Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<meta name="keywords"
content="ерөнхийлөгч х.баттулга, м.энхсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 26, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><em><span style="font-size: 18px;">“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)</span></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” – </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Адольф Гитлер</em></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд хөршүүдийнхээ нөмөр нөөлөг, оюун санааны нөлөөн дор хараат байдлаар аж төрж байсан нь саяхан. Колоничлолд байсан гэж ойлгож болно.</p><p style="text-align: justify;">Харин 1990 оны Цагаан морин жил Монголчуудад биеэ дааж, тусгаар улс шиг амьдрах, хүний эрхээр “жаргаж зовж” байсныг өөрийн эрхээр “зовж жаргах” бололцоог авчирсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1911 онд монголчууд Манж гүрэн сулран унах тэрхэн түүхэн мөчид туурга тусгаар улсаа тунхагласан байдаг. Төдий л удалгүй гадаад талаас дарамталсаар, дотооддоо нэгдэл нягтралгүй байсаар “автономит” хэмжээнд хүртэл жижгэрч удалгүй бүрэн эрхээ алдаж билээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Тусгаар улсаа байгуулах, тусгаар улс шиг сэтгэх нь тун ялгаатай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Колончлолоос мултарлаа гээд колонийн сэтгэлгээнээс тийм ч амархан салчихгүй. Ямар сайндаа л Британы цэргийг бут цохисон Сэнгэринчин жанжин, олон монголчууд 1917 онд Манжийн төрийг эргэн байгуулах гэж оролдож байсан тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Тэр үед колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хангалттай хугацаа байгаагүй юм.</p><p style="text-align: justify;">1921 онд ардын хувьсгал мандаж Богд хаант засагаа байгуулсан боловч үнэн хэрэгтээ 1924 он гэхэд Зөвлөлт Оросын мэдэлд очсон байлаа. Манжийн колонийн бодлого Зөвлөлт Оросын колонийн сэтгэлгээгээр аажмаар солигдож эхлэв. Колонийн сэтгэлгээг монголчуудад хоногшуулахын тулд зүүнтэн, баруунтан болгож хооронд нь тэмцэлдүүлж, сүүлд нь 1937 оны Их хэлмэгдүүлэлтээр сэхээтнүүдээ устгуулж, Монголчуудын үндэсний ухамсар Орос маягийн ангич эх оронч үзлээр солигдсон байдаг. Ингэхдээ энэ бодлогыг монголчуудаар өөрөөр нь гүйцэлдүүлсэн байдаг нь харамсалтай. Энэ зуур өвөр монголчууд, буриад, халимаг монголчууд, казак, киргиз болон бусад монгол эсгий туургатнууд бидний зовлонт түүхийг өөр өөр цаг хугацаанд мөн л давтсан байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Улаан ба Цагаан” гэсэн загварчлал бий. Манай нэн орчин үеийн түүх улаантан, цагаантны түүх байдаг. Түүхэн үйл явдлын цаана ямар утга байсныг ердөө л өнгөөр ялган энгийнчилж ирсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан өөрчлөлт “Хөх” өнгийг сонгосон нь колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх мэдрэмж төдий байлаа. “Хөх Судар” Инжиннашийн ном, “Харийг дууриавал Хөх Монгол гутмой” гэсэн өвөг дээдсийн өвийн үргэлжлэл байсан байж магадгүй. Өнөөдөр хөх өнгө нь гуулин толгойт популистуудын оролцоотойгоор гутаагдан буй учир нийгэмд Улаан өнгө давамгайлаад байх шиг. Өнгөө дагаад колонийн сэтгэлгээ хурдан арилах шинжгүй байх шиг санагдана.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Төрийг ямагт хүнд суртал хэмээх бөгөөд тэр нь авилгал шударга бус байдал, бурангуйн илэрхийлэл” гэж үзэж ирсэн байдаг. Тиймдээ ч Орос оронд ардчилал нутагшихад туйлын хэцүү, ардчилагдах гэж оролдохдоо авилгал, хээл хахууль цэцэглэж, олигархижсан тогтолцоо бий болж, авторитарь дэглэм рүү гулсан орсон.</p><p style="text-align: justify;">Орос оронд болж байгаа шиг үйл явдал Монголд болоогүй. Гэвч колонийн сэтгэлгээ оршин байснаас эрх мэдэлтэнгүүд өөрсдийгөө яамбад умбуулж, төр, ард түмний холбоог сулруулж, Монголын ардчиллыг гажуудуулсан явдал гарсан нь мэр сэр бий. “Монголын Нууц Товчоо”-нд гардаг “өнчдийн авилга” ( ядарсныг асрах тэтгэмж утгатай) үгний ” авилга” орос маягийн сэтгэлгээгээр орчин цагийн Монголд эсрэгээр эргэлдэж хээл хахууль гэж ойлгогддог болж.</p><p style="text-align: justify;">Манай алдарт АТГ байгуулагдангуутаа хийсэн анхны ажил нь хамгийн өргөн фронтоор багш, эмч нартай хийх тэмцэл болж байсан нь мөн л колонийн сэтгэлгээний үр дагавар байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “ардчилал бол харь үзэл, оросын соёл болон аристократуудад дайсагнасан хэрэг” явдал мэт буудаг.</p><p style="text-align: justify;">Монголчууд ардчиллыг өөрийн юм шиг хүлээж авсан шалтгаан нь хэдийгээр алсарсан ч буурал түүхийн ой санамж байсан явдал юм. Их Хуралдай хэмээх цэргийн ардчиллаар Их Хаанаа сонгодог улс орон Монголоос өөр байсангүй. Цэргийн ардчилалтай явсан монголчуудад Нийтийг хамарсан Ардчилал руу шилжихэд колонийн сэтгэлгээнээс өөрөөр оюун санааны том бэрхшээл байгаагүй байх гэж боддог юм.</p><p class="txt-block1 uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"><strong>Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга</strong></p><p style="text-align: justify;">Үндэсний ухамсар,оюун санааг тээгч нь сэхээтнүүд байдаг. Сэхээтэн гэдэг нь боловсролоор ялгаварласан хэрэг огт биш юм. Боловсролын диплом чиний сэхээтэн гэдгийг баталсан баримт бичиг биш. Гэхдээ сэхээтэн байхын тулд боловсролыг үгүйсгэж хэрхэвч болохгүй. Сэхээтэн гэдэг нь үндэстнийхээ Язгуур эрх ашгаа мэдэрсэн хүн амын хэсэг юм. Зарим судалгаанд “эрт ухаарсан” гэсэн байнлээ. Харамсалтай нь сэхээтнүүдийг бутаргах, “эрт ухаарсан” -ыг устгах бодлогод монголчууд автаж байсан. Тэр нь колончлогчдын хийж байсан санаатай бодлого байсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1937 оны их Хэлмэгдүүлэлт нь “Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга” гэсэн бодлого байсан. Угтаа лам, хуврагуудын эсрэг биш монголчуудын үндэсний оюун санааг нь колончлох бодлого байлаа. Лам хуврагуудыг хэлмэгдүүлсэн гэхээсээ илүүтэй Монгол үндэстний сэхээлэг хэсгийг аймаглан устгасан явдал байсан. Их Хэлмэгдүүлэлт дараа нь зогсоогүй.</p><p style="text-align: justify;">Коммунизмын эрхшээлд байхдаа Монгол улс үе үе нэгэн арван жилийн мөчлөгтэйгээр Сэхээтний төөрөгдөлтэй тэмцэх улс төрийн соёлтой болсон байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Олон ч хүн колонийн сэтгэлгээний золиос болж ирсэн. Их бага нь хамаагүй бүгд л хэлмэгдүүлэлт гэдэг ангилалд хамаарна.</p><p style="text-align: justify;">Цагаан морин жил Монголд ардчиллыг авчирчээ. Гэвч олон жилийн дараа Монголчуудын нэлээд хэсэг колонийн сэтгэлгээнээс салаагүй л яваа юм байна гэдгийг Ерөнхий сайд асан С.Баяр “Манийгаа шоронгийн үзүүлэн болгочихоод Орост таалагдана гэж бодож байгаа бол…. эндүүрэл” гэсэн санаагаар анхаарууллаа.</p><p style="text-align: justify;">Колонийн сэтгэлгээнд автахгүйгээр Монголчууд өөрийнхөө оюун санааг системчилэн төгөлдөржүүлж, томьёолоход хангалттай хугацаа (1990-2019) өнгөрсөн ч түүнийгээ хийгээгүй л байна. Баримтлал болж бичигдээгүй ч олон түмний сэтгэл оюунд байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Нэг бүтэн үе солигдож, дараачийн үе нь бүр ч зөв үе ирж байгаа. Үүнтэй харьцуулбал Манжаас тусгаар болсон Монголчуудад (1911-1915), Оросын тусламжтайгаар Ардын хувьсгал хийсэн монголчуудад (1921-1924) үндэсний ухамсарыг сэрээхэд, колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх дархлаа тогтооход тун бага хугацаа байж дээ.</p><p style="text-align: justify;">Юу хийж болох талаар хэдэн санаа хөндөе.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Монгол хүн монгол хүндээ эх орон</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Дээрх томьёолол нь еврей хүмүүсийн баримталдаг баримтлалыг монгол ахуйд буулгасан хэрэг юм. Еврейчүүд энэ томьёоллоо гаргахдаа Их Монгол Улсын монголчуудаас авсан ч юм билүү хэн мэдлээ. Түүхэнд тэмдэглэснээр эртний монголчууд нэг нь нөгөөгийнхөө төлөө үхэн хатан тэмцэлдэж тулааны талбар дээр орхидоггүй, хүчинд автаж ухарсан бол буцаж ирж хүнээ заавал нэхдэг байлаа хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Эртний монголчуудын тэр сайхан чанар олон зууны колончлолын үр дагавар болж бидний монголчуудаас холдсон бололтойдог.</p><p style="text-align: justify;">Монгол улс бол бидний Эх орон. Амьд бие. Бидний монголчууд бол ердөө л эд эс нь. Эд эс нь архинд, хар тамхинд хордоод дээр нь харийнхны бодлогоор хорт хавдрын эс болон хувираад байвал Эх Орон хэмээх амьд бие өвдөх нь ойлгомжтой.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Орк болон Мояа овгийн тухай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манайхан боловсрол нимгэн нэгнээ Орк гэх юм. Эхэндээ би ойлгодоггүй байлаа. Гэтэл тэр нь кинонд гардаг хүн сүрэг юм байна.</p><p style="text-align: justify;">Боловсрол мэдлэгт орой гэж байхгүй л дээ. Хурдан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий ертөнцтэй харьцуулбал Бид бүгдээрээ л орк. Боловсрол мэдлэгээ хуваалцах явдал чухал байна. Өөрийгөө голохгүй хүн бүр мэдье би чаднаа гэсэн эрмэлзэлтэй байх хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бусдыг орк гэж өргөмжилснөөр өөрөө Та ухаантай болчихгүй гэдгийг бидний монголчууд гадарлахтайгаа гэж итгэж байна.</p><p style="text-align: justify;">Харин мояа овгийнхний хувьд би хатуу бодолтой байна. Тэд бол коммунизмын сэтгэлгээтэйгээ үлдсэн, магадгүй харийнханд таалагдах гэж хөдөлж байгаа колони орны сэтгэлгээтэй цөөнх. “Монгол ялна” гэж миний 2011 онд бичиж байсан нийтлэл 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамгийн том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй.</p><p style="text-align: justify;">Монгол ялна гэдэг нь монголчуудын аливаа зан үйлд хэрэглэгддэг Хоржилло гэсэн үгний орчуулга юм. Монголын төлөө хэлмэгдэж буудуулахдаа лам хуврага, сэхээтнүүд маань амандаа Хоржилло гэж шивнэж байсан. Өнөөдөр популизмын уриа болчихсонд би үнэхээр харамсаж байна. Колонийн сэтгэлгээ популизмд орон зай авчирсан гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хэмжээгээр популизм хумигдана.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүн бол “амьтан” биш</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Балар эртний үед хүн бараг л амьтан шиг байсан. Манай түүхийн номд хүний “Хижи гөрөөс” “адгуус” үе байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг. Ахуй амьдрал дээшлэх хэмжээгээр овог аймаг болж, үндэстэн болж, азтай нь төр улсаа байгуулсан бололтой юм. Хаа ч газар байдаг л зүй тогтол бололтой.</p><p style="text-align: justify;">Хүний эрх, эрх чөлөөг 30 жил ярьлаа. Тэглээ гээд аливаа хүн амин хувиа хичээсэн “амьтан” болж хувирч болохгүй гэдгийг хэлэх гээд дээрхийг дурдлаа. Хөгжил балар эртний амьтны чиглэлд явж болохгүй. Ядаж өрх гэр дээрээ төвлөрсөн амьтан байх нь чухал. Цаашлаад том улс төрийг сонирх. Бид цөөхүүлээ, жижигхэн. Монгол хоёр том гүрний хавчуурга дунд оршин байгаа тул том улс төрийг сонирхох хэрэгтэй байна. Үндэсний ухамсарыг олж авах хэцүү ээдрээтэй, урт хугацааны асуудал ч хүн бүр хичээх л хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бидний нийтлэг сул тал бол сахилга бат маш сул, залхуу. Цаг нартай өрсөлдөж байж Танд болон өрх гэрт чинь, улс оронд чинь дэвшил, хөгжил ирнэ. Биднийг залуу байхад бичгийн их хүн Түдэв гуай “залуу хүн 5 хүний ажлыг ганцаараа амжуулдаг бай” гэж сургадаг байсан Би мартаагүй, мөрдлөг болгох гэж хичээсээр байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэгэн дутагдал нь Аливаа ажлыг эхнээс нь эцсийн хүртэл төгс боддоггүй, дутуу хагас эхлүүлээд замд нь зовлон тоочиж эхлүүлсэн ажлаа хаядаг. Тэгэж чадаагүй эхэлсэн том ажил хий хоосон үрэлгэн зардал болно. Үр ашгийг шүтэх нь зах зээлд өрсөлдөх гол хөшүүрэг юм.</p><p style="text-align: justify;">Аймгуудын засаг дарга нарын нэгэн зөвлөлгөөн дээр надаас Төмөр зам барихаар овоолсон шорооны хувь заяаны тухай асуусан юм. Түүхийн дурсгал болж үлдэх бизээ, жуулчдад үзүүлэх үзүүлэн хэлбэрээр ашиглаж болох тухай хариулт өгч байсан. Нэг эхлүүлсэн ТЗ-аа дуусгалгүй өөр чиглэлд ТЗ барина гэж зүтгүүлэх нь ямар ч байсан Монголын эрх ашиг биш. Гадны нөлөө нөөлөг байнаа. Энэ бол бас л колони орны сэтгэлгээнээс ангижираагүйн нотолгоо. Цаг хугацаа харуулна гэсээр нэгэн үеийнхний амьдралаар тоглоод өнгөрмөөргүй байна.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан нийгэм, зах зээлийн нийгэм идэвхи, бүтээлч байдлыг шаарддаг. Үр ашиггүй төсөл, ядуурал, хүний наад захын эрхийн зөрчилд мэдрэмж сул байдлаа засмаар. 17 шүүгчийг ганц зарлиг гаргаад халчих юм. Аюултай чиглэлд Монгол улс явж байна шүү гэдгийг Транспаренси Интернэшнл анхааруулж мэдэгдэл хийжээ. Бид найр наадамдаа умбаад мэдрэхгүй байна. Бие даасан шүүхгүй болчихвол авилгал хээл хахууль улам л нэмэгдэнэ үү гэхээс буурахгүй гэдгийг анхааруулсан байнлээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Колонийн сэтгэлгээ ба Халх гол -80</strong></p><p style="text-align: justify;">Одоогоос 20 гаруй жилийн өмнө Ардчиллын анхны Ерөнхий сайд байхдаа Япон цэргийн булшинд очиж билээ. Төрийн түвшинд анх болж байгаа үзэгдэл байсан. Империалист, милитарист бодлогод цэрэг хүн ямар хамаатай юм гэсэн бодлоор очсон. Дайсныхаа булшин дээр очсон гээд коммунист сэтгэлгээтэй хүмүүст мөн ч их адлуулж билээ.</p><p style="text-align: justify;">Коммунист Монгол Ардчилсан Монгол болчихоод байдаг. Милитарист Япон Ардчилсан Япон болчихоод байна. Зөвлөлт гүрэн задарч Хятад хөрш дэлхийн том орон болчихоод байна. Түүхийн ээдрээтэй үйл явдлыг шинэлэг өнцгөөр харах цаг үе ирсэн байна.</p><p style="text-align: justify;">Энэ жил Халх голын ялалтын 80 жилийн ойн жил. Миний эцгийн төрсөн нутаг нь. Бөмбөг дэлбэрч газар доргиход нь эмээ маань шанагаа бариад гэрээ тойроод гүйж байсан тухай аав минь ярьж өгдөг байж билээ. За тэр яахав. Аавынхаа нутгийг энэ өдрүүдэд эргэх бодолтой л сууна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын тулааны талаар асуудалд хандахдаа Колони орны сэтгэлгээгээр битгий хандаасай гэж хэлэх гээд л энэ тухай яриад байгаа юм. Тээр жил Хэн нь хичнээн самурай устгасан тухай уралдаад ч байгаа юм шиг яриа телевизээр яваад байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Ухаандаа Ангич эх оронч үзлийг бадрааж байсан байх л даа. Гэвч иймэрхүү үйл явдал Үндэстэнд тус болдоггүй. Харин Колонийн сэтгэлгээг гааруулна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын ялалтын арга хэмжээнд Оросууд 10 сая евро хандивлаж гэнэ, Оросын Ерөнхийлөгч Путин ирэх юм шиг яриа сонсогдоно. Хөрш орны тэргүүн ирвэл Тавтай морилно уу гэж монголчууд угтах нь гарцаагүй. Харин колони орны сэтгэлгээнээс бидний монголчууд салж чадсан эсэхийг сорьсон үйл явдал болж магадгүй.</p><p style="text-align: justify;">Олон улсын байдал түвэгтэй болжээ. Монголыг нөлөөлөлдөө байлгах сонирхол хаа хаанаа хүчтэй болж. Том ах, том ах гэдэг Колонийн сэтгэлгээ сэдэрвэл Том ах нь бүр том Ахтай болсон хорвоод бид амьдарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Харж л байя.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ерөнхийлөгч х.баттулга" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ерөнхийлөгч х.баттулга</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/м.энхсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">м.энхсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/me11" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/me11"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(4) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776256229.221"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.177.82] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Эвгүй л нийтлэл байна. Мөр хооронд уншваас .... . 1921-1990 зам дардан байгаагүй. Ард түмэн зорилготой, аз жаргалтай байсан үе. Аж үйлдвэр, газар тариалан, боловсрол, эрүүл мэнд гэх. Цөөхөн хэдэн баримт: хувьчлалын нэрийн доор эдийн засаг унасан, олон иргэд ажилгүй, цалингүй .... . Ардчилалын нэрийн доор Олигархизм, Анархизм бий болоод удаж байна. Эдийн засгийн “либералчлал” нэрийн доор гаалийн татвар 0 болгож эдийн засгаа унагасан. 1990/2021 оны нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтийг харьцуулаад үзэхэд бүх юм ойлгомжтой болно. Өнөөдөр ядуурал 42%, газар доорхи баялагын хэмжээ 1-2 их наяд доллар, Монголын эдийн засаг 13 тэрбум доллар, улсын өр 32 тэрбум доллар?! Колончилол, Ардчилал, Анархизм, Ядуурал=> Тусгаар тогтнол?!</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [192.82.71.131] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>СҮҮОИЙН ҮЕД ИЙМ ТЭНЭГ НИЙТЛЭЛ УНШААГҮЙ.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.109.36] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Энхсайхан бол улстөрийн том хэрэгтэн. 96 онд Ерөнхий сайд болонгуутаа гадны захиалгаар Монгол улсын эсрэг их зүйл хийсэний дотор Тагнуулын төв газрыг татан буулгаж, чухал материалуудыг устгаж, Монгол улсад байгаа бүх эрлийз хурлийзуудын бүртгэл болоод бусад мэдээллүүдийг үгүй хийсэн эрлийз хүн.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div class="uk-margin-large-left"><div id="3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.108.147] ・ 2021.05.03</span>
<a onclick="addReply('3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Мояа гэдэг нь чи юу.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div></div>
<script>
var foreign_key = '38398';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
Х.Баттулга: Хүүхэд бол үндэстний ирээдүй, улсын баялаг, айл гэрийн баяр баясгалан, эрхэм дээд эрдэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
06 сарын 01, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
М.Энхсайхан: Надаар дамжуулж бусдыг айлгахыг зөвшөөрөхгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
03 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
Тавантолгой мега төсөл ба Якунины төлөвлөгөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 11, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
М.Энхсайханд 4 жил 6 сар хорих ял оноов </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 07, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
Шүүх: М.Энхсайханыг цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх үндэслэл тогтоогдохгүй байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
04 сарын 30, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/ntmm";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<meta name="keywords"
content="ерөнхийлөгч х.баттулга, м.энхсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 26, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><em><span style="font-size: 18px;">“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)</span></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” – </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Адольф Гитлер</em></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд хөршүүдийнхээ нөмөр нөөлөг, оюун санааны нөлөөн дор хараат байдлаар аж төрж байсан нь саяхан. Колоничлолд байсан гэж ойлгож болно.</p><p style="text-align: justify;">Харин 1990 оны Цагаан морин жил Монголчуудад биеэ дааж, тусгаар улс шиг амьдрах, хүний эрхээр “жаргаж зовж” байсныг өөрийн эрхээр “зовж жаргах” бололцоог авчирсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1911 онд монголчууд Манж гүрэн сулран унах тэрхэн түүхэн мөчид туурга тусгаар улсаа тунхагласан байдаг. Төдий л удалгүй гадаад талаас дарамталсаар, дотооддоо нэгдэл нягтралгүй байсаар “автономит” хэмжээнд хүртэл жижгэрч удалгүй бүрэн эрхээ алдаж билээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Тусгаар улсаа байгуулах, тусгаар улс шиг сэтгэх нь тун ялгаатай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Колончлолоос мултарлаа гээд колонийн сэтгэлгээнээс тийм ч амархан салчихгүй. Ямар сайндаа л Британы цэргийг бут цохисон Сэнгэринчин жанжин, олон монголчууд 1917 онд Манжийн төрийг эргэн байгуулах гэж оролдож байсан тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Тэр үед колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хангалттай хугацаа байгаагүй юм.</p><p style="text-align: justify;">1921 онд ардын хувьсгал мандаж Богд хаант засагаа байгуулсан боловч үнэн хэрэгтээ 1924 он гэхэд Зөвлөлт Оросын мэдэлд очсон байлаа. Манжийн колонийн бодлого Зөвлөлт Оросын колонийн сэтгэлгээгээр аажмаар солигдож эхлэв. Колонийн сэтгэлгээг монголчуудад хоногшуулахын тулд зүүнтэн, баруунтан болгож хооронд нь тэмцэлдүүлж, сүүлд нь 1937 оны Их хэлмэгдүүлэлтээр сэхээтнүүдээ устгуулж, Монголчуудын үндэсний ухамсар Орос маягийн ангич эх оронч үзлээр солигдсон байдаг. Ингэхдээ энэ бодлогыг монголчуудаар өөрөөр нь гүйцэлдүүлсэн байдаг нь харамсалтай. Энэ зуур өвөр монголчууд, буриад, халимаг монголчууд, казак, киргиз болон бусад монгол эсгий туургатнууд бидний зовлонт түүхийг өөр өөр цаг хугацаанд мөн л давтсан байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Улаан ба Цагаан” гэсэн загварчлал бий. Манай нэн орчин үеийн түүх улаантан, цагаантны түүх байдаг. Түүхэн үйл явдлын цаана ямар утга байсныг ердөө л өнгөөр ялган энгийнчилж ирсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан өөрчлөлт “Хөх” өнгийг сонгосон нь колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх мэдрэмж төдий байлаа. “Хөх Судар” Инжиннашийн ном, “Харийг дууриавал Хөх Монгол гутмой” гэсэн өвөг дээдсийн өвийн үргэлжлэл байсан байж магадгүй. Өнөөдөр хөх өнгө нь гуулин толгойт популистуудын оролцоотойгоор гутаагдан буй учир нийгэмд Улаан өнгө давамгайлаад байх шиг. Өнгөө дагаад колонийн сэтгэлгээ хурдан арилах шинжгүй байх шиг санагдана.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Төрийг ямагт хүнд суртал хэмээх бөгөөд тэр нь авилгал шударга бус байдал, бурангуйн илэрхийлэл” гэж үзэж ирсэн байдаг. Тиймдээ ч Орос оронд ардчилал нутагшихад туйлын хэцүү, ардчилагдах гэж оролдохдоо авилгал, хээл хахууль цэцэглэж, олигархижсан тогтолцоо бий болж, авторитарь дэглэм рүү гулсан орсон.</p><p style="text-align: justify;">Орос оронд болж байгаа шиг үйл явдал Монголд болоогүй. Гэвч колонийн сэтгэлгээ оршин байснаас эрх мэдэлтэнгүүд өөрсдийгөө яамбад умбуулж, төр, ард түмний холбоог сулруулж, Монголын ардчиллыг гажуудуулсан явдал гарсан нь мэр сэр бий. “Монголын Нууц Товчоо”-нд гардаг “өнчдийн авилга” ( ядарсныг асрах тэтгэмж утгатай) үгний ” авилга” орос маягийн сэтгэлгээгээр орчин цагийн Монголд эсрэгээр эргэлдэж хээл хахууль гэж ойлгогддог болж.</p><p style="text-align: justify;">Манай алдарт АТГ байгуулагдангуутаа хийсэн анхны ажил нь хамгийн өргөн фронтоор багш, эмч нартай хийх тэмцэл болж байсан нь мөн л колонийн сэтгэлгээний үр дагавар байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “ардчилал бол харь үзэл, оросын соёл болон аристократуудад дайсагнасан хэрэг” явдал мэт буудаг.</p><p style="text-align: justify;">Монголчууд ардчиллыг өөрийн юм шиг хүлээж авсан шалтгаан нь хэдийгээр алсарсан ч буурал түүхийн ой санамж байсан явдал юм. Их Хуралдай хэмээх цэргийн ардчиллаар Их Хаанаа сонгодог улс орон Монголоос өөр байсангүй. Цэргийн ардчилалтай явсан монголчуудад Нийтийг хамарсан Ардчилал руу шилжихэд колонийн сэтгэлгээнээс өөрөөр оюун санааны том бэрхшээл байгаагүй байх гэж боддог юм.</p><p class="txt-block1 uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"><strong>Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга</strong></p><p style="text-align: justify;">Үндэсний ухамсар,оюун санааг тээгч нь сэхээтнүүд байдаг. Сэхээтэн гэдэг нь боловсролоор ялгаварласан хэрэг огт биш юм. Боловсролын диплом чиний сэхээтэн гэдгийг баталсан баримт бичиг биш. Гэхдээ сэхээтэн байхын тулд боловсролыг үгүйсгэж хэрхэвч болохгүй. Сэхээтэн гэдэг нь үндэстнийхээ Язгуур эрх ашгаа мэдэрсэн хүн амын хэсэг юм. Зарим судалгаанд “эрт ухаарсан” гэсэн байнлээ. Харамсалтай нь сэхээтнүүдийг бутаргах, “эрт ухаарсан” -ыг устгах бодлогод монголчууд автаж байсан. Тэр нь колончлогчдын хийж байсан санаатай бодлого байсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1937 оны их Хэлмэгдүүлэлт нь “Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга” гэсэн бодлого байсан. Угтаа лам, хуврагуудын эсрэг биш монголчуудын үндэсний оюун санааг нь колончлох бодлого байлаа. Лам хуврагуудыг хэлмэгдүүлсэн гэхээсээ илүүтэй Монгол үндэстний сэхээлэг хэсгийг аймаглан устгасан явдал байсан. Их Хэлмэгдүүлэлт дараа нь зогсоогүй.</p><p style="text-align: justify;">Коммунизмын эрхшээлд байхдаа Монгол улс үе үе нэгэн арван жилийн мөчлөгтэйгээр Сэхээтний төөрөгдөлтэй тэмцэх улс төрийн соёлтой болсон байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Олон ч хүн колонийн сэтгэлгээний золиос болж ирсэн. Их бага нь хамаагүй бүгд л хэлмэгдүүлэлт гэдэг ангилалд хамаарна.</p><p style="text-align: justify;">Цагаан морин жил Монголд ардчиллыг авчирчээ. Гэвч олон жилийн дараа Монголчуудын нэлээд хэсэг колонийн сэтгэлгээнээс салаагүй л яваа юм байна гэдгийг Ерөнхий сайд асан С.Баяр “Манийгаа шоронгийн үзүүлэн болгочихоод Орост таалагдана гэж бодож байгаа бол…. эндүүрэл” гэсэн санаагаар анхаарууллаа.</p><p style="text-align: justify;">Колонийн сэтгэлгээнд автахгүйгээр Монголчууд өөрийнхөө оюун санааг системчилэн төгөлдөржүүлж, томьёолоход хангалттай хугацаа (1990-2019) өнгөрсөн ч түүнийгээ хийгээгүй л байна. Баримтлал болж бичигдээгүй ч олон түмний сэтгэл оюунд байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Нэг бүтэн үе солигдож, дараачийн үе нь бүр ч зөв үе ирж байгаа. Үүнтэй харьцуулбал Манжаас тусгаар болсон Монголчуудад (1911-1915), Оросын тусламжтайгаар Ардын хувьсгал хийсэн монголчуудад (1921-1924) үндэсний ухамсарыг сэрээхэд, колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх дархлаа тогтооход тун бага хугацаа байж дээ.</p><p style="text-align: justify;">Юу хийж болох талаар хэдэн санаа хөндөе.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Монгол хүн монгол хүндээ эх орон</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Дээрх томьёолол нь еврей хүмүүсийн баримталдаг баримтлалыг монгол ахуйд буулгасан хэрэг юм. Еврейчүүд энэ томьёоллоо гаргахдаа Их Монгол Улсын монголчуудаас авсан ч юм билүү хэн мэдлээ. Түүхэнд тэмдэглэснээр эртний монголчууд нэг нь нөгөөгийнхөө төлөө үхэн хатан тэмцэлдэж тулааны талбар дээр орхидоггүй, хүчинд автаж ухарсан бол буцаж ирж хүнээ заавал нэхдэг байлаа хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Эртний монголчуудын тэр сайхан чанар олон зууны колончлолын үр дагавар болж бидний монголчуудаас холдсон бололтойдог.</p><p style="text-align: justify;">Монгол улс бол бидний Эх орон. Амьд бие. Бидний монголчууд бол ердөө л эд эс нь. Эд эс нь архинд, хар тамхинд хордоод дээр нь харийнхны бодлогоор хорт хавдрын эс болон хувираад байвал Эх Орон хэмээх амьд бие өвдөх нь ойлгомжтой.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Орк болон Мояа овгийн тухай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манайхан боловсрол нимгэн нэгнээ Орк гэх юм. Эхэндээ би ойлгодоггүй байлаа. Гэтэл тэр нь кинонд гардаг хүн сүрэг юм байна.</p><p style="text-align: justify;">Боловсрол мэдлэгт орой гэж байхгүй л дээ. Хурдан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий ертөнцтэй харьцуулбал Бид бүгдээрээ л орк. Боловсрол мэдлэгээ хуваалцах явдал чухал байна. Өөрийгөө голохгүй хүн бүр мэдье би чаднаа гэсэн эрмэлзэлтэй байх хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бусдыг орк гэж өргөмжилснөөр өөрөө Та ухаантай болчихгүй гэдгийг бидний монголчууд гадарлахтайгаа гэж итгэж байна.</p><p style="text-align: justify;">Харин мояа овгийнхний хувьд би хатуу бодолтой байна. Тэд бол коммунизмын сэтгэлгээтэйгээ үлдсэн, магадгүй харийнханд таалагдах гэж хөдөлж байгаа колони орны сэтгэлгээтэй цөөнх. “Монгол ялна” гэж миний 2011 онд бичиж байсан нийтлэл 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамгийн том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй.</p><p style="text-align: justify;">Монгол ялна гэдэг нь монголчуудын аливаа зан үйлд хэрэглэгддэг Хоржилло гэсэн үгний орчуулга юм. Монголын төлөө хэлмэгдэж буудуулахдаа лам хуврага, сэхээтнүүд маань амандаа Хоржилло гэж шивнэж байсан. Өнөөдөр популизмын уриа болчихсонд би үнэхээр харамсаж байна. Колонийн сэтгэлгээ популизмд орон зай авчирсан гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хэмжээгээр популизм хумигдана.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүн бол “амьтан” биш</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Балар эртний үед хүн бараг л амьтан шиг байсан. Манай түүхийн номд хүний “Хижи гөрөөс” “адгуус” үе байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг. Ахуй амьдрал дээшлэх хэмжээгээр овог аймаг болж, үндэстэн болж, азтай нь төр улсаа байгуулсан бололтой юм. Хаа ч газар байдаг л зүй тогтол бололтой.</p><p style="text-align: justify;">Хүний эрх, эрх чөлөөг 30 жил ярьлаа. Тэглээ гээд аливаа хүн амин хувиа хичээсэн “амьтан” болж хувирч болохгүй гэдгийг хэлэх гээд дээрхийг дурдлаа. Хөгжил балар эртний амьтны чиглэлд явж болохгүй. Ядаж өрх гэр дээрээ төвлөрсөн амьтан байх нь чухал. Цаашлаад том улс төрийг сонирх. Бид цөөхүүлээ, жижигхэн. Монгол хоёр том гүрний хавчуурга дунд оршин байгаа тул том улс төрийг сонирхох хэрэгтэй байна. Үндэсний ухамсарыг олж авах хэцүү ээдрээтэй, урт хугацааны асуудал ч хүн бүр хичээх л хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бидний нийтлэг сул тал бол сахилга бат маш сул, залхуу. Цаг нартай өрсөлдөж байж Танд болон өрх гэрт чинь, улс оронд чинь дэвшил, хөгжил ирнэ. Биднийг залуу байхад бичгийн их хүн Түдэв гуай “залуу хүн 5 хүний ажлыг ганцаараа амжуулдаг бай” гэж сургадаг байсан Би мартаагүй, мөрдлөг болгох гэж хичээсээр байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэгэн дутагдал нь Аливаа ажлыг эхнээс нь эцсийн хүртэл төгс боддоггүй, дутуу хагас эхлүүлээд замд нь зовлон тоочиж эхлүүлсэн ажлаа хаядаг. Тэгэж чадаагүй эхэлсэн том ажил хий хоосон үрэлгэн зардал болно. Үр ашгийг шүтэх нь зах зээлд өрсөлдөх гол хөшүүрэг юм.</p><p style="text-align: justify;">Аймгуудын засаг дарга нарын нэгэн зөвлөлгөөн дээр надаас Төмөр зам барихаар овоолсон шорооны хувь заяаны тухай асуусан юм. Түүхийн дурсгал болж үлдэх бизээ, жуулчдад үзүүлэх үзүүлэн хэлбэрээр ашиглаж болох тухай хариулт өгч байсан. Нэг эхлүүлсэн ТЗ-аа дуусгалгүй өөр чиглэлд ТЗ барина гэж зүтгүүлэх нь ямар ч байсан Монголын эрх ашиг биш. Гадны нөлөө нөөлөг байнаа. Энэ бол бас л колони орны сэтгэлгээнээс ангижираагүйн нотолгоо. Цаг хугацаа харуулна гэсээр нэгэн үеийнхний амьдралаар тоглоод өнгөрмөөргүй байна.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан нийгэм, зах зээлийн нийгэм идэвхи, бүтээлч байдлыг шаарддаг. Үр ашиггүй төсөл, ядуурал, хүний наад захын эрхийн зөрчилд мэдрэмж сул байдлаа засмаар. 17 шүүгчийг ганц зарлиг гаргаад халчих юм. Аюултай чиглэлд Монгол улс явж байна шүү гэдгийг Транспаренси Интернэшнл анхааруулж мэдэгдэл хийжээ. Бид найр наадамдаа умбаад мэдрэхгүй байна. Бие даасан шүүхгүй болчихвол авилгал хээл хахууль улам л нэмэгдэнэ үү гэхээс буурахгүй гэдгийг анхааруулсан байнлээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Колонийн сэтгэлгээ ба Халх гол -80</strong></p><p style="text-align: justify;">Одоогоос 20 гаруй жилийн өмнө Ардчиллын анхны Ерөнхий сайд байхдаа Япон цэргийн булшинд очиж билээ. Төрийн түвшинд анх болж байгаа үзэгдэл байсан. Империалист, милитарист бодлогод цэрэг хүн ямар хамаатай юм гэсэн бодлоор очсон. Дайсныхаа булшин дээр очсон гээд коммунист сэтгэлгээтэй хүмүүст мөн ч их адлуулж билээ.</p><p style="text-align: justify;">Коммунист Монгол Ардчилсан Монгол болчихоод байдаг. Милитарист Япон Ардчилсан Япон болчихоод байна. Зөвлөлт гүрэн задарч Хятад хөрш дэлхийн том орон болчихоод байна. Түүхийн ээдрээтэй үйл явдлыг шинэлэг өнцгөөр харах цаг үе ирсэн байна.</p><p style="text-align: justify;">Энэ жил Халх голын ялалтын 80 жилийн ойн жил. Миний эцгийн төрсөн нутаг нь. Бөмбөг дэлбэрч газар доргиход нь эмээ маань шанагаа бариад гэрээ тойроод гүйж байсан тухай аав минь ярьж өгдөг байж билээ. За тэр яахав. Аавынхаа нутгийг энэ өдрүүдэд эргэх бодолтой л сууна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын тулааны талаар асуудалд хандахдаа Колони орны сэтгэлгээгээр битгий хандаасай гэж хэлэх гээд л энэ тухай яриад байгаа юм. Тээр жил Хэн нь хичнээн самурай устгасан тухай уралдаад ч байгаа юм шиг яриа телевизээр яваад байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Ухаандаа Ангич эх оронч үзлийг бадрааж байсан байх л даа. Гэвч иймэрхүү үйл явдал Үндэстэнд тус болдоггүй. Харин Колонийн сэтгэлгээг гааруулна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын ялалтын арга хэмжээнд Оросууд 10 сая евро хандивлаж гэнэ, Оросын Ерөнхийлөгч Путин ирэх юм шиг яриа сонсогдоно. Хөрш орны тэргүүн ирвэл Тавтай морилно уу гэж монголчууд угтах нь гарцаагүй. Харин колони орны сэтгэлгээнээс бидний монголчууд салж чадсан эсэхийг сорьсон үйл явдал болж магадгүй.</p><p style="text-align: justify;">Олон улсын байдал түвэгтэй болжээ. Монголыг нөлөөлөлдөө байлгах сонирхол хаа хаанаа хүчтэй болж. Том ах, том ах гэдэг Колонийн сэтгэлгээ сэдэрвэл Том ах нь бүр том Ахтай болсон хорвоод бид амьдарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Харж л байя.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ерөнхийлөгч х.баттулга" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ерөнхийлөгч х.баттулга</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/м.энхсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">м.энхсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/me11" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/me11"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(4) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776256229.221"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.177.82] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Эвгүй л нийтлэл байна. Мөр хооронд уншваас .... . 1921-1990 зам дардан байгаагүй. Ард түмэн зорилготой, аз жаргалтай байсан үе. Аж үйлдвэр, газар тариалан, боловсрол, эрүүл мэнд гэх. Цөөхөн хэдэн баримт: хувьчлалын нэрийн доор эдийн засаг унасан, олон иргэд ажилгүй, цалингүй .... . Ардчилалын нэрийн доор Олигархизм, Анархизм бий болоод удаж байна. Эдийн засгийн “либералчлал” нэрийн доор гаалийн татвар 0 болгож эдийн засгаа унагасан. 1990/2021 оны нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтийг харьцуулаад үзэхэд бүх юм ойлгомжтой болно. Өнөөдөр ядуурал 42%, газар доорхи баялагын хэмжээ 1-2 их наяд доллар, Монголын эдийн засаг 13 тэрбум доллар, улсын өр 32 тэрбум доллар?! Колончилол, Ардчилал, Анархизм, Ядуурал=> Тусгаар тогтнол?!</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [192.82.71.131] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>СҮҮОИЙН ҮЕД ИЙМ ТЭНЭГ НИЙТЛЭЛ УНШААГҮЙ.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.109.36] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Энхсайхан бол улстөрийн том хэрэгтэн. 96 онд Ерөнхий сайд болонгуутаа гадны захиалгаар Монгол улсын эсрэг их зүйл хийсэний дотор Тагнуулын төв газрыг татан буулгаж, чухал материалуудыг устгаж, Монгол улсад байгаа бүх эрлийз хурлийзуудын бүртгэл болоод бусад мэдээллүүдийг үгүй хийсэн эрлийз хүн.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div class="uk-margin-large-left"><div id="3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.108.147] ・ 2021.05.03</span>
<a onclick="addReply('3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Мояа гэдэг нь чи юу.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div></div>
<script>
var foreign_key = '38398';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
Х.Баттулга: Хүүхэд бол үндэстний ирээдүй, улсын баялаг, айл гэрийн баяр баясгалан, эрхэм дээд эрдэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
06 сарын 01, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
М.Энхсайхан: Надаар дамжуулж бусдыг айлгахыг зөвшөөрөхгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
03 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
Тавантолгой мега төсөл ба Якунины төлөвлөгөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 11, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
М.Энхсайханд 4 жил 6 сар хорих ял оноов </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 07, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
Шүүх: М.Энхсайханыг цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх үндэслэл тогтоогдохгүй байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
04 сарын 30, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/ntmm";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<meta name="keywords"
content="ерөнхийлөгч х.баттулга, м.энхсайхан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:title"
content="М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 26, 2021</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/f2c519dbe3c4162ab32bd6407a21c60c.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><em><span style="font-size: 18px;">“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)</span></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” – </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Адольф Гитлер</em></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;">Монголчууд хөршүүдийнхээ нөмөр нөөлөг, оюун санааны нөлөөн дор хараат байдлаар аж төрж байсан нь саяхан. Колоничлолд байсан гэж ойлгож болно.</p><p style="text-align: justify;">Харин 1990 оны Цагаан морин жил Монголчуудад биеэ дааж, тусгаар улс шиг амьдрах, хүний эрхээр “жаргаж зовж” байсныг өөрийн эрхээр “зовж жаргах” бололцоог авчирсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1911 онд монголчууд Манж гүрэн сулран унах тэрхэн түүхэн мөчид туурга тусгаар улсаа тунхагласан байдаг. Төдий л удалгүй гадаад талаас дарамталсаар, дотооддоо нэгдэл нягтралгүй байсаар “автономит” хэмжээнд хүртэл жижгэрч удалгүй бүрэн эрхээ алдаж билээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Тусгаар улсаа байгуулах, тусгаар улс шиг сэтгэх нь тун ялгаатай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Колончлолоос мултарлаа гээд колонийн сэтгэлгээнээс тийм ч амархан салчихгүй. Ямар сайндаа л Британы цэргийг бут цохисон Сэнгэринчин жанжин, олон монголчууд 1917 онд Манжийн төрийг эргэн байгуулах гэж оролдож байсан тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Тэр үед колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хангалттай хугацаа байгаагүй юм.</p><p style="text-align: justify;">1921 онд ардын хувьсгал мандаж Богд хаант засагаа байгуулсан боловч үнэн хэрэгтээ 1924 он гэхэд Зөвлөлт Оросын мэдэлд очсон байлаа. Манжийн колонийн бодлого Зөвлөлт Оросын колонийн сэтгэлгээгээр аажмаар солигдож эхлэв. Колонийн сэтгэлгээг монголчуудад хоногшуулахын тулд зүүнтэн, баруунтан болгож хооронд нь тэмцэлдүүлж, сүүлд нь 1937 оны Их хэлмэгдүүлэлтээр сэхээтнүүдээ устгуулж, Монголчуудын үндэсний ухамсар Орос маягийн ангич эх оронч үзлээр солигдсон байдаг. Ингэхдээ энэ бодлогыг монголчуудаар өөрөөр нь гүйцэлдүүлсэн байдаг нь харамсалтай. Энэ зуур өвөр монголчууд, буриад, халимаг монголчууд, казак, киргиз болон бусад монгол эсгий туургатнууд бидний зовлонт түүхийг өөр өөр цаг хугацаанд мөн л давтсан байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Улаан ба Цагаан” гэсэн загварчлал бий. Манай нэн орчин үеийн түүх улаантан, цагаантны түүх байдаг. Түүхэн үйл явдлын цаана ямар утга байсныг ердөө л өнгөөр ялган энгийнчилж ирсэн.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан өөрчлөлт “Хөх” өнгийг сонгосон нь колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх мэдрэмж төдий байлаа. “Хөх Судар” Инжиннашийн ном, “Харийг дууриавал Хөх Монгол гутмой” гэсэн өвөг дээдсийн өвийн үргэлжлэл байсан байж магадгүй. Өнөөдөр хөх өнгө нь гуулин толгойт популистуудын оролцоотойгоор гутаагдан буй учир нийгэмд Улаан өнгө давамгайлаад байх шиг. Өнгөө дагаад колонийн сэтгэлгээ хурдан арилах шинжгүй байх шиг санагдана.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “Төрийг ямагт хүнд суртал хэмээх бөгөөд тэр нь авилгал шударга бус байдал, бурангуйн илэрхийлэл” гэж үзэж ирсэн байдаг. Тиймдээ ч Орос оронд ардчилал нутагшихад туйлын хэцүү, ардчилагдах гэж оролдохдоо авилгал, хээл хахууль цэцэглэж, олигархижсан тогтолцоо бий болж, авторитарь дэглэм рүү гулсан орсон.</p><p style="text-align: justify;">Орос оронд болж байгаа шиг үйл явдал Монголд болоогүй. Гэвч колонийн сэтгэлгээ оршин байснаас эрх мэдэлтэнгүүд өөрсдийгөө яамбад умбуулж, төр, ард түмний холбоог сулруулж, Монголын ардчиллыг гажуудуулсан явдал гарсан нь мэр сэр бий. “Монголын Нууц Товчоо”-нд гардаг “өнчдийн авилга” ( ядарсныг асрах тэтгэмж утгатай) үгний ” авилга” орос маягийн сэтгэлгээгээр орчин цагийн Монголд эсрэгээр эргэлдэж хээл хахууль гэж ойлгогддог болж.</p><p style="text-align: justify;">Манай алдарт АТГ байгуулагдангуутаа хийсэн анхны ажил нь хамгийн өргөн фронтоор багш, эмч нартай хийх тэмцэл болж байсан нь мөн л колонийн сэтгэлгээний үр дагавар байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Орос сэтгэлгээнд “ардчилал бол харь үзэл, оросын соёл болон аристократуудад дайсагнасан хэрэг” явдал мэт буудаг.</p><p style="text-align: justify;">Монголчууд ардчиллыг өөрийн юм шиг хүлээж авсан шалтгаан нь хэдийгээр алсарсан ч буурал түүхийн ой санамж байсан явдал юм. Их Хуралдай хэмээх цэргийн ардчиллаар Их Хаанаа сонгодог улс орон Монголоос өөр байсангүй. Цэргийн ардчилалтай явсан монголчуудад Нийтийг хамарсан Ардчилал руу шилжихэд колонийн сэтгэлгээнээс өөрөөр оюун санааны том бэрхшээл байгаагүй байх гэж боддог юм.</p><p class="txt-block1 uk-text-uppercase" style="text-align: justify;"><strong>Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга</strong></p><p style="text-align: justify;">Үндэсний ухамсар,оюун санааг тээгч нь сэхээтнүүд байдаг. Сэхээтэн гэдэг нь боловсролоор ялгаварласан хэрэг огт биш юм. Боловсролын диплом чиний сэхээтэн гэдгийг баталсан баримт бичиг биш. Гэхдээ сэхээтэн байхын тулд боловсролыг үгүйсгэж хэрхэвч болохгүй. Сэхээтэн гэдэг нь үндэстнийхээ Язгуур эрх ашгаа мэдэрсэн хүн амын хэсэг юм. Зарим судалгаанд “эрт ухаарсан” гэсэн байнлээ. Харамсалтай нь сэхээтнүүдийг бутаргах, “эрт ухаарсан” -ыг устгах бодлогод монголчууд автаж байсан. Тэр нь колончлогчдын хийж байсан санаатай бодлого байсан юм.</p><p style="text-align: justify;">1937 оны их Хэлмэгдүүлэлт нь “Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга” гэсэн бодлого байсан. Угтаа лам, хуврагуудын эсрэг биш монголчуудын үндэсний оюун санааг нь колончлох бодлого байлаа. Лам хуврагуудыг хэлмэгдүүлсэн гэхээсээ илүүтэй Монгол үндэстний сэхээлэг хэсгийг аймаглан устгасан явдал байсан. Их Хэлмэгдүүлэлт дараа нь зогсоогүй.</p><p style="text-align: justify;">Коммунизмын эрхшээлд байхдаа Монгол улс үе үе нэгэн арван жилийн мөчлөгтэйгээр Сэхээтний төөрөгдөлтэй тэмцэх улс төрийн соёлтой болсон байлаа.</p><p style="text-align: justify;">Олон ч хүн колонийн сэтгэлгээний золиос болж ирсэн. Их бага нь хамаагүй бүгд л хэлмэгдүүлэлт гэдэг ангилалд хамаарна.</p><p style="text-align: justify;">Цагаан морин жил Монголд ардчиллыг авчирчээ. Гэвч олон жилийн дараа Монголчуудын нэлээд хэсэг колонийн сэтгэлгээнээс салаагүй л яваа юм байна гэдгийг Ерөнхий сайд асан С.Баяр “Манийгаа шоронгийн үзүүлэн болгочихоод Орост таалагдана гэж бодож байгаа бол…. эндүүрэл” гэсэн санаагаар анхаарууллаа.</p><p style="text-align: justify;">Колонийн сэтгэлгээнд автахгүйгээр Монголчууд өөрийнхөө оюун санааг системчилэн төгөлдөржүүлж, томьёолоход хангалттай хугацаа (1990-2019) өнгөрсөн ч түүнийгээ хийгээгүй л байна. Баримтлал болж бичигдээгүй ч олон түмний сэтгэл оюунд байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Нэг бүтэн үе солигдож, дараачийн үе нь бүр ч зөв үе ирж байгаа. Үүнтэй харьцуулбал Манжаас тусгаар болсон Монголчуудад (1911-1915), Оросын тусламжтайгаар Ардын хувьсгал хийсэн монголчуудад (1921-1924) үндэсний ухамсарыг сэрээхэд, колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх дархлаа тогтооход тун бага хугацаа байж дээ.</p><p style="text-align: justify;">Юу хийж болох талаар хэдэн санаа хөндөе.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Монгол хүн монгол хүндээ эх орон</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Дээрх томьёолол нь еврей хүмүүсийн баримталдаг баримтлалыг монгол ахуйд буулгасан хэрэг юм. Еврейчүүд энэ томьёоллоо гаргахдаа Их Монгол Улсын монголчуудаас авсан ч юм билүү хэн мэдлээ. Түүхэнд тэмдэглэснээр эртний монголчууд нэг нь нөгөөгийнхөө төлөө үхэн хатан тэмцэлдэж тулааны талбар дээр орхидоггүй, хүчинд автаж ухарсан бол буцаж ирж хүнээ заавал нэхдэг байлаа хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Эртний монголчуудын тэр сайхан чанар олон зууны колончлолын үр дагавар болж бидний монголчуудаас холдсон бололтойдог.</p><p style="text-align: justify;">Монгол улс бол бидний Эх орон. Амьд бие. Бидний монголчууд бол ердөө л эд эс нь. Эд эс нь архинд, хар тамхинд хордоод дээр нь харийнхны бодлогоор хорт хавдрын эс болон хувираад байвал Эх Орон хэмээх амьд бие өвдөх нь ойлгомжтой.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Орк болон Мояа овгийн тухай</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Манайхан боловсрол нимгэн нэгнээ Орк гэх юм. Эхэндээ би ойлгодоггүй байлаа. Гэтэл тэр нь кинонд гардаг хүн сүрэг юм байна.</p><p style="text-align: justify;">Боловсрол мэдлэгт орой гэж байхгүй л дээ. Хурдан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий ертөнцтэй харьцуулбал Бид бүгдээрээ л орк. Боловсрол мэдлэгээ хуваалцах явдал чухал байна. Өөрийгөө голохгүй хүн бүр мэдье би чаднаа гэсэн эрмэлзэлтэй байх хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бусдыг орк гэж өргөмжилснөөр өөрөө Та ухаантай болчихгүй гэдгийг бидний монголчууд гадарлахтайгаа гэж итгэж байна.</p><p style="text-align: justify;">Харин мояа овгийнхний хувьд би хатуу бодолтой байна. Тэд бол коммунизмын сэтгэлгээтэйгээ үлдсэн, магадгүй харийнханд таалагдах гэж хөдөлж байгаа колони орны сэтгэлгээтэй цөөнх. “Монгол ялна” гэж миний 2011 онд бичиж байсан нийтлэл 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамгийн том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй.</p><p style="text-align: justify;">Монгол ялна гэдэг нь монголчуудын аливаа зан үйлд хэрэглэгддэг Хоржилло гэсэн үгний орчуулга юм. Монголын төлөө хэлмэгдэж буудуулахдаа лам хуврага, сэхээтнүүд маань амандаа Хоржилло гэж шивнэж байсан. Өнөөдөр популизмын уриа болчихсонд би үнэхээр харамсаж байна. Колонийн сэтгэлгээ популизмд орон зай авчирсан гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хэмжээгээр популизм хумигдана.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">Хүн бол “амьтан” биш</span></strong></p><p style="text-align: justify;">Балар эртний үед хүн бараг л амьтан шиг байсан. Манай түүхийн номд хүний “Хижи гөрөөс” “адгуус” үе байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг. Ахуй амьдрал дээшлэх хэмжээгээр овог аймаг болж, үндэстэн болж, азтай нь төр улсаа байгуулсан бололтой юм. Хаа ч газар байдаг л зүй тогтол бололтой.</p><p style="text-align: justify;">Хүний эрх, эрх чөлөөг 30 жил ярьлаа. Тэглээ гээд аливаа хүн амин хувиа хичээсэн “амьтан” болж хувирч болохгүй гэдгийг хэлэх гээд дээрхийг дурдлаа. Хөгжил балар эртний амьтны чиглэлд явж болохгүй. Ядаж өрх гэр дээрээ төвлөрсөн амьтан байх нь чухал. Цаашлаад том улс төрийг сонирх. Бид цөөхүүлээ, жижигхэн. Монгол хоёр том гүрний хавчуурга дунд оршин байгаа тул том улс төрийг сонирхох хэрэгтэй байна. Үндэсний ухамсарыг олж авах хэцүү ээдрээтэй, урт хугацааны асуудал ч хүн бүр хичээх л хэрэгтэй байна.</p><p style="text-align: justify;">Бидний нийтлэг сул тал бол сахилга бат маш сул, залхуу. Цаг нартай өрсөлдөж байж Танд болон өрх гэрт чинь, улс оронд чинь дэвшил, хөгжил ирнэ. Биднийг залуу байхад бичгийн их хүн Түдэв гуай “залуу хүн 5 хүний ажлыг ганцаараа амжуулдаг бай” гэж сургадаг байсан Би мартаагүй, мөрдлөг болгох гэж хичээсээр байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэгэн дутагдал нь Аливаа ажлыг эхнээс нь эцсийн хүртэл төгс боддоггүй, дутуу хагас эхлүүлээд замд нь зовлон тоочиж эхлүүлсэн ажлаа хаядаг. Тэгэж чадаагүй эхэлсэн том ажил хий хоосон үрэлгэн зардал болно. Үр ашгийг шүтэх нь зах зээлд өрсөлдөх гол хөшүүрэг юм.</p><p style="text-align: justify;">Аймгуудын засаг дарга нарын нэгэн зөвлөлгөөн дээр надаас Төмөр зам барихаар овоолсон шорооны хувь заяаны тухай асуусан юм. Түүхийн дурсгал болж үлдэх бизээ, жуулчдад үзүүлэх үзүүлэн хэлбэрээр ашиглаж болох тухай хариулт өгч байсан. Нэг эхлүүлсэн ТЗ-аа дуусгалгүй өөр чиглэлд ТЗ барина гэж зүтгүүлэх нь ямар ч байсан Монголын эрх ашиг биш. Гадны нөлөө нөөлөг байнаа. Энэ бол бас л колони орны сэтгэлгээнээс ангижираагүйн нотолгоо. Цаг хугацаа харуулна гэсээр нэгэн үеийнхний амьдралаар тоглоод өнгөрмөөргүй байна.</p><p style="text-align: justify;">Ардчилсан нийгэм, зах зээлийн нийгэм идэвхи, бүтээлч байдлыг шаарддаг. Үр ашиггүй төсөл, ядуурал, хүний наад захын эрхийн зөрчилд мэдрэмж сул байдлаа засмаар. 17 шүүгчийг ганц зарлиг гаргаад халчих юм. Аюултай чиглэлд Монгол улс явж байна шүү гэдгийг Транспаренси Интернэшнл анхааруулж мэдэгдэл хийжээ. Бид найр наадамдаа умбаад мэдрэхгүй байна. Бие даасан шүүхгүй болчихвол авилгал хээл хахууль улам л нэмэгдэнэ үү гэхээс буурахгүй гэдгийг анхааруулсан байнлээ.</p><p class="uk-text-uppercase txt-block1" style="text-align: justify;"><strong>Колонийн сэтгэлгээ ба Халх гол -80</strong></p><p style="text-align: justify;">Одоогоос 20 гаруй жилийн өмнө Ардчиллын анхны Ерөнхий сайд байхдаа Япон цэргийн булшинд очиж билээ. Төрийн түвшинд анх болж байгаа үзэгдэл байсан. Империалист, милитарист бодлогод цэрэг хүн ямар хамаатай юм гэсэн бодлоор очсон. Дайсныхаа булшин дээр очсон гээд коммунист сэтгэлгээтэй хүмүүст мөн ч их адлуулж билээ.</p><p style="text-align: justify;">Коммунист Монгол Ардчилсан Монгол болчихоод байдаг. Милитарист Япон Ардчилсан Япон болчихоод байна. Зөвлөлт гүрэн задарч Хятад хөрш дэлхийн том орон болчихоод байна. Түүхийн ээдрээтэй үйл явдлыг шинэлэг өнцгөөр харах цаг үе ирсэн байна.</p><p style="text-align: justify;">Энэ жил Халх голын ялалтын 80 жилийн ойн жил. Миний эцгийн төрсөн нутаг нь. Бөмбөг дэлбэрч газар доргиход нь эмээ маань шанагаа бариад гэрээ тойроод гүйж байсан тухай аав минь ярьж өгдөг байж билээ. За тэр яахав. Аавынхаа нутгийг энэ өдрүүдэд эргэх бодолтой л сууна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын тулааны талаар асуудалд хандахдаа Колони орны сэтгэлгээгээр битгий хандаасай гэж хэлэх гээд л энэ тухай яриад байгаа юм. Тээр жил Хэн нь хичнээн самурай устгасан тухай уралдаад ч байгаа юм шиг яриа телевизээр яваад байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Ухаандаа Ангич эх оронч үзлийг бадрааж байсан байх л даа. Гэвч иймэрхүү үйл явдал Үндэстэнд тус болдоггүй. Харин Колонийн сэтгэлгээг гааруулна.</p><p style="text-align: justify;">Халх голын ялалтын арга хэмжээнд Оросууд 10 сая евро хандивлаж гэнэ, Оросын Ерөнхийлөгч Путин ирэх юм шиг яриа сонсогдоно. Хөрш орны тэргүүн ирвэл Тавтай морилно уу гэж монголчууд угтах нь гарцаагүй. Харин колони орны сэтгэлгээнээс бидний монголчууд салж чадсан эсэхийг сорьсон үйл явдал болж магадгүй.</p><p style="text-align: justify;">Олон улсын байдал түвэгтэй болжээ. Монголыг нөлөөлөлдөө байлгах сонирхол хаа хаанаа хүчтэй болж. Том ах, том ах гэдэг Колонийн сэтгэлгээ сэдэрвэл Том ах нь бүр том Ахтай болсон хорвоод бид амьдарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Харж л байя.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ерөнхийлөгч х.баттулга" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ерөнхийлөгч х.баттулга</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/м.энхсайхан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">м.энхсайхан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/me11')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/me11&text=М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/me11')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/me11" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/me11"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(4) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776256229.221"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.177.82] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('46a466d4-235a-4cec-93c0-0213c664718a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Эвгүй л нийтлэл байна. Мөр хооронд уншваас .... . 1921-1990 зам дардан байгаагүй. Ард түмэн зорилготой, аз жаргалтай байсан үе. Аж үйлдвэр, газар тариалан, боловсрол, эрүүл мэнд гэх. Цөөхөн хэдэн баримт: хувьчлалын нэрийн доор эдийн засаг унасан, олон иргэд ажилгүй, цалингүй .... . Ардчилалын нэрийн доор Олигархизм, Анархизм бий болоод удаж байна. Эдийн засгийн “либералчлал” нэрийн доор гаалийн татвар 0 болгож эдийн засгаа унагасан. 1990/2021 оны нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтийг харьцуулаад үзэхэд бүх юм ойлгомжтой болно. Өнөөдөр ядуурал 42%, газар доорхи баялагын хэмжээ 1-2 их наяд доллар, Монголын эдийн засаг 13 тэрбум доллар, улсын өр 32 тэрбум доллар?! Колончилол, Ардчилал, Анархизм, Ядуурал=> Тусгаар тогтнол?!</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [192.82.71.131] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('5bb457f4-cbba-4112-ab45-15ac2cac6112')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>СҮҮОИЙН ҮЕД ИЙМ ТЭНЭГ НИЙТЛЭЛ УНШААГҮЙ.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.109.36] ・ 2021.05.02</span>
<a onclick="addReply('1575cf55-8186-4d89-95dc-fc787beea39a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Энхсайхан бол улстөрийн том хэрэгтэн. 96 онд Ерөнхий сайд болонгуутаа гадны захиалгаар Монгол улсын эсрэг их зүйл хийсэний дотор Тагнуулын төв газрыг татан буулгаж, чухал материалуудыг устгаж, Монгол улсад байгаа бүх эрлийз хурлийзуудын бүртгэл болоод бусад мэдээллүүдийг үгүй хийсэн эрлийз хүн.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div class="uk-margin-large-left"><div id="3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.108.147] ・ 2021.05.03</span>
<a onclick="addReply('3985e838-611c-4355-8fe7-ce46e8a1114a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Мояа гэдэг нь чи юу.</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div></div>
<script>
var foreign_key = '38398';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/58bb68191599f25d707be817becc2c44.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongolyrunkhiilugch">
Х.Баттулга: Хүүхэд бол үндэстний ирээдүй, улсын баялаг, айл гэрийн баяр баясгалан, эрхэм дээд эрдэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
06 сарын 01, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/0abb474c9fcdb70df2f71175f3676637.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhan-nadaar-damjuulj-busdiig-ailgakhiig-zuwshuurukhgui">
М.Энхсайхан: Надаар дамжуулж бусдыг айлгахыг зөвшөөрөхгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
03 сарын 03, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/047ca0ff6248f2090af14dada9cc1f79.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tawantolgoi-mega-tusul-ba-yakuninii-tuluwluguu">
Тавантолгой мега төсөл ба Якунины төлөвлөгөө </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 11, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/419a35126fb98badadf52a24ef9a093a.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/menkhsaikhaniig-khokhirol-uchruulsan-gej-uzen-55-saya-tugrugiig-nukhun-tuluulekheer-boljee">
М.Энхсайханд 4 жил 6 сар хорих ял оноов </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 07, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d9932fb7ad852552fe18ce54b79dd49f.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shuukh-menkhsaikhaniig-tsagdan-khorikh-taslan-sergiilekh-arga-khemjeeg-uurchlukh-undeslel-togtoogdokhgui-baina">
Шүүх: М.Энхсайханыг цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх үндэслэл тогтоогдохгүй байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
04 сарын 30, 2020 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/ntmm";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.OTE2ZTJhOThhZTNmNTI2MWYzZDAxNDYwZmFlOGUwODJlODUxYjhjNGZkNzBkYTU3NmY5MmRhMzJmZTAwZWQwMfyq8N9y+LMikodleDAfIC4KtKWwRpQarCVFZgZI4IX3',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778848229',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.N2QzODE1ZDBiYjkxM2VjNjgwZjAwNjE3Mjc1Mzk3YjQ1NmUwNjA4ZWM2NGQ5MjdhOWExZGRiZTFiNjU0MDI1NtUjrPeeJQTVHayaHef/JqprNzRl6+0HyHPBQonmaDNE7FwZ6Lp6fRu6TMjAyaogBd5OExd8h7UVC47wkqOqrY0=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778848229',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'f67c220ffc49293ca94509eadfa78c220cce32382ab73117908bc694787d7a8b843f206c64b661c30e1ab86d028082c2f41d30865630f83fa85d84cb1ffa0045'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.OTE2ZTJhOThhZTNmNTI2MWYzZDAxNDYwZmFlOGUwODJlODUxYjhjNGZkNzBkYTU3NmY5MmRhMzJmZTAwZWQwMfyq8N9y+LMikodleDAfIC4KtKWwRpQarCVFZgZI4IX3'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778848229'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.N2QzODE1ZDBiYjkxM2VjNjgwZjAwNjE3Mjc1Mzk3YjQ1NmUwNjA4ZWM2NGQ5MjdhOWExZGRiZTFiNjU0MDI1NtUjrPeeJQTVHayaHef/JqprNzRl6+0HyHPBQonmaDNE7FwZ6Lp6fRu6TMjAyaogBd5OExd8h7UVC47wkqOqrY0='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778848229'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
М.Энхсайхан: 'Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй | Peak News
М.Энхсайхан: "Монгол ялна” гэж бичсэн нийтлэл том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй
Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы бичсэн "Колонийн сэтгэлгээ“нийтлэлийг сонирхуулъя.
“Колони орнууд тусгаар боллоо гээд колони биш болчихгүй” – Британы Ерөнхий сайд Бенжамин Дисраели (1804-1881)
“Бидний аз болоход хүмүүс юм боддоггүй” –
Адольф Гитлер
Монголчууд хөршүүдийнхээ нөмөр нөөлөг, оюун санааны нөлөөн дор хараат байдлаар аж төрж байсан нь саяхан. Колоничлолд байсан гэж ойлгож болно.
Харин 1990 оны Цагаан морин жил Монголчуудад биеэ дааж, тусгаар улс шиг амьдрах, хүний эрхээр “жаргаж зовж” байсныг өөрийн эрхээр “зовж жаргах” бололцоог авчирсан юм.
1911 онд монголчууд Манж гүрэн сулран унах тэрхэн түүхэн мөчид туурга тусгаар улсаа тунхагласан байдаг. Төдий л удалгүй гадаад талаас дарамталсаар, дотооддоо нэгдэл нягтралгүй байсаар “автономит” хэмжээнд хүртэл жижгэрч удалгүй бүрэн эрхээ алдаж билээ.
Тусгаар улсаа байгуулах, тусгаар улс шиг сэтгэх нь тун ялгаатай
Колончлолоос мултарлаа гээд колонийн сэтгэлгээнээс тийм ч амархан салчихгүй. Ямар сайндаа л Британы цэргийг бут цохисон Сэнгэринчин жанжин, олон монголчууд 1917 онд Манжийн төрийг эргэн байгуулах гэж оролдож байсан тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Тэр үед колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хангалттай хугацаа байгаагүй юм.
1921 онд ардын хувьсгал мандаж Богд хаант засагаа байгуулсан боловч үнэн хэрэгтээ 1924 он гэхэд Зөвлөлт Оросын мэдэлд очсон байлаа. Манжийн колонийн бодлого Зөвлөлт Оросын колонийн сэтгэлгээгээр аажмаар солигдож эхлэв. Колонийн сэтгэлгээг монголчуудад хоногшуулахын тулд зүүнтэн, баруунтан болгож хооронд нь тэмцэлдүүлж, сүүлд нь 1937 оны Их хэлмэгдүүлэлтээр сэхээтнүүдээ устгуулж, Монголчуудын үндэсний ухамсар Орос маягийн ангич эх оронч үзлээр солигдсон байдаг. Ингэхдээ энэ бодлогыг монголчуудаар өөрөөр нь гүйцэлдүүлсэн байдаг нь харамсалтай. Энэ зуур өвөр монголчууд, буриад, халимаг монголчууд, казак, киргиз болон бусад монгол эсгий туургатнууд бидний зовлонт түүхийг өөр өөр цаг хугацаанд мөн л давтсан байдаг.
Орос сэтгэлгээнд “Улаан ба Цагаан” гэсэн загварчлал бий. Манай нэн орчин үеийн түүх улаантан, цагаантны түүх байдаг. Түүхэн үйл явдлын цаана ямар утга байсныг ердөө л өнгөөр ялган энгийнчилж ирсэн.
Ардчилсан өөрчлөлт “Хөх” өнгийг сонгосон нь колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх мэдрэмж төдий байлаа. “Хөх Судар” Инжиннашийн ном, “Харийг дууриавал Хөх Монгол гутмой” гэсэн өвөг дээдсийн өвийн үргэлжлэл байсан байж магадгүй. Өнөөдөр хөх өнгө нь гуулин толгойт популистуудын оролцоотойгоор гутаагдан буй учир нийгэмд Улаан өнгө давамгайлаад байх шиг. Өнгөө дагаад колонийн сэтгэлгээ хурдан арилах шинжгүй байх шиг санагдана.
Орос сэтгэлгээнд “Төрийг ямагт хүнд суртал хэмээх бөгөөд тэр нь авилгал шударга бус байдал, бурангуйн илэрхийлэл” гэж үзэж ирсэн байдаг. Тиймдээ ч Орос оронд ардчилал нутагшихад туйлын хэцүү, ардчилагдах гэж оролдохдоо авилгал, хээл хахууль цэцэглэж, олигархижсан тогтолцоо бий болж, авторитарь дэглэм рүү гулсан орсон.
Орос оронд болж байгаа шиг үйл явдал Монголд болоогүй. Гэвч колонийн сэтгэлгээ оршин байснаас эрх мэдэлтэнгүүд өөрсдийгөө яамбад умбуулж, төр, ард түмний холбоог сулруулж, Монголын ардчиллыг гажуудуулсан явдал гарсан нь мэр сэр бий. “Монголын Нууц Товчоо”-нд гардаг “өнчдийн авилга” ( ядарсныг асрах тэтгэмж утгатай) үгний ” авилга” орос маягийн сэтгэлгээгээр орчин цагийн Монголд эсрэгээр эргэлдэж хээл хахууль гэж ойлгогддог болж.
Манай алдарт АТГ байгуулагдангуутаа хийсэн анхны ажил нь хамгийн өргөн фронтоор багш, эмч нартай хийх тэмцэл болж байсан нь мөн л колонийн сэтгэлгээний үр дагавар байлаа.
Орос сэтгэлгээнд “ардчилал бол харь үзэл, оросын соёл болон аристократуудад дайсагнасан хэрэг” явдал мэт буудаг.
Монголчууд ардчиллыг өөрийн юм шиг хүлээж авсан шалтгаан нь хэдийгээр алсарсан ч буурал түүхийн ой санамж байсан явдал юм. Их Хуралдай хэмээх цэргийн ардчиллаар Их Хаанаа сонгодог улс орон Монголоос өөр байсангүй. Цэргийн ардчилалтай явсан монголчуудад Нийтийг хамарсан Ардчилал руу шилжихэд колонийн сэтгэлгээнээс өөрөөр оюун санааны том бэрхшээл байгаагүй байх гэж боддог юм.
Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга
Үндэсний ухамсар,оюун санааг тээгч нь сэхээтнүүд байдаг. Сэхээтэн гэдэг нь боловсролоор ялгаварласан хэрэг огт биш юм. Боловсролын диплом чиний сэхээтэн гэдгийг баталсан баримт бичиг биш. Гэхдээ сэхээтэн байхын тулд боловсролыг үгүйсгэж хэрхэвч болохгүй. Сэхээтэн гэдэг нь үндэстнийхээ Язгуур эрх ашгаа мэдэрсэн хүн амын хэсэг юм. Зарим судалгаанд “эрт ухаарсан” гэсэн байнлээ. Харамсалтай нь сэхээтнүүдийг бутаргах, “эрт ухаарсан” -ыг устгах бодлогод монголчууд автаж байсан. Тэр нь колончлогчдын хийж байсан санаатай бодлого байсан юм.
1937 оны их Хэлмэгдүүлэлт нь “Үндэстнийг мөхөөе гэвэл сэхээтнүүдийг нь устга” гэсэн бодлого байсан. Угтаа лам, хуврагуудын эсрэг биш монголчуудын үндэсний оюун санааг нь колончлох бодлого байлаа. Лам хуврагуудыг хэлмэгдүүлсэн гэхээсээ илүүтэй Монгол үндэстний сэхээлэг хэсгийг аймаглан устгасан явдал байсан. Их Хэлмэгдүүлэлт дараа нь зогсоогүй.
Коммунизмын эрхшээлд байхдаа Монгол улс үе үе нэгэн арван жилийн мөчлөгтэйгээр Сэхээтний төөрөгдөлтэй тэмцэх улс төрийн соёлтой болсон байлаа.
Олон ч хүн колонийн сэтгэлгээний золиос болж ирсэн. Их бага нь хамаагүй бүгд л хэлмэгдүүлэлт гэдэг ангилалд хамаарна.
Цагаан морин жил Монголд ардчиллыг авчирчээ. Гэвч олон жилийн дараа Монголчуудын нэлээд хэсэг колонийн сэтгэлгээнээс салаагүй л яваа юм байна гэдгийг Ерөнхий сайд асан С.Баяр “Манийгаа шоронгийн үзүүлэн болгочихоод Орост таалагдана гэж бодож байгаа бол…. эндүүрэл” гэсэн санаагаар анхаарууллаа.
Колонийн сэтгэлгээнд автахгүйгээр Монголчууд өөрийнхөө оюун санааг системчилэн төгөлдөржүүлж, томьёолоход хангалттай хугацаа (1990-2019) өнгөрсөн ч түүнийгээ хийгээгүй л байна. Баримтлал болж бичигдээгүй ч олон түмний сэтгэл оюунд байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Нэг бүтэн үе солигдож, дараачийн үе нь бүр ч зөв үе ирж байгаа. Үүнтэй харьцуулбал Манжаас тусгаар болсон Монголчуудад (1911-1915), Оросын тусламжтайгаар Ардын хувьсгал хийсэн монголчуудад (1921-1924) үндэсний ухамсарыг сэрээхэд, колонийн сэтгэлгээг эсэргүүцэх дархлаа тогтооход тун бага хугацаа байж дээ.
Юу хийж болох талаар хэдэн санаа хөндөе.
Монгол хүн монгол хүндээ эх орон
Дээрх томьёолол нь еврей хүмүүсийн баримталдаг баримтлалыг монгол ахуйд буулгасан хэрэг юм. Еврейчүүд энэ томьёоллоо гаргахдаа Их Монгол Улсын монголчуудаас авсан ч юм билүү хэн мэдлээ. Түүхэнд тэмдэглэснээр эртний монголчууд нэг нь нөгөөгийнхөө төлөө үхэн хатан тэмцэлдэж тулааны талбар дээр орхидоггүй, хүчинд автаж ухарсан бол буцаж ирж хүнээ заавал нэхдэг байлаа хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.
Эртний монголчуудын тэр сайхан чанар олон зууны колончлолын үр дагавар болж бидний монголчуудаас холдсон бололтойдог.
Монгол улс бол бидний Эх орон. Амьд бие. Бидний монголчууд бол ердөө л эд эс нь. Эд эс нь архинд, хар тамхинд хордоод дээр нь харийнхны бодлогоор хорт хавдрын эс болон хувираад байвал Эх Орон хэмээх амьд бие өвдөх нь ойлгомжтой.
Орк болон Мояа овгийн тухай
Манайхан боловсрол нимгэн нэгнээ Орк гэх юм. Эхэндээ би ойлгодоггүй байлаа. Гэтэл тэр нь кинонд гардаг хүн сүрэг юм байна.
Боловсрол мэдлэгт орой гэж байхгүй л дээ. Хурдан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий ертөнцтэй харьцуулбал Бид бүгдээрээ л орк. Боловсрол мэдлэгээ хуваалцах явдал чухал байна. Өөрийгөө голохгүй хүн бүр мэдье би чаднаа гэсэн эрмэлзэлтэй байх хэрэгтэй байна.
Бусдыг орк гэж өргөмжилснөөр өөрөө Та ухаантай болчихгүй гэдгийг бидний монголчууд гадарлахтайгаа гэж итгэж байна.
Харин мояа овгийнхний хувьд би хатуу бодолтой байна. Тэд бол коммунизмын сэтгэлгээтэйгээ үлдсэн, магадгүй харийнханд таалагдах гэж хөдөлж байгаа колони орны сэтгэлгээтэй цөөнх. “Монгол ялна” гэж миний 2011 онд бичиж байсан нийтлэл 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамгийн том популистын уриа болчихно гэж би зүүдлээгүй.
Монгол ялна гэдэг нь монголчуудын аливаа зан үйлд хэрэглэгддэг Хоржилло гэсэн үгний орчуулга юм. Монголын төлөө хэлмэгдэж буудуулахдаа лам хуврага, сэхээтнүүд маань амандаа Хоржилло гэж шивнэж байсан. Өнөөдөр популизмын уриа болчихсонд би үнэхээр харамсаж байна. Колонийн сэтгэлгээ популизмд орон зай авчирсан гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Колонийн сэтгэлгээнээс ангижирах хэмжээгээр популизм хумигдана.
Хүн бол “амьтан” биш
Балар эртний үед хүн бараг л амьтан шиг байсан. Манай түүхийн номд хүний “Хижи гөрөөс” “адгуус” үе байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг. Ахуй амьдрал дээшлэх хэмжээгээр овог аймаг болж, үндэстэн болж, азтай нь төр улсаа байгуулсан бололтой юм. Хаа ч газар байдаг л зүй тогтол бололтой.
Хүний эрх, эрх чөлөөг 30 жил ярьлаа. Тэглээ гээд аливаа хүн амин хувиа хичээсэн “амьтан” болж хувирч болохгүй гэдгийг хэлэх гээд дээрхийг дурдлаа. Хөгжил балар эртний амьтны чиглэлд явж болохгүй. Ядаж өрх гэр дээрээ төвлөрсөн амьтан байх нь чухал. Цаашлаад том улс төрийг сонирх. Бид цөөхүүлээ, жижигхэн. Монгол хоёр том гүрний хавчуурга дунд оршин байгаа тул том улс төрийг сонирхох хэрэгтэй байна. Үндэсний ухамсарыг олж авах хэцүү ээдрээтэй, урт хугацааны асуудал ч хүн бүр хичээх л хэрэгтэй байна.
Бидний нийтлэг сул тал бол сахилга бат маш сул, залхуу. Цаг нартай өрсөлдөж байж Танд болон өрх гэрт чинь, улс оронд чинь дэвшил, хөгжил ирнэ. Биднийг залуу байхад бичгийн их хүн Түдэв гуай “залуу хүн 5 хүний ажлыг ганцаараа амжуулдаг бай” гэж сургадаг байсан Би мартаагүй, мөрдлөг болгох гэж хичээсээр байна.
Өөр нэгэн дутагдал нь Аливаа ажлыг эхнээс нь эцсийн хүртэл төгс боддоггүй, дутуу хагас эхлүүлээд замд нь зовлон тоочиж эхлүүлсэн ажлаа хаядаг. Тэгэж чадаагүй эхэлсэн том ажил хий хоосон үрэлгэн зардал болно. Үр ашгийг шүтэх нь зах зээлд өрсөлдөх гол хөшүүрэг юм.
Аймгуудын засаг дарга нарын нэгэн зөвлөлгөөн дээр надаас Төмөр зам барихаар овоолсон шорооны хувь заяаны тухай асуусан юм. Түүхийн дурсгал болж үлдэх бизээ, жуулчдад үзүүлэх үзүүлэн хэлбэрээр ашиглаж болох тухай хариулт өгч байсан. Нэг эхлүүлсэн ТЗ-аа дуусгалгүй өөр чиглэлд ТЗ барина гэж зүтгүүлэх нь ямар ч байсан Монголын эрх ашиг биш. Гадны нөлөө нөөлөг байнаа. Энэ бол бас л колони орны сэтгэлгээнээс ангижираагүйн нотолгоо. Цаг хугацаа харуулна гэсээр нэгэн үеийнхний амьдралаар тоглоод өнгөрмөөргүй байна.
Ардчилсан нийгэм, зах зээлийн нийгэм идэвхи, бүтээлч байдлыг шаарддаг. Үр ашиггүй төсөл, ядуурал, хүний наад захын эрхийн зөрчилд мэдрэмж сул байдлаа засмаар. 17 шүүгчийг ганц зарлиг гаргаад халчих юм. Аюултай чиглэлд Монгол улс явж байна шүү гэдгийг Транспаренси Интернэшнл анхааруулж мэдэгдэл хийжээ. Бид найр наадамдаа умбаад мэдрэхгүй байна. Бие даасан шүүхгүй болчихвол авилгал хээл хахууль улам л нэмэгдэнэ үү гэхээс буурахгүй гэдгийг анхааруулсан байнлээ.
Колонийн сэтгэлгээ ба Халх гол -80
Одоогоос 20 гаруй жилийн өмнө Ардчиллын анхны Ерөнхий сайд байхдаа Япон цэргийн булшинд очиж билээ. Төрийн түвшинд анх болж байгаа үзэгдэл байсан. Империалист, милитарист бодлогод цэрэг хүн ямар хамаатай юм гэсэн бодлоор очсон. Дайсныхаа булшин дээр очсон гээд коммунист сэтгэлгээтэй хүмүүст мөн ч их адлуулж билээ.
Коммунист Монгол Ардчилсан Монгол болчихоод байдаг. Милитарист Япон Ардчилсан Япон болчихоод байна. Зөвлөлт гүрэн задарч Хятад хөрш дэлхийн том орон болчихоод байна. Түүхийн ээдрээтэй үйл явдлыг шинэлэг өнцгөөр харах цаг үе ирсэн байна.
Энэ жил Халх голын ялалтын 80 жилийн ойн жил. Миний эцгийн төрсөн нутаг нь. Бөмбөг дэлбэрч газар доргиход нь эмээ маань шанагаа бариад гэрээ тойроод гүйж байсан тухай аав минь ярьж өгдөг байж билээ. За тэр яахав. Аавынхаа нутгийг энэ өдрүүдэд эргэх бодолтой л сууна.
Халх голын тулааны талаар асуудалд хандахдаа Колони орны сэтгэлгээгээр битгий хандаасай гэж хэлэх гээд л энэ тухай яриад байгаа юм. Тээр жил Хэн нь хичнээн самурай устгасан тухай уралдаад ч байгаа юм шиг яриа телевизээр яваад байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Ухаандаа Ангич эх оронч үзлийг бадрааж байсан байх л даа. Гэвч иймэрхүү үйл явдал Үндэстэнд тус болдоггүй. Харин Колонийн сэтгэлгээг гааруулна.
Халх голын ялалтын арга хэмжээнд Оросууд 10 сая евро хандивлаж гэнэ, Оросын Ерөнхийлөгч Путин ирэх юм шиг яриа сонсогдоно. Хөрш орны тэргүүн ирвэл Тавтай морилно уу гэж монголчууд угтах нь гарцаагүй. Харин колони орны сэтгэлгээнээс бидний монголчууд салж чадсан эсэхийг сорьсон үйл явдал болж магадгүй.
Олон улсын байдал түвэгтэй болжээ. Монголыг нөлөөлөлдөө байлгах сонирхол хаа хаанаа хүчтэй болж. Том ах, том ах гэдэг Колонийн сэтгэлгээ сэдэрвэл Том ах нь бүр том Ахтай болсон хорвоод бид амьдарч байна.
Харж л байя.
Х.Оргил
Сэтгэгдэл бичих (4)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [66.181.177.82] ・ 2021.05.02 Хариулах
Эвгүй л нийтлэл байна. Мөр хооронд уншваас .... . 1921-1990 зам дардан байгаагүй. Ард түмэн зорилготой, аз жаргалтай байсан үе. Аж үйлдвэр, газар тариалан, боловсрол, эрүүл мэнд гэх. Цөөхөн хэдэн баримт: хувьчлалын нэрийн доор эдийн засаг унасан, олон иргэд ажилгүй, цалингүй .... . Ардчилалын нэрийн доор Олигархизм, Анархизм бий болоод удаж байна. Эдийн засгийн “либералчлал” нэрийн доор гаалийн татвар 0 болгож эдийн засгаа унагасан. 1990/2021 оны нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтийг харьцуулаад үзэхэд бүх юм ойлгомжтой болно. Өнөөдөр ядуурал 42%, газар доорхи баялагын хэмжээ 1-2 их наяд доллар, Монголын эдийн засаг 13 тэрбум доллар, улсын өр 32 тэрбум доллар?! Колончилол, Ардчилал, Анархизм, Ядуурал=> Тусгаар тогтнол?!
Зочин [192.82.71.131] ・ 2021.05.02 Хариулах
СҮҮОИЙН ҮЕД ИЙМ ТЭНЭГ НИЙТЛЭЛ УНШААГҮЙ.
Зочин [202.21.109.36] ・ 2021.05.02 Хариулах
Энхсайхан бол улстөрийн том хэрэгтэн. 96 онд Ерөнхий сайд болонгуутаа гадны захиалгаар Монгол улсын эсрэг их зүйл хийсэний дотор Тагнуулын төв газрыг татан буулгаж, чухал материалуудыг устгаж, Монгол улсад байгаа бүх эрлийз хурлийзуудын бүртгэл болоод бусад мэдээллүүдийг үгүй хийсэн эрлийз хүн.
Зочин [202.21.108.147] ・ 2021.05.03 Хариулах
Мояа гэдэг нь чи юу.
Санал болгох
1 Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио
2 ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү?
3 Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь
4 Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо
5 Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай