Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<meta name="keywords"
content="дэлхий, эх дэлхий" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Эх дэлхийн түүхийн асуудалд</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/dfcc16dfff262611f75f4d1b8d1eb305.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Л.Дэлгэрмаа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 05, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.</p><p style="text-align: justify;">Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон, шалгагдсан мэдээ, баримт чамлахаар бага байдаг. гэхдээ ухамсартайгаар өнгөрөөсөн амьдрал, он жилүүдийн минь туршид бүрэлдэж буй болсон тойм, төсөөлөл, хар зураг, ноорог гэж байлгүй яахав. Сэтгэж таньдаг, философидож тодруулдаг нэгэн хүчирхэг арга, аргачлал гэж бас байнаа! Ямар ч болов би залуучуудад зориулж Эх дэлхийн маань намтрыг дараах байдлаар товчхон бичихээр шийдлээ. Энэ хэмжээнд, ийм байдлаар өгүүлэх нь залуу хүний сониуч, сэргэлэн толгойд аль нэгэн санааг минь цааш цааш нь лавлуулан таних, тодруулах хүсэл төрөхөд хүргэж ч болох юм. Зохих түвшний мэдлэг, боловсролтой залуу судлаачид шинэ, сонихоныг, эргэлзээтэй, ээдрээтэйг ямагт л эрэлхийлж байдаг даа... </p><p style="text-align: justify;">Манай галактикийг төрүүлсэн супер хар нүхнээс анх тасран шидэгдэж гарахдаа дэлхий маань томоохон халуун хайлмаг байжээ. Энэ биет нарны дагуул болон тогтворжиж, гадаргуй нь хөрч царцаад тодорхой хэлбэрийг (уул, нуруу, гүнзгий хавцал, гуу жалга, тэгш тал бүхий) олжээ. Нарыг тойрон хөдлөх зам болон хурд, бас өөрөө тэнхлэгээ тойрон эргэлдэх хурд мэт нь ч тогтоогджээ. Нэг их удалгүй “Сар” хэмээгдэх дагуултай болж эргэлдэх, хэлбэлзэх хөдөлгөөн нь ч сарны ачаар төлөвшжээ. </p><p style="text-align: justify;">Сар бол манай дэлхийн хувьд мөнхийн шахам бат бэх таяг, босоо, хэвтээ тэнхлэгээ нэгэн янзаар хадгалж байхад туслах түшиг, тулгуур гэсэн үг. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Харин хүмүүс бидний хувьд бол (бас амьтан бүхний хувьд) шөнийн дэнлүү, луужин, ганц бие аянчинд бол хань, “галзуу” найрагчид бол Саран Авхай билээ. Харамсалтай нь 400 мянган километрийн цаана байгаа энэ чухал эрдэнээ хүмүүс бид одоо хүртэл сайтар таньж, судалж чадаагүй байгаа юм. Энэ том, чухал ажил эзнээ хүлээж ядаж л байна даа! Цор ганц дагуул болох сараа бид яг л эх дэлхий шигээ хайрлаж, хамгаалж байх ёстой билээ. </p><p style="text-align: justify;">Саран дээр хүн амьдарч болох зохиомол орчинг бүрдүүлж, сарыг сансар хорвоон уудамд аялахад ашигладаг дамжлага бааз болгон хувиргаж ч болох юм...</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Эх дэлхий маань нарны дагуул гариг гэх статустайгаар наад зах нь таван тэрбум жил амьдарч, царай зүс нь танихын аргагүй болж хувьсчээ.</span> Ингэж хувьсахад нь гадаад, дотоод тун олон хүчин зүйл нөлөөлсөн нь тодорхой юм. Дэлхий маань энэ урт хугацааны туршид ёстой л “үхэхээс бусдыг нь үзжээ”. </p><p style="text-align: justify;">Халж ч үзэж, хөрж ч үзэж, солирын бөмбөгдөлтөнд өртөж, бас сансрын тоосонд ч дарагдаж, сүүлт одны сүүлэнд нь ч шарвуулжээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын уудам дахь золбин тэнүүлчидтэй ч цөөнгүй удаа “нударга зөрүүлжээ”. Гайхалтай нь бидний үеийг хүртэл тэсэн, бүр тэнхрэн үлджээ.</p><p style="text-align: justify;">Ус бол дэлхий дээр нэлээд хожуу үүссэн бодис. Түүний хэзээ, хэрхэн үүссэн нь яг таг нотлогдоогүй байна. Олон хувилбар яригддаг ч бүгд эргэлзээтэй. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ус үүсээд аажимдаа дэлхийн гадаргуйн бүх хонхор, хотгорыг дүүргэжээ. Эхэн үедээ дэлхий дээр далай, тэнгэс, нуурууд л байсан бололтой. Булаг, шанд, гол мөрөн, мөнх цас, мөсөн гол мэт нь усны ууршилт, үүл, бороо, цастай холбоотойгоор хожуу буй болжээ. Дэлхийн гадаргуй дахь хайлмаг чулуулаг элэгдэж эвдэрсээр элс, шороон давхраа үүсэж, гүнд нь ус хуримтлагдах болсноор булаг, шанд буй болсон бол ууршсан ус өндөр уулнуудад цас, мөс болон хуримтлагдах, их хүйтрэл, мөстлөгийн үед хэдэн арав, бүр хэдэн зуун метр зузаан цас, мөсөн бүрхүүл тогтсоноор тэндээс эх авсан гол мөрөн урсах болжээ. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуй усаар бүрхэгдэж, хуурай газар нь хөрс шороотой болсон хойно л усанд үүсэж, үржиж байсан амьтан, ургамал уснаас гарч хоёр нутагтан, бүр давраад газраар ч шилжиж явдаг, бас агаараар ч нисэж чаддаг болжээ. Ургамлын үр агаараар тархах, амьтнаар дамжин тархах хүртлээ чадваржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Амьтны хувьсал, хөгжил авсаар таних, ойлгоход ч тун бэрх түвшинд хүрч төгөлдөржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн түвшнээс доошхи бараг бүх зүйл усан доор оржээ. Гэхдээ ёроолгүй далай гэж үгүй. Далай доор уул, нурууд ч бий, гуу жалга, гүнзгий хавцал, тэгш тал, элдэв агуй ч бий. Онцлог нь бүгд усанд автагдсан, усаар дүүрсэн байх нь тодорхой билээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хамгийн өндөр уул далайн түвшнээс дээш хэмжвэл 10 мянган метр хүрдэггүй бол Номхон далайн хамгийн гүн ёроолоос хэмжвэл 20 мянга гаруй метр өндөр болох жишээтэй юм. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хуурай газрын ихэнх нь анхандаа бүгд л хамт, нэгэн том хавтгай байснаа аажмаар хуваагдаж, тасарч, бие биенээсээ холдсоор тивүүд, бас арлууд болон салцгаажээ. Тэдний зарим нь бусдаасаа холдон нүүж, зарим нь том, жижиг арлыг мөргөн нийлж, мөн аралд мөргүүлэн хунирч өндөр уул, нуруудтай ч болж байжээ. Жишээ нь Энэтхэгийн хойг арал байснаа хойшоо нүүсээр Ази тивийг мөргөж Гималайн уулсыг үүсгэжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн ёроолд орсон галт уулууд дэлбэрч олон шинэ арлыг мөн буй болгосон байна. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуйн хуурай хэсэг нь нар, ус, салхины нөлөөнд автаж элс, хөрс шороог буй болгожээ. Хөрс шороо бол үндсэндээ элэгдэж, үйрч бутарсан чулуулаг юм. Харин чулуу бол анхандаа супер хар нүхэн дэх хэт өндөр халуунд хайлж, түүнээс шидэгдэн гараад царцаж биежсэн минералууд болно. Хожуу нь хөрс шороо газрын гүнд, далайн ёроолд хуримтлагдан дарагдсаар тунамал чулуулгуудыг мөн шинээр үүсгэжээ. Галт уулын дэлбэрэлтээр хайлмаг чулуулгууд ч хожуу буй болжээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дэлхий маань нэг л цул биет бус, элдвээр байрласан олон том хавтангаас бүтдэг ажээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Хавтангууд нь байнгын шахам хөдөлгөөнд оршдогоос газар хөдлөх чичиргээг буй болгодог. Ер нь хожуу үүссэн уул, нурууд, хавцал, жалга, тэрчлэн жижиг, том нуурууд бол дэлхийг бүрдүүлэгч том хавтангуудын хүчтэй хөдөлгөөний бүтээл юм. Жишээ нь Төв Ази нэгэн үе нам доор газар, битүү ой мод, жижиг, том нуурууд бүхий, дулаан чийглэг орон байжээ. Хожуу нь ийм орчин, нөхцөл эрс өөрчлөгдөж, уул, нурууд үүсэж, ой мод, ургамал, нуурын амьтад бүгд газар доор орж дарагджээ. Цаг уур сэрүүсэж, хуурайшиж, бүр хахиршжээ. Гадаад далайгаас ирдэг байсан үүл манан, ус чийг өндөр уул нуруудыг давж чадахгүй болжээ. Төв Ази ерөнхийдөө ихээхэн өндөрт өргөгдөж өнөөгийн хэлбэр, галбираа олжээ. Уур амьсгал нь эх газрын эрс тэс шинжтэй болж хахиршжээ. Ийм их өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн нэг сая жилийн дотор амьтад, ургамал нь ч элдэв шинжийг олж ихэд чадваржжээ. Зарим хөхтөн амьтан (баавгай, тарвага, дорго мэт) цаг агаарын хүйтэн саруудыг ичиж унтаж өнгөрөөдөг, шувууд нь дулаан орон луу нүүдэллэдэг, ихэнх амьтад нь дулаан үс, ноос, ноолууртай болжээ. Харин хүн дүрстэй мичүүдийн зарим нь бичин хүний хэмжээнд хүртлээ хөгжиж, чадваржиж, тэдний зарим нь сүүлийн 800-200 мянган жилийн хугацаанд оюун ухаант хүн болж хувирчээ. </p><p style="text-align: justify;">Дээр дурдсан хувьсал, хөгжлийн (амьтан, ургамлын) хамгийн гол хүчин зүйл, нөхцөл бол дэлхий маань устай болсон, амьдралыг тэтгэгч шингэнтэй болсон, бүхнийг өөртөө уусгаж дамжуулж байх чадвартай “чандмань эрдэнэтэй” болсон явдал юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Чухамхүү ус буй болсонтой зэрэгцэн дэлхий дээр амьдралын эх үүсвэр, эгэл хэлбэрүүд төрөн гарсан буюу сансрын уудмаас ирж өсөж үржжээ. Эгэл биетүүдийн анхдагчид нь хадны хаг, усны замаг, бактери, вирусууд бололтой. Амьтай бүхний өвөг дээдэс рүү эргэж лавлах, аваас бүгд л нэг эст эгэл биет, бактери, вирус, хаг, замаг мэт рүү л хөтөлдөг нь үнэн юм. </p><p style="text-align: justify;">Олон тонн жинтэй аварга том халим, аварга том үлэг гүрвэл, заан мэт нь бараг л байхгүйгээс шахам (нүдэнд үл үзэгдэх микро биетээс) анх үүссэн, хэдэн тэрбум жилийн хувьслаар буй болсон гэдгийг орчин үед олон шинжлэх ухаан аль нэгэн хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөөр байгаа билээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Асар том халуун хайлмаг байдлаар анх хар нүхнээс шидэгдэн гарсан биет (дэлхий) халуун хайлмаг байдлаа одоо хүртэл дотооддоо хадгалсаар байна. Том савны ёроолд их зүйл үлддэг шиг том биетийн гүнд буй дулаан олон тэрбум жилийн туршид ч хэвээрээ шахам хадгалагддаг ажээ. Ингэхлээр дэлхий маань дотроосоо ч халдаг, бас гаднаасаа ч нарны элчээр халдаг биет юм. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий маань нар болон бусад эрхсийн татах хүч, мөн соронзон орны татах, түлхэх хүчнүүдийн нөлөө, аргамжаанд баригдан энэ байрлалаа олжээ. Дэлхий шиг минь тух тохитой “тээврийн хэрэгсэл” манай галактикт өөр хэд хэд ч байж болох юм. Тэднийг олох, нээх аваас хүн төрөлхтөн “мөнхөд” оршин байх ирээдүйгээ баталгаажуулчихлаа л гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судлаач, профессор Д.Чулуунжав</strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дэлхий</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/эх дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эх дэлхий</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776486172.5097"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '42913';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/coffee-desserts">
Kофены хачир </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
Японд таны өмнөөс уучлалт гуйх “мэргэжлийн” үйлчилгээ байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 26, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/business">
Бизнес </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
Зах зээлийн үнэлгээ нь 3 их наяд ам.долларыг давсан дэлхийн анхны компани "Apple" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
01 сарын 05, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
<img src="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
НАСА: Нарны аймгаас гадна 5000 гаруй гараг байгааг баталлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Альгирмаагийн Энэрэл </a> ・
03 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
Араб залуу эцэг эхийгээ өөрийг нь бие даан амьдрах чадваргүй болгож өсгөсөн гэж шүүхэд өгчээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
03 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
Гахайн зүрх шилжүүлэн суулгуулсан анхны өвчтөн нас барлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nx41";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<meta name="keywords"
content="дэлхий, эх дэлхий" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Эх дэлхийн түүхийн асуудалд</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/dfcc16dfff262611f75f4d1b8d1eb305.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Л.Дэлгэрмаа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 05, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.</p><p style="text-align: justify;">Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон, шалгагдсан мэдээ, баримт чамлахаар бага байдаг. гэхдээ ухамсартайгаар өнгөрөөсөн амьдрал, он жилүүдийн минь туршид бүрэлдэж буй болсон тойм, төсөөлөл, хар зураг, ноорог гэж байлгүй яахав. Сэтгэж таньдаг, философидож тодруулдаг нэгэн хүчирхэг арга, аргачлал гэж бас байнаа! Ямар ч болов би залуучуудад зориулж Эх дэлхийн маань намтрыг дараах байдлаар товчхон бичихээр шийдлээ. Энэ хэмжээнд, ийм байдлаар өгүүлэх нь залуу хүний сониуч, сэргэлэн толгойд аль нэгэн санааг минь цааш цааш нь лавлуулан таних, тодруулах хүсэл төрөхөд хүргэж ч болох юм. Зохих түвшний мэдлэг, боловсролтой залуу судлаачид шинэ, сонихоныг, эргэлзээтэй, ээдрээтэйг ямагт л эрэлхийлж байдаг даа... </p><p style="text-align: justify;">Манай галактикийг төрүүлсэн супер хар нүхнээс анх тасран шидэгдэж гарахдаа дэлхий маань томоохон халуун хайлмаг байжээ. Энэ биет нарны дагуул болон тогтворжиж, гадаргуй нь хөрч царцаад тодорхой хэлбэрийг (уул, нуруу, гүнзгий хавцал, гуу жалга, тэгш тал бүхий) олжээ. Нарыг тойрон хөдлөх зам болон хурд, бас өөрөө тэнхлэгээ тойрон эргэлдэх хурд мэт нь ч тогтоогджээ. Нэг их удалгүй “Сар” хэмээгдэх дагуултай болж эргэлдэх, хэлбэлзэх хөдөлгөөн нь ч сарны ачаар төлөвшжээ. </p><p style="text-align: justify;">Сар бол манай дэлхийн хувьд мөнхийн шахам бат бэх таяг, босоо, хэвтээ тэнхлэгээ нэгэн янзаар хадгалж байхад туслах түшиг, тулгуур гэсэн үг. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Харин хүмүүс бидний хувьд бол (бас амьтан бүхний хувьд) шөнийн дэнлүү, луужин, ганц бие аянчинд бол хань, “галзуу” найрагчид бол Саран Авхай билээ. Харамсалтай нь 400 мянган километрийн цаана байгаа энэ чухал эрдэнээ хүмүүс бид одоо хүртэл сайтар таньж, судалж чадаагүй байгаа юм. Энэ том, чухал ажил эзнээ хүлээж ядаж л байна даа! Цор ганц дагуул болох сараа бид яг л эх дэлхий шигээ хайрлаж, хамгаалж байх ёстой билээ. </p><p style="text-align: justify;">Саран дээр хүн амьдарч болох зохиомол орчинг бүрдүүлж, сарыг сансар хорвоон уудамд аялахад ашигладаг дамжлага бааз болгон хувиргаж ч болох юм...</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Эх дэлхий маань нарны дагуул гариг гэх статустайгаар наад зах нь таван тэрбум жил амьдарч, царай зүс нь танихын аргагүй болж хувьсчээ.</span> Ингэж хувьсахад нь гадаад, дотоод тун олон хүчин зүйл нөлөөлсөн нь тодорхой юм. Дэлхий маань энэ урт хугацааны туршид ёстой л “үхэхээс бусдыг нь үзжээ”. </p><p style="text-align: justify;">Халж ч үзэж, хөрж ч үзэж, солирын бөмбөгдөлтөнд өртөж, бас сансрын тоосонд ч дарагдаж, сүүлт одны сүүлэнд нь ч шарвуулжээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын уудам дахь золбин тэнүүлчидтэй ч цөөнгүй удаа “нударга зөрүүлжээ”. Гайхалтай нь бидний үеийг хүртэл тэсэн, бүр тэнхрэн үлджээ.</p><p style="text-align: justify;">Ус бол дэлхий дээр нэлээд хожуу үүссэн бодис. Түүний хэзээ, хэрхэн үүссэн нь яг таг нотлогдоогүй байна. Олон хувилбар яригддаг ч бүгд эргэлзээтэй. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ус үүсээд аажимдаа дэлхийн гадаргуйн бүх хонхор, хотгорыг дүүргэжээ. Эхэн үедээ дэлхий дээр далай, тэнгэс, нуурууд л байсан бололтой. Булаг, шанд, гол мөрөн, мөнх цас, мөсөн гол мэт нь усны ууршилт, үүл, бороо, цастай холбоотойгоор хожуу буй болжээ. Дэлхийн гадаргуй дахь хайлмаг чулуулаг элэгдэж эвдэрсээр элс, шороон давхраа үүсэж, гүнд нь ус хуримтлагдах болсноор булаг, шанд буй болсон бол ууршсан ус өндөр уулнуудад цас, мөс болон хуримтлагдах, их хүйтрэл, мөстлөгийн үед хэдэн арав, бүр хэдэн зуун метр зузаан цас, мөсөн бүрхүүл тогтсоноор тэндээс эх авсан гол мөрөн урсах болжээ. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуй усаар бүрхэгдэж, хуурай газар нь хөрс шороотой болсон хойно л усанд үүсэж, үржиж байсан амьтан, ургамал уснаас гарч хоёр нутагтан, бүр давраад газраар ч шилжиж явдаг, бас агаараар ч нисэж чаддаг болжээ. Ургамлын үр агаараар тархах, амьтнаар дамжин тархах хүртлээ чадваржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Амьтны хувьсал, хөгжил авсаар таних, ойлгоход ч тун бэрх түвшинд хүрч төгөлдөржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн түвшнээс доошхи бараг бүх зүйл усан доор оржээ. Гэхдээ ёроолгүй далай гэж үгүй. Далай доор уул, нурууд ч бий, гуу жалга, гүнзгий хавцал, тэгш тал, элдэв агуй ч бий. Онцлог нь бүгд усанд автагдсан, усаар дүүрсэн байх нь тодорхой билээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хамгийн өндөр уул далайн түвшнээс дээш хэмжвэл 10 мянган метр хүрдэггүй бол Номхон далайн хамгийн гүн ёроолоос хэмжвэл 20 мянга гаруй метр өндөр болох жишээтэй юм. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хуурай газрын ихэнх нь анхандаа бүгд л хамт, нэгэн том хавтгай байснаа аажмаар хуваагдаж, тасарч, бие биенээсээ холдсоор тивүүд, бас арлууд болон салцгаажээ. Тэдний зарим нь бусдаасаа холдон нүүж, зарим нь том, жижиг арлыг мөргөн нийлж, мөн аралд мөргүүлэн хунирч өндөр уул, нуруудтай ч болж байжээ. Жишээ нь Энэтхэгийн хойг арал байснаа хойшоо нүүсээр Ази тивийг мөргөж Гималайн уулсыг үүсгэжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн ёроолд орсон галт уулууд дэлбэрч олон шинэ арлыг мөн буй болгосон байна. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуйн хуурай хэсэг нь нар, ус, салхины нөлөөнд автаж элс, хөрс шороог буй болгожээ. Хөрс шороо бол үндсэндээ элэгдэж, үйрч бутарсан чулуулаг юм. Харин чулуу бол анхандаа супер хар нүхэн дэх хэт өндөр халуунд хайлж, түүнээс шидэгдэн гараад царцаж биежсэн минералууд болно. Хожуу нь хөрс шороо газрын гүнд, далайн ёроолд хуримтлагдан дарагдсаар тунамал чулуулгуудыг мөн шинээр үүсгэжээ. Галт уулын дэлбэрэлтээр хайлмаг чулуулгууд ч хожуу буй болжээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дэлхий маань нэг л цул биет бус, элдвээр байрласан олон том хавтангаас бүтдэг ажээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Хавтангууд нь байнгын шахам хөдөлгөөнд оршдогоос газар хөдлөх чичиргээг буй болгодог. Ер нь хожуу үүссэн уул, нурууд, хавцал, жалга, тэрчлэн жижиг, том нуурууд бол дэлхийг бүрдүүлэгч том хавтангуудын хүчтэй хөдөлгөөний бүтээл юм. Жишээ нь Төв Ази нэгэн үе нам доор газар, битүү ой мод, жижиг, том нуурууд бүхий, дулаан чийглэг орон байжээ. Хожуу нь ийм орчин, нөхцөл эрс өөрчлөгдөж, уул, нурууд үүсэж, ой мод, ургамал, нуурын амьтад бүгд газар доор орж дарагджээ. Цаг уур сэрүүсэж, хуурайшиж, бүр хахиршжээ. Гадаад далайгаас ирдэг байсан үүл манан, ус чийг өндөр уул нуруудыг давж чадахгүй болжээ. Төв Ази ерөнхийдөө ихээхэн өндөрт өргөгдөж өнөөгийн хэлбэр, галбираа олжээ. Уур амьсгал нь эх газрын эрс тэс шинжтэй болж хахиршжээ. Ийм их өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн нэг сая жилийн дотор амьтад, ургамал нь ч элдэв шинжийг олж ихэд чадваржжээ. Зарим хөхтөн амьтан (баавгай, тарвага, дорго мэт) цаг агаарын хүйтэн саруудыг ичиж унтаж өнгөрөөдөг, шувууд нь дулаан орон луу нүүдэллэдэг, ихэнх амьтад нь дулаан үс, ноос, ноолууртай болжээ. Харин хүн дүрстэй мичүүдийн зарим нь бичин хүний хэмжээнд хүртлээ хөгжиж, чадваржиж, тэдний зарим нь сүүлийн 800-200 мянган жилийн хугацаанд оюун ухаант хүн болж хувирчээ. </p><p style="text-align: justify;">Дээр дурдсан хувьсал, хөгжлийн (амьтан, ургамлын) хамгийн гол хүчин зүйл, нөхцөл бол дэлхий маань устай болсон, амьдралыг тэтгэгч шингэнтэй болсон, бүхнийг өөртөө уусгаж дамжуулж байх чадвартай “чандмань эрдэнэтэй” болсон явдал юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Чухамхүү ус буй болсонтой зэрэгцэн дэлхий дээр амьдралын эх үүсвэр, эгэл хэлбэрүүд төрөн гарсан буюу сансрын уудмаас ирж өсөж үржжээ. Эгэл биетүүдийн анхдагчид нь хадны хаг, усны замаг, бактери, вирусууд бололтой. Амьтай бүхний өвөг дээдэс рүү эргэж лавлах, аваас бүгд л нэг эст эгэл биет, бактери, вирус, хаг, замаг мэт рүү л хөтөлдөг нь үнэн юм. </p><p style="text-align: justify;">Олон тонн жинтэй аварга том халим, аварга том үлэг гүрвэл, заан мэт нь бараг л байхгүйгээс шахам (нүдэнд үл үзэгдэх микро биетээс) анх үүссэн, хэдэн тэрбум жилийн хувьслаар буй болсон гэдгийг орчин үед олон шинжлэх ухаан аль нэгэн хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөөр байгаа билээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Асар том халуун хайлмаг байдлаар анх хар нүхнээс шидэгдэн гарсан биет (дэлхий) халуун хайлмаг байдлаа одоо хүртэл дотооддоо хадгалсаар байна. Том савны ёроолд их зүйл үлддэг шиг том биетийн гүнд буй дулаан олон тэрбум жилийн туршид ч хэвээрээ шахам хадгалагддаг ажээ. Ингэхлээр дэлхий маань дотроосоо ч халдаг, бас гаднаасаа ч нарны элчээр халдаг биет юм. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий маань нар болон бусад эрхсийн татах хүч, мөн соронзон орны татах, түлхэх хүчнүүдийн нөлөө, аргамжаанд баригдан энэ байрлалаа олжээ. Дэлхий шиг минь тух тохитой “тээврийн хэрэгсэл” манай галактикт өөр хэд хэд ч байж болох юм. Тэднийг олох, нээх аваас хүн төрөлхтөн “мөнхөд” оршин байх ирээдүйгээ баталгаажуулчихлаа л гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судлаач, профессор Д.Чулуунжав</strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дэлхий</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/эх дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эх дэлхий</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776486172.5097"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '42913';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/coffee-desserts">
Kофены хачир </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
Японд таны өмнөөс уучлалт гуйх “мэргэжлийн” үйлчилгээ байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 26, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/business">
Бизнес </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
Зах зээлийн үнэлгээ нь 3 их наяд ам.долларыг давсан дэлхийн анхны компани "Apple" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
01 сарын 05, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
<img src="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
НАСА: Нарны аймгаас гадна 5000 гаруй гараг байгааг баталлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Альгирмаагийн Энэрэл </a> ・
03 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
Араб залуу эцэг эхийгээ өөрийг нь бие даан амьдрах чадваргүй болгож өсгөсөн гэж шүүхэд өгчээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
03 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
Гахайн зүрх шилжүүлэн суулгуулсан анхны өвчтөн нас барлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nx41";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<meta name="keywords"
content="дэлхий, эх дэлхий" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон,..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Эх дэлхийн түүхийн асуудалд</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/dfcc16dfff262611f75f4d1b8d1eb305.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9B.%D0%94%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Л.Дэлгэрмаа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 05, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35aba4f6fb42f76cc932e893985459f0.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.</p><p style="text-align: justify;">Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон, шалгагдсан мэдээ, баримт чамлахаар бага байдаг. гэхдээ ухамсартайгаар өнгөрөөсөн амьдрал, он жилүүдийн минь туршид бүрэлдэж буй болсон тойм, төсөөлөл, хар зураг, ноорог гэж байлгүй яахав. Сэтгэж таньдаг, философидож тодруулдаг нэгэн хүчирхэг арга, аргачлал гэж бас байнаа! Ямар ч болов би залуучуудад зориулж Эх дэлхийн маань намтрыг дараах байдлаар товчхон бичихээр шийдлээ. Энэ хэмжээнд, ийм байдлаар өгүүлэх нь залуу хүний сониуч, сэргэлэн толгойд аль нэгэн санааг минь цааш цааш нь лавлуулан таних, тодруулах хүсэл төрөхөд хүргэж ч болох юм. Зохих түвшний мэдлэг, боловсролтой залуу судлаачид шинэ, сонихоныг, эргэлзээтэй, ээдрээтэйг ямагт л эрэлхийлж байдаг даа... </p><p style="text-align: justify;">Манай галактикийг төрүүлсэн супер хар нүхнээс анх тасран шидэгдэж гарахдаа дэлхий маань томоохон халуун хайлмаг байжээ. Энэ биет нарны дагуул болон тогтворжиж, гадаргуй нь хөрч царцаад тодорхой хэлбэрийг (уул, нуруу, гүнзгий хавцал, гуу жалга, тэгш тал бүхий) олжээ. Нарыг тойрон хөдлөх зам болон хурд, бас өөрөө тэнхлэгээ тойрон эргэлдэх хурд мэт нь ч тогтоогджээ. Нэг их удалгүй “Сар” хэмээгдэх дагуултай болж эргэлдэх, хэлбэлзэх хөдөлгөөн нь ч сарны ачаар төлөвшжээ. </p><p style="text-align: justify;">Сар бол манай дэлхийн хувьд мөнхийн шахам бат бэх таяг, босоо, хэвтээ тэнхлэгээ нэгэн янзаар хадгалж байхад туслах түшиг, тулгуур гэсэн үг. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/391ba23c22f944cacd8a2315b4bf8d21.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Харин хүмүүс бидний хувьд бол (бас амьтан бүхний хувьд) шөнийн дэнлүү, луужин, ганц бие аянчинд бол хань, “галзуу” найрагчид бол Саран Авхай билээ. Харамсалтай нь 400 мянган километрийн цаана байгаа энэ чухал эрдэнээ хүмүүс бид одоо хүртэл сайтар таньж, судалж чадаагүй байгаа юм. Энэ том, чухал ажил эзнээ хүлээж ядаж л байна даа! Цор ганц дагуул болох сараа бид яг л эх дэлхий шигээ хайрлаж, хамгаалж байх ёстой билээ. </p><p style="text-align: justify;">Саран дээр хүн амьдарч болох зохиомол орчинг бүрдүүлж, сарыг сансар хорвоон уудамд аялахад ашигладаг дамжлага бааз болгон хувиргаж ч болох юм...</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Эх дэлхий маань нарны дагуул гариг гэх статустайгаар наад зах нь таван тэрбум жил амьдарч, царай зүс нь танихын аргагүй болж хувьсчээ.</span> Ингэж хувьсахад нь гадаад, дотоод тун олон хүчин зүйл нөлөөлсөн нь тодорхой юм. Дэлхий маань энэ урт хугацааны туршид ёстой л “үхэхээс бусдыг нь үзжээ”. </p><p style="text-align: justify;">Халж ч үзэж, хөрж ч үзэж, солирын бөмбөгдөлтөнд өртөж, бас сансрын тоосонд ч дарагдаж, сүүлт одны сүүлэнд нь ч шарвуулжээ.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Сансрын уудам дахь золбин тэнүүлчидтэй ч цөөнгүй удаа “нударга зөрүүлжээ”. Гайхалтай нь бидний үеийг хүртэл тэсэн, бүр тэнхрэн үлджээ.</p><p style="text-align: justify;">Ус бол дэлхий дээр нэлээд хожуу үүссэн бодис. Түүний хэзээ, хэрхэн үүссэн нь яг таг нотлогдоогүй байна. Олон хувилбар яригддаг ч бүгд эргэлзээтэй. <img class="fr-dib" src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-size="650,433.33333333333" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/fecb1208039e2aa9fd24903b4c7ff927.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p style="text-align: justify;">Ус үүсээд аажимдаа дэлхийн гадаргуйн бүх хонхор, хотгорыг дүүргэжээ. Эхэн үедээ дэлхий дээр далай, тэнгэс, нуурууд л байсан бололтой. Булаг, шанд, гол мөрөн, мөнх цас, мөсөн гол мэт нь усны ууршилт, үүл, бороо, цастай холбоотойгоор хожуу буй болжээ. Дэлхийн гадаргуй дахь хайлмаг чулуулаг элэгдэж эвдэрсээр элс, шороон давхраа үүсэж, гүнд нь ус хуримтлагдах болсноор булаг, шанд буй болсон бол ууршсан ус өндөр уулнуудад цас, мөс болон хуримтлагдах, их хүйтрэл, мөстлөгийн үед хэдэн арав, бүр хэдэн зуун метр зузаан цас, мөсөн бүрхүүл тогтсоноор тэндээс эх авсан гол мөрөн урсах болжээ. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуй усаар бүрхэгдэж, хуурай газар нь хөрс шороотой болсон хойно л усанд үүсэж, үржиж байсан амьтан, ургамал уснаас гарч хоёр нутагтан, бүр давраад газраар ч шилжиж явдаг, бас агаараар ч нисэж чаддаг болжээ. Ургамлын үр агаараар тархах, амьтнаар дамжин тархах хүртлээ чадваржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Амьтны хувьсал, хөгжил авсаар таних, ойлгоход ч тун бэрх түвшинд хүрч төгөлдөржжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн түвшнээс доошхи бараг бүх зүйл усан доор оржээ. Гэхдээ ёроолгүй далай гэж үгүй. Далай доор уул, нурууд ч бий, гуу жалга, гүнзгий хавцал, тэгш тал, элдэв агуй ч бий. Онцлог нь бүгд усанд автагдсан, усаар дүүрсэн байх нь тодорхой билээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хамгийн өндөр уул далайн түвшнээс дээш хэмжвэл 10 мянган метр хүрдэггүй бол Номхон далайн хамгийн гүн ёроолоос хэмжвэл 20 мянга гаруй метр өндөр болох жишээтэй юм. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий дээрх хуурай газрын ихэнх нь анхандаа бүгд л хамт, нэгэн том хавтгай байснаа аажмаар хуваагдаж, тасарч, бие биенээсээ холдсоор тивүүд, бас арлууд болон салцгаажээ. Тэдний зарим нь бусдаасаа холдон нүүж, зарим нь том, жижиг арлыг мөргөн нийлж, мөн аралд мөргүүлэн хунирч өндөр уул, нуруудтай ч болж байжээ. Жишээ нь Энэтхэгийн хойг арал байснаа хойшоо нүүсээр Ази тивийг мөргөж Гималайн уулсыг үүсгэжээ. </p><p style="text-align: justify;">Далайн ёроолд орсон галт уулууд дэлбэрч олон шинэ арлыг мөн буй болгосон байна. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхийн гадаргуйн хуурай хэсэг нь нар, ус, салхины нөлөөнд автаж элс, хөрс шороог буй болгожээ. Хөрс шороо бол үндсэндээ элэгдэж, үйрч бутарсан чулуулаг юм. Харин чулуу бол анхандаа супер хар нүхэн дэх хэт өндөр халуунд хайлж, түүнээс шидэгдэн гараад царцаж биежсэн минералууд болно. Хожуу нь хөрс шороо газрын гүнд, далайн ёроолд хуримтлагдан дарагдсаар тунамал чулуулгуудыг мөн шинээр үүсгэжээ. Галт уулын дэлбэрэлтээр хайлмаг чулуулгууд ч хожуу буй болжээ. </p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Дэлхий маань нэг л цул биет бус, элдвээр байрласан олон том хавтангаас бүтдэг ажээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Хавтангууд нь байнгын шахам хөдөлгөөнд оршдогоос газар хөдлөх чичиргээг буй болгодог. Ер нь хожуу үүссэн уул, нурууд, хавцал, жалга, тэрчлэн жижиг, том нуурууд бол дэлхийг бүрдүүлэгч том хавтангуудын хүчтэй хөдөлгөөний бүтээл юм. Жишээ нь Төв Ази нэгэн үе нам доор газар, битүү ой мод, жижиг, том нуурууд бүхий, дулаан чийглэг орон байжээ. Хожуу нь ийм орчин, нөхцөл эрс өөрчлөгдөж, уул, нурууд үүсэж, ой мод, ургамал, нуурын амьтад бүгд газар доор орж дарагджээ. Цаг уур сэрүүсэж, хуурайшиж, бүр хахиршжээ. Гадаад далайгаас ирдэг байсан үүл манан, ус чийг өндөр уул нуруудыг давж чадахгүй болжээ. Төв Ази ерөнхийдөө ихээхэн өндөрт өргөгдөж өнөөгийн хэлбэр, галбираа олжээ. Уур амьсгал нь эх газрын эрс тэс шинжтэй болж хахиршжээ. Ийм их өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн нэг сая жилийн дотор амьтад, ургамал нь ч элдэв шинжийг олж ихэд чадваржжээ. Зарим хөхтөн амьтан (баавгай, тарвага, дорго мэт) цаг агаарын хүйтэн саруудыг ичиж унтаж өнгөрөөдөг, шувууд нь дулаан орон луу нүүдэллэдэг, ихэнх амьтад нь дулаан үс, ноос, ноолууртай болжээ. Харин хүн дүрстэй мичүүдийн зарим нь бичин хүний хэмжээнд хүртлээ хөгжиж, чадваржиж, тэдний зарим нь сүүлийн 800-200 мянган жилийн хугацаанд оюун ухаант хүн болж хувирчээ. </p><p style="text-align: justify;">Дээр дурдсан хувьсал, хөгжлийн (амьтан, ургамлын) хамгийн гол хүчин зүйл, нөхцөл бол дэлхий маань устай болсон, амьдралыг тэтгэгч шингэнтэй болсон, бүхнийг өөртөө уусгаж дамжуулж байх чадвартай “чандмань эрдэнэтэй” болсон явдал юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Чухамхүү ус буй болсонтой зэрэгцэн дэлхий дээр амьдралын эх үүсвэр, эгэл хэлбэрүүд төрөн гарсан буюу сансрын уудмаас ирж өсөж үржжээ. Эгэл биетүүдийн анхдагчид нь хадны хаг, усны замаг, бактери, вирусууд бололтой. Амьтай бүхний өвөг дээдэс рүү эргэж лавлах, аваас бүгд л нэг эст эгэл биет, бактери, вирус, хаг, замаг мэт рүү л хөтөлдөг нь үнэн юм. </p><p style="text-align: justify;">Олон тонн жинтэй аварга том халим, аварга том үлэг гүрвэл, заан мэт нь бараг л байхгүйгээс шахам (нүдэнд үл үзэгдэх микро биетээс) анх үүссэн, хэдэн тэрбум жилийн хувьслаар буй болсон гэдгийг орчин үед олон шинжлэх ухаан аль нэгэн хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөөр байгаа билээ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Асар том халуун хайлмаг байдлаар анх хар нүхнээс шидэгдэн гарсан биет (дэлхий) халуун хайлмаг байдлаа одоо хүртэл дотооддоо хадгалсаар байна. Том савны ёроолд их зүйл үлддэг шиг том биетийн гүнд буй дулаан олон тэрбум жилийн туршид ч хэвээрээ шахам хадгалагддаг ажээ. Ингэхлээр дэлхий маань дотроосоо ч халдаг, бас гаднаасаа ч нарны элчээр халдаг биет юм. </p><p style="text-align: justify;">Дэлхий маань нар болон бусад эрхсийн татах хүч, мөн соронзон орны татах, түлхэх хүчнүүдийн нөлөө, аргамжаанд баригдан энэ байрлалаа олжээ. Дэлхий шиг минь тух тохитой “тээврийн хэрэгсэл” манай галактикт өөр хэд хэд ч байж болох юм. Тэднийг олох, нээх аваас хүн төрөлхтөн “мөнхөд” оршин байх ирээдүйгээ баталгаажуулчихлаа л гэсэн үг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>Судлаач, профессор Д.Чулуунжав</strong></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">дэлхий</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/эх дэлхий" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эх дэлхий</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald&text=Эх дэлхийн түүхийн асуудалд')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/ekh-delkhiin-tuukhiin-asuudald"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776486172.5097"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '42913';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/d16762b5e38581dd58ea77c0159b2139.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/coffee-desserts">
Kофены хачир </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/yapond-tanii-umnuus-uuchlalt-guikh-mergejliin-uilchilgee-baidag">
Японд таны өмнөөс уучлалт гуйх “мэргэжлийн” үйлчилгээ байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 26, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/210e1d1e35f5575bfe158f3fd9247d2a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/business">
Бизнес </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news22l28">
Зах зээлийн үнэлгээ нь 3 их наяд ам.долларыг давсан дэлхийн анхны компани "Apple" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
01 сарын 05, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
<img src="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/8e020581-01b2-46ae-8056-d278c731862e/ea97c6461161bc11af1494aafcacc988.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news-752458">
НАСА: Нарны аймгаас гадна 5000 гаруй гараг байгааг баталлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Альгирмаагийн Энэрэл </a> ・
03 сарын 24, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
<img src="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/89c3d932-9567-4c96-bd17-e51f52311f63/b20af66a65157e7f978a0dd68ce894ca.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/etseg-ekhiigee-uurt-ni-b">
Араб залуу эцэг эхийгээ өөрийг нь бие даан амьдрах чадваргүй болгож өсгөсөн гэж шүүхэд өгчээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Р.Сайхан-Уул </a> ・
03 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/511302abe72f4a199c52146a0f5f1bf0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gakhain-zurkh-shiljuulen-suulguulsan-ankhnii-uwchtun-nas-barlaa">
Гахайн зүрх шилжүүлэн суулгуулсан анхны өвчтөн нас барлаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
03 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nx41";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.MTY4MGU5ZjBkODZkYjQxMDM4OTY2ZmEyYjZkZjdmY2RmY2I1YjU5NGY5ODI5YWRkOTY5MmNiNmM0NTMwMDZiMXPgtoa0eJ5ap2ULAVH+Fe4G/l1z1BclHQoAxk2Z79hC',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779078172',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZmY3YzUxODA2NjZhNGMxMDhhZDZkNDA1OTk5MTA0NWExZWRmMDhlMTcxNmJkNjJjYTE2NWJiZmE4ZTQ3ZTZhMBsX7VsaAyhFYtb0M3BqIxVrs9Loic/yZmcm89cOiqVLKrCqa6pKsw21HfONkFaIuS6PygZ0lgVhTkOl+7ulMUI=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779078172',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '5e3de777c2a0540d8825ff0dce384b94d086b42db423355c77cc063715c220cb4c2149f69c9ca4fe83e447bf16dbe874be0231690bd899f8c25ac6df6fe985b9'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.MTY4MGU5ZjBkODZkYjQxMDM4OTY2ZmEyYjZkZjdmY2RmY2I1YjU5NGY5ODI5YWRkOTY5MmNiNmM0NTMwMDZiMXPgtoa0eJ5ap2ULAVH+Fe4G/l1z1BclHQoAxk2Z79hC'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779078172'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ZmY3YzUxODA2NjZhNGMxMDhhZDZkNDA1OTk5MTA0NWExZWRmMDhlMTcxNmJkNjJjYTE2NWJiZmE4ZTQ3ZTZhMBsX7VsaAyhFYtb0M3BqIxVrs9Loic/yZmcm89cOiqVLKrCqa6pKsw21HfONkFaIuS6PygZ0lgVhTkOl+7ulMUI='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779078172'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Эх дэлхийн түүхийн асуудалд | Peak News
Эх дэлхийн түүхийн асуудалд
Сүүлийн таван жилийн туршид хааяа хааяа бодол, сэтгэлийг минь “Эх Дэлхийн гарал, түүхийн асуудал” эзэмдэх болов.
Эргээд, эргээд, дахиад л бодогдоно. Бүр салдаггүй шүү. Санал, бодлоо бичиж илэрхийлэхгүй л бол салах янз алга. Гэтэл надад нотлогдсон, шалгагдсан мэдээ, баримт чамлахаар бага байдаг. гэхдээ ухамсартайгаар өнгөрөөсөн амьдрал, он жилүүдийн минь туршид бүрэлдэж буй болсон тойм, төсөөлөл, хар зураг, ноорог гэж байлгүй яахав. Сэтгэж таньдаг, философидож тодруулдаг нэгэн хүчирхэг арга, аргачлал гэж бас байнаа! Ямар ч болов би залуучуудад зориулж Эх дэлхийн маань намтрыг дараах байдлаар товчхон бичихээр шийдлээ. Энэ хэмжээнд, ийм байдлаар өгүүлэх нь залуу хүний сониуч, сэргэлэн толгойд аль нэгэн санааг минь цааш цааш нь лавлуулан таних, тодруулах хүсэл төрөхөд хүргэж ч болох юм. Зохих түвшний мэдлэг, боловсролтой залуу судлаачид шинэ, сонихоныг, эргэлзээтэй, ээдрээтэйг ямагт л эрэлхийлж байдаг даа...
Манай галактикийг төрүүлсэн супер хар нүхнээс анх тасран шидэгдэж гарахдаа дэлхий маань томоохон халуун хайлмаг байжээ. Энэ биет нарны дагуул болон тогтворжиж, гадаргуй нь хөрч царцаад тодорхой хэлбэрийг (уул, нуруу, гүнзгий хавцал, гуу жалга, тэгш тал бүхий) олжээ. Нарыг тойрон хөдлөх зам болон хурд, бас өөрөө тэнхлэгээ тойрон эргэлдэх хурд мэт нь ч тогтоогджээ. Нэг их удалгүй “Сар” хэмээгдэх дагуултай болж эргэлдэх, хэлбэлзэх хөдөлгөөн нь ч сарны ачаар төлөвшжээ.
Сар бол манай дэлхийн хувьд мөнхийн шахам бат бэх таяг, босоо, хэвтээ тэнхлэгээ нэгэн янзаар хадгалж байхад туслах түшиг, тулгуур гэсэн үг.
Харин хүмүүс бидний хувьд бол (бас амьтан бүхний хувьд) шөнийн дэнлүү, луужин, ганц бие аянчинд бол хань, “галзуу” найрагчид бол Саран Авхай билээ. Харамсалтай нь 400 мянган километрийн цаана байгаа энэ чухал эрдэнээ хүмүүс бид одоо хүртэл сайтар таньж, судалж чадаагүй байгаа юм. Энэ том, чухал ажил эзнээ хүлээж ядаж л байна даа! Цор ганц дагуул болох сараа бид яг л эх дэлхий шигээ хайрлаж, хамгаалж байх ёстой билээ.
Саран дээр хүн амьдарч болох зохиомол орчинг бүрдүүлж, сарыг сансар хорвоон уудамд аялахад ашигладаг дамжлага бааз болгон хувиргаж ч болох юм...
Ингэж хувьсахад нь гадаад, дотоод тун олон хүчин зүйл нөлөөлсөн нь тодорхой юм. Дэлхий маань энэ урт хугацааны туршид ёстой л “үхэхээс бусдыг нь үзжээ”.
Халж ч үзэж, хөрж ч үзэж, солирын бөмбөгдөлтөнд өртөж, бас сансрын тоосонд ч дарагдаж, сүүлт одны сүүлэнд нь ч шарвуулжээ.
Сансрын уудам дахь золбин тэнүүлчидтэй ч цөөнгүй удаа “нударга зөрүүлжээ”. Гайхалтай нь бидний үеийг хүртэл тэсэн, бүр тэнхрэн үлджээ.
Ус бол дэлхий дээр нэлээд хожуу үүссэн бодис. Түүний хэзээ, хэрхэн үүссэн нь яг таг нотлогдоогүй байна. Олон хувилбар яригддаг ч бүгд эргэлзээтэй.
Ус үүсээд аажимдаа дэлхийн гадаргуйн бүх хонхор, хотгорыг дүүргэжээ. Эхэн үедээ дэлхий дээр далай, тэнгэс, нуурууд л байсан бололтой. Булаг, шанд, гол мөрөн, мөнх цас, мөсөн гол мэт нь усны ууршилт, үүл, бороо, цастай холбоотойгоор хожуу буй болжээ. Дэлхийн гадаргуй дахь хайлмаг чулуулаг элэгдэж эвдэрсээр элс, шороон давхраа үүсэж, гүнд нь ус хуримтлагдах болсноор булаг, шанд буй болсон бол ууршсан ус өндөр уулнуудад цас, мөс болон хуримтлагдах, их хүйтрэл, мөстлөгийн үед хэдэн арав, бүр хэдэн зуун метр зузаан цас, мөсөн бүрхүүл тогтсоноор тэндээс эх авсан гол мөрөн урсах болжээ.
Дэлхийн гадаргуй усаар бүрхэгдэж, хуурай газар нь хөрс шороотой болсон хойно л усанд үүсэж, үржиж байсан амьтан, ургамал уснаас гарч хоёр нутагтан, бүр давраад газраар ч шилжиж явдаг, бас агаараар ч нисэж чаддаг болжээ. Ургамлын үр агаараар тархах, амьтнаар дамжин тархах хүртлээ чадваржжээ.
Амьтны хувьсал, хөгжил авсаар таних, ойлгоход ч тун бэрх түвшинд хүрч төгөлдөржжээ.
Далайн түвшнээс доошхи бараг бүх зүйл усан доор оржээ. Гэхдээ ёроолгүй далай гэж үгүй. Далай доор уул, нурууд ч бий, гуу жалга, гүнзгий хавцал, тэгш тал, элдэв агуй ч бий. Онцлог нь бүгд усанд автагдсан, усаар дүүрсэн байх нь тодорхой билээ.
Дэлхий дээрх хамгийн өндөр уул далайн түвшнээс дээш хэмжвэл 10 мянган метр хүрдэггүй бол Номхон далайн хамгийн гүн ёроолоос хэмжвэл 20 мянга гаруй метр өндөр болох жишээтэй юм.
Дэлхий дээрх хуурай газрын ихэнх нь анхандаа бүгд л хамт, нэгэн том хавтгай байснаа аажмаар хуваагдаж, тасарч, бие биенээсээ холдсоор тивүүд, бас арлууд болон салцгаажээ. Тэдний зарим нь бусдаасаа холдон нүүж, зарим нь том, жижиг арлыг мөргөн нийлж, мөн аралд мөргүүлэн хунирч өндөр уул, нуруудтай ч болж байжээ. Жишээ нь Энэтхэгийн хойг арал байснаа хойшоо нүүсээр Ази тивийг мөргөж Гималайн уулсыг үүсгэжээ.
Далайн ёроолд орсон галт уулууд дэлбэрч олон шинэ арлыг мөн буй болгосон байна.
Дэлхийн гадаргуйн хуурай хэсэг нь нар, ус, салхины нөлөөнд автаж элс, хөрс шороог буй болгожээ. Хөрс шороо бол үндсэндээ элэгдэж, үйрч бутарсан чулуулаг юм. Харин чулуу бол анхандаа супер хар нүхэн дэх хэт өндөр халуунд хайлж, түүнээс шидэгдэн гараад царцаж биежсэн минералууд болно. Хожуу нь хөрс шороо газрын гүнд, далайн ёроолд хуримтлагдан дарагдсаар тунамал чулуулгуудыг мөн шинээр үүсгэжээ. Галт уулын дэлбэрэлтээр хайлмаг чулуулгууд ч хожуу буй болжээ.
Хавтангууд нь байнгын шахам хөдөлгөөнд оршдогоос газар хөдлөх чичиргээг буй болгодог. Ер нь хожуу үүссэн уул, нурууд, хавцал, жалга, тэрчлэн жижиг, том нуурууд бол дэлхийг бүрдүүлэгч том хавтангуудын хүчтэй хөдөлгөөний бүтээл юм. Жишээ нь Төв Ази нэгэн үе нам доор газар, битүү ой мод, жижиг, том нуурууд бүхий, дулаан чийглэг орон байжээ. Хожуу нь ийм орчин, нөхцөл эрс өөрчлөгдөж, уул, нурууд үүсэж, ой мод, ургамал, нуурын амьтад бүгд газар доор орж дарагджээ. Цаг уур сэрүүсэж, хуурайшиж, бүр хахиршжээ. Гадаад далайгаас ирдэг байсан үүл манан, ус чийг өндөр уул нуруудыг давж чадахгүй болжээ. Төв Ази ерөнхийдөө ихээхэн өндөрт өргөгдөж өнөөгийн хэлбэр, галбираа олжээ. Уур амьсгал нь эх газрын эрс тэс шинжтэй болж хахиршжээ. Ийм их өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн нэг сая жилийн дотор амьтад, ургамал нь ч элдэв шинжийг олж ихэд чадваржжээ. Зарим хөхтөн амьтан (баавгай, тарвага, дорго мэт) цаг агаарын хүйтэн саруудыг ичиж унтаж өнгөрөөдөг, шувууд нь дулаан орон луу нүүдэллэдэг, ихэнх амьтад нь дулаан үс, ноос, ноолууртай болжээ. Харин хүн дүрстэй мичүүдийн зарим нь бичин хүний хэмжээнд хүртлээ хөгжиж, чадваржиж, тэдний зарим нь сүүлийн 800-200 мянган жилийн хугацаанд оюун ухаант хүн болж хувирчээ.
Дээр дурдсан хувьсал, хөгжлийн (амьтан, ургамлын) хамгийн гол хүчин зүйл, нөхцөл бол дэлхий маань устай болсон, амьдралыг тэтгэгч шингэнтэй болсон, бүхнийг өөртөө уусгаж дамжуулж байх чадвартай “чандмань эрдэнэтэй” болсон явдал юм.
Чухамхүү ус буй болсонтой зэрэгцэн дэлхий дээр амьдралын эх үүсвэр, эгэл хэлбэрүүд төрөн гарсан буюу сансрын уудмаас ирж өсөж үржжээ. Эгэл биетүүдийн анхдагчид нь хадны хаг, усны замаг, бактери, вирусууд бололтой. Амьтай бүхний өвөг дээдэс рүү эргэж лавлах, аваас бүгд л нэг эст эгэл биет, бактери, вирус, хаг, замаг мэт рүү л хөтөлдөг нь үнэн юм.
Олон тонн жинтэй аварга том халим, аварга том үлэг гүрвэл, заан мэт нь бараг л байхгүйгээс шахам (нүдэнд үл үзэгдэх микро биетээс) анх үүссэн, хэдэн тэрбум жилийн хувьслаар буй болсон гэдгийг орчин үед олон шинжлэх ухаан аль нэгэн хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөөр байгаа билээ.
Асар том халуун хайлмаг байдлаар анх хар нүхнээс шидэгдэн гарсан биет (дэлхий) халуун хайлмаг байдлаа одоо хүртэл дотооддоо хадгалсаар байна. Том савны ёроолд их зүйл үлддэг шиг том биетийн гүнд буй дулаан олон тэрбум жилийн туршид ч хэвээрээ шахам хадгалагддаг ажээ. Ингэхлээр дэлхий маань дотроосоо ч халдаг, бас гаднаасаа ч нарны элчээр халдаг биет юм.
Дэлхий маань нар болон бусад эрхсийн татах хүч, мөн соронзон орны татах, түлхэх хүчнүүдийн нөлөө, аргамжаанд баригдан энэ байрлалаа олжээ. Дэлхий шиг минь тух тохитой “тээврийн хэрэгсэл” манай галактикт өөр хэд хэд ч байж болох юм. Тэднийг олох, нээх аваас хүн төрөлхтөн “мөнхөд” оршин байх ирээдүйгээ баталгаажуулчихлаа л гэсэн үг.
Судлаач, профессор Д.Чулуунжав
Л.Дэлгэрмаа
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.