Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<meta name="keywords"
content="монголчууд, монголын түүх, түүх, цахар" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">05 сарын 30, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр, дурсагдсаар байдаг жамтай болой. “Цавчих илдний ир болсон</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Цариг дуулганы дэл болсон</p><p style="text-align: justify;">Цахар түмэн мину” хэмээсэн магтаалаас цахар гэж хэн болоод ямар учраас ийн магтуулах болов гэх сонирхол эрхэтгүй төрнө. </p><p style="text-align: justify;">Чингис хаан 150 хэшигтэн цэрэгтэй байгаад Их Монгол улсаа байгуулсны дараа түм болгон өргөтгөв хэмээн түүх өгүүлнэ. Овог аймаг болгоны шилмэл шигшмэл эрсээс бүрдсэн түмэн цэрэг, тэдгээрийн ар гэр, аж ахуй гэхээр ямархан хүч гэдэг нь төсөөлөгдөнө. </p><p style="text-align: justify;">Хубилай хааны үед тэднийг “Хэшигтэн отог” болгож, Цахарт харьяалуулав. Цахрууд хас төрийн тулгуур болж, хаан эзэндээ үнэнчээр зүтгэдэг байсны уг язгуур үүнд бүлгээ. </p><p style="text-align: justify;">Дорнын их талын зүүн бие, Хөлөнбуйр, Шилийн гол, өмнө зүгтээ Шар мөрөн хүртэлх уудам нутагт нүүдэллэн амьдарч асан цахрууд зургаан түмэн Монголын нэг нь болж, Батмөнх даян хааны үед монголчуудын бутрал хагарлыг таслан зогсоох үйлсэд оройлон зүтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Үүнээс зуугаад жилийн хойно Цахрын Лигдэн хутагт хамаг монголчуудаа нэгэн дээвэр дор нэгтгэж, хүчирхэг Монгол улсаа сэргээн мандуулна хэмээн тэмцэж яваад 42-хон насандаа таалал төгсөв. Манжийн эрхшээлээс Монголоо гаргахын төлөөх тэмцэлд цахрууд оройлон тэмцсэний хариуд цахар хааны үндсийг тасална хэмээн манжууд өшилж, Лигдэн хааны хүү Абунайг хөвчлөн хороов. </p><p style="text-align: justify;">Ач хүү Бурниг цэрэглэн дарав. Энэ бүхний цаана цахар түмний өгүүлж барамгүй эрэлхэг зориг, баатарлаг түүх, бас зовлон шаналал буй. </p><p style="text-align: justify;">Манжийн хаан цахруудыг 8 хошуу болгон задалж, Цагаан хэрмийн хойгуур нутагт суулгав. “Цахар найман хошуундаа цантаа нь үгүй Тоорой доо” хэмээх ардын дуу чухам энэ үеийнх. </p><p style="text-align: justify;">Цахрыг тараан бутаргах, жижиглэн хуваах бодлогоо Манжийн хаан орхисонгүй. 1761-1762 онд цахрын 2000 цэргийг гэр бүлийнх нь хамтаар Ил тарвагатайн Бор тал руу шилжүүлэв. Оршин буй төрийн эрхшээл дор ойж буусан хувь тавилан гэвээс энэ билээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ХХ зууны арваад он болж, гадааддаа дарамт, дотооддоо занал ихтэй Манжийн төр сульдан доройтож, Монгол, Хятадын аль аль нь тусгаар тогтнолоо сэргээж, өөрийн төр улсаа байгуулахын төлөө тэмцэл өрнүүлэв. Ил тарвагатайн Бор талын цахрууд энэ тэмцэлд бас л тэргүүн эгнээнд нэгдэж, Л.Сумъяа бэйсийн удирдлага дор 1909-1911 онд манжийн цэрэгтэй олонтаа байлдаж, эцэст нь хүчин мөхөстөн нутгаасаа дүрвэцгээв. </p><p style="text-align: justify;">Цахрын Лаварын Сумъяа тэргүүтэй 300 шахам хүн Хасаг, Оросын нутгаар дамжин 5 мянган километр хүнд бэрх замыг туулан Монголоо хэмээн зүтгэв. Ийн бичиглэхэд хэдхэн мөр түүх боловч дэлгээд яривал хэдэн хоногт дуусамгүй адал бэрхийг туулан байж тэд тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан Монгол улсын хилээр 1912 оны өвөл орж ирсэн. Монгол төрийнхөө төлөө тэмцэж яваад эрсэдсэн Лигдэн хааны харьяат цахар түмний төлөөлөл олон зууны турш ойж буусан хувь заяаныхаа нэгээхэн учрал тохиолоор ийнхүү хас төрийн халуун голомтдоо эргэж нийлсэн түүхтэй. </p><p style="text-align: justify;">Богд хаан тийн ирэгсдийг Хиагтад суулгаж, Л.Сумъяаг өмнөд хязгаарын Дарьгангын цэргийг захирах сайдаар томилон илгээв. Л.Сумъяагийн удирдсан цэрэг 1913 онд Өвөр Монголыг Хятадаас чөлөөлөх дайнд оролцон Долоннуур хүртэл давшиж, олон удаа ялж, алдраа мандуулсан тул <span class="twittersharelink">Богд хаан зарлиг буулган Л.Сумъяад “Ялгуун баатар” цол олгож, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын нутагт харьяат ардаар нь хошуу байгуулан захируулав.</span></p><p style="text-align: justify;">Ялгуун баатар Л.Сумъяагийн хувьд Монголынхоо төлөө зүтгэх тэнгэрийн цаг нэгэнт иржээ. Тэрээр төрсөн дүү Л.Дэмбэрэлтэйгээ хамт 1921 оны ардын хувьсгалын үйл хэрэгт идэвхтэй оролцож, Монгол орныг хятадын хар цэрэг, оросын цагаан цэргээс чөлөөлөх үйл хэрэгт чухал үүрэг гүйцэтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Социализмын үеийн түүх, уран зохиолд Л.Сумъяагийн гавьяаг бүдгэрүүлж, янз бүрээр гуйвуулан бичдэг байсан. Гэхдээ үнэн заавал ялдаг. Цавчих илдний ир болсоор дууссан цахар хүмүүн Л.Сумъяагийн түүхэн гавьяаг Г.Мягмарсамбуу, Л.Жамсран, Ж.Урангуа, З.Лонжид нарын түүхчид судлан үнэнийг өгүүлж, алдрыг нь сэргээсэн. </p><p style="text-align: justify;">Харин тавилан төөргийн эрхээр Бор талд үлдсэн цахар монголчуудын амьдрал, хувь заяа өөрийнхөөрөө үргэлжилсэн. Тэд ёс заншил, хэл соёлоо цагийн уртад гээлгүйгээр өвлөн хадгалж чадсан. </p><p style="text-align: justify;">Монгол, Хятад хоёр орны харилцаа сайжирч, хоёр орны ард иргэд харилцан зорчих болсон 1990-ээд оны эхээр Бор талын цахар монгол Хөхнээгийн Идэнбаяр хэмээх нэгэн Монгол улсыг зорин ирсэн. Дээд олон үеэ андахгүй мэддэг тэрбээр зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй шинэ цагийн Монгол улсын хөгжилд хувь нэмрээ оруулна, амьдралаа ч сайжруулна, улсаа ч хөгжүүлэлцэнэ гэсэн итгэлээр олон саадыг даван байж Монгол улсын иргэн болсон. </p><p style="text-align: justify;">Зам, барилгын салбарт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсэн. Олон зуун хүнийг ажлын байраар хангаж, олон зуун айлын орд өргөө барьж, цаггүй зүтгэж, үггүй бүтээж явсныг нь мэднэ. Монголчууд эх түүхээрээ бахархах, залуу үеийг эх оронч үзлээр хүмүүжүүлэх аливаа ажил үйлс, бүтээл туурвилыг олонтаа дэмжиж байсныг нь мэднэ. </p><p style="text-align: justify;">Цавчих илдний ир болсон, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр хойч гэдгээ үг, үйлээрээ харуулж, Монголоо гэх сэтгэлээ тэрээр хангалттай таниулсан. Ажил үйлс нь ид тэгширч, илүү ихийг бүтээх ирэн дээрээ байх үед нь төрийн нэр барьж хувийн хүслээ хангадаг хэсэг бүлэг хүмүүсийн улмаас түүний ажил бизнес гацаад олон жил болж буй зовлонг нь бас мэднэ. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Нохой хотондоо эрэлхүү, монгол монголдоо дээрэлхүү”</span> гэж нэг муухай үг бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь хохирч дууссан цахрын Ялгуун баатар Сумъяагийн түүх бол Монгол төрийн гарах гарцгүй хатуурхлын түүх. Ардын цэргийн дэд жанжин байсан түүнийг феодал хэмээн 1931 онд намаас хөөж, сонгуулийн эрхийг нь хасаж, түүний үнэнч цэрэг 37 партизан, ахан дүүс 17 хүнийг нь буудан хороосон. </p><p style="text-align: justify;">Гэтэл жирийн нэгэн цахар монгол Х.Идэнбаяр Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь амьдрал бизнесээрээ хохирч байгаа түүх бол монгол төрийн нэр барьж булхай луйвраар баяжиж хөлждөг хэсэг бүлэг этгээд, нийгмийн хорт хавдар болсон авлигын сүлжээнийхний цагаандаа гарсан үйлдлийн илрэл. Зуун жилийн дараа арай өөрөөр түүх давтагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Зүй нь <span class="twittersharelink">Монголын төр Л.Сумъяа бэйс шиг хүмүүсээр бахархах, түүхэн гавьяаг нь мөнхлөх учиртай.</span> Зуун жилийн тэртээ түүн лүгээ адилаар<span class="twittersharelink"> Монголоо хэмээх чин сэтгэлээр халх монголчуудтайгаа хамтран зүтгэж өнөөгийн Монгол улс оршихуйн үндсийг тавилцсан өвөрлөгч, буриад олон баатруудаа талархан дурсах ёстой.</span> Орчин цагийн Монгол улсын хөгжилд бие сэтгэлээ зориулж, хөрөнгө оруулалт хийж, бизнес эрхэлж байгаа Х.Идэнбаяр шиг хүмүүст талархаж, тэднийг дэмжих учиртай.</p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь тэгж чадахгүй, алагчилж гадуурхаж, хавчиж хяхаж, гомдоож гундааж л харагдах юм. Хамаг Монголын халуун голомтыг бадрааж яваа төр юмсан, уг нь.</p><p style="text-align: right;"><strong><em>Урианхан Б.Галаарид</em></strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголчууд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголчууд</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголын түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголын түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/цахар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">цахар</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776227332.8402"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.182.79] ・ 2023.03.11</span>
<a onclick="addReply('072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Малын цариг</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '42278';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
Чикагод монгол өв соёлын төв байгуулах төсөл амжилттай урагшилж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
12 сарын 03, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
20 жилийн дотор бид хичнээн өөрчлөгдсөнийг илтгэх 14 зураг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
09 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
Дэлхийн хамгийн баян, ганцаардмал, амиа хичээгч Ж.Пол Геттегийн түүхийг дэлгэлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
Эйнштейний амьдралын талаарх гайхалтай 21 баримт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
05 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
42 насандаа Колумбын их сургуульд тэтгэлэгтэй суралцсан түүх </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
06 сарын 06, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nwme";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<meta name="keywords"
content="монголчууд, монголын түүх, түүх, цахар" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">05 сарын 30, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр, дурсагдсаар байдаг жамтай болой. “Цавчих илдний ир болсон</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Цариг дуулганы дэл болсон</p><p style="text-align: justify;">Цахар түмэн мину” хэмээсэн магтаалаас цахар гэж хэн болоод ямар учраас ийн магтуулах болов гэх сонирхол эрхэтгүй төрнө. </p><p style="text-align: justify;">Чингис хаан 150 хэшигтэн цэрэгтэй байгаад Их Монгол улсаа байгуулсны дараа түм болгон өргөтгөв хэмээн түүх өгүүлнэ. Овог аймаг болгоны шилмэл шигшмэл эрсээс бүрдсэн түмэн цэрэг, тэдгээрийн ар гэр, аж ахуй гэхээр ямархан хүч гэдэг нь төсөөлөгдөнө. </p><p style="text-align: justify;">Хубилай хааны үед тэднийг “Хэшигтэн отог” болгож, Цахарт харьяалуулав. Цахрууд хас төрийн тулгуур болж, хаан эзэндээ үнэнчээр зүтгэдэг байсны уг язгуур үүнд бүлгээ. </p><p style="text-align: justify;">Дорнын их талын зүүн бие, Хөлөнбуйр, Шилийн гол, өмнө зүгтээ Шар мөрөн хүртэлх уудам нутагт нүүдэллэн амьдарч асан цахрууд зургаан түмэн Монголын нэг нь болж, Батмөнх даян хааны үед монголчуудын бутрал хагарлыг таслан зогсоох үйлсэд оройлон зүтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Үүнээс зуугаад жилийн хойно Цахрын Лигдэн хутагт хамаг монголчуудаа нэгэн дээвэр дор нэгтгэж, хүчирхэг Монгол улсаа сэргээн мандуулна хэмээн тэмцэж яваад 42-хон насандаа таалал төгсөв. Манжийн эрхшээлээс Монголоо гаргахын төлөөх тэмцэлд цахрууд оройлон тэмцсэний хариуд цахар хааны үндсийг тасална хэмээн манжууд өшилж, Лигдэн хааны хүү Абунайг хөвчлөн хороов. </p><p style="text-align: justify;">Ач хүү Бурниг цэрэглэн дарав. Энэ бүхний цаана цахар түмний өгүүлж барамгүй эрэлхэг зориг, баатарлаг түүх, бас зовлон шаналал буй. </p><p style="text-align: justify;">Манжийн хаан цахруудыг 8 хошуу болгон задалж, Цагаан хэрмийн хойгуур нутагт суулгав. “Цахар найман хошуундаа цантаа нь үгүй Тоорой доо” хэмээх ардын дуу чухам энэ үеийнх. </p><p style="text-align: justify;">Цахрыг тараан бутаргах, жижиглэн хуваах бодлогоо Манжийн хаан орхисонгүй. 1761-1762 онд цахрын 2000 цэргийг гэр бүлийнх нь хамтаар Ил тарвагатайн Бор тал руу шилжүүлэв. Оршин буй төрийн эрхшээл дор ойж буусан хувь тавилан гэвээс энэ билээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ХХ зууны арваад он болж, гадааддаа дарамт, дотооддоо занал ихтэй Манжийн төр сульдан доройтож, Монгол, Хятадын аль аль нь тусгаар тогтнолоо сэргээж, өөрийн төр улсаа байгуулахын төлөө тэмцэл өрнүүлэв. Ил тарвагатайн Бор талын цахрууд энэ тэмцэлд бас л тэргүүн эгнээнд нэгдэж, Л.Сумъяа бэйсийн удирдлага дор 1909-1911 онд манжийн цэрэгтэй олонтаа байлдаж, эцэст нь хүчин мөхөстөн нутгаасаа дүрвэцгээв. </p><p style="text-align: justify;">Цахрын Лаварын Сумъяа тэргүүтэй 300 шахам хүн Хасаг, Оросын нутгаар дамжин 5 мянган километр хүнд бэрх замыг туулан Монголоо хэмээн зүтгэв. Ийн бичиглэхэд хэдхэн мөр түүх боловч дэлгээд яривал хэдэн хоногт дуусамгүй адал бэрхийг туулан байж тэд тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан Монгол улсын хилээр 1912 оны өвөл орж ирсэн. Монгол төрийнхөө төлөө тэмцэж яваад эрсэдсэн Лигдэн хааны харьяат цахар түмний төлөөлөл олон зууны турш ойж буусан хувь заяаныхаа нэгээхэн учрал тохиолоор ийнхүү хас төрийн халуун голомтдоо эргэж нийлсэн түүхтэй. </p><p style="text-align: justify;">Богд хаан тийн ирэгсдийг Хиагтад суулгаж, Л.Сумъяаг өмнөд хязгаарын Дарьгангын цэргийг захирах сайдаар томилон илгээв. Л.Сумъяагийн удирдсан цэрэг 1913 онд Өвөр Монголыг Хятадаас чөлөөлөх дайнд оролцон Долоннуур хүртэл давшиж, олон удаа ялж, алдраа мандуулсан тул <span class="twittersharelink">Богд хаан зарлиг буулган Л.Сумъяад “Ялгуун баатар” цол олгож, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын нутагт харьяат ардаар нь хошуу байгуулан захируулав.</span></p><p style="text-align: justify;">Ялгуун баатар Л.Сумъяагийн хувьд Монголынхоо төлөө зүтгэх тэнгэрийн цаг нэгэнт иржээ. Тэрээр төрсөн дүү Л.Дэмбэрэлтэйгээ хамт 1921 оны ардын хувьсгалын үйл хэрэгт идэвхтэй оролцож, Монгол орныг хятадын хар цэрэг, оросын цагаан цэргээс чөлөөлөх үйл хэрэгт чухал үүрэг гүйцэтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Социализмын үеийн түүх, уран зохиолд Л.Сумъяагийн гавьяаг бүдгэрүүлж, янз бүрээр гуйвуулан бичдэг байсан. Гэхдээ үнэн заавал ялдаг. Цавчих илдний ир болсоор дууссан цахар хүмүүн Л.Сумъяагийн түүхэн гавьяаг Г.Мягмарсамбуу, Л.Жамсран, Ж.Урангуа, З.Лонжид нарын түүхчид судлан үнэнийг өгүүлж, алдрыг нь сэргээсэн. </p><p style="text-align: justify;">Харин тавилан төөргийн эрхээр Бор талд үлдсэн цахар монголчуудын амьдрал, хувь заяа өөрийнхөөрөө үргэлжилсэн. Тэд ёс заншил, хэл соёлоо цагийн уртад гээлгүйгээр өвлөн хадгалж чадсан. </p><p style="text-align: justify;">Монгол, Хятад хоёр орны харилцаа сайжирч, хоёр орны ард иргэд харилцан зорчих болсон 1990-ээд оны эхээр Бор талын цахар монгол Хөхнээгийн Идэнбаяр хэмээх нэгэн Монгол улсыг зорин ирсэн. Дээд олон үеэ андахгүй мэддэг тэрбээр зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй шинэ цагийн Монгол улсын хөгжилд хувь нэмрээ оруулна, амьдралаа ч сайжруулна, улсаа ч хөгжүүлэлцэнэ гэсэн итгэлээр олон саадыг даван байж Монгол улсын иргэн болсон. </p><p style="text-align: justify;">Зам, барилгын салбарт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсэн. Олон зуун хүнийг ажлын байраар хангаж, олон зуун айлын орд өргөө барьж, цаггүй зүтгэж, үггүй бүтээж явсныг нь мэднэ. Монголчууд эх түүхээрээ бахархах, залуу үеийг эх оронч үзлээр хүмүүжүүлэх аливаа ажил үйлс, бүтээл туурвилыг олонтаа дэмжиж байсныг нь мэднэ. </p><p style="text-align: justify;">Цавчих илдний ир болсон, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр хойч гэдгээ үг, үйлээрээ харуулж, Монголоо гэх сэтгэлээ тэрээр хангалттай таниулсан. Ажил үйлс нь ид тэгширч, илүү ихийг бүтээх ирэн дээрээ байх үед нь төрийн нэр барьж хувийн хүслээ хангадаг хэсэг бүлэг хүмүүсийн улмаас түүний ажил бизнес гацаад олон жил болж буй зовлонг нь бас мэднэ. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Нохой хотондоо эрэлхүү, монгол монголдоо дээрэлхүү”</span> гэж нэг муухай үг бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь хохирч дууссан цахрын Ялгуун баатар Сумъяагийн түүх бол Монгол төрийн гарах гарцгүй хатуурхлын түүх. Ардын цэргийн дэд жанжин байсан түүнийг феодал хэмээн 1931 онд намаас хөөж, сонгуулийн эрхийг нь хасаж, түүний үнэнч цэрэг 37 партизан, ахан дүүс 17 хүнийг нь буудан хороосон. </p><p style="text-align: justify;">Гэтэл жирийн нэгэн цахар монгол Х.Идэнбаяр Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь амьдрал бизнесээрээ хохирч байгаа түүх бол монгол төрийн нэр барьж булхай луйвраар баяжиж хөлждөг хэсэг бүлэг этгээд, нийгмийн хорт хавдар болсон авлигын сүлжээнийхний цагаандаа гарсан үйлдлийн илрэл. Зуун жилийн дараа арай өөрөөр түүх давтагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Зүй нь <span class="twittersharelink">Монголын төр Л.Сумъяа бэйс шиг хүмүүсээр бахархах, түүхэн гавьяаг нь мөнхлөх учиртай.</span> Зуун жилийн тэртээ түүн лүгээ адилаар<span class="twittersharelink"> Монголоо хэмээх чин сэтгэлээр халх монголчуудтайгаа хамтран зүтгэж өнөөгийн Монгол улс оршихуйн үндсийг тавилцсан өвөрлөгч, буриад олон баатруудаа талархан дурсах ёстой.</span> Орчин цагийн Монгол улсын хөгжилд бие сэтгэлээ зориулж, хөрөнгө оруулалт хийж, бизнес эрхэлж байгаа Х.Идэнбаяр шиг хүмүүст талархаж, тэднийг дэмжих учиртай.</p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь тэгж чадахгүй, алагчилж гадуурхаж, хавчиж хяхаж, гомдоож гундааж л харагдах юм. Хамаг Монголын халуун голомтыг бадрааж яваа төр юмсан, уг нь.</p><p style="text-align: right;"><strong><em>Урианхан Б.Галаарид</em></strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголчууд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголчууд</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголын түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголын түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/цахар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">цахар</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776227332.8402"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.182.79] ・ 2023.03.11</span>
<a onclick="addReply('072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Малын цариг</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '42278';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
Чикагод монгол өв соёлын төв байгуулах төсөл амжилттай урагшилж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
12 сарын 03, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
20 жилийн дотор бид хичнээн өөрчлөгдсөнийг илтгэх 14 зураг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
09 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
Дэлхийн хамгийн баян, ганцаардмал, амиа хичээгч Ж.Пол Геттегийн түүхийг дэлгэлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
Эйнштейний амьдралын талаарх гайхалтай 21 баримт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
05 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
42 насандаа Колумбын их сургуульд тэтгэлэгтэй суралцсан түүх </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
06 сарын 06, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nwme";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<meta name="keywords"
content="монголчууд, монголын түүх, түүх, цахар" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад </h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">05 сарын 30, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/a6bbc687875e5cbf46e0a7f05e1f1ff0.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр, дурсагдсаар байдаг жамтай болой. “Цавчих илдний ир болсон</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Цариг дуулганы дэл болсон</p><p style="text-align: justify;">Цахар түмэн мину” хэмээсэн магтаалаас цахар гэж хэн болоод ямар учраас ийн магтуулах болов гэх сонирхол эрхэтгүй төрнө. </p><p style="text-align: justify;">Чингис хаан 150 хэшигтэн цэрэгтэй байгаад Их Монгол улсаа байгуулсны дараа түм болгон өргөтгөв хэмээн түүх өгүүлнэ. Овог аймаг болгоны шилмэл шигшмэл эрсээс бүрдсэн түмэн цэрэг, тэдгээрийн ар гэр, аж ахуй гэхээр ямархан хүч гэдэг нь төсөөлөгдөнө. </p><p style="text-align: justify;">Хубилай хааны үед тэднийг “Хэшигтэн отог” болгож, Цахарт харьяалуулав. Цахрууд хас төрийн тулгуур болж, хаан эзэндээ үнэнчээр зүтгэдэг байсны уг язгуур үүнд бүлгээ. </p><p style="text-align: justify;">Дорнын их талын зүүн бие, Хөлөнбуйр, Шилийн гол, өмнө зүгтээ Шар мөрөн хүртэлх уудам нутагт нүүдэллэн амьдарч асан цахрууд зургаан түмэн Монголын нэг нь болж, Батмөнх даян хааны үед монголчуудын бутрал хагарлыг таслан зогсоох үйлсэд оройлон зүтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Үүнээс зуугаад жилийн хойно Цахрын Лигдэн хутагт хамаг монголчуудаа нэгэн дээвэр дор нэгтгэж, хүчирхэг Монгол улсаа сэргээн мандуулна хэмээн тэмцэж яваад 42-хон насандаа таалал төгсөв. Манжийн эрхшээлээс Монголоо гаргахын төлөөх тэмцэлд цахрууд оройлон тэмцсэний хариуд цахар хааны үндсийг тасална хэмээн манжууд өшилж, Лигдэн хааны хүү Абунайг хөвчлөн хороов. </p><p style="text-align: justify;">Ач хүү Бурниг цэрэглэн дарав. Энэ бүхний цаана цахар түмний өгүүлж барамгүй эрэлхэг зориг, баатарлаг түүх, бас зовлон шаналал буй. </p><p style="text-align: justify;">Манжийн хаан цахруудыг 8 хошуу болгон задалж, Цагаан хэрмийн хойгуур нутагт суулгав. “Цахар найман хошуундаа цантаа нь үгүй Тоорой доо” хэмээх ардын дуу чухам энэ үеийнх. </p><p style="text-align: justify;">Цахрыг тараан бутаргах, жижиглэн хуваах бодлогоо Манжийн хаан орхисонгүй. 1761-1762 онд цахрын 2000 цэргийг гэр бүлийнх нь хамтаар Ил тарвагатайн Бор тал руу шилжүүлэв. Оршин буй төрийн эрхшээл дор ойж буусан хувь тавилан гэвээс энэ билээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">ХХ зууны арваад он болж, гадааддаа дарамт, дотооддоо занал ихтэй Манжийн төр сульдан доройтож, Монгол, Хятадын аль аль нь тусгаар тогтнолоо сэргээж, өөрийн төр улсаа байгуулахын төлөө тэмцэл өрнүүлэв. Ил тарвагатайн Бор талын цахрууд энэ тэмцэлд бас л тэргүүн эгнээнд нэгдэж, Л.Сумъяа бэйсийн удирдлага дор 1909-1911 онд манжийн цэрэгтэй олонтаа байлдаж, эцэст нь хүчин мөхөстөн нутгаасаа дүрвэцгээв. </p><p style="text-align: justify;">Цахрын Лаварын Сумъяа тэргүүтэй 300 шахам хүн Хасаг, Оросын нутгаар дамжин 5 мянган километр хүнд бэрх замыг туулан Монголоо хэмээн зүтгэв. Ийн бичиглэхэд хэдхэн мөр түүх боловч дэлгээд яривал хэдэн хоногт дуусамгүй адал бэрхийг туулан байж тэд тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан Монгол улсын хилээр 1912 оны өвөл орж ирсэн. Монгол төрийнхөө төлөө тэмцэж яваад эрсэдсэн Лигдэн хааны харьяат цахар түмний төлөөлөл олон зууны турш ойж буусан хувь заяаныхаа нэгээхэн учрал тохиолоор ийнхүү хас төрийн халуун голомтдоо эргэж нийлсэн түүхтэй. </p><p style="text-align: justify;">Богд хаан тийн ирэгсдийг Хиагтад суулгаж, Л.Сумъяаг өмнөд хязгаарын Дарьгангын цэргийг захирах сайдаар томилон илгээв. Л.Сумъяагийн удирдсан цэрэг 1913 онд Өвөр Монголыг Хятадаас чөлөөлөх дайнд оролцон Долоннуур хүртэл давшиж, олон удаа ялж, алдраа мандуулсан тул <span class="twittersharelink">Богд хаан зарлиг буулган Л.Сумъяад “Ялгуун баатар” цол олгож, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын нутагт харьяат ардаар нь хошуу байгуулан захируулав.</span></p><p style="text-align: justify;">Ялгуун баатар Л.Сумъяагийн хувьд Монголынхоо төлөө зүтгэх тэнгэрийн цаг нэгэнт иржээ. Тэрээр төрсөн дүү Л.Дэмбэрэлтэйгээ хамт 1921 оны ардын хувьсгалын үйл хэрэгт идэвхтэй оролцож, Монгол орныг хятадын хар цэрэг, оросын цагаан цэргээс чөлөөлөх үйл хэрэгт чухал үүрэг гүйцэтгэв. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Социализмын үеийн түүх, уран зохиолд Л.Сумъяагийн гавьяаг бүдгэрүүлж, янз бүрээр гуйвуулан бичдэг байсан. Гэхдээ үнэн заавал ялдаг. Цавчих илдний ир болсоор дууссан цахар хүмүүн Л.Сумъяагийн түүхэн гавьяаг Г.Мягмарсамбуу, Л.Жамсран, Ж.Урангуа, З.Лонжид нарын түүхчид судлан үнэнийг өгүүлж, алдрыг нь сэргээсэн. </p><p style="text-align: justify;">Харин тавилан төөргийн эрхээр Бор талд үлдсэн цахар монголчуудын амьдрал, хувь заяа өөрийнхөөрөө үргэлжилсэн. Тэд ёс заншил, хэл соёлоо цагийн уртад гээлгүйгээр өвлөн хадгалж чадсан. </p><p style="text-align: justify;">Монгол, Хятад хоёр орны харилцаа сайжирч, хоёр орны ард иргэд харилцан зорчих болсон 1990-ээд оны эхээр Бор талын цахар монгол Хөхнээгийн Идэнбаяр хэмээх нэгэн Монгол улсыг зорин ирсэн. Дээд олон үеэ андахгүй мэддэг тэрбээр зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй шинэ цагийн Монгол улсын хөгжилд хувь нэмрээ оруулна, амьдралаа ч сайжруулна, улсаа ч хөгжүүлэлцэнэ гэсэн итгэлээр олон саадыг даван байж Монгол улсын иргэн болсон. </p><p style="text-align: justify;">Зам, барилгын салбарт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсэн. Олон зуун хүнийг ажлын байраар хангаж, олон зуун айлын орд өргөө барьж, цаггүй зүтгэж, үггүй бүтээж явсныг нь мэднэ. Монголчууд эх түүхээрээ бахархах, залуу үеийг эх оронч үзлээр хүмүүжүүлэх аливаа ажил үйлс, бүтээл туурвилыг олонтаа дэмжиж байсныг нь мэднэ. </p><p style="text-align: justify;">Цавчих илдний ир болсон, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр хойч гэдгээ үг, үйлээрээ харуулж, Монголоо гэх сэтгэлээ тэрээр хангалттай таниулсан. Ажил үйлс нь ид тэгширч, илүү ихийг бүтээх ирэн дээрээ байх үед нь төрийн нэр барьж хувийн хүслээ хангадаг хэсэг бүлэг хүмүүсийн улмаас түүний ажил бизнес гацаад олон жил болж буй зовлонг нь бас мэднэ. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">“Нохой хотондоо эрэлхүү, монгол монголдоо дээрэлхүү”</span> гэж нэг муухай үг бий. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь хохирч дууссан цахрын Ялгуун баатар Сумъяагийн түүх бол Монгол төрийн гарах гарцгүй хатуурхлын түүх. Ардын цэргийн дэд жанжин байсан түүнийг феодал хэмээн 1931 онд намаас хөөж, сонгуулийн эрхийг нь хасаж, түүний үнэнч цэрэг 37 партизан, ахан дүүс 17 хүнийг нь буудан хороосон. </p><p style="text-align: justify;">Гэтэл жирийн нэгэн цахар монгол Х.Идэнбаяр Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь амьдрал бизнесээрээ хохирч байгаа түүх бол монгол төрийн нэр барьж булхай луйвраар баяжиж хөлждөг хэсэг бүлэг этгээд, нийгмийн хорт хавдар болсон авлигын сүлжээнийхний цагаандаа гарсан үйлдлийн илрэл. Зуун жилийн дараа арай өөрөөр түүх давтагдаж байна.</p><p style="text-align: justify;">Зүй нь <span class="twittersharelink">Монголын төр Л.Сумъяа бэйс шиг хүмүүсээр бахархах, түүхэн гавьяаг нь мөнхлөх учиртай.</span> Зуун жилийн тэртээ түүн лүгээ адилаар<span class="twittersharelink"> Монголоо хэмээх чин сэтгэлээр халх монголчуудтайгаа хамтран зүтгэж өнөөгийн Монгол улс оршихуйн үндсийг тавилцсан өвөрлөгч, буриад олон баатруудаа талархан дурсах ёстой.</span> Орчин цагийн Монгол улсын хөгжилд бие сэтгэлээ зориулж, хөрөнгө оруулалт хийж, бизнес эрхэлж байгаа Х.Идэнбаяр шиг хүмүүст талархаж, тэднийг дэмжих учиртай.</p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь тэгж чадахгүй, алагчилж гадуурхаж, хавчиж хяхаж, гомдоож гундааж л харагдах юм. Хамаг Монголын халуун голомтыг бадрааж яваа төр юмсан, уг нь.</p><p style="text-align: right;"><strong><em>Урианхан Б.Галаарид</em></strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголчууд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголчууд</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/монголын түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголын түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/түүх" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">түүх</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/цахар" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">цахар</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg&text=Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад ')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsawchikh-ildnii-ir-tsarig-duulg"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776227332.8402"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.182.79] ・ 2023.03.11</span>
<a onclick="addReply('072d9e50-219a-46fb-aaa0-4ee999b52cca')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Малын цариг</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '42278';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/2ccce3c982592d1ff92dc99c787ac493.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/chikagod-mongol-uw-soyoliin-tuw-baiguulakh-tusul-amjilttai-uragshilj-baina">
Чикагод монгол өв соёлын төв байгуулах төсөл амжилттай урагшилж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
12 сарын 03, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/ba3574245307a25c40d85d640929ac30.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/20-jiliin-dotor-bid-khichneen-uurchlugdsuniig-iltgekh-14-zurag">
20 жилийн дотор бид хичнээн өөрчлөгдсөнийг илтгэх 14 зураг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
09 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/91c6b11f5c13a86c932d319fd5b1f046.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/delkhiin-khamgiin-bayan-gantsaardmal-amia-khicheegch-jpol-gettegiin-tuukhiig-delgelee">
Дэлхийн хамгийн баян, ганцаардмал, амиа хичээгч Ж.Пол Геттегийн түүхийг дэлгэлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 25, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/60b0a280425e4ae91603b444a93dd6a0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/einshteinii-amidraliin-talaarkh-gaikhaltai-21-barimt">
Эйнштейний амьдралын талаарх гайхалтай 21 баримт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
</a> ・
05 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/05a1d01ca1d5616ffb62703e4808c03d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/42-nasandaa-kolumbiin-ikh-surguulid-tetgelegtei-suraltssan-tuukh">
42 насандаа Колумбын их сургуульд тэтгэлэгтэй суралцсан түүх </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
06 сарын 06, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nwme";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.Mjc4OTZjZmVmYTVhZWE4MDEzNDhhMjJlOGVmNzY3ZWJkYjBhYzU0NmNkODY3MjQ4NDlmODk5MjY1ODhmZTE0YxVRP2PzXRm0zT5yt+/nOrRxIW8DDaL9uYZpuzgPGx8g',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778819332',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.YjM2YzU1N2E0ZjcxYzBkZGE1M2YzNDBkZTkwZjhlYzBmZmQ0ZjJlMGQ1MDBiYzVmMDI5Yjc3NDNmMWVjN2Y0MAUjn762DHYlkhZuF/pVpwoHJw2h/ZYOv8Le1HXeseAgMpJan77OSv/+mjteIu6sHJN32dnju71OsK/hU/IvGJE=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778819332',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '2b2f1a011e76bdab9924c4470027abd8b821819d51b80edaab997f5fede7a932240c344c08cdb5b557d3375f64ec3b2625e4757d708dc7c68324a643530d1240'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.Mjc4OTZjZmVmYTVhZWE4MDEzNDhhMjJlOGVmNzY3ZWJkYjBhYzU0NmNkODY3MjQ4NDlmODk5MjY1ODhmZTE0YxVRP2PzXRm0zT5yt+/nOrRxIW8DDaL9uYZpuzgPGx8g'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778819332'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.YjM2YzU1N2E0ZjcxYzBkZGE1M2YzNDBkZTkwZjhlYzBmZmQ0ZjJlMGQ1MDBiYzVmMDI5Yjc3NDNmMWVjN2Y0MAUjn762DHYlkhZuF/pVpwoHJw2h/ZYOv8Le1HXeseAgMpJan77OSv/+mjteIu6sHJN32dnju71OsK/hU/IvGJE='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778819332'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад | Peak News
Цавчих илдний ир, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр сад
Цалгиа ихтэй цаг төрийн үймээн улс үндэстэн, овог аймаг, отог хошуудын алинд боловч сайн муугийн аль нэгэн мөрийг гүн бат үлдээж, тэр нь түүхийн давалгаанд элэгдэн мөлийсөөр өнгө хувирч, өөр өөрөөр хэлцэвч үнэн хэмээх цөм язгуур нь үлдсээр, дурсагдсаар байдаг жамтай болой. “Цавчих илдний ир болсон
Цариг дуулганы дэл болсон
Цахар түмэн мину” хэмээсэн магтаалаас цахар гэж хэн болоод ямар учраас ийн магтуулах болов гэх сонирхол эрхэтгүй төрнө.
Чингис хаан 150 хэшигтэн цэрэгтэй байгаад Их Монгол улсаа байгуулсны дараа түм болгон өргөтгөв хэмээн түүх өгүүлнэ. Овог аймаг болгоны шилмэл шигшмэл эрсээс бүрдсэн түмэн цэрэг, тэдгээрийн ар гэр, аж ахуй гэхээр ямархан хүч гэдэг нь төсөөлөгдөнө.
Хубилай хааны үед тэднийг “Хэшигтэн отог” болгож, Цахарт харьяалуулав. Цахрууд хас төрийн тулгуур болж, хаан эзэндээ үнэнчээр зүтгэдэг байсны уг язгуур үүнд бүлгээ.
Дорнын их талын зүүн бие, Хөлөнбуйр, Шилийн гол, өмнө зүгтээ Шар мөрөн хүртэлх уудам нутагт нүүдэллэн амьдарч асан цахрууд зургаан түмэн Монголын нэг нь болж, Батмөнх даян хааны үед монголчуудын бутрал хагарлыг таслан зогсоох үйлсэд оройлон зүтгэв.
Үүнээс зуугаад жилийн хойно Цахрын Лигдэн хутагт хамаг монголчуудаа нэгэн дээвэр дор нэгтгэж, хүчирхэг Монгол улсаа сэргээн мандуулна хэмээн тэмцэж яваад 42-хон насандаа таалал төгсөв. Манжийн эрхшээлээс Монголоо гаргахын төлөөх тэмцэлд цахрууд оройлон тэмцсэний хариуд цахар хааны үндсийг тасална хэмээн манжууд өшилж, Лигдэн хааны хүү Абунайг хөвчлөн хороов.
Ач хүү Бурниг цэрэглэн дарав. Энэ бүхний цаана цахар түмний өгүүлж барамгүй эрэлхэг зориг, баатарлаг түүх, бас зовлон шаналал буй.
Манжийн хаан цахруудыг 8 хошуу болгон задалж, Цагаан хэрмийн хойгуур нутагт суулгав. “Цахар найман хошуундаа цантаа нь үгүй Тоорой доо” хэмээх ардын дуу чухам энэ үеийнх.
Цахрыг тараан бутаргах, жижиглэн хуваах бодлогоо Манжийн хаан орхисонгүй. 1761-1762 онд цахрын 2000 цэргийг гэр бүлийнх нь хамтаар Ил тарвагатайн Бор тал руу шилжүүлэв. Оршин буй төрийн эрхшээл дор ойж буусан хувь тавилан гэвээс энэ билээ.
ХХ зууны арваад он болж, гадааддаа дарамт, дотооддоо занал ихтэй Манжийн төр сульдан доройтож, Монгол, Хятадын аль аль нь тусгаар тогтнолоо сэргээж, өөрийн төр улсаа байгуулахын төлөө тэмцэл өрнүүлэв. Ил тарвагатайн Бор талын цахрууд энэ тэмцэлд бас л тэргүүн эгнээнд нэгдэж, Л.Сумъяа бэйсийн удирдлага дор 1909-1911 онд манжийн цэрэгтэй олонтаа байлдаж, эцэст нь хүчин мөхөстөн нутгаасаа дүрвэцгээв.
Цахрын Лаварын Сумъяа тэргүүтэй 300 шахам хүн Хасаг, Оросын нутгаар дамжин 5 мянган километр хүнд бэрх замыг туулан Монголоо хэмээн зүтгэв. Ийн бичиглэхэд хэдхэн мөр түүх боловч дэлгээд яривал хэдэн хоногт дуусамгүй адал бэрхийг туулан байж тэд тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан Монгол улсын хилээр 1912 оны өвөл орж ирсэн. Монгол төрийнхөө төлөө тэмцэж яваад эрсэдсэн Лигдэн хааны харьяат цахар түмний төлөөлөл олон зууны турш ойж буусан хувь заяаныхаа нэгээхэн учрал тохиолоор ийнхүү хас төрийн халуун голомтдоо эргэж нийлсэн түүхтэй.
Богд хаан тийн ирэгсдийг Хиагтад суулгаж, Л.Сумъяаг өмнөд хязгаарын Дарьгангын цэргийг захирах сайдаар томилон илгээв. Л.Сумъяагийн удирдсан цэрэг 1913 онд Өвөр Монголыг Хятадаас чөлөөлөх дайнд оролцон Долоннуур хүртэл давшиж, олон удаа ялж, алдраа мандуулсан тул
Ялгуун баатар Л.Сумъяагийн хувьд Монголынхоо төлөө зүтгэх тэнгэрийн цаг нэгэнт иржээ. Тэрээр төрсөн дүү Л.Дэмбэрэлтэйгээ хамт 1921 оны ардын хувьсгалын үйл хэрэгт идэвхтэй оролцож, Монгол орныг хятадын хар цэрэг, оросын цагаан цэргээс чөлөөлөх үйл хэрэгт чухал үүрэг гүйцэтгэв.
Социализмын үеийн түүх, уран зохиолд Л.Сумъяагийн гавьяаг бүдгэрүүлж, янз бүрээр гуйвуулан бичдэг байсан. Гэхдээ үнэн заавал ялдаг. Цавчих илдний ир болсоор дууссан цахар хүмүүн Л.Сумъяагийн түүхэн гавьяаг Г.Мягмарсамбуу, Л.Жамсран, Ж.Урангуа, З.Лонжид нарын түүхчид судлан үнэнийг өгүүлж, алдрыг нь сэргээсэн.
Харин тавилан төөргийн эрхээр Бор талд үлдсэн цахар монголчуудын амьдрал, хувь заяа өөрийнхөөрөө үргэлжилсэн. Тэд ёс заншил, хэл соёлоо цагийн уртад гээлгүйгээр өвлөн хадгалж чадсан.
Монгол, Хятад хоёр орны харилцаа сайжирч, хоёр орны ард иргэд харилцан зорчих болсон 1990-ээд оны эхээр Бор талын цахар монгол Хөхнээгийн Идэнбаяр хэмээх нэгэн Монгол улсыг зорин ирсэн. Дээд олон үеэ андахгүй мэддэг тэрбээр зах зээлийн эдийн засагт шилжиж буй шинэ цагийн Монгол улсын хөгжилд хувь нэмрээ оруулна, амьдралаа ч сайжруулна, улсаа ч хөгжүүлэлцэнэ гэсэн итгэлээр олон саадыг даван байж Монгол улсын иргэн болсон.
Зам, барилгын салбарт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсэн. Олон зуун хүнийг ажлын байраар хангаж, олон зуун айлын орд өргөө барьж, цаггүй зүтгэж, үггүй бүтээж явсныг нь мэднэ. Монголчууд эх түүхээрээ бахархах, залуу үеийг эх оронч үзлээр хүмүүжүүлэх аливаа ажил үйлс, бүтээл туурвилыг олонтаа дэмжиж байсныг нь мэднэ.
Цавчих илдний ир болсон, цариг дуулганы дэл болсон цахар түмний үр хойч гэдгээ үг, үйлээрээ харуулж, Монголоо гэх сэтгэлээ тэрээр хангалттай таниулсан. Ажил үйлс нь ид тэгширч, илүү ихийг бүтээх ирэн дээрээ байх үед нь төрийн нэр барьж хувийн хүслээ хангадаг хэсэг бүлэг хүмүүсийн улмаас түүний ажил бизнес гацаад олон жил болж буй зовлонг нь бас мэднэ.
гэж нэг муухай үг бий.
Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь хохирч дууссан цахрын Ялгуун баатар Сумъяагийн түүх бол Монгол төрийн гарах гарцгүй хатуурхлын түүх. Ардын цэргийн дэд жанжин байсан түүнийг феодал хэмээн 1931 онд намаас хөөж, сонгуулийн эрхийг нь хасаж, түүний үнэнч цэрэг 37 партизан, ахан дүүс 17 хүнийг нь буудан хороосон.
Гэтэл жирийн нэгэн цахар монгол Х.Идэнбаяр Монголоо гэж ирээд, Монголынхоо төлөө гэж зүтгээд эцэст нь амьдрал бизнесээрээ хохирч байгаа түүх бол монгол төрийн нэр барьж булхай луйвраар баяжиж хөлждөг хэсэг бүлэг этгээд, нийгмийн хорт хавдар болсон авлигын сүлжээнийхний цагаандаа гарсан үйлдлийн илрэл. Зуун жилийн дараа арай өөрөөр түүх давтагдаж байна.
Зүй нь Зуун жилийн тэртээ түүн лүгээ адилаар Орчин цагийн Монгол улсын хөгжилд бие сэтгэлээ зориулж, хөрөнгө оруулалт хийж, бизнес эрхэлж байгаа Х.Идэнбаяр шиг хүмүүст талархаж, тэднийг дэмжих учиртай.
Харамсалтай нь тэгж чадахгүй, алагчилж гадуурхаж, хавчиж хяхаж, гомдоож гундааж л харагдах юм. Хамаг Монголын халуун голомтыг бадрааж яваа төр юмсан, уг нь.
Урианхан Б.Галаарид
Peak.mn
Сэтгэгдэл бичих (1)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [66.181.182.79] ・ 2023.03.11 Хариулах
Малын цариг