дэмжлэг авах нь зүйтэй гэж үзээд ажиллаж байна.</span> Төсөл маань эхлээд жил гаруй хугацаа өнгөрлөө. Ковид19-ын нөлөөгөөр зарим ажил гацах маягтай болсон. Бизнесийн байгууллагуудтай уулзаад төслөө танилцуулахаар үр ашиг нь юу юм, хэзээнээс ашиг хүртэж эхлэх вэ гэдэг. <span class="twittersharelink">Бидний төсөл ашиг орлого гэхээсээ илүү сансрын технологийн шинжлэх ухаанд дахин нэг шат ахих зорилготой. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- “Тэмүүлэл” хиймэл дагуулыг хөөргөхгүйгээр бизнесийнхний, олон нийтийн хүсэн хүлээж байгаа, бидний дээр ярьсан тэр үр ашгийг бүтээх, хүртээх боломж бий юу? Шаардлагатай мэдээллээ өөрсдийнхөө хиймэл дагуулаас авна гэдэг мөрөөдлийг биелүүлэх боломж гэх үү дээ</span></strong>. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Боломжгүй.<span class="twittersharelink"> Бид сансрын технологийг бүрэн эзэмшсэний үндсэн дээр тэр зах зээл дээр өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн гаргаж ашиг олно. </span>Тэнд алдаж, онож байж л бид суралцана. </p><p style="text-align: justify;">Монголын анхны сансрын хиймэл дагуул “Мазаалай”-г хөөргөхийн тулд оюутан залуус зардал хайж хандив цуглуулах аян өрнүүлж байсан. УОК, боловсролынбайгууллага ч санхүүгээр дэмжсэн. Гэтэл яг хөөргөх үед нь мөнгө гуйсан “зовлон”г нимгэлээгүй атлаа Монголынхоо хиймэл дагуул хөөрөх түүхэн үйл хэргийн гэрч болно гээд NASA-ийн пуужин хөөргөх бааз дээр очсон монголчууд цөөнгүй байсан тухай мэдээ байсан. Нэг үгээр монголд түүхэн үйл хэрэгт оролцож, хандив өгөөгүй атлаа тэр Америкт өчнөөн хөрөнгө зараад очсон зарим хүмүүсийн тухай сонсоод би ч бас шүүмжилмээр л байсан. Та нарт ямар санагдаж байсан бол ? </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Тэр мэдээлэл үнэн эсэхийг бид хэлж мэдэхгүй. “Мазаалай” хиймэл дагуул бол маш бага зардлаар бүтсэн. Танай энэ микрофон шиг 10 ширхгийг авах хэмжээний мөнгөөр л бүтсэн. Манайх олон дата агуулсан, том дэд бүтэц шаарддаг сансрын технологи бүтээнэ гэвэл улсаараа барахгүй. Тэгэхээр зах зээлдээ таарсан тэр жижиг хэмжээний хиймэл дагуулыг лбүтээх явдал. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>36 мянган км-ын цаана байдаг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг бүтээхэд ойролцоогоор 500 сая ам.доллар шаардлагатай. Энэ бол манай нүүрс тээвэрлэх төмөр замын өртөг. <span class="twittersharelink">Манай зах зээл дээр хэрэглэж болохуйц зураг авдаг жижиг хиймэл дагуул бүтээхэд 5 сая доллар хэрэгтэй. Харин “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөхөд 100 мянган доллар л зарцуулсан шүү дээ. </span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,498.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/3bb81b11db49215cf0d79a65d8abaac7.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><br></p><p class="uk-text-uppercase" style="text-align: center;"><strong>“Физик, математикийн зүй тогтлыг мэддэг хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харахдаа гаргууд” </strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Сансрын технологи бол бусад шинжлэх ухааны суурь гэж та бүхэн яриандаа дурдсан. Энэ технологийг хөгжүүлснээр, хүүхэд залуучуудыг энэ салбарт оруулснаараа бидэнд ямар ач холбогдолтой вэ. </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Аж үйлдвэржилт орчин үеийн шинжлэх ухааны ачаар хөгжсөнөөсөө хойш 200 гаруй жил болж байна. Шинжлэх ухаан, технологи өөрөө сансрын технологио дагаж хөгжих шинжтэй болчихсон. Өнөөдөр үнэ цэнтэй байгаа технологи өөрөө олон зүйлээс хамаарсан нарийн төвөгтэй цогц зүйл. Үүнийг төлөөлж чадах нэг зүйл нь сансрын технологи. <span class="twittersharelink">Сансрын технологийг эзэмшсэн хүн бусад салбарт байгаа асуудлуудыг шийдэх гаргалгааг олж чадна. Тиймээс бид энэ чиглэлийн мэргэжилтнүүдийг бодлогоор олон тоогоор бэлтгэх шаардлагатай. </span> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Орчин үеийн технологи гэхээр гар утас, программ хангамж, цаашлаад хиймэл оюун ухаан, супер компьютер яригдаж байна. Үүний суурь нь физик, математикийн шинжлэх ухаан. </span> Жишээ нь, электрон тоног төхөөрөмж, квант компьютер гэхэд цаанаа физик л байдаг. Хиймэл оюун ухаан гээд ярихаар цаана нь математик бий. Өөрөөр хэлбэл, <span class="twittersharelink">бидний хэрэглэж байгаа гар утас, компьютер зэрэг технологийн шийдлээр бүтээсэн зүйлүүд маань өмнө нь байсан зүйлийн хөгжүүлэлтийн үр дүн</span> гэсэн үг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Байгаль дээрх юмс үзэгдлийн мөн чанар хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Үүнийг мэдэж байгаа нөхцөлд хэзээ ч, ямар ч байдлаар ашиглаж болно. Хамгийн гол нь сайн багшийг бодлогоор бэлтгэж гаргах шаардлага байна гэж хардаг. </p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох: </strong>Нано технологи, биотехнологи гэсэн яриа их сонсож байсан байх. Үүний суурь нь математик, физик дээр хими, биологи нэмэгдэнэ. Хүүхэд аливаа зүйлийн зүй тогтлыг сонирхож эхлэхээс л эдгээр шинжлэх ухааныг судлах сэдэл бий болно. Тухайлбал, хоол идэж байгаа аяга маань хэрхэн бүтсэн юм бол, миний өмсөж байгаа цамцыг бүтээхэд ямар ямар дамжлага байсан бол гэх зэргээр бодож эхлэх нь байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхох эхлэл. <span class="twittersharelink">Физик, математикийн зүй тогтлыг судалж мэдсэн хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харах, шинжлэх ухааны өгүүлэл, нийтлэл бичих зэрэгт чамбай хандаж чадна. </span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong><span class="twittersharelink">Сансрын технологийн инженер, хиймэл дагуулын багийн нэг гишүүн Бэгзсүрэн маань өнөөдөр УОК-ийн зөвлөх багт урилгаар ажиллаж байна.</span> Бид гурав яг адилхан физик суурьтай инженерүүд. Физикч хүний ялгаа нь тоон утгаар илэрхийлсэн график байлаа гэж бодоход тухайн мэдээллийн цаана ямар зүй тогтол байгааг уншиж чаддаг. Жишээлбэл, 2021.02.02-нд Ковид-19 халдварын тоо гэнэт өссөн нь ямар шалтгаантай байв, ямар хүчин зүйлүүд нөлөөлөв гэдгийг олж харна гэсэн үг. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь сүүлийн жилүүдэд бүх л шинжлэх ухааны салбарууд нэгдэн нийлж ажиллах шаардлага бий болсон. Тухайлбал, Ковид19-ыг илрүүлэх оношлуур бүтээе гэж бодоход биологичдоос гадна электроникч, химич, физикчид байх шаардлагатай болж байгаа юм. </p><p style="text-align: justify;"><img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-size="650,364" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/10cec1d562d4500044400814f4f80305.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Физик, математикийн чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнууд тун цөөн болсон тухай багш нар ярьдаг. Энэ үнэн үү багш нар аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар:</strong> Миний хувьд МУИС-ын Физикийн тэнхимийн анги удирдсан багш. Манай физикийн хоёрдугаар курсын анги идэвхтэй суралцдаг хоёрхон хүүхэдтэй. Үүгээр таны асуултад тийм гэж хариулъя. </p><p style="text-align: justify;">Монголд 90 гаруй их, дээд сургууль бий. Шинжлэх ухаан, технологийн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг нь гарын таван хуруунд багтана. Тэр дотроо байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлээр гэж үзвэл зөвхөн МУИС мэргэжилтэн бэлтгэж байна гэж хэлэхэд бараг болно. </p><p style="text-align: justify;">1942 онд МУИС-ийг байгуулахдаа физик, математикийн ангиудыг шууд нээж байсан. Яагаад вэ гэхээр <span class="twittersharelink">дэрсэн шаахайтай Оросуудыг цөмийн зэвсэгтэй хүчирхэг гүрэн болгосон нууц нь энэ шинжлэх ухаан.</span> Тиймээс шинжлэх ухааны суурь гэж үзсэн учраас анхны дөрвөн мэргэжлийн хоёр нь физик, математикийн анги байсан болов уу. Гэтэл энэ чиглэлээр сонирхон судлах оюутнуудын тоо жил ирэх тусам цөөрч байгаа нь харамсалтай. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">- Энэ хэвээрээ яваад байвал яах вэ Т.Төртогтох багш аа? </span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох</strong>: Бид хөгжил дэвшлийн талаар дээр дооргүй ярьдаг. Хөгжлийн үндэс суурь нь боловсрол гэдгийг хүн болгон мэднэ. Гэвч боловсролын салбар хамгийн буруу зам дээрээ гарч зогсчихоод байна. Энэ чигээрээ яваад байвал дампуурал л биднийг тосох болов уу. </p><p style="text-align: justify;">Яагаад ийм байдалд орчихов гэхээр манайд физикч мэргэжил эзэмшвэл физикийн багш, аль эсвэл Физик технологийн хүрээлэнд л ажиллах юм байна гэсэн ойлголт сүүлийн 30 гаруй жил бидний ой тойнд явлаа. Нөгөө талдаа зөвхөн диплом харж ажилд авдаг байдал нь бас нөлөөлж байна.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өө, чи физикч юм байна. Явж багшаа хий ч гэдэг юм уу, өөр салбарт хөрвөж ажиллах боломж нөхцөл манай улсад байгаагүй. Харин одоо өөрчлөгдөж байна. Суурь шинжлэх ухаанаар сурсан хүн хаана ч очсон хөрвөх чадвартай, локик сайтай байдаг. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/65d227b3a95685ad8c156bf92ebd8251.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Сансрын технологийн инженерээр суралцаж, эрдмийн зэрэг хамгаалсан та бүхэнд Япон улс ажлын байрны санал тавьсан байдаг. Өндөр цалин, ахуйн хангамжаас татгалзаад эх орондоо ирсэн учир шалтгааныг тааж болох ч өөрсдөөс нь сонсмоор байна? </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><strong>Д.Эрдэнэбаатар: </strong>Би монгол хүн болж төрсөн хувь заяандаа бахархдаг. Бусдаас гойд илүү зүйл сураагүй ч өөрийн чадах чинээгээр эх орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулах нь миний эрхэм үүрэг. Тийм учраас би Япон улсад ажиллаж амьдрах сонголтоос татгалзсан. Эх орондоо ямар ч хамаагүй ажил хийгээд цалин орлого олж, түүнээсээ улсдаа татвар хураамж төлөх нь ихүртэл Монгол Улсад хэрэгтэй. Ингэж л боддог. </p><p style="text-align: justify;"><strong>Т.Төртогтох:</strong> Миний хувьд 2015 онд “1000 инженер” хөтөлбөрт хамрагдаад Япон улсыг зорьсон. Гэрээнийхээ дагуу суралцаад 2018 онд эх орондоо ирсэн. Зөвхөн гэрээ байгуулсандаа ч биш юм. Монгол Улсын ирээдүй болсон хүүхэд залуучууддаа сайн сайхныг бэлэглэж чадахгүй ч сайн сайханд хүрэх шатыг нь бэлдэж өгөх зорилготой. Энэ зорилгынхоо төлөө ажиллаж байна. </p><p style="text-align: justify;">Өөрөөр хэлбэл, бидний дараагийн үеийн залуучууд Монгол Улсыг авч явна. Улс маань улсын дайтай хөгжихийн тулд сансар судлалын гүрэн болохын тулд бидний зорилго бүтэх ёстой. Тиймээс бид хамаг боломжоо дайчлан ажиллах шаардлагатай л гэж боддог. </p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>- Баярлалаа. </strong></span></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,365.3" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/df1aad451cddebe9ce1a53b1273ef0cd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/cd9afc2c665ed3cc35ccfcf12a8fc4ed.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/сансар судлал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">сансар судлал</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/тэмүүлэл" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">тэмүүлэл</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna&text=“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/temuulel-podkast-sansriin-tekhnologi-undur-khugjsun-uls-ornuud-khugjil-buurai-ulsuudiin-medeelliig-khyalbarkhan-olj-awna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780079223.9729"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '37226';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/a1c2ae771950f0298fac7b596463bcd4.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/technology">
Технологи </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/nasa-tsaashid-angarag-ruu-yawakh-uridchilsan-beltgelee-khiine">
NASA дараагийн зогсоолоо Ангараг гэж зарлалаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 07, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/970c5d089d70870824867508609158a2.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/d-regdel">
Д.Рэгдэл: Борцоор сансарт найруулж уудаг шөл хийх кофе шиг нунтгийг 3 жил ажиллаж байж гарган авсан </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Д.Даваадулам </a> ・
03 сарын 17, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/358c6cbc663acc0e97bcd51717d18b45.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sanasr-40">
Монголбанк "Сансар-40 жил" дурсгалын мөнгөн зоос гаргажээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 23, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/5c8d5bc74f17dc8cdc1db69f7f1c461a.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sansariin-nisleg">
Ж.Гүррагчаа: Ийм өндөр шагналуудыг зэрэг авна гэдэг миний хувьд асар их хүндэтгэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/810f5836bfbe0d47056ebd1a4ad62cb1.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/janibekov">
В.А.Жанибеков: "Өөрийн улсын багийг биш Монголын багийг илүү дэмжих үе ч байсан" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 22, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nsq2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.N2U5ZTlkNjE4MTM1MGQ2MzMyNjU5ZjM0ZTJmMzQ0YTMxNDc0MzBjMzRiZjYyODMwMWUzODI5ZGQ4NjMyOWY0NJjn5cGxmK+HfPJ8+itzQVcT5II89x1xcfhHSbtcTVOF',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1782757623',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.NWEyZTIyOGQ3ZDU3NWYyZDFkODgzMzRmN2M0ZWZlMGM0Y2Y3YjU0MjRlMWQ0M2I2MWNlM2RkMjU0OWI1N2I3MeYTZDO1NRJoDN6A0mduBMX+CGvwiU/GpF6szutqrI2CxLIfr86ybjb0zw7ReufcRgfOdxSrnWtCdMzBwVg3jHM=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1782671223',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '6699fbf805a5e91333f655197ad548f6d02bdec9e539ffae74d064748a5dde4a4a072697fae60906775286d3dc7f31468f54fe733e9efdb45df879a16fd4a492'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.N2U5ZTlkNjE4MTM1MGQ2MzMyNjU5ZjM0ZTJmMzQ0YTMxNDc0MzBjMzRiZjYyODMwMWUzODI5ZGQ4NjMyOWY0NJjn5cGxmK+HfPJ8+itzQVcT5II89x1xcfhHSbtcTVOF'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1782757623'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.NWEyZTIyOGQ3ZDU3NWYyZDFkODgzMzRmN2M0ZWZlMGM0Y2Y3YjU0MjRlMWQ0M2I2MWNlM2RkMjU0OWI1N2I3MeYTZDO1NRJoDN6A0mduBMX+CGvwiU/GpF6szutqrI2CxLIfr86ybjb0zw7ReufcRgfOdxSrnWtCdMzBwVg3jHM='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1782671223'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг... | Peak News
“Тэмүүлэл” подкаст: Сансрын технологи өндөр хөгжсөн улс орнууд хөгжил буурай улсуудын мэдээллийг хялбархан олж авна
Сансрын технологи гэж юу вэ, түүнийг бид хэрхэн ашиглаж байна, тэд сансарт тэмүүлж байхад бид яах вэ, сансар яагаад шинэ зах зээл болов гээд сансрын шинжлэх ухаан, технологи тойрсон үй түмэн асуулт бий. Эдгээрийн заримд хариу хайж “Тэмүүлэл” подкаст Монголын хиймэл дагуулын инженерчлэлийн анхны багийн гишүүдтэй ярилцлаа. МУИС-ийн физикийн тэнхимийн дэд профессор, Монголын сансрын технологийн холбооны тэргүүн Д.Эрдэнэбаатар, МУИС-ийн Физикийн тэнхимийн ахлах багш, Монголын сансрын технологийн холбооны УЗ-ийн гишүүн, ерөнхий инженер, доктор Т.Төртогтох нарыг урилаа. Япон улсад сансрын технологийн инженерийн мэргэжил эзэмшсэн тэд хоёр дахь хиймэл дагуул болох "Тэмүүлэл" төсөл дээр ажиллаж байна.
Зөвлөлт-Монголын сансрын хамтарсан нислэгийн 40 жилийн ойд зориулсан “Тэмүүлэл” подкастын эхний дугаар.
- Марс В төслийн санаачлагч УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшсэнтэй холбоотой юм болов уу “Ингэж нисэх юм гэнэ ээ” гээд 40 литрийн хорхогтой бидон нь тэсэрч дээш хөөрч байгаа хөгжилтэй гэхээсээ эмгэнэлтэй нь давамгайлсан зураг сошиалд түгсэн. Хүмүүс ядуу амьдрал, эмзэг эдийн засгаа яая гэж байж бас сансарт нисэх гэнэ гэдэг байдлаар хандсан л даа. Үнэхээр бид сансрын технологи, түүний хэрэглээ, ер нь сансрын асуудлыг ахуй амьжиргаагаа шийдсэний дараа ярих ёстой юу?
Д.Эрдэнэбаатар: Өөр үзэх, ярих сэдэвгүй л юм байна даа гэж бид бодсон. Уг нь яг жинхэнэ бодитой юм яривал ярихаар юм их бий л дээ.
- Та бүхэнд энэ мессеж ямар сэтгэгдэл төрүүлсэн бол?
Т.Төртогтох: Ер нь гунигтай. Инженерчлэл талаас нь харъя. Хошигновол 40 литрийн бидоныг пуужин болгоё гэвэл хөөрнө, сансар луу жаахан дөхнө. /инээв/ Гэхдээ сансарт гарахгүй л гэдэг санаа. Тэрнээс цаашаа ярих юмгүй гэсэн үг. Үнэнийг хэлэхэд энэ нь маш харамсмаар. Бусад улс орнууд, тухайлбал африкийн орнууд сансар, хиймэл дагуул ярьж байна. Олон нийтийг амруулж чадахгүй байгаа болохоос биш бид ч өөрсдөө хийгээд, хийснээ ярьдаг.
Д.Эрдэнэбаатар: Бодит байдлаа маазрал хошигнолоор зүгээр л алга болгож байгаа юм шиг. Цаана нь ямар асуудал байна, бидэнд юу байна гэдгийг ул суурьтай ярилцаж байсан явдал цөөн.
- Тэгвэл бидэнд сансрын технологийг хөгжүүлэх, энэ салбарын хөгжилд оролцох бодитой ямар боломж байна?
Д.Эрдэнэбаатар: Технологи талаас нь яривал бидэнд маш их боломж байна. Ер нь аль ч цаг үед, хөгжиж буй нийгэмд аль нэг технологийг барьж аваад суралцаад, эзэмшээд, хэрэглээд, оролцоод явах бүрэн боломжтой. Түүний суурь нь бидэнд байх ёстой. Суурь гэдэг нь суурь шинжлэх ухаан, бизнес-аж үйлдвэрийн хөгжил юм. Жишээ нь, Nokia гар утсыг дэлхий нийтээрээ барьдаг, хэзээ ч дийлдэхгүй юм шиг байсан цаг хугацаа саяхан.
Хятад, Өмнөд Солонгос улсыг гар утас хийнэ гэж хэдэн жилийн өмнө хэн ч тааварлаж байсангүй. Гэтэл эдгээр улсад суурь нь байсан учраас технологийг нь эзэмшээд өнөөдөр дэлхийд тэргүүлж байна. Яг үүн шиг учир өнөөдрийг хүртэл итгэл үнэмшлээрээ явж байна.
Д.Эрдэнэбаатар
- Тухайлбал өнөөдөр алслагдсан газрын малчинд, хотын захын Дондогт сансрын технологи ямар хэрэгтэй юм бэ гэж асуувал?
Т.Төртогтох: Аливаа технологи хүн төрөлхтний амьдралын хэв маягийг өөрчилж, хүндрэл бэрхшээлтэй зүйлүүдийг хялбаршуулж байдаг. Жишээ нь, малдаа явсан хүн сураггүй болсон байна гэж бодъё. Тухайн хүнийг эрэн хайхад их цаг хугацаа, хүн хүч зарцуулна. Хэрвээ
Өөрөөр хэлбэл, гэсэн үг. Бид өдөр тутамдаа аюулгүй аж төрөхөд сансрын технологи чухал үүрэгтэй. Тиймээс ч манай улс аль хэдийн сансрын технологийн хэрэглэгч болсон. Жишээ нь, Google maps, GPS–ийг олон хүн ашигладаг. Бидний гар утсанд технологийн олон шийдэл бий.
Д.Эрдэнэбаатар: Өнөөгийн гар утас, харилцаа холбоо, интернетийг сансрын технологигүйгээр төсөөлөх боломжгүй. Мөн агаараас авч байгаа бүх зураг сансрын технологитой холбогдоно. Бид цаг агаарынхаа мэдээг сансрын технологийн тусламжтай авч байна. Манай онцгой байдлын салбарынхан гадаадын хиймэл дагуулын мэдээлэл дээр үндэслэн ой хээрийн түймрийн мэдээллийг олж мэддэг гэх мэт. Алслагдсан газрынхан сансрын хиймэл дагуул ашиглан холбоо барих, мэдээлэл дамжуулах боломжтой.
-Бид ямар үнэ өртгөөр эдгээр боломжийг ашиглаж байгаа бол. Энэ талаар судалж байв уу?
Д.Эрдэнэбаатар: Зургийг үнэ төлбөргүй авах боломжтой. Гэхдээ нягтаршил муутай, хэт холоос авсныг үнэгүй ашиглана. Цаг хугацааны хувьд яг одооны зургийг авах боломж хязгаарлагдмал. Харин мөнгөө төлсөн тохиолдолд нягтаршил сайтай, ойроос авсан, яг одоо цаг дээрх зургуудыг авч болно. Харилцаа холбооны тухайд түрээсээр ашигладаг учраас тодорхой хэмжээний мөнгө төлж таарна.
ТВ-ийн дүрс дамжуулдаг компаниудын тухайд DDISH, Mongolsat-ыг байгуулсан залуучууд сансар тэнгэрийн юм яриад яах вэ, өөр зүйл хийе гээд энэ ажлыг барьж аваагүй, эрхлээгүй байсан бол бид өнөөдөр тв-ийн олон суваг үзэхгүй сууж байх магадлалтай. Тиймээс
- Ойрын ирээдүйд энэ хэрэглээ яаж нэмэгдэх бол?
Т.Төртогтох: Манай улсад хараахан өргөн ашиглаагүй ч ногоон ургамал, хөдөө аж ахуйн салбарт хиймэл дагуулын мэдээллийг асар их ашиглаж байна. Тухайлбал, Цаашлаад ямар хэмжээний ургац авах вэ гэдгээ ч урьдчилан тооцоход хялбар болсон. Манайд ганц нэг компани ашиглаж эхэлсэн.
Ингэж жишээг уншиж байсан. Ийм хэрэглээ цаашид улам өргөжих нь ойлгомжтой.
Т.Төртогтох
- Энэ нь сансарт өөрийн гэсэн хиймэл дагуулаа хөөргөх шаардлагатай гэсэн үг үү. Зарим нь гаднаас үнэгүй мэдээлэл авч ашиглах боломжтой байхад илүү зардал гэж үзэх талтай. Хиймэл дагуулын үнэгүй мэдээллүүд нь "тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр бид авч байж болох юм...?
Т.Төртогтох: Үнэгүй гэдэг дээр нэг тайлбар хэлчих нь зүйтэй байх. Яг үнэндээ үнэгүй зүйл гэж хэзээ ч байхгүй. Бид үнийг нь өөр хэлбэрээр төлж байгаа. "Тухайн улсын технологийн хараат байдалд орох" гэдэг үнээр авч байж болох юм. Ихэнх тохиолдолд бидний авч байгаа үнэгүй зураг нь нарийвчлалын хувьд чанаргүй, дээр нь архивлагдсан байдаг тул нэлээн хуучирсан зураг байдаг.
Яг бодит хэрэглээнд оруулаад, ашиглаад үр өгөөж хүртэх бараг л боломжгүй. Харин шинэ болон ашигтай байх зураг нь үнэтэй. 2019 онд судалж үзэхэд Нэг удаа зураг авахад ганцхан км-ыг авахгүй, тэгж ч өгөхгүй. Дундаж хотын зураг авахад 2-3 мянган доллар болно. Ганцхан удаа авахгүй. Сар бүр авлаа гэхэд 20-50 мянган доллар болох жишээтэй. Тиймээс бид өөрсдийн гэсэн хиймэл дагуулыг хөөргөх хэрэгтэй.
Үүнд хэд хэдэн шалтгаан хэлж болно.
Нэгдүгээрт,
Хоёрдугаарт,
Манай улс өнөөдөр хэдэн тонны хэдэн машин зэсийн баяжмал, нүүрс экспортолж байна вэ гэдгээ хянахын тулд заавал хүн очиж тоолох шаардлагагүй, сансрын зургаас хяналт тавиад байж болно.
Нөгөө талаараа
- Хүний юмыг үнэтэй бай, үнэгүй ч бай ашигласаар байх нь хараат байдлын эхлэл байж болох юм?
Т.Төртогтох: Тийм. Тухайлбал, Иран, Хойд Солонгос зэрэг улсад байршил тогтоогч GPS системийн хиймэл дагуулын дохиог хязгаарлах, салгах, зэргээр өрсөлдөх жишээтэй.
Д.Эрдэнэбаатар: Манай жишээн дээр гэвэл DDISH, Mongolsat-ийн мэдээллийг дамжуулж байгаа хиймэл дагуулыг эзэмшигч улс ямар нэгэн байдлаар таслах шаардлага үүсвэл хөдөөний айл өрхүүд мэдээллээс тасарч хоцорно.
Нөгөө талдаа өнөөдөр сансрын технологигүйгээр хаана яваагаа мэдэхгүй байх тийм хэмжээнд очсон. Бид одоо хөдөө явахдаа GPS ашиглан замаа олдог болоод байна. Хэрэв энэ сигналийг тасалбал тэгээд л төөрнө шүү дээ.
- Дөрвөн жилийн өмнө та бүхний хөөргөсөн “Мазаалай” хиймэл дагуул хоёр жил ажиллаад хугацаа нь дуусч, устсан. Энэ анхны хиймэл дагуулын ач тус, үр дүн нь юу байсан бэ?
Д.Эрдэнэбаатар: Тэр хиймэл дагуулын төслийн үр дүн болсон хоёр хүн тантай ярилцаад сууж байна. Тэр бол сансрын технологи хөгжөөгүй улс орнуудад зориулсан, мэргэжлийн инженерүүдийг бэлтгэх зорилготой Олон улсын “Шувууд” гэсэн төслийн хүрээнд бүтээгдсэн хиймэл дагуул байсан. Энэ хүрээнд тодорхой тооны залуучууд Япон болон сансрын технологи өндөр хөгжсөн бусад улс оронд суралцах хугацаанд хэрэгжүүлсэн төсөл. Шинжлэх ухаан, технологийн туршилт, судалгаа хийх, боловсон хүчнээ бэлтгэх зорилгоор “Мазаалай” хиймэл дагуулыг хөөргөсөн.
Энэ төслийн хүрээнд гадагшаа явж суралцсан залуусын төлөөлөл нь бид хоёр. Бид тухайн улсдаа, Японд үлдээд өөр ажил төрөл хийгээд явсангүй.
- Сансрын технологийг хөгжүүлэх инженерийн баг бэлэн болсон гэж ойлгож болох уу. Тухайн үед гадаадад суралцахаар хичнээн залуус явснаас өнөөдөр хэд нь эх орондоо ирээд байна вэ?
Д.Эрдэнэбаатар: Нийт 9 хүн явсан. Одоогоор нэг нт Япон улсад докторын зэргээ хамгаалахаар суралцаж байна. Бусад нь ирсэн. Сансрын технологийн инженерээр суралцсан 4 доктор, 3 магистр бэлэн байна.
- Тэгвэл та бүхэн дараагийн хиймэл дагуулыг бие даан хөөргөж чадах уу?
Д.Эрдэнэбаатар: Чадна.
Т.Төртогтох: Чадна.
-Үүнийгээ юугаар нотлох вэ?
Д.Эрдэнэбаатар: Мэдээж яг ажил хэрэг болоход хэцүү. Гэхдээ бид чадна. Манай багийн гишүүн Бэгзсүрэн Филиппин улсын сансрын технологи дээр ажиллаж байсан. Төрөө бид хоёр Японд хэрэгжүүлж байсан төслүүд дээр ажиллаж байсан. Би “Хорюү4”, “Мазаалай”, “Спатюүм” зэрэг төсөл дээр ажилласан.
Т.Төртогтох: Миний хувьд эхлээд “Мазаалай” дээр ажилсан. Дараа нь Шри Ланка, Непал буюу Балба, Япон улсын хамтарсан төсөл дээр ажилласан.
- Бодит биеллээ олоход хэр урт зам та бүхнийг хүлээж байгаа бол. Манайд боломж нөхцөл нь байна уу?
-Т.Төртогтох: Шинжлэх ухаанд батлагдсан зүйлийг хийхэд нэг их цаг хугацаа шаардахгүй. Тэр утгаараа
Д.Эрдэнэбаатар: Сансрын хиймэл дагуулыг системчлэлийн хаан гэж нэрлэдэг. Бүх төвөгтэй зүйл систем инженерчлэлгүйгээр бүтэхгүй. Та бүхний дуу хоолойг өсгөж байгаа микрофоноор жишээ авахад дээд талын торыг нэг хэсэг нь, төв мэдээлэл дамжуулж байгааг нөгөө хэсэг нь, эрэг боолтыг нь гурав дахь нь судалж бүтээгээд үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн байж таарна. Яг үүнтэй адил.
Хиймэл дагуул дээр бол би батарей, нарны дэлгэц, Т.Төртогтох төв процессор холбооны систем, Э.Өсөхбаяр их бие бүтцийн хэсэг, Д.Амартүвшин өнгөт камер ба тэнхлэг удирдлага, Т.Бэгзсүрэн дан хэт олон сувгийн камерын системийн чиглэлээр судалж, суралцсан. Нийлээд бүхэл цул бүтээл болно гэсэн үг.
Зүүн талаас Д.Амартүвшин Д.Эрдэнэбаатар Т.Төртогтох
- Сансрын технологийн салбарын ашгийг олж харсан нэг хэсэг байна. Ашиг орлогыг нь бусад бизнестэй харьцуулахын аргагүй гэсэн мэдээлэл ч уншиж байлаа. Яагаад?
Т.Төртогтох: 2000 оноос өмнө сансар судлал ихэвчлэн улс орнуудын Засгийн газрынхөрөнгөөр хийгддэг байсан. Харин сүүлийн 20 жилд хувийн хэвшил орж ирснээрээ жинхэнэ утгаараа мөнгө олох нэг зах зээл болж хувирч байна.
Нэг том хиймэл дагуул хийгээд 10 жил ашиглах, эсвэл 10 жилийн хугацаанд 1000 жижиг хиймэл дагуул хийх боломжтой болчихсон.Үр ашиг нь хэд дахин их. Дэлхийн хаанаас ч холбогдох боломжтой ийм интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэхийн тулд “Спэйс Экс” компани анх 4000 ширхэг хиймэл дагуул сансарт хөөргөнө гэж долоон жилийн өмнө олон нийтэд танилцуулж байсан. Тухайн үед хүмүүсийн нүд орой дээрээ гарч боломжгүй мэт төсөөлж байсан. Гэтэл одоо тэд бодитоор хийгээд 800 гаруй хиймэл дагуулыг аль хэдийнээ хөөргөөд байна.
Ер нь сансарт туршигдсан технологи гэдэг бол газарт туршигдсанаасаа дор хаяж 1000 дахин үнэ цэнтэй байдаг. Энэ утгаараа сансрын бизнесийн ашиг орлого өндөр байх нь ойлгомжтой. Одоо жилд дунджаар 100 орчим старт апп энэ зах зээлд орж байна.
- Тэгвэл та бүхэн одоо гялс энэ зах зээлд гараач гэвэл юу хэлэх вэ. Ямар саад бэрхшээл байна?
Т.Төртогтох: Бид яаж хийх аргаа мэдэж байгаа. Мэдээж Японд хийх, Монголд хийх хоёр тэнгэр газар шиг ялгаатай. Япон бол эдийн засгийн хувьд хүчирхэг, аж үйлдвэр нь өндөр хөгжсөн улс. Харин мТиймээс Туршигдсан технологио ашиглах дээрээ тулах юм бол ямар ямар мэдээлэл авах, түүнийгээ хаана борлуулах гээд дараагийн зүйлүүд яригдана. Бид энэ чиглэлээр ажиллаж байна.
Д.Эрдэнэбаатар: Өөрөөр хэлбэл, төр болон боловсролын салбараас дэмжлэг авсан. Харин Төсөл маань эхлээд жил гаруй хугацаа өнгөрлөө. Ковид19-ын нөлөөгөөр зарим ажил гацах маягтай болсон. Бизнесийн байгууллагуудтай уулзаад төслөө танилцуулахаар үр ашиг нь юу юм, хэзээнээс ашиг хүртэж эхлэх вэ гэдэг.
- “Тэмүүлэл” хиймэл дагуулыг хөөргөхгүйгээр бизнесийнхний, олон нийтийн хүсэн хүлээж байгаа, бидний дээр ярьсан тэр үр ашгийг бүтээх, хүртээх боломж бий юу? Шаардлагатай мэдээллээ өөрсдийнхөө хиймэл дагуулаас авна гэдэг мөрөөдлийг биелүүлэх боломж гэх үү дээ
Д.Эрдэнэбаатар: Боломжгүй.Тэнд алдаж, онож байж л бид суралцана.
Монголын анхны сансрын хиймэл дагуул “Мазаалай”-г хөөргөхийн тулд оюутан залуус зардал хайж хандив цуглуулах аян өрнүүлж байсан. УОК, боловсролынбайгууллага ч санхүүгээр дэмжсэн. Гэтэл яг хөөргөх үед нь мөнгө гуйсан “зовлон”г нимгэлээгүй атлаа Монголынхоо хиймэл дагуул хөөрөх түүхэн үйл хэргийн гэрч болно гээд NASA-ийн пуужин хөөргөх бааз дээр очсон монголчууд цөөнгүй байсан тухай мэдээ байсан. Нэг үгээр монголд түүхэн үйл хэрэгт оролцож, хандив өгөөгүй атлаа тэр Америкт өчнөөн хөрөнгө зараад очсон зарим хүмүүсийн тухай сонсоод би ч бас шүүмжилмээр л байсан. Та нарт ямар санагдаж байсан бол ?
Т.Төртогтох: Тэр мэдээлэл үнэн эсэхийг бид хэлж мэдэхгүй. “Мазаалай” хиймэл дагуул бол маш бага зардлаар бүтсэн. Танай энэ микрофон шиг 10 ширхгийг авах хэмжээний мөнгөөр л бүтсэн. Манайх олон дата агуулсан, том дэд бүтэц шаарддаг сансрын технологи бүтээнэ гэвэл улсаараа барахгүй. Тэгэхээр зах зээлдээ таарсан тэр жижиг хэмжээний хиймэл дагуулыг лбүтээх явдал.
Д.Эрдэнэбаатар: 36 мянган км-ын цаана байдаг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг бүтээхэд ойролцоогоор 500 сая ам.доллар шаардлагатай. Энэ бол манай нүүрс тээвэрлэх төмөр замын өртөг.
“Физик, математикийн зүй тогтлыг мэддэг хүн хуулийн алдаа дутагдлыг олж харахдаа гаргууд”
- Сансрын технологи бол бусад шинжлэх ухааны суурь гэж та бүхэн яриандаа дурдсан. Энэ технологийг хөгжүүлснээр, хүүхэд залуучуудыг энэ салбарт оруулснаараа бидэнд ямар ач холбогдолтой вэ.
Д.Эрдэнэбаатар: Аж үйлдвэржилт орчин үеийн шинжлэх ухааны ачаар хөгжсөнөөсөө хойш 200 гаруй жил болж байна. Шинжлэх ухаан, технологи өөрөө сансрын технологио дагаж хөгжих шинжтэй болчихсон. Өнөөдөр үнэ цэнтэй байгаа технологи өөрөө олон зүйлээс хамаарсан нарийн төвөгтэй цогц зүйл. Үүнийг төлөөлж чадах нэг зүйл нь сансрын технологи.
Жишээ нь, электрон тоног төхөөрөмж, квант компьютер гэхэд цаанаа физик л байдаг. Хиймэл оюун ухаан гээд ярихаар цаана нь математик бий. Өөрөөр хэлбэл, гэсэн үг.
Байгаль дээрх юмс үзэгдлийн мөн чанар хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй. Үүнийг мэдэж байгаа нөхцөлд хэзээ ч, ямар ч байдлаар ашиглаж болно. Хамгийн гол нь сайн багшийг бодлогоор бэлтгэж гаргах шаардлага байна гэж хардаг.
Т.Төртогтох: Нано технологи, биотехнологи гэсэн яриа их сонсож байсан байх. Үүний суурь нь математик, физик дээр хими, биологи нэмэгдэнэ. Хүүхэд аливаа зүйлийн зүй тогтлыг сонирхож эхлэхээс л эдгээр шинжлэх ухааныг судлах сэдэл бий болно. Тухайлбал, хоол идэж байгаа аяга маань хэрхэн бүтсэн юм бол, миний өмсөж байгаа цамцыг бүтээхэд ямар ямар дамжлага байсан бол гэх зэргээр бодож эхлэх нь байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхох эхлэл.
Д.Эрдэнэбаатар: Бид гурав яг адилхан физик суурьтай инженерүүд. Физикч хүний ялгаа нь тоон утгаар илэрхийлсэн график байлаа гэж бодоход тухайн мэдээллийн цаана ямар зүй тогтол байгааг уншиж чаддаг. Жишээлбэл, 2021.02.02-нд Ковид-19 халдварын тоо гэнэт өссөн нь ямар шалтгаантай байв, ямар хүчин зүйлүүд нөлөөлөв гэдгийг олж харна гэсэн үг.
Ер нь сүүлийн жилүүдэд бүх л шинжлэх ухааны салбарууд нэгдэн нийлж ажиллах шаардлага бий болсон. Тухайлбал, Ковид19-ыг илрүүлэх оношлуур бүтээе гэж бодоход биологичдоос гадна электроникч, химич, физикчид байх шаардлагатай болж байгаа юм.
- Физик, математикийн чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнууд тун цөөн болсон тухай багш нар ярьдаг. Энэ үнэн үү багш нар аа?
Д.Эрдэнэбаатар: Миний хувьд МУИС-ын Физикийн тэнхимийн анги удирдсан багш. Манай физикийн хоёрдугаар курсын анги идэвхтэй суралцдаг хоёрхон хүүхэдтэй. Үүгээр таны асуултад тийм гэж хариулъя.
Монголд 90 гаруй их, дээд сургууль бий. Шинжлэх ухаан, технологийн чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг нь гарын таван хуруунд багтана. Тэр дотроо байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлээр гэж үзвэл зөвхөн МУИС мэргэжилтэн бэлтгэж байна гэж хэлэхэд бараг болно.
1942 онд МУИС-ийг байгуулахдаа физик, математикийн ангиудыг шууд нээж байсан. Яагаад вэ гэхээр Тиймээс шинжлэх ухааны суурь гэж үзсэн учраас анхны дөрвөн мэргэжлийн хоёр нь физик, математикийн анги байсан болов уу. Гэтэл энэ чиглэлээр сонирхон судлах оюутнуудын тоо жил ирэх тусам цөөрч байгаа нь харамсалтай.
- Энэ хэвээрээ яваад байвал яах вэ Т.Төртогтох багш аа?
Т.Төртогтох : Бид хөгжил дэвшлийн талаар дээр дооргүй ярьдаг. Хөгжлийн үндэс суурь нь боловсрол гэдгийг хүн болгон мэднэ. Гэвч боловсролын салбар хамгийн буруу зам дээрээ гарч зогсчихоод байна. Энэ чигээрээ яваад байвал дампуурал л биднийг тосох болов уу.
Яагаад ийм байдалд орчихов гэхээр манайд физикч мэргэжил эзэмшвэл физикийн багш, аль эсвэл Физик технологийн хүрээлэнд л ажиллах юм байна гэсэн ойлголт сүүлийн 30 гаруй жил бидний ой тойнд явлаа. Нөгөө талдаа зөвхөн диплом харж ажилд авдаг байдал нь бас нөлөөлж байна.
Өө, чи физикч юм байна. Явж багшаа хий ч гэдэг юм уу, өөр салбарт хөрвөж ажиллах боломж нөхцөл манай улсад байгаагүй. Харин одоо өөрчлөгдөж байна. Суурь шинжлэх ухаанаар сурсан хүн хаана ч очсон хөрвөх чадвартай, локик сайтай байдаг.
- Сансрын технологийн инженерээр суралцаж, эрдмийн зэрэг хамгаалсан та бүхэнд Япон улс ажлын байрны санал тавьсан байдаг. Өндөр цалин, ахуйн хангамжаас татгалзаад эх орондоо ирсэн учир шалтгааныг тааж болох ч өөрсдөөс нь сонсмоор байна?
Д.Эрдэнэбаатар: Би монгол хүн болж төрсөн хувь заяандаа бахархдаг. Бусдаас гойд илүү зүйл сураагүй ч өөрийн чадах чинээгээр эх орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулах нь миний эрхэм үүрэг. Тийм учраас би Япон улсад ажиллаж амьдрах сонголтоос татгалзсан. Эх орондоо ямар ч хамаагүй ажил хийгээд цалин орлого олж, түүнээсээ улсдаа татвар хураамж төлөх нь ихүртэл Монгол Улсад хэрэгтэй. Ингэж л боддог.
Т.Төртогтох: Миний хувьд 2015 онд “1000 инженер” хөтөлбөрт хамрагдаад Япон улсыг зорьсон. Гэрээнийхээ дагуу суралцаад 2018 онд эх орондоо ирсэн. Зөвхөн гэрээ байгуулсандаа ч биш юм. Монгол Улсын ирээдүй болсон хүүхэд залуучууддаа сайн сайхныг бэлэглэж чадахгүй ч сайн сайханд хүрэх шатыг нь бэлдэж өгөх зорилготой. Энэ зорилгынхоо төлөө ажиллаж байна.
Өөрөөр хэлбэл, бидний дараагийн үеийн залуучууд Монгол Улсыг авч явна. Улс маань улсын дайтай хөгжихийн тулд сансар судлалын гүрэн болохын тулд бидний зорилго бүтэх ёстой. Тиймээс бид хамаг боломжоо дайчлан ажиллах шаардлагатай л гэж боддог.
- Баярлалаа.
Д.Даваадулам
Д.Эрдэнэбаатар
Т.Төртогтох
Зүүн талаас Д.Амартүвшин Д.Эрдэнэбаатар Т.Төртогтох
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.