Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<meta name="keywords"
content="археологи, ж.баярсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 10, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">"Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор олдворуудад монголчууд хэрхэн хүниймсэг хандаж байгаа талаар ийнхүү бичжээ.</p><p style="text-align: justify;"><em><strong>ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ</strong></em></p><p style="text-align: justify;">Эх орны минь хойморт хаан сэнтий мэт сүндэрлэх Хорьдол сарьдагийн уулс, хөшигрөн ногоорох Улаан тайга, хүн, амьтдыг ундааслан цэнгэг уст гол, нууруудаас бүрдсэн үзэсгэлэнт Дархад нутаг мэлмий баясган, өлмий бат орших ажгуу. Дархадын хотгор нь зөвхөн байгалийн үзэмжээс гадна эртний өв соёлоор баялаг сайхан нутаг. Олон мянган жилийн хүний ул мөр, өв соёлын түмэн нууцыг хадгалсан энэхүү нутагт би 2003 оноос эхлэн судалгаа хийж эхэлсэн. Бидний судалгааны үр дүнгээр Дархадын хотгорт Шинэ чулууны үеэс (НТӨ 7000-3000 жил) эхлэн хүн суурьшин амьдарч ирсэн ул мөрийг Тарган нуур болон Хөгийн гол, Соёо толгой орчимд хийсэн судалгааны үр дүнгээр батлаад байна. Мөн Хүрлийн үеэс Дундад зууны үед хамаарах олон үеийн булш, хиригсүүр, буган хөшөө, хадны зураг зэрэг эртний түүхий дурсгалууд арвин.</p><p style="text-align: justify;">Үзэсгэлэнт байгаль, өв соёл хосолсон энэ нутагт сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд өвөг дээдсийнхээ булш бунханыг шунахайн сэдлээр тонон сүйтгэх бусармаг явдал газар авч, бүтэн үлдсэн дурсгал нэн ховор болсон нь юутай харуусалтай. Үүнд: Хүрлийн үеийн хиригсүүрээс эхлээд эрт, дундад үеийн түүхэнд холбогдох олон үеийн булш оршуулгын дурсгал багтана. 2017 оны хээрийн судалгааны явцад бид нүд хальтирам нэгэн үйл явдалтай нүүр тулгарч, харуусал гунигийн гүн ангал руу санаа сэтгэл нисэн одож билээ. Энэ бол Хориг уулнаа тоногдон сүйтгэгдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг булш оршуулгын дурсгал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хориг хэмээх үг нь Монголын эзэнт гүрний хаад язгууртнуудыг оршоон онголсон маш хатуу харуул хамгаалалттай, нууцлаг оршуулгын газрын нэр болохыг XIV зууны Персийн нэрт түүхч Рашид-Аддин “Судрын чуулган” бүтээлдээ тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Судар түүхэнд мөнхрөн үлдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг язгууртан, ихэс дээдсийн булш оршуулга бүхий нэгэн “ХОРИГ” өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Мунгараг багийн нутаг Хориг ууланд байна гэж хэн санах билээ. Тэр тусмаа алс бөглүү Дархадын хотгорын бүс нутагт ийм дурсгал байна гэж нэг ч судлаач төсөөлсөнгүй.</p><p style="text-align: justify;">Хоригийн амны хоёр буган хөшөөг судлаж суухдаа би ч “Хориг” гэдэг газрын нэрийн тухай огт ухаж бодсонгүй явжээ. Тэнэгийн ухаан хойноо гэдэг шиг 2017 онд тоногдож сүйтгэгдснийг сонсож, энэ дурсгалыг өөрийн нүдээр үзсний дараа ямар их харууссанаа танд үгээр тайлбарлах аргагүй. Судлаач хүнд ийм дурсгалыг олж илрүүлэх, судлан шинжлэх хувь зохиол тэр бүр учрахгүй. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хэрэв бүрэн бүтэн байхад олж үзээд, малтан судлаж чадсан бол өнөөдөр Монгол улсын засаг төрөөс байгуулахаар зорьж буй Чингис хааны музейг өлхөн дүүргэх олдвор хэрэглэгдэхүүн энэ газарт хадгалагдан байжээ. Гэвч судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид амжиж тонон сүйтгэсэн нь даанч харамсалтай. Үүний уршигаар дэлхийд байхгүй хосгүй үнэт дурсгалаа бузар тонуулчдын гарт сүйтгүүлж, эдүгээ бид харах мөргүй, хариуцах эзэнгүй халаглан сууна.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мэдээж уг дурсгалыг нутгийн малчид эртнээс нааш үе удмаараа хайрлан хамгаалж, нууцлан хадгалж энэ зуунтай эсэн мэнд золгуулж. Гэсэн хэдий ч <span class="twittersharelink">түүх соёлоо үл хайхрагч, түр зуурын олз хайгч, мэдэхгүй хийгээд ичихгүйн мананд хучигдсан хэсэг бүлэг этгээдүүд наанадаж хэзээ ч сэвтээшгүй онгон дагшин орон нутаг, үе удмынхаа нэрийг хугалан, итгэлийг хөсөрдүүлж, цаанадаж улс эх орныхоо чихийг халууцуулан ийнхүү тонон сүйтгэжээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Судлаач миний хувьд тонуулчдын онгойсон нүх, овоолсон шороо болгон хаясан эдгээр дурсгалууд, эргэн тойронд хөглрөн хэвтэх элдэв төрлийн олдвор хэрэглэгдэхүүний хугархай, тасархайнууд, ихэс дээдсийнхээ ариун шарилын хэсгүүдийг тэр чигээр нь нүдээ аниад, чихээ бөглөөд орхих тийм ёс зүй байсангүй. </p><p style="text-align: justify;">Тиймээс 2018, 2019 онд өөрсдийн бүх боломж бололцоонд тулгуурлан энэхүү дурсгалт газарт тонуулчдын тоолгүй үлдээж хаясан олдвор хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж цуглуулах ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. Үүний үр дүнд мөнх цэвдэгт 700 гаруй жил хадгалагдан үлдсэн ваартай өрөм, шар тос, үнэт төмөрлөг, торго, төмөр, яс, шир, үйсээр хийсэн олдворуудын хэсэг болон хүн, малын яс зэрэг Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох олон тооны маш чухал хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж, цуглуулаад байна. Эдгээрийн дотор Хүннүгээс улбаатай, монголчуудын нар сарны шүтлэгийн илэрхийлэл болсон алтан хуудсаар хийсэн нар, сарны дүрс, мөнгөн сарны дүрс, дотроо торгонд баринтаглаж боосон эд зүйл агуулсан ширэн хавтага, алтан утастай, хас, луу болон домгийн амьтдын дүрс хээтэй олон төрлийн торгон дээл хувцасны уранхай хэсгүүд, ширэн гутлын хэсгүүд, нум, сумны зэв, саадаг, хоромсого, шаазан болон шавар ваарнууд, ясан сойз, адуу малын тоног хэрэгсэл гэх мэт хэдэн зуун олдворууд бий. Бидний авран хамгаалж, цуглуулсан энэхүү өв соёлын олдворууд нь музейн үзмэр болсноор Монголын эзэнт гүрний ялгуусан их түүхийг гэрчилж, эдүгээ болоод ирээдүй хойч үеийнхний гэгээн мэлмий, гэрэлт ойг мөнхөд мялааж, үндэсний бахархал, өв соёлоо дээдлэх үзэл төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэгт итгэл өвөрлөн байна.</p><p style="text-align: justify;">Дотоод, гадаадын эртний түүх судлаачид өнгөрсөн зуунаас өнөөг хүртэл дэлхийн дайдад нэр сүрээ мандуулсан алдарт Чингис хаан, түүний үр сад, алтан ургийн язгууртнуудын онголсон газрыг олж илрүүлэх, харуул хамгаалалттай болгох, судлан шинжлэх гэж чамгүй их хүч чармайлт гаргасаар иржээ. Гэвч Хориг уулын дурсгалаас гадна хуруу дарам ганц нэг дурсгалт газрыг эс тооцвол өдгөө хүртэл тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Гэтэл<span class="twittersharelink"> МОНГОЛ хүн МОНГОЛынхоо нэгэн гайхамшигт дурсгалыг тонон сүйтгээд, одоо хаа нэгтээ хээв нэг алхалж яваа нь харуусаад баршгүй.</span></p><p style="text-align: justify;">Гишгилж буй газар шороо, амьсгалж буй агаарынхаа үнэ цэнийг үл ухааран, өөрийг чинь өнөөдөр МОНГОЛ хүн болгож буй өв соёлдоо яасан их өширхөнө бэ? Бид чинь ямар аугаа их түүхийн тасархай, ямар аугаа суут дээдсийн залгамж билээ. Монгол хүн та сайтар тунгаан бодогтун! Хаад дээдсийнхээ ариун шарилыг хөндөж, харь сэтгэлтэнд худалдах, өвөг дээдсийнхээ онгон шарилыг сүйтгэж, өчүүхэн олз хайх тийм хүмүүс мөн үү? ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ!</p><p style="text-align: justify;">Монголын үндэсний музейн<br>Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга,<br>Түүхийн ухааны доктор Ж.Баярсайхан</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/археологи" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">археологи</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ж.баярсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ж.баярсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1784048694.7754"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '34321';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-khuduu-shig-diwaajin-ugui-iimees-khamgaalaasai-khairlaasai-gej-khusdeg">
Стив Морэл: Монголын хөдөө шиг диваажин үгүй, хайрлаасай хамгаалаасай гэж хүсдэг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/baigalia-khugjliin-undes-bolgoson-butanchuudaas-bid-yuu-surakh-we">
Байгалиа хөгжлийн үндэс болгосон Бутанчуудаас бид юу сурах вэ? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-banknii-sankhuujilteer-baga-surguuli-barikh-daraagiin-bairshil-bulgan-umnugowi-aimag">
ХААН Банкны санхүүжилтээр бага сургууль барих дараагийн байршил: Булган, Өмнөговь аймаг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mdashnyam-olondoo-tus-demtei-yawakhiig-khun-shig-amidarna-gedeg-dee">
М.Дашням: Олондоо тус дэмтэй явахыг хүн шиг амьдарна гэдэг юм болов уу </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/atsogtmagnai-khuukhdee-khuntei-kharitsaj-delgetsees-kholduulj-bie-daalgaj-surgay">
А.Цогтмагнай: Хүүхдээ хүнтэй харьцаж, дэлгэцээс холдуулж, бие даалгаж сургая л гэвэл ЗУСЛАН-д явуул </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
Сяньбигийн хаад язгууртны бунхант булш Дархан-Уул аймгийн нутгаас олдлоо </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
06 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
<img src="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
Улаанбаатар хотод орших “Туулын хар түнэ” археологийн судалгааны ажил 70 хувьтай хэрэгжиж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баярмаагийн Баярчимэг </a> ・
08 сарын 07, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
Монголын археологийн хосгүй үнэт олдвор: Цорын ганц Ромын шилэн аяга </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
11 сарын 06, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
Хар балгасын гурван хэлээрх бичээстэй гэрэлт хөшөөг сүйтгэжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 15, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
СУДАЛГАА: Хүннүгийн үеийн ордон вааран дээвэртэй, сүрлэг асар хаалгатай байжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 17, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nqhd";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<meta name="keywords"
content="археологи, ж.баярсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 10, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">"Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор олдворуудад монголчууд хэрхэн хүниймсэг хандаж байгаа талаар ийнхүү бичжээ.</p><p style="text-align: justify;"><em><strong>ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ</strong></em></p><p style="text-align: justify;">Эх орны минь хойморт хаан сэнтий мэт сүндэрлэх Хорьдол сарьдагийн уулс, хөшигрөн ногоорох Улаан тайга, хүн, амьтдыг ундааслан цэнгэг уст гол, нууруудаас бүрдсэн үзэсгэлэнт Дархад нутаг мэлмий баясган, өлмий бат орших ажгуу. Дархадын хотгор нь зөвхөн байгалийн үзэмжээс гадна эртний өв соёлоор баялаг сайхан нутаг. Олон мянган жилийн хүний ул мөр, өв соёлын түмэн нууцыг хадгалсан энэхүү нутагт би 2003 оноос эхлэн судалгаа хийж эхэлсэн. Бидний судалгааны үр дүнгээр Дархадын хотгорт Шинэ чулууны үеэс (НТӨ 7000-3000 жил) эхлэн хүн суурьшин амьдарч ирсэн ул мөрийг Тарган нуур болон Хөгийн гол, Соёо толгой орчимд хийсэн судалгааны үр дүнгээр батлаад байна. Мөн Хүрлийн үеэс Дундад зууны үед хамаарах олон үеийн булш, хиригсүүр, буган хөшөө, хадны зураг зэрэг эртний түүхий дурсгалууд арвин.</p><p style="text-align: justify;">Үзэсгэлэнт байгаль, өв соёл хосолсон энэ нутагт сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд өвөг дээдсийнхээ булш бунханыг шунахайн сэдлээр тонон сүйтгэх бусармаг явдал газар авч, бүтэн үлдсэн дурсгал нэн ховор болсон нь юутай харуусалтай. Үүнд: Хүрлийн үеийн хиригсүүрээс эхлээд эрт, дундад үеийн түүхэнд холбогдох олон үеийн булш оршуулгын дурсгал багтана. 2017 оны хээрийн судалгааны явцад бид нүд хальтирам нэгэн үйл явдалтай нүүр тулгарч, харуусал гунигийн гүн ангал руу санаа сэтгэл нисэн одож билээ. Энэ бол Хориг уулнаа тоногдон сүйтгэгдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг булш оршуулгын дурсгал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хориг хэмээх үг нь Монголын эзэнт гүрний хаад язгууртнуудыг оршоон онголсон маш хатуу харуул хамгаалалттай, нууцлаг оршуулгын газрын нэр болохыг XIV зууны Персийн нэрт түүхч Рашид-Аддин “Судрын чуулган” бүтээлдээ тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Судар түүхэнд мөнхрөн үлдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг язгууртан, ихэс дээдсийн булш оршуулга бүхий нэгэн “ХОРИГ” өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Мунгараг багийн нутаг Хориг ууланд байна гэж хэн санах билээ. Тэр тусмаа алс бөглүү Дархадын хотгорын бүс нутагт ийм дурсгал байна гэж нэг ч судлаач төсөөлсөнгүй.</p><p style="text-align: justify;">Хоригийн амны хоёр буган хөшөөг судлаж суухдаа би ч “Хориг” гэдэг газрын нэрийн тухай огт ухаж бодсонгүй явжээ. Тэнэгийн ухаан хойноо гэдэг шиг 2017 онд тоногдож сүйтгэгдснийг сонсож, энэ дурсгалыг өөрийн нүдээр үзсний дараа ямар их харууссанаа танд үгээр тайлбарлах аргагүй. Судлаач хүнд ийм дурсгалыг олж илрүүлэх, судлан шинжлэх хувь зохиол тэр бүр учрахгүй. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хэрэв бүрэн бүтэн байхад олж үзээд, малтан судлаж чадсан бол өнөөдөр Монгол улсын засаг төрөөс байгуулахаар зорьж буй Чингис хааны музейг өлхөн дүүргэх олдвор хэрэглэгдэхүүн энэ газарт хадгалагдан байжээ. Гэвч судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид амжиж тонон сүйтгэсэн нь даанч харамсалтай. Үүний уршигаар дэлхийд байхгүй хосгүй үнэт дурсгалаа бузар тонуулчдын гарт сүйтгүүлж, эдүгээ бид харах мөргүй, хариуцах эзэнгүй халаглан сууна.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мэдээж уг дурсгалыг нутгийн малчид эртнээс нааш үе удмаараа хайрлан хамгаалж, нууцлан хадгалж энэ зуунтай эсэн мэнд золгуулж. Гэсэн хэдий ч <span class="twittersharelink">түүх соёлоо үл хайхрагч, түр зуурын олз хайгч, мэдэхгүй хийгээд ичихгүйн мананд хучигдсан хэсэг бүлэг этгээдүүд наанадаж хэзээ ч сэвтээшгүй онгон дагшин орон нутаг, үе удмынхаа нэрийг хугалан, итгэлийг хөсөрдүүлж, цаанадаж улс эх орныхоо чихийг халууцуулан ийнхүү тонон сүйтгэжээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Судлаач миний хувьд тонуулчдын онгойсон нүх, овоолсон шороо болгон хаясан эдгээр дурсгалууд, эргэн тойронд хөглрөн хэвтэх элдэв төрлийн олдвор хэрэглэгдэхүүний хугархай, тасархайнууд, ихэс дээдсийнхээ ариун шарилын хэсгүүдийг тэр чигээр нь нүдээ аниад, чихээ бөглөөд орхих тийм ёс зүй байсангүй. </p><p style="text-align: justify;">Тиймээс 2018, 2019 онд өөрсдийн бүх боломж бололцоонд тулгуурлан энэхүү дурсгалт газарт тонуулчдын тоолгүй үлдээж хаясан олдвор хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж цуглуулах ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. Үүний үр дүнд мөнх цэвдэгт 700 гаруй жил хадгалагдан үлдсэн ваартай өрөм, шар тос, үнэт төмөрлөг, торго, төмөр, яс, шир, үйсээр хийсэн олдворуудын хэсэг болон хүн, малын яс зэрэг Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох олон тооны маш чухал хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж, цуглуулаад байна. Эдгээрийн дотор Хүннүгээс улбаатай, монголчуудын нар сарны шүтлэгийн илэрхийлэл болсон алтан хуудсаар хийсэн нар, сарны дүрс, мөнгөн сарны дүрс, дотроо торгонд баринтаглаж боосон эд зүйл агуулсан ширэн хавтага, алтан утастай, хас, луу болон домгийн амьтдын дүрс хээтэй олон төрлийн торгон дээл хувцасны уранхай хэсгүүд, ширэн гутлын хэсгүүд, нум, сумны зэв, саадаг, хоромсого, шаазан болон шавар ваарнууд, ясан сойз, адуу малын тоног хэрэгсэл гэх мэт хэдэн зуун олдворууд бий. Бидний авран хамгаалж, цуглуулсан энэхүү өв соёлын олдворууд нь музейн үзмэр болсноор Монголын эзэнт гүрний ялгуусан их түүхийг гэрчилж, эдүгээ болоод ирээдүй хойч үеийнхний гэгээн мэлмий, гэрэлт ойг мөнхөд мялааж, үндэсний бахархал, өв соёлоо дээдлэх үзэл төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэгт итгэл өвөрлөн байна.</p><p style="text-align: justify;">Дотоод, гадаадын эртний түүх судлаачид өнгөрсөн зуунаас өнөөг хүртэл дэлхийн дайдад нэр сүрээ мандуулсан алдарт Чингис хаан, түүний үр сад, алтан ургийн язгууртнуудын онголсон газрыг олж илрүүлэх, харуул хамгаалалттай болгох, судлан шинжлэх гэж чамгүй их хүч чармайлт гаргасаар иржээ. Гэвч Хориг уулын дурсгалаас гадна хуруу дарам ганц нэг дурсгалт газрыг эс тооцвол өдгөө хүртэл тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Гэтэл<span class="twittersharelink"> МОНГОЛ хүн МОНГОЛынхоо нэгэн гайхамшигт дурсгалыг тонон сүйтгээд, одоо хаа нэгтээ хээв нэг алхалж яваа нь харуусаад баршгүй.</span></p><p style="text-align: justify;">Гишгилж буй газар шороо, амьсгалж буй агаарынхаа үнэ цэнийг үл ухааран, өөрийг чинь өнөөдөр МОНГОЛ хүн болгож буй өв соёлдоо яасан их өширхөнө бэ? Бид чинь ямар аугаа их түүхийн тасархай, ямар аугаа суут дээдсийн залгамж билээ. Монгол хүн та сайтар тунгаан бодогтун! Хаад дээдсийнхээ ариун шарилыг хөндөж, харь сэтгэлтэнд худалдах, өвөг дээдсийнхээ онгон шарилыг сүйтгэж, өчүүхэн олз хайх тийм хүмүүс мөн үү? ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ!</p><p style="text-align: justify;">Монголын үндэсний музейн<br>Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга,<br>Түүхийн ухааны доктор Ж.Баярсайхан</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/археологи" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">археологи</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ж.баярсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ж.баярсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1784048694.7754"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '34321';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-khuduu-shig-diwaajin-ugui-iimees-khamgaalaasai-khairlaasai-gej-khusdeg">
Стив Морэл: Монголын хөдөө шиг диваажин үгүй, хайрлаасай хамгаалаасай гэж хүсдэг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/baigalia-khugjliin-undes-bolgoson-butanchuudaas-bid-yuu-surakh-we">
Байгалиа хөгжлийн үндэс болгосон Бутанчуудаас бид юу сурах вэ? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-banknii-sankhuujilteer-baga-surguuli-barikh-daraagiin-bairshil-bulgan-umnugowi-aimag">
ХААН Банкны санхүүжилтээр бага сургууль барих дараагийн байршил: Булган, Өмнөговь аймаг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mdashnyam-olondoo-tus-demtei-yawakhiig-khun-shig-amidarna-gedeg-dee">
М.Дашням: Олондоо тус дэмтэй явахыг хүн шиг амьдарна гэдэг юм болов уу </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/atsogtmagnai-khuukhdee-khuntei-kharitsaj-delgetsees-kholduulj-bie-daalgaj-surgay">
А.Цогтмагнай: Хүүхдээ хүнтэй харьцаж, дэлгэцээс холдуулж, бие даалгаж сургая л гэвэл ЗУСЛАН-д явуул </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
Сяньбигийн хаад язгууртны бунхант булш Дархан-Уул аймгийн нутгаас олдлоо </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
06 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
<img src="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
Улаанбаатар хотод орших “Туулын хар түнэ” археологийн судалгааны ажил 70 хувьтай хэрэгжиж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баярмаагийн Баярчимэг </a> ・
08 сарын 07, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
Монголын археологийн хосгүй үнэт олдвор: Цорын ганц Ромын шилэн аяга </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
11 сарын 06, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
Хар балгасын гурван хэлээрх бичээстэй гэрэлт хөшөөг сүйтгэжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 15, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
СУДАЛГАА: Хүннүгийн үеийн ордон вааран дээвэртэй, сүрлэг асар хаалгатай байжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 17, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nqhd";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<meta name="keywords"
content="археологи, ж.баярсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=""Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">08 сарын 10, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/61d6b74b9ec2590fc0deabe6bacad295.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">"Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор олдворуудад монголчууд хэрхэн хүниймсэг хандаж байгаа талаар ийнхүү бичжээ.</p><p style="text-align: justify;"><em><strong>ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ</strong></em></p><p style="text-align: justify;">Эх орны минь хойморт хаан сэнтий мэт сүндэрлэх Хорьдол сарьдагийн уулс, хөшигрөн ногоорох Улаан тайга, хүн, амьтдыг ундааслан цэнгэг уст гол, нууруудаас бүрдсэн үзэсгэлэнт Дархад нутаг мэлмий баясган, өлмий бат орших ажгуу. Дархадын хотгор нь зөвхөн байгалийн үзэмжээс гадна эртний өв соёлоор баялаг сайхан нутаг. Олон мянган жилийн хүний ул мөр, өв соёлын түмэн нууцыг хадгалсан энэхүү нутагт би 2003 оноос эхлэн судалгаа хийж эхэлсэн. Бидний судалгааны үр дүнгээр Дархадын хотгорт Шинэ чулууны үеэс (НТӨ 7000-3000 жил) эхлэн хүн суурьшин амьдарч ирсэн ул мөрийг Тарган нуур болон Хөгийн гол, Соёо толгой орчимд хийсэн судалгааны үр дүнгээр батлаад байна. Мөн Хүрлийн үеэс Дундад зууны үед хамаарах олон үеийн булш, хиригсүүр, буган хөшөө, хадны зураг зэрэг эртний түүхий дурсгалууд арвин.</p><p style="text-align: justify;">Үзэсгэлэнт байгаль, өв соёл хосолсон энэ нутагт сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд өвөг дээдсийнхээ булш бунханыг шунахайн сэдлээр тонон сүйтгэх бусармаг явдал газар авч, бүтэн үлдсэн дурсгал нэн ховор болсон нь юутай харуусалтай. Үүнд: Хүрлийн үеийн хиригсүүрээс эхлээд эрт, дундад үеийн түүхэнд холбогдох олон үеийн булш оршуулгын дурсгал багтана. 2017 оны хээрийн судалгааны явцад бид нүд хальтирам нэгэн үйл явдалтай нүүр тулгарч, харуусал гунигийн гүн ангал руу санаа сэтгэл нисэн одож билээ. Энэ бол Хориг уулнаа тоногдон сүйтгэгдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг булш оршуулгын дурсгал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Хориг хэмээх үг нь Монголын эзэнт гүрний хаад язгууртнуудыг оршоон онголсон маш хатуу харуул хамгаалалттай, нууцлаг оршуулгын газрын нэр болохыг XIV зууны Персийн нэрт түүхч Рашид-Аддин “Судрын чуулган” бүтээлдээ тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Судар түүхэнд мөнхрөн үлдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг язгууртан, ихэс дээдсийн булш оршуулга бүхий нэгэн “ХОРИГ” өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Мунгараг багийн нутаг Хориг ууланд байна гэж хэн санах билээ. Тэр тусмаа алс бөглүү Дархадын хотгорын бүс нутагт ийм дурсгал байна гэж нэг ч судлаач төсөөлсөнгүй.</p><p style="text-align: justify;">Хоригийн амны хоёр буган хөшөөг судлаж суухдаа би ч “Хориг” гэдэг газрын нэрийн тухай огт ухаж бодсонгүй явжээ. Тэнэгийн ухаан хойноо гэдэг шиг 2017 онд тоногдож сүйтгэгдснийг сонсож, энэ дурсгалыг өөрийн нүдээр үзсний дараа ямар их харууссанаа танд үгээр тайлбарлах аргагүй. Судлаач хүнд ийм дурсгалыг олж илрүүлэх, судлан шинжлэх хувь зохиол тэр бүр учрахгүй. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хэрэв бүрэн бүтэн байхад олж үзээд, малтан судлаж чадсан бол өнөөдөр Монгол улсын засаг төрөөс байгуулахаар зорьж буй Чингис хааны музейг өлхөн дүүргэх олдвор хэрэглэгдэхүүн энэ газарт хадгалагдан байжээ. Гэвч судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид амжиж тонон сүйтгэсэн нь даанч харамсалтай. Үүний уршигаар дэлхийд байхгүй хосгүй үнэт дурсгалаа бузар тонуулчдын гарт сүйтгүүлж, эдүгээ бид харах мөргүй, хариуцах эзэнгүй халаглан сууна.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мэдээж уг дурсгалыг нутгийн малчид эртнээс нааш үе удмаараа хайрлан хамгаалж, нууцлан хадгалж энэ зуунтай эсэн мэнд золгуулж. Гэсэн хэдий ч <span class="twittersharelink">түүх соёлоо үл хайхрагч, түр зуурын олз хайгч, мэдэхгүй хийгээд ичихгүйн мананд хучигдсан хэсэг бүлэг этгээдүүд наанадаж хэзээ ч сэвтээшгүй онгон дагшин орон нутаг, үе удмынхаа нэрийг хугалан, итгэлийг хөсөрдүүлж, цаанадаж улс эх орныхоо чихийг халууцуулан ийнхүү тонон сүйтгэжээ.</span></p><p style="text-align: justify;">Судлаач миний хувьд тонуулчдын онгойсон нүх, овоолсон шороо болгон хаясан эдгээр дурсгалууд, эргэн тойронд хөглрөн хэвтэх элдэв төрлийн олдвор хэрэглэгдэхүүний хугархай, тасархайнууд, ихэс дээдсийнхээ ариун шарилын хэсгүүдийг тэр чигээр нь нүдээ аниад, чихээ бөглөөд орхих тийм ёс зүй байсангүй. </p><p style="text-align: justify;">Тиймээс 2018, 2019 онд өөрсдийн бүх боломж бололцоонд тулгуурлан энэхүү дурсгалт газарт тонуулчдын тоолгүй үлдээж хаясан олдвор хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж цуглуулах ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. Үүний үр дүнд мөнх цэвдэгт 700 гаруй жил хадгалагдан үлдсэн ваартай өрөм, шар тос, үнэт төмөрлөг, торго, төмөр, яс, шир, үйсээр хийсэн олдворуудын хэсэг болон хүн, малын яс зэрэг Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох олон тооны маш чухал хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж, цуглуулаад байна. Эдгээрийн дотор Хүннүгээс улбаатай, монголчуудын нар сарны шүтлэгийн илэрхийлэл болсон алтан хуудсаар хийсэн нар, сарны дүрс, мөнгөн сарны дүрс, дотроо торгонд баринтаглаж боосон эд зүйл агуулсан ширэн хавтага, алтан утастай, хас, луу болон домгийн амьтдын дүрс хээтэй олон төрлийн торгон дээл хувцасны уранхай хэсгүүд, ширэн гутлын хэсгүүд, нум, сумны зэв, саадаг, хоромсого, шаазан болон шавар ваарнууд, ясан сойз, адуу малын тоног хэрэгсэл гэх мэт хэдэн зуун олдворууд бий. Бидний авран хамгаалж, цуглуулсан энэхүү өв соёлын олдворууд нь музейн үзмэр болсноор Монголын эзэнт гүрний ялгуусан их түүхийг гэрчилж, эдүгээ болоод ирээдүй хойч үеийнхний гэгээн мэлмий, гэрэлт ойг мөнхөд мялааж, үндэсний бахархал, өв соёлоо дээдлэх үзэл төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэгт итгэл өвөрлөн байна.</p><p style="text-align: justify;">Дотоод, гадаадын эртний түүх судлаачид өнгөрсөн зуунаас өнөөг хүртэл дэлхийн дайдад нэр сүрээ мандуулсан алдарт Чингис хаан, түүний үр сад, алтан ургийн язгууртнуудын онголсон газрыг олж илрүүлэх, харуул хамгаалалттай болгох, судлан шинжлэх гэж чамгүй их хүч чармайлт гаргасаар иржээ. Гэвч Хориг уулын дурсгалаас гадна хуруу дарам ганц нэг дурсгалт газрыг эс тооцвол өдгөө хүртэл тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Гэтэл<span class="twittersharelink"> МОНГОЛ хүн МОНГОЛынхоо нэгэн гайхамшигт дурсгалыг тонон сүйтгээд, одоо хаа нэгтээ хээв нэг алхалж яваа нь харуусаад баршгүй.</span></p><p style="text-align: justify;">Гишгилж буй газар шороо, амьсгалж буй агаарынхаа үнэ цэнийг үл ухааран, өөрийг чинь өнөөдөр МОНГОЛ хүн болгож буй өв соёлдоо яасан их өширхөнө бэ? Бид чинь ямар аугаа их түүхийн тасархай, ямар аугаа суут дээдсийн залгамж билээ. Монгол хүн та сайтар тунгаан бодогтун! Хаад дээдсийнхээ ариун шарилыг хөндөж, харь сэтгэлтэнд худалдах, өвөг дээдсийнхээ онгон шарилыг сүйтгэж, өчүүхэн олз хайх тийм хүмүүс мөн үү? ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ!</p><p style="text-align: justify;">Монголын үндэсний музейн<br>Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга,<br>Түүхийн ухааны доктор Ж.Баярсайхан</p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/археологи" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">археологи</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ж.баярсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ж.баярсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui&text=Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/jbayarsaikhan-sudlaachid-khotsorch-shunalt-tonuulchid-gaikhamshigt-oldworiig-suitgesend-kharamsaad-barshgui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1784048694.7754"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '34321';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-khuduu-shig-diwaajin-ugui-iimees-khamgaalaasai-khairlaasai-gej-khusdeg">
Стив Морэл: Монголын хөдөө шиг диваажин үгүй, хайрлаасай хамгаалаасай гэж хүсдэг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/baigalia-khugjliin-undes-bolgoson-butanchuudaas-bid-yuu-surakh-we">
Байгалиа хөгжлийн үндэс болгосон Бутанчуудаас бид юу сурах вэ? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khaan-banknii-sankhuujilteer-baga-surguuli-barikh-daraagiin-bairshil-bulgan-umnugowi-aimag">
ХААН Банкны санхүүжилтээр бага сургууль барих дараагийн байршил: Булган, Өмнөговь аймаг </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/mdashnyam-olondoo-tus-demtei-yawakhiig-khun-shig-amidarna-gedeg-dee">
М.Дашням: Олондоо тус дэмтэй явахыг хүн шиг амьдарна гэдэг юм болов уу </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/atsogtmagnai-khuukhdee-khuntei-kharitsaj-delgetsees-kholduulj-bie-daalgaj-surgay">
А.Цогтмагнай: Хүүхдээ хүнтэй харьцаж, дэлгэцээс холдуулж, бие даалгаж сургая л гэвэл ЗУСЛАН-д явуул </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/90282bd73de37ce9fc9cc99da2f29f3d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/darkhan-uul-aimgiin-n">
Сяньбигийн хаад язгууртны бунхант булш Дархан-Уул аймгийн нутгаас олдлоо </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
06 сарын 23, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
<img src="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c1b82436-9eec-4d1a-99f8-1582230db677/e278cdbd9f072fd21f5e7fb7b5105e1d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/news10z37">
Улаанбаатар хотод орших “Туулын хар түнэ” археологийн судалгааны ажил 70 хувьтай хэрэгжиж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баярмаагийн Баярчимэг </a> ・
08 сарын 07, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/ddd2bdde66e6c5047f6e2641603b3d49.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongoliin-arkheologiin-khosgui-unet-oldwor-tsoriin-gants-romiin-shilen-ayaga">
Монголын археологийн хосгүй үнэт олдвор: Цорын ганц Ромын шилэн аяга </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
11 сарын 06, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b7c2fe5bfe345a916fdf511a4cba0fa0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khar-balgasiin-gurwan-kheleerkh-bicheestei-gerelt-khushuug-suitgejee">
Хар балгасын гурван хэлээрх бичээстэй гэрэлт хөшөөг сүйтгэжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 15, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/7e19f83e610cad75dd723b773a1ab432.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/sudalgaa-khunnugiin-ueiin-barilguud-waaran-deewertei-baishintai-surleg-asar-khaalgatai-baijee">
СУДАЛГАА: Хүннүгийн үеийн ордон вааран дээвэртэй, сүрлэг асар хаалгатай байжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 17, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nqhd";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.YWIyNDg0OTQwNTdjMTQzYjMzNzc3ZmE3Mzc2OGE2NjhkYjViOWMwNzI5MWMxMzc0MWVmNDJiODFmNGI2ZDgwYt48eq4qM4MJMVQST7g1iMX71WHlg7yD2ORQbUD7c4uV',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1786727094',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.MjFmMjJlMDE0ZDdjYWMzNGIwNTBiNzdmZTE4OTUwMjNkNGRlMGQ3ZjcyODI1MDU1YTA3YWJmNjZhZDY4Y2VjZpBbVs24H4lTBJ+jIBCOkZpAU0H/DrWbOhvs7DhPCk6ZbTnS8OaCbl2w3OgUsl/36UErHUHjMLtmBzgIiBCFDf0=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1786640694',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '46fea59d69bfaab55e77840c0749f80123f0f2305725155cfcce26a3cf5ee52a918ced93d6ce0d4c7858657c00382538d8710c358c01ebff1d9eecd3c34d166a'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.YWIyNDg0OTQwNTdjMTQzYjMzNzc3ZmE3Mzc2OGE2NjhkYjViOWMwNzI5MWMxMzc0MWVmNDJiODFmNGI2ZDgwYt48eq4qM4MJMVQST7g1iMX71WHlg7yD2ORQbUD7c4uV'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1786727094'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.MjFmMjJlMDE0ZDdjYWMzNGIwNTBiNzdmZTE4OTUwMjNkNGRlMGQ3ZjcyODI1MDU1YTA3YWJmNjZhZDY4Y2VjZpBbVs24H4lTBJ+jIBCOkZpAU0H/DrWbOhvs7DhPCk6ZbTnS8OaCbl2w3OgUsl/36UErHUHjMLtmBzgIiBCFDf0='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1786640694'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй | Peak News
Ж.Баярсайхан: Судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид гайхамшигт олдворыг сүйтгэсэнд харамсаад баршгүй
"Дархадын хотгорт бүтэн булш үлдээгүй, бүгд шуналтангуудын гарт өртсөн" хэмээн Монголын Үндэсний Музейн Эрдэм шинжилгээний төвийн дарга, доктор Ж.Баярсайхан харамсаж байна. Тэрбээр Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд нэн ховор олдворуудад монголчууд хэрхэн хүниймсэг хандаж байгаа талаар ийнхүү бичжээ.
ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ
Эх орны минь хойморт хаан сэнтий мэт сүндэрлэх Хорьдол сарьдагийн уулс, хөшигрөн ногоорох Улаан тайга, хүн, амьтдыг ундааслан цэнгэг уст гол, нууруудаас бүрдсэн үзэсгэлэнт Дархад нутаг мэлмий баясган, өлмий бат орших ажгуу. Дархадын хотгор нь зөвхөн байгалийн үзэмжээс гадна эртний өв соёлоор баялаг сайхан нутаг. Олон мянган жилийн хүний ул мөр, өв соёлын түмэн нууцыг хадгалсан энэхүү нутагт би 2003 оноос эхлэн судалгаа хийж эхэлсэн. Бидний судалгааны үр дүнгээр Дархадын хотгорт Шинэ чулууны үеэс (НТӨ 7000-3000 жил) эхлэн хүн суурьшин амьдарч ирсэн ул мөрийг Тарган нуур болон Хөгийн гол, Соёо толгой орчимд хийсэн судалгааны үр дүнгээр батлаад байна. Мөн Хүрлийн үеэс Дундад зууны үед хамаарах олон үеийн булш, хиригсүүр, буган хөшөө, хадны зураг зэрэг эртний түүхий дурсгалууд арвин.
Үзэсгэлэнт байгаль, өв соёл хосолсон энэ нутагт сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд өвөг дээдсийнхээ булш бунханыг шунахайн сэдлээр тонон сүйтгэх бусармаг явдал газар авч, бүтэн үлдсэн дурсгал нэн ховор болсон нь юутай харуусалтай. Үүнд: Хүрлийн үеийн хиригсүүрээс эхлээд эрт, дундад үеийн түүхэнд холбогдох олон үеийн булш оршуулгын дурсгал багтана. 2017 оны хээрийн судалгааны явцад бид нүд хальтирам нэгэн үйл явдалтай нүүр тулгарч, харуусал гунигийн гүн ангал руу санаа сэтгэл нисэн одож билээ. Энэ бол Хориг уулнаа тоногдон сүйтгэгдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг булш оршуулгын дурсгал.
Хориг хэмээх үг нь Монголын эзэнт гүрний хаад язгууртнуудыг оршоон онголсон маш хатуу харуул хамгаалалттай, нууцлаг оршуулгын газрын нэр болохыг XIV зууны Персийн нэрт түүхч Рашид-Аддин “Судрын чуулган” бүтээлдээ тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Судар түүхэнд мөнхрөн үлдсэн Монголын эзэнт гүрний үеийн бүлэг язгууртан, ихэс дээдсийн булш оршуулга бүхий нэгэн “ХОРИГ” өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Мунгараг багийн нутаг Хориг ууланд байна гэж хэн санах билээ. Тэр тусмаа алс бөглүү Дархадын хотгорын бүс нутагт ийм дурсгал байна гэж нэг ч судлаач төсөөлсөнгүй.
Хоригийн амны хоёр буган хөшөөг судлаж суухдаа би ч “Хориг” гэдэг газрын нэрийн тухай огт ухаж бодсонгүй явжээ. Тэнэгийн ухаан хойноо гэдэг шиг 2017 онд тоногдож сүйтгэгдснийг сонсож, энэ дурсгалыг өөрийн нүдээр үзсний дараа ямар их харууссанаа танд үгээр тайлбарлах аргагүй. Судлаач хүнд ийм дурсгалыг олж илрүүлэх, судлан шинжлэх хувь зохиол тэр бүр учрахгүй.
Хэрэв бүрэн бүтэн байхад олж үзээд, малтан судлаж чадсан бол өнөөдөр Монгол улсын засаг төрөөс байгуулахаар зорьж буй Чингис хааны музейг өлхөн дүүргэх олдвор хэрэглэгдэхүүн энэ газарт хадгалагдан байжээ. Гэвч судлаачид хоцорч, шуналт тонуулчид амжиж тонон сүйтгэсэн нь даанч харамсалтай. Үүний уршигаар дэлхийд байхгүй хосгүй үнэт дурсгалаа бузар тонуулчдын гарт сүйтгүүлж, эдүгээ бид харах мөргүй, хариуцах эзэнгүй халаглан сууна.
Мэдээж уг дурсгалыг нутгийн малчид эртнээс нааш үе удмаараа хайрлан хамгаалж, нууцлан хадгалж энэ зуунтай эсэн мэнд золгуулж. Гэсэн хэдий ч
Судлаач миний хувьд тонуулчдын онгойсон нүх, овоолсон шороо болгон хаясан эдгээр дурсгалууд, эргэн тойронд хөглрөн хэвтэх элдэв төрлийн олдвор хэрэглэгдэхүүний хугархай, тасархайнууд, ихэс дээдсийнхээ ариун шарилын хэсгүүдийг тэр чигээр нь нүдээ аниад, чихээ бөглөөд орхих тийм ёс зүй байсангүй.
Тиймээс 2018, 2019 онд өөрсдийн бүх боломж бололцоонд тулгуурлан энэхүү дурсгалт газарт тонуулчдын тоолгүй үлдээж хаясан олдвор хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж цуглуулах ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. Үүний үр дүнд мөнх цэвдэгт 700 гаруй жил хадгалагдан үлдсэн ваартай өрөм, шар тос, үнэт төмөрлөг, торго, төмөр, яс, шир, үйсээр хийсэн олдворуудын хэсэг болон хүн, малын яс зэрэг Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох олон тооны маш чухал хэрэглэгдэхүүнийг авран хамгаалж, цуглуулаад байна. Эдгээрийн дотор Хүннүгээс улбаатай, монголчуудын нар сарны шүтлэгийн илэрхийлэл болсон алтан хуудсаар хийсэн нар, сарны дүрс, мөнгөн сарны дүрс, дотроо торгонд баринтаглаж боосон эд зүйл агуулсан ширэн хавтага, алтан утастай, хас, луу болон домгийн амьтдын дүрс хээтэй олон төрлийн торгон дээл хувцасны уранхай хэсгүүд, ширэн гутлын хэсгүүд, нум, сумны зэв, саадаг, хоромсого, шаазан болон шавар ваарнууд, ясан сойз, адуу малын тоног хэрэгсэл гэх мэт хэдэн зуун олдворууд бий. Бидний авран хамгаалж, цуглуулсан энэхүү өв соёлын олдворууд нь музейн үзмэр болсноор Монголын эзэнт гүрний ялгуусан их түүхийг гэрчилж, эдүгээ болоод ирээдүй хойч үеийнхний гэгээн мэлмий, гэрэлт ойг мөнхөд мялааж, үндэсний бахархал, өв соёлоо дээдлэх үзэл төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэгт итгэл өвөрлөн байна.
Дотоод, гадаадын эртний түүх судлаачид өнгөрсөн зуунаас өнөөг хүртэл дэлхийн дайдад нэр сүрээ мандуулсан алдарт Чингис хаан, түүний үр сад, алтан ургийн язгууртнуудын онголсон газрыг олж илрүүлэх, харуул хамгаалалттай болгох, судлан шинжлэх гэж чамгүй их хүч чармайлт гаргасаар иржээ. Гэвч Хориг уулын дурсгалаас гадна хуруу дарам ганц нэг дурсгалт газрыг эс тооцвол өдгөө хүртэл тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Гэтэл
Гишгилж буй газар шороо, амьсгалж буй агаарынхаа үнэ цэнийг үл ухааран, өөрийг чинь өнөөдөр МОНГОЛ хүн болгож буй өв соёлдоо яасан их өширхөнө бэ? Бид чинь ямар аугаа их түүхийн тасархай, ямар аугаа суут дээдсийн залгамж билээ. Монгол хүн та сайтар тунгаан бодогтун! Хаад дээдсийнхээ ариун шарилыг хөндөж, харь сэтгэлтэнд худалдах, өвөг дээдсийнхээ онгон шарилыг сүйтгэж, өчүүхэн олз хайх тийм хүмүүс мөн үү? ДААНЧ ХАЙРАН ДАРХАД НУТГИЙН ӨВ СОЁЛ МИНУ!
Монголын үндэсний музейн
Х.Оргил
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.