Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/29c3c35fd067326306bd8f0ba5cbb601.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Б.Баясгалан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 10, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. </p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн эрдэмтэн 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Академич хэргэм” цол хүртсэн ба Монголын түүхэнд бичигдсэн 84 дэх академич юм.</p><p style="text-align: justify;">Түүний аав А.Цэндсүрэн манай анхны биологичдын нэг, шавьж судлаач, МУИС-ийн профессор багш байсан. 1973 онд Ленинградад шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан бол ээж Д.Нацагмаа Москвад эм зүйн мэргэжил эзэмшсэн шинжлэх ухааны анагаахын салбарынх гэж тодотговол Ц.Оюунсүрэн академич удам дамжсан эрдэмтэн болно.</p><p style="text-align: justify;">Монголд анхны Генетикийн лаборатори 1969 онд байгуулагдаж, өнөөдрийг хүртлэх хугацаанд манай анхны генетикчид судалгаа шинжилгээний ажлын эхлэл, лабораторийн дэд бүтцийг хөгжүүлсэн ба генетик, молекул биологийн 200 гаруй мэргэжилтний нэг нь Ц.Оюунсүрэн.</p><p style="text-align: justify;">Академич маань судалгааны ажлаас гадна оюутнуудад генетик, молекул биологийн лекц уншиж, диплом ажлын удирдагч, лабораторид дадлагажуулж залгамж халаа, холбоог үргэжлжүүлж явна. Судлаач шавь нараас өнөөдөр 30 орчим нь өндөр хөгжилтэй орны лабораторид амжилттай ажиллаж, суралцсанаас докторын зэрэг хамгаалсан нь олонх ажээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танд генетикийн салбарын 50 жилийн ойн баярын мэнд дэвшүүлье. Энэ тэмдэглэлт ойн хүрээнд төлөвлөсөн ажлаа амжуулж чадсан уу?</span></strong><br><br>-Баярлалаа. Бид 50 жилийн ойн хүрээнд Монгол Улсад генетикийн шинжлэх ухаан үүсэж хөгжсөн түүхэн замнал, ололт амжилт, цаашдын зорилго, чиглэлийг тодорхойлох Эрдэм шинжилгээний хурлыг шавь нартайгаа хамтран зохион байгууллаа. </p><p style="text-align: justify;">Манай зарим хүрээлэнгүүд, МУИС, АШУИС, АУХүрээлэн, ХААИС, МЭХ, ХӨСҮТ, “Гял”с төв, “Монос Фарм”, зэрэг 10 гаруй байгууллага, их дээд сургуулийн багш, судлаач оюутан, эрдэмтэд оролцож олон сайхан илтгэл хэлэлцүүлсэн. Мөн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их, дээд ахмад, дунд, залуу үеийн олон генетикчид оролцсон. Ерөөс олон хүнд ирээдүйн эрдмийн ажлын амжилтын итгэл найдвар, баяр баясал, сайхан дурсамж, алсын гэрэл гэгээ авчирсан арга хэмжээ болсон учир бид ч төлөвлөсөн, зорьсон ажлаа амжилттай амжуулсан гэж бодож байна. <br><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><strong>-“Би” хэмээх судлаачаас “бие” хэмээх академич Оюунсүрэнг төлөвшүүлсэн хүүхэд насаа Та эргэн дурсана уу?</strong><br></span><br>-Хүүхэд нас үнэхээр аз жаргалтай сайхан үе шүү дээ. Ялангуяа МУИС-ийн “хаяанд” өсөж хүмүүжсэндээ үргэлж бахархдаг. Аав, ээжийн найзууд уран зохиолын ном их уншина, орос хэлд суралцаж, ном хаялцдаг хүмүүс байсан нь тэр үеийн бидэнд их нөлөөлсөн гэж боддог. МУИС-ийн багш нарын байрнаас хамтдаа өссөн миний үеийнхнээс академич Т.Галбаатар, биологич, доктор Ш.Болдбаатар, түүхч, доктор Ж.Бор гээд олон эрдэмтэд төрсөн. </p><p style="text-align: justify;">“Хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг дээ, өнөөдрийн Оюунсүрэн болоход миний бага, сурагч насны өссөн орчин их нөлөөлсөн. Олон янзын зүйл сонирхдог, нэлээд биеэ даасан, бусдыг “уриалах” дуртай, айлын том гээд чамгүй эрх хүүхэд байсан гэж одоо бодогддог. Нийслэлийн 1 дүгээр 10 жилийн сургуулийн онц сурлагатан, ангийн дарга, пионерийн дарга, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга зэрэг “ажилтай” байв. Манай ангийнхан маш идэвхтэй, сурлага сайтай, ангиараа ямагт уралдаан тэмцээнд тэргүүлэгч байсан. 8 дугаар ангидаа 28-уулаа ЗХУ-ын хүүхдийн “Артек” пионерийн зусланд 4 долоо хоног амарч байсан нь одоо ч санаанд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><br>1976 онд ЗХУ-ын Одессын их сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, аспирантурт сурах тодорхойлолттой ирж, ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнгийн Генетикийн тасагт орсноор миний эрдэм судлалын ажлын гараа эхэлсэн. Тэр жилийнхээ өвөл аспирантурын шалгалтад тэнцэж, БНУАУ-д суралцах болсон. Гэхдээ ээж болоод 2 жилийн дараа аспирантуртаа явсан. Энэ л миний цаашдын эрдэм шинжилгээний ажлын амжилтын эхлэл байсан гэж боддог.<strong><br><br><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Таны генетикч болсон нь шалтгаантай байв уу, эсвэл өнөөдрийн академичийг бүтээлцсэн нь санаадгүй сонголт байв уу?</span></strong><br><br>-Би уг нь астрономич болно гэж мөрөөддөг байсан. 10 жилийн дурсгалын дэвтэрт манай ангийнхан 30 жилийн дараа миний “нээсэн” од гаригт уулзана гэх мэт бичсэн нь одоо ч надад бий. Харин намайг төгсөх жил манай сургуульд астрономичийн хуваарь ирээгүй тул хэд хоног хэцүү байдалтай байсан. Сургуулиас “Макроскопоор харах хуваарь байхгүй байна, харин микроскопоор хардаг сайхан мэргэжил” сонго гэж “Цитология и Генетика” гэсэн хуваарь өгсөн. Энэ юу хийдэг мэргэжил вэ гэсэн миний асуултад чиний сонирхсонтой яг адилхан дурангаар харна, гэхдээ жижиг дурангаар, сайн сурвал судлаач, эрдэмтэн болдог гэхээр нь шууд авчихсан. </p><p style="text-align: justify;">Тэр үед манай аав ч, ээж ч оюутнууд аваад хөдөө дадлагад явж таарсан тул зөвлөлдөж чадалгүй, аав, ээж шигээ хүн болно гэж бодоод өөрөө өөрийнхөө хувь заяаг шийдчихсэн нь зөв байж дээ гэж бодогддог юм. Оюутны 2-р курсээсээ төгсөх хүртлээ генетикч, цитологич багшийнхаа лаборант, туслах ажилтнаар ажиллаж, мэргэжлээ илүү сайн мэдэрч, ойлгож, мэргэжилдээ үнэхээр дуртай болсон.<br><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн судалгааны түвшинд шинжлэх ухааны ялангуяа биологи, анагаахын ээдрээтэй асуудлын зангилаа тайлагддаг. Генетикийн хөгжлийн өнөөдрийн өндөрлөгт хүргэсэн Таны судалгааны ажлын онцлог юу вэ?</span></strong><br><br>-Орчин үед генетикийн шинжлэх ухаан асар хурдацтай хөгжиж олон шинэ судалгааны үр дүнд нээлтүүд гарч улмаар тэдгээр ололт амжилтыг хүн, байгалийн сайн сайхны төлөө ашиглаж байна. Тэдгээр нь биологийн болон бусад шинжлэх ухааны салбарын хөгжилд ч ихээхэн нөлөө үзүүлж байгаа юм. Төгсөж ирээд ургамлын генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлаа эхлүүлж байв. Дараа нь хромосомын чиглэлээр ажиллаж дэд докторын зэргээ хамгаалсан. </p><p style="text-align: justify;">Харин шинжлэх ухааны докторын ажил маань молекул генетикийн, генийн түвшний ажил байв. Өөрөөр хэлбэл, генетикийн ололт амжилтыг өөрийн судалгаандаа нэвтрүүлж шинэ чиглэлийн дэвшилтэт арга зүй ашигласан судалгааны ажлууд хийж ирсэн. Бид генетикийн шинжлэх ухааны орчин үеийн түвшний судалгаа хийж байж л дэлхийн оюуны ертөнцөд үнэлэгдэж амжилтад хүрнэ гэж бодож ажилладаг.<br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөдрийн шинжлэх ухааны салбарын хүний нөөц хэр байна. Та хүлээлт үүсгэсэн монгол эрдэмтдийн дотоодын болон гаднын хамгийн том судалгааны ажлыг дурдаж болох уу?</span></strong><br><br>-Орчин үеийн генетикийн шинжлэх ухаан нь генийн инженерчлэл, биотехнологийн онолын үндэс болохоос гадна аливаа эс, эд, бодгальд явагдах биологийн үйл явц процессын удамших, хувьсах зүй тогтлыг эс, ген, молекулын түвшинд судалж байна. Энэ чиглэлээр маш эрчимтэй судалгаа хийгдэж олон ч нээлт гарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн жилүүдийн анагаах ухаан, физиологийн салбарын Нобелийн шагналт ажлуудын ихэнх нь молекул биологи, генетикийн судалгаанууд байгаа нь үүний жишээ юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><br><span class="twittersharelink">Сүүлийн жилүүдэд өндөр хөгжилтэй орнуудад судлаач мэргэжилтэн бэлтгэхэд ахиц гарч байгаа ч эх орондоо ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхаарахгүй байна.</span> Мөн биотехнологийн R&D хөгжүүлэх талаар төдийлөн анхаараагүй, энэ салбарт хөрөнгө оруулалт хийгдээгүйн улмаас орчин үеийн биотехнологийн судалгаа шинжилгээ, түүний дэд бүтэц хөгжих боломж бараг бүрдээгүй өдий хүрчээ. Иймээс “оюуны их нүүдэл” болж манай олон сайн эрдэмтэн залуучууд гадаад орны хүрээлэн, лабораторид ажиллах болсон нь харамсалтай.<br><br>Хамгийн том судалгааны ажил гэж тодотгоход хэцүү. Сүүлийн 30-аад жил гадаадын хамтарсан тухайлбал, Японы эрдэмтэдтэй хэрэгжүүлсэн судалгааны ажил гүйцэтгэж, төслийн удирдагчаар ажиллаж байна. Хоёр орны хамтын ажиллагаанаас гадна хэд хэдэн орныг хамарсан төслүүд байна. Нэлээдгүй жил Азийн олон орны оролцоотой бүсийн төслийн зохицуулагчаар ажилласан.</p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та одоо судалгааны ямар ажил дээр анхаарал хандуулж байна. Таны ажлын нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?</span></strong><br><br>-Манай молекул биологийн лаборатори 20 орчим жил Монгол хүн амын дунд тархсан Хепатитийн В, С, Д вирус, тэдгээрийн молекул генетик онцлогийг тодорхойлох чиглэлээр судалгааны ажил хийсэн, энэ хооронд зарим ургамлын, монгол адууны, монгол хүний генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлууд ч хийж байв. Тэдгээрийн үр дүнд тулгуурлан 100 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл гадаад, дотоодод нийтлүүлснээс гадна мэргэжлийн хэдэн ном гаргасан.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Одоо монгол хүн амын дунд элэгний хавдрын тохиолдол ихээхэн байгаагийн учир шалтгааныг тодорхойлох зорилгоор хавдар үүсэх генетик, молекул шалтгаан, механизмын чиглэлээр судалгааны төсөл удирдан ажиллаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Энэ нь дээрх олон жилийн ажлын арай өөр түвшний үргэлжлэл юм. Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг. Бид эдгээр судалгааны ажлуудаа дотоод, гадаадын хамтын ажиллагааны хүрээнд молекул биологи, молекул генетикийн орчин үеийн аргазүй ашиглан хийж байна.<br><br>Молекул генетикийн лабораторийн эрхлэгчээр 32 жил ажиллаад өнгөрсөн жил өөрийн шавь, Японд доктор хамгаалж, АНУ-д ажиллаж байгаад ирсэн доктор Д.Гантулгад Лабораторийн эрхлэгчийн ажлаа өгч ачаалал багассан ч, сэдэвт ажлын удирдагчаар үргэлжлүүлэн ажиллаж байгаа тул нэлээд завгүй ажилладаг. <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><br>-Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эцсийн зорилгодоо хүрсний дараа нэг сэдэвт ажил хаагддаг ч дахин тайлшгүй асуудал үлддэг. Хүлээн зөвшөөрөгдсөн цөөн тооны эмэгтэй академичийн хувьд Танд баримталдаг зарчим бий юу?</span></strong><br><br>-Манайд судлаачдын академик эрх чөлөөнд тулгуурлан батлагдсан шинжлэх ухааны онолын болон суурь судалгааны ажлууд нэлээд хийгдэж байна. Гэхдээ тэдгээр нь шинжлэх ухааны орчин үеийн чиг хандлагад нийцсэн, тухайн шинжлэх ухааны хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулж түүний тулгамдсан асуудлыг шийддэг, шинэ мэдлэгийг бий болгож шинжлэх ухааны ажлын үнэ цэнийг дээшлүүлдэг байх нь чухал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Судлаач тухайн цаг үед шаардлагатай судалгааг санаачлан, эсвэл захиалгаар хийх хэдий ч аливаа эрдэм судлалын ажил нь судлаачаас асар их мэдлэг, хариуцлагыг шаарддаг, шинжлэх ухааны ёс зүйн хүрээнд хийгддэг, орчин үеийн аргазүй ашигласан үр дүнтэй байх ёстой гэж ойлгодог. Энэ зарчмаар ажиллахыг хичээдэг. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс гадна шинжлэх ухааны ажлын үр дүн хаана ч, аль ч улс оронд нэг л зарчмаар үнэлэгдэж хэмжигдэж байх, ерөөс бид дэлхийн шинжлэх ухааны зарчмаар ажилладаг байх нь чухал. Шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээний ажил дэлхийн түвшнийх байх ёстой. Мөн тухайн улс орны онцлогт тохирсон, шаардлага бүхий судалгааны ажлууд ч байна. Тэдгээрийг тухай бүрт нь чанартай, гүйцэтгэл өндөр, асуудлыг цаг алдалгүй шийдсэн байхыг эрхэмлэдэг.<br><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4557"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.97.90] ・ 2022.11.01</span>
<a onclick="addReply('0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>их ухаатай </p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '41366';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
04 сарын 19, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
Шинэ арьсаар үрчлээтэй тэмцэх нь </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
04 сарын 14, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvx2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/29c3c35fd067326306bd8f0ba5cbb601.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Б.Баясгалан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 10, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. </p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн эрдэмтэн 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Академич хэргэм” цол хүртсэн ба Монголын түүхэнд бичигдсэн 84 дэх академич юм.</p><p style="text-align: justify;">Түүний аав А.Цэндсүрэн манай анхны биологичдын нэг, шавьж судлаач, МУИС-ийн профессор багш байсан. 1973 онд Ленинградад шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан бол ээж Д.Нацагмаа Москвад эм зүйн мэргэжил эзэмшсэн шинжлэх ухааны анагаахын салбарынх гэж тодотговол Ц.Оюунсүрэн академич удам дамжсан эрдэмтэн болно.</p><p style="text-align: justify;">Монголд анхны Генетикийн лаборатори 1969 онд байгуулагдаж, өнөөдрийг хүртлэх хугацаанд манай анхны генетикчид судалгаа шинжилгээний ажлын эхлэл, лабораторийн дэд бүтцийг хөгжүүлсэн ба генетик, молекул биологийн 200 гаруй мэргэжилтний нэг нь Ц.Оюунсүрэн.</p><p style="text-align: justify;">Академич маань судалгааны ажлаас гадна оюутнуудад генетик, молекул биологийн лекц уншиж, диплом ажлын удирдагч, лабораторид дадлагажуулж залгамж халаа, холбоог үргэжлжүүлж явна. Судлаач шавь нараас өнөөдөр 30 орчим нь өндөр хөгжилтэй орны лабораторид амжилттай ажиллаж, суралцсанаас докторын зэрэг хамгаалсан нь олонх ажээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танд генетикийн салбарын 50 жилийн ойн баярын мэнд дэвшүүлье. Энэ тэмдэглэлт ойн хүрээнд төлөвлөсөн ажлаа амжуулж чадсан уу?</span></strong><br><br>-Баярлалаа. Бид 50 жилийн ойн хүрээнд Монгол Улсад генетикийн шинжлэх ухаан үүсэж хөгжсөн түүхэн замнал, ололт амжилт, цаашдын зорилго, чиглэлийг тодорхойлох Эрдэм шинжилгээний хурлыг шавь нартайгаа хамтран зохион байгууллаа. </p><p style="text-align: justify;">Манай зарим хүрээлэнгүүд, МУИС, АШУИС, АУХүрээлэн, ХААИС, МЭХ, ХӨСҮТ, “Гял”с төв, “Монос Фарм”, зэрэг 10 гаруй байгууллага, их дээд сургуулийн багш, судлаач оюутан, эрдэмтэд оролцож олон сайхан илтгэл хэлэлцүүлсэн. Мөн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их, дээд ахмад, дунд, залуу үеийн олон генетикчид оролцсон. Ерөөс олон хүнд ирээдүйн эрдмийн ажлын амжилтын итгэл найдвар, баяр баясал, сайхан дурсамж, алсын гэрэл гэгээ авчирсан арга хэмжээ болсон учир бид ч төлөвлөсөн, зорьсон ажлаа амжилттай амжуулсан гэж бодож байна. <br><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><strong>-“Би” хэмээх судлаачаас “бие” хэмээх академич Оюунсүрэнг төлөвшүүлсэн хүүхэд насаа Та эргэн дурсана уу?</strong><br></span><br>-Хүүхэд нас үнэхээр аз жаргалтай сайхан үе шүү дээ. Ялангуяа МУИС-ийн “хаяанд” өсөж хүмүүжсэндээ үргэлж бахархдаг. Аав, ээжийн найзууд уран зохиолын ном их уншина, орос хэлд суралцаж, ном хаялцдаг хүмүүс байсан нь тэр үеийн бидэнд их нөлөөлсөн гэж боддог. МУИС-ийн багш нарын байрнаас хамтдаа өссөн миний үеийнхнээс академич Т.Галбаатар, биологич, доктор Ш.Болдбаатар, түүхч, доктор Ж.Бор гээд олон эрдэмтэд төрсөн. </p><p style="text-align: justify;">“Хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг дээ, өнөөдрийн Оюунсүрэн болоход миний бага, сурагч насны өссөн орчин их нөлөөлсөн. Олон янзын зүйл сонирхдог, нэлээд биеэ даасан, бусдыг “уриалах” дуртай, айлын том гээд чамгүй эрх хүүхэд байсан гэж одоо бодогддог. Нийслэлийн 1 дүгээр 10 жилийн сургуулийн онц сурлагатан, ангийн дарга, пионерийн дарга, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга зэрэг “ажилтай” байв. Манай ангийнхан маш идэвхтэй, сурлага сайтай, ангиараа ямагт уралдаан тэмцээнд тэргүүлэгч байсан. 8 дугаар ангидаа 28-уулаа ЗХУ-ын хүүхдийн “Артек” пионерийн зусланд 4 долоо хоног амарч байсан нь одоо ч санаанд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><br>1976 онд ЗХУ-ын Одессын их сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, аспирантурт сурах тодорхойлолттой ирж, ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнгийн Генетикийн тасагт орсноор миний эрдэм судлалын ажлын гараа эхэлсэн. Тэр жилийнхээ өвөл аспирантурын шалгалтад тэнцэж, БНУАУ-д суралцах болсон. Гэхдээ ээж болоод 2 жилийн дараа аспирантуртаа явсан. Энэ л миний цаашдын эрдэм шинжилгээний ажлын амжилтын эхлэл байсан гэж боддог.<strong><br><br><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Таны генетикч болсон нь шалтгаантай байв уу, эсвэл өнөөдрийн академичийг бүтээлцсэн нь санаадгүй сонголт байв уу?</span></strong><br><br>-Би уг нь астрономич болно гэж мөрөөддөг байсан. 10 жилийн дурсгалын дэвтэрт манай ангийнхан 30 жилийн дараа миний “нээсэн” од гаригт уулзана гэх мэт бичсэн нь одоо ч надад бий. Харин намайг төгсөх жил манай сургуульд астрономичийн хуваарь ирээгүй тул хэд хоног хэцүү байдалтай байсан. Сургуулиас “Макроскопоор харах хуваарь байхгүй байна, харин микроскопоор хардаг сайхан мэргэжил” сонго гэж “Цитология и Генетика” гэсэн хуваарь өгсөн. Энэ юу хийдэг мэргэжил вэ гэсэн миний асуултад чиний сонирхсонтой яг адилхан дурангаар харна, гэхдээ жижиг дурангаар, сайн сурвал судлаач, эрдэмтэн болдог гэхээр нь шууд авчихсан. </p><p style="text-align: justify;">Тэр үед манай аав ч, ээж ч оюутнууд аваад хөдөө дадлагад явж таарсан тул зөвлөлдөж чадалгүй, аав, ээж шигээ хүн болно гэж бодоод өөрөө өөрийнхөө хувь заяаг шийдчихсэн нь зөв байж дээ гэж бодогддог юм. Оюутны 2-р курсээсээ төгсөх хүртлээ генетикч, цитологич багшийнхаа лаборант, туслах ажилтнаар ажиллаж, мэргэжлээ илүү сайн мэдэрч, ойлгож, мэргэжилдээ үнэхээр дуртай болсон.<br><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн судалгааны түвшинд шинжлэх ухааны ялангуяа биологи, анагаахын ээдрээтэй асуудлын зангилаа тайлагддаг. Генетикийн хөгжлийн өнөөдрийн өндөрлөгт хүргэсэн Таны судалгааны ажлын онцлог юу вэ?</span></strong><br><br>-Орчин үед генетикийн шинжлэх ухаан асар хурдацтай хөгжиж олон шинэ судалгааны үр дүнд нээлтүүд гарч улмаар тэдгээр ололт амжилтыг хүн, байгалийн сайн сайхны төлөө ашиглаж байна. Тэдгээр нь биологийн болон бусад шинжлэх ухааны салбарын хөгжилд ч ихээхэн нөлөө үзүүлж байгаа юм. Төгсөж ирээд ургамлын генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлаа эхлүүлж байв. Дараа нь хромосомын чиглэлээр ажиллаж дэд докторын зэргээ хамгаалсан. </p><p style="text-align: justify;">Харин шинжлэх ухааны докторын ажил маань молекул генетикийн, генийн түвшний ажил байв. Өөрөөр хэлбэл, генетикийн ололт амжилтыг өөрийн судалгаандаа нэвтрүүлж шинэ чиглэлийн дэвшилтэт арга зүй ашигласан судалгааны ажлууд хийж ирсэн. Бид генетикийн шинжлэх ухааны орчин үеийн түвшний судалгаа хийж байж л дэлхийн оюуны ертөнцөд үнэлэгдэж амжилтад хүрнэ гэж бодож ажилладаг.<br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөдрийн шинжлэх ухааны салбарын хүний нөөц хэр байна. Та хүлээлт үүсгэсэн монгол эрдэмтдийн дотоодын болон гаднын хамгийн том судалгааны ажлыг дурдаж болох уу?</span></strong><br><br>-Орчин үеийн генетикийн шинжлэх ухаан нь генийн инженерчлэл, биотехнологийн онолын үндэс болохоос гадна аливаа эс, эд, бодгальд явагдах биологийн үйл явц процессын удамших, хувьсах зүй тогтлыг эс, ген, молекулын түвшинд судалж байна. Энэ чиглэлээр маш эрчимтэй судалгаа хийгдэж олон ч нээлт гарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн жилүүдийн анагаах ухаан, физиологийн салбарын Нобелийн шагналт ажлуудын ихэнх нь молекул биологи, генетикийн судалгаанууд байгаа нь үүний жишээ юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><br><span class="twittersharelink">Сүүлийн жилүүдэд өндөр хөгжилтэй орнуудад судлаач мэргэжилтэн бэлтгэхэд ахиц гарч байгаа ч эх орондоо ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхаарахгүй байна.</span> Мөн биотехнологийн R&D хөгжүүлэх талаар төдийлөн анхаараагүй, энэ салбарт хөрөнгө оруулалт хийгдээгүйн улмаас орчин үеийн биотехнологийн судалгаа шинжилгээ, түүний дэд бүтэц хөгжих боломж бараг бүрдээгүй өдий хүрчээ. Иймээс “оюуны их нүүдэл” болж манай олон сайн эрдэмтэн залуучууд гадаад орны хүрээлэн, лабораторид ажиллах болсон нь харамсалтай.<br><br>Хамгийн том судалгааны ажил гэж тодотгоход хэцүү. Сүүлийн 30-аад жил гадаадын хамтарсан тухайлбал, Японы эрдэмтэдтэй хэрэгжүүлсэн судалгааны ажил гүйцэтгэж, төслийн удирдагчаар ажиллаж байна. Хоёр орны хамтын ажиллагаанаас гадна хэд хэдэн орныг хамарсан төслүүд байна. Нэлээдгүй жил Азийн олон орны оролцоотой бүсийн төслийн зохицуулагчаар ажилласан.</p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та одоо судалгааны ямар ажил дээр анхаарал хандуулж байна. Таны ажлын нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?</span></strong><br><br>-Манай молекул биологийн лаборатори 20 орчим жил Монгол хүн амын дунд тархсан Хепатитийн В, С, Д вирус, тэдгээрийн молекул генетик онцлогийг тодорхойлох чиглэлээр судалгааны ажил хийсэн, энэ хооронд зарим ургамлын, монгол адууны, монгол хүний генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлууд ч хийж байв. Тэдгээрийн үр дүнд тулгуурлан 100 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл гадаад, дотоодод нийтлүүлснээс гадна мэргэжлийн хэдэн ном гаргасан.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Одоо монгол хүн амын дунд элэгний хавдрын тохиолдол ихээхэн байгаагийн учир шалтгааныг тодорхойлох зорилгоор хавдар үүсэх генетик, молекул шалтгаан, механизмын чиглэлээр судалгааны төсөл удирдан ажиллаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Энэ нь дээрх олон жилийн ажлын арай өөр түвшний үргэлжлэл юм. Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг. Бид эдгээр судалгааны ажлуудаа дотоод, гадаадын хамтын ажиллагааны хүрээнд молекул биологи, молекул генетикийн орчин үеийн аргазүй ашиглан хийж байна.<br><br>Молекул генетикийн лабораторийн эрхлэгчээр 32 жил ажиллаад өнгөрсөн жил өөрийн шавь, Японд доктор хамгаалж, АНУ-д ажиллаж байгаад ирсэн доктор Д.Гантулгад Лабораторийн эрхлэгчийн ажлаа өгч ачаалал багассан ч, сэдэвт ажлын удирдагчаар үргэлжлүүлэн ажиллаж байгаа тул нэлээд завгүй ажилладаг. <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><br>-Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эцсийн зорилгодоо хүрсний дараа нэг сэдэвт ажил хаагддаг ч дахин тайлшгүй асуудал үлддэг. Хүлээн зөвшөөрөгдсөн цөөн тооны эмэгтэй академичийн хувьд Танд баримталдаг зарчим бий юу?</span></strong><br><br>-Манайд судлаачдын академик эрх чөлөөнд тулгуурлан батлагдсан шинжлэх ухааны онолын болон суурь судалгааны ажлууд нэлээд хийгдэж байна. Гэхдээ тэдгээр нь шинжлэх ухааны орчин үеийн чиг хандлагад нийцсэн, тухайн шинжлэх ухааны хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулж түүний тулгамдсан асуудлыг шийддэг, шинэ мэдлэгийг бий болгож шинжлэх ухааны ажлын үнэ цэнийг дээшлүүлдэг байх нь чухал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Судлаач тухайн цаг үед шаардлагатай судалгааг санаачлан, эсвэл захиалгаар хийх хэдий ч аливаа эрдэм судлалын ажил нь судлаачаас асар их мэдлэг, хариуцлагыг шаарддаг, шинжлэх ухааны ёс зүйн хүрээнд хийгддэг, орчин үеийн аргазүй ашигласан үр дүнтэй байх ёстой гэж ойлгодог. Энэ зарчмаар ажиллахыг хичээдэг. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс гадна шинжлэх ухааны ажлын үр дүн хаана ч, аль ч улс оронд нэг л зарчмаар үнэлэгдэж хэмжигдэж байх, ерөөс бид дэлхийн шинжлэх ухааны зарчмаар ажилладаг байх нь чухал. Шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээний ажил дэлхийн түвшнийх байх ёстой. Мөн тухайн улс орны онцлогт тохирсон, шаардлага бүхий судалгааны ажлууд ч байна. Тэдгээрийг тухай бүрт нь чанартай, гүйцэтгэл өндөр, асуудлыг цаг алдалгүй шийдсэн байхыг эрхэмлэдэг.<br><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4557"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.97.90] ・ 2022.11.01</span>
<a onclick="addReply('0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>их ухаатай </p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '41366';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
04 сарын 19, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
Шинэ арьсаар үрчлээтэй тэмцэх нь </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
04 сарын 14, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvx2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/29c3c35fd067326306bd8f0ba5cbb601.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%91.%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Б.Баясгалан</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 10, 2022</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм. </p><p style="text-align: justify;">Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн эрдэмтэн 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Академич хэргэм” цол хүртсэн ба Монголын түүхэнд бичигдсэн 84 дэх академич юм.</p><p style="text-align: justify;">Түүний аав А.Цэндсүрэн манай анхны биологичдын нэг, шавьж судлаач, МУИС-ийн профессор багш байсан. 1973 онд Ленинградад шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан бол ээж Д.Нацагмаа Москвад эм зүйн мэргэжил эзэмшсэн шинжлэх ухааны анагаахын салбарынх гэж тодотговол Ц.Оюунсүрэн академич удам дамжсан эрдэмтэн болно.</p><p style="text-align: justify;">Монголд анхны Генетикийн лаборатори 1969 онд байгуулагдаж, өнөөдрийг хүртлэх хугацаанд манай анхны генетикчид судалгаа шинжилгээний ажлын эхлэл, лабораторийн дэд бүтцийг хөгжүүлсэн ба генетик, молекул биологийн 200 гаруй мэргэжилтний нэг нь Ц.Оюунсүрэн.</p><p style="text-align: justify;">Академич маань судалгааны ажлаас гадна оюутнуудад генетик, молекул биологийн лекц уншиж, диплом ажлын удирдагч, лабораторид дадлагажуулж залгамж халаа, холбоог үргэжлжүүлж явна. Судлаач шавь нараас өнөөдөр 30 орчим нь өндөр хөгжилтэй орны лабораторид амжилттай ажиллаж, суралцсанаас докторын зэрэг хамгаалсан нь олонх ажээ. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Танд генетикийн салбарын 50 жилийн ойн баярын мэнд дэвшүүлье. Энэ тэмдэглэлт ойн хүрээнд төлөвлөсөн ажлаа амжуулж чадсан уу?</span></strong><br><br>-Баярлалаа. Бид 50 жилийн ойн хүрээнд Монгол Улсад генетикийн шинжлэх ухаан үүсэж хөгжсөн түүхэн замнал, ололт амжилт, цаашдын зорилго, чиглэлийг тодорхойлох Эрдэм шинжилгээний хурлыг шавь нартайгаа хамтран зохион байгууллаа. </p><p style="text-align: justify;">Манай зарим хүрээлэнгүүд, МУИС, АШУИС, АУХүрээлэн, ХААИС, МЭХ, ХӨСҮТ, “Гял”с төв, “Монос Фарм”, зэрэг 10 гаруй байгууллага, их дээд сургуулийн багш, судлаач оюутан, эрдэмтэд оролцож олон сайхан илтгэл хэлэлцүүлсэн. Мөн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их, дээд ахмад, дунд, залуу үеийн олон генетикчид оролцсон. Ерөөс олон хүнд ирээдүйн эрдмийн ажлын амжилтын итгэл найдвар, баяр баясал, сайхан дурсамж, алсын гэрэл гэгээ авчирсан арга хэмжээ болсон учир бид ч төлөвлөсөн, зорьсон ажлаа амжилттай амжуулсан гэж бодож байна. <br><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><strong>-“Би” хэмээх судлаачаас “бие” хэмээх академич Оюунсүрэнг төлөвшүүлсэн хүүхэд насаа Та эргэн дурсана уу?</strong><br></span><br>-Хүүхэд нас үнэхээр аз жаргалтай сайхан үе шүү дээ. Ялангуяа МУИС-ийн “хаяанд” өсөж хүмүүжсэндээ үргэлж бахархдаг. Аав, ээжийн найзууд уран зохиолын ном их уншина, орос хэлд суралцаж, ном хаялцдаг хүмүүс байсан нь тэр үеийн бидэнд их нөлөөлсөн гэж боддог. МУИС-ийн багш нарын байрнаас хамтдаа өссөн миний үеийнхнээс академич Т.Галбаатар, биологич, доктор Ш.Болдбаатар, түүхч, доктор Ж.Бор гээд олон эрдэмтэд төрсөн. </p><p style="text-align: justify;">“Хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг дээ, өнөөдрийн Оюунсүрэн болоход миний бага, сурагч насны өссөн орчин их нөлөөлсөн. Олон янзын зүйл сонирхдог, нэлээд биеэ даасан, бусдыг “уриалах” дуртай, айлын том гээд чамгүй эрх хүүхэд байсан гэж одоо бодогддог. Нийслэлийн 1 дүгээр 10 жилийн сургуулийн онц сурлагатан, ангийн дарга, пионерийн дарга, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга зэрэг “ажилтай” байв. Манай ангийнхан маш идэвхтэй, сурлага сайтай, ангиараа ямагт уралдаан тэмцээнд тэргүүлэгч байсан. 8 дугаар ангидаа 28-уулаа ЗХУ-ын хүүхдийн “Артек” пионерийн зусланд 4 долоо хоног амарч байсан нь одоо ч санаанд байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><br>1976 онд ЗХУ-ын Одессын их сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, аспирантурт сурах тодорхойлолттой ирж, ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнгийн Генетикийн тасагт орсноор миний эрдэм судлалын ажлын гараа эхэлсэн. Тэр жилийнхээ өвөл аспирантурын шалгалтад тэнцэж, БНУАУ-д суралцах болсон. Гэхдээ ээж болоод 2 жилийн дараа аспирантуртаа явсан. Энэ л миний цаашдын эрдэм шинжилгээний ажлын амжилтын эхлэл байсан гэж боддог.<strong><br><br><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Таны генетикч болсон нь шалтгаантай байв уу, эсвэл өнөөдрийн академичийг бүтээлцсэн нь санаадгүй сонголт байв уу?</span></strong><br><br>-Би уг нь астрономич болно гэж мөрөөддөг байсан. 10 жилийн дурсгалын дэвтэрт манай ангийнхан 30 жилийн дараа миний “нээсэн” од гаригт уулзана гэх мэт бичсэн нь одоо ч надад бий. Харин намайг төгсөх жил манай сургуульд астрономичийн хуваарь ирээгүй тул хэд хоног хэцүү байдалтай байсан. Сургуулиас “Макроскопоор харах хуваарь байхгүй байна, харин микроскопоор хардаг сайхан мэргэжил” сонго гэж “Цитология и Генетика” гэсэн хуваарь өгсөн. Энэ юу хийдэг мэргэжил вэ гэсэн миний асуултад чиний сонирхсонтой яг адилхан дурангаар харна, гэхдээ жижиг дурангаар, сайн сурвал судлаач, эрдэмтэн болдог гэхээр нь шууд авчихсан. </p><p style="text-align: justify;">Тэр үед манай аав ч, ээж ч оюутнууд аваад хөдөө дадлагад явж таарсан тул зөвлөлдөж чадалгүй, аав, ээж шигээ хүн болно гэж бодоод өөрөө өөрийнхөө хувь заяаг шийдчихсэн нь зөв байж дээ гэж бодогддог юм. Оюутны 2-р курсээсээ төгсөх хүртлээ генетикч, цитологич багшийнхаа лаборант, туслах ажилтнаар ажиллаж, мэргэжлээ илүү сайн мэдэрч, ойлгож, мэргэжилдээ үнэхээр дуртай болсон.<br><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн судалгааны түвшинд шинжлэх ухааны ялангуяа биологи, анагаахын ээдрээтэй асуудлын зангилаа тайлагддаг. Генетикийн хөгжлийн өнөөдрийн өндөрлөгт хүргэсэн Таны судалгааны ажлын онцлог юу вэ?</span></strong><br><br>-Орчин үед генетикийн шинжлэх ухаан асар хурдацтай хөгжиж олон шинэ судалгааны үр дүнд нээлтүүд гарч улмаар тэдгээр ололт амжилтыг хүн, байгалийн сайн сайхны төлөө ашиглаж байна. Тэдгээр нь биологийн болон бусад шинжлэх ухааны салбарын хөгжилд ч ихээхэн нөлөө үзүүлж байгаа юм. Төгсөж ирээд ургамлын генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлаа эхлүүлж байв. Дараа нь хромосомын чиглэлээр ажиллаж дэд докторын зэргээ хамгаалсан. </p><p style="text-align: justify;">Харин шинжлэх ухааны докторын ажил маань молекул генетикийн, генийн түвшний ажил байв. Өөрөөр хэлбэл, генетикийн ололт амжилтыг өөрийн судалгаандаа нэвтрүүлж шинэ чиглэлийн дэвшилтэт арга зүй ашигласан судалгааны ажлууд хийж ирсэн. Бид генетикийн шинжлэх ухааны орчин үеийн түвшний судалгаа хийж байж л дэлхийн оюуны ертөнцөд үнэлэгдэж амжилтад хүрнэ гэж бодож ажилладаг.<br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Өнөөдрийн шинжлэх ухааны салбарын хүний нөөц хэр байна. Та хүлээлт үүсгэсэн монгол эрдэмтдийн дотоодын болон гаднын хамгийн том судалгааны ажлыг дурдаж болох уу?</span></strong><br><br>-Орчин үеийн генетикийн шинжлэх ухаан нь генийн инженерчлэл, биотехнологийн онолын үндэс болохоос гадна аливаа эс, эд, бодгальд явагдах биологийн үйл явц процессын удамших, хувьсах зүй тогтлыг эс, ген, молекулын түвшинд судалж байна. Энэ чиглэлээр маш эрчимтэй судалгаа хийгдэж олон ч нээлт гарч байна.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн жилүүдийн анагаах ухаан, физиологийн салбарын Нобелийн шагналт ажлуудын ихэнх нь молекул биологи, генетикийн судалгаанууд байгаа нь үүний жишээ юм.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><br><span class="twittersharelink">Сүүлийн жилүүдэд өндөр хөгжилтэй орнуудад судлаач мэргэжилтэн бэлтгэхэд ахиц гарч байгаа ч эх орондоо ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхаарахгүй байна.</span> Мөн биотехнологийн R&D хөгжүүлэх талаар төдийлөн анхаараагүй, энэ салбарт хөрөнгө оруулалт хийгдээгүйн улмаас орчин үеийн биотехнологийн судалгаа шинжилгээ, түүний дэд бүтэц хөгжих боломж бараг бүрдээгүй өдий хүрчээ. Иймээс “оюуны их нүүдэл” болж манай олон сайн эрдэмтэн залуучууд гадаад орны хүрээлэн, лабораторид ажиллах болсон нь харамсалтай.<br><br>Хамгийн том судалгааны ажил гэж тодотгоход хэцүү. Сүүлийн 30-аад жил гадаадын хамтарсан тухайлбал, Японы эрдэмтэдтэй хэрэгжүүлсэн судалгааны ажил гүйцэтгэж, төслийн удирдагчаар ажиллаж байна. Хоёр орны хамтын ажиллагаанаас гадна хэд хэдэн орныг хамарсан төслүүд байна. Нэлээдгүй жил Азийн олон орны оролцоотой бүсийн төслийн зохицуулагчаар ажилласан.</p><p style="text-align: justify;"><br><br><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та одоо судалгааны ямар ажил дээр анхаарал хандуулж байна. Таны ажлын нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?</span></strong><br><br>-Манай молекул биологийн лаборатори 20 орчим жил Монгол хүн амын дунд тархсан Хепатитийн В, С, Д вирус, тэдгээрийн молекул генетик онцлогийг тодорхойлох чиглэлээр судалгааны ажил хийсэн, энэ хооронд зарим ургамлын, монгол адууны, монгол хүний генетикийн чиглэлээр судалгааны ажлууд ч хийж байв. Тэдгээрийн үр дүнд тулгуурлан 100 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл гадаад, дотоодод нийтлүүлснээс гадна мэргэжлийн хэдэн ном гаргасан.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Одоо монгол хүн амын дунд элэгний хавдрын тохиолдол ихээхэн байгаагийн учир шалтгааныг тодорхойлох зорилгоор хавдар үүсэх генетик, молекул шалтгаан, механизмын чиглэлээр судалгааны төсөл удирдан ажиллаж байна. </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Энэ нь дээрх олон жилийн ажлын арай өөр түвшний үргэлжлэл юм. Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг. Бид эдгээр судалгааны ажлуудаа дотоод, гадаадын хамтын ажиллагааны хүрээнд молекул биологи, молекул генетикийн орчин үеийн аргазүй ашиглан хийж байна.<br><br>Молекул генетикийн лабораторийн эрхлэгчээр 32 жил ажиллаад өнгөрсөн жил өөрийн шавь, Японд доктор хамгаалж, АНУ-д ажиллаж байгаад ирсэн доктор Д.Гантулгад Лабораторийн эрхлэгчийн ажлаа өгч ачаалал багассан ч, сэдэвт ажлын удирдагчаар үргэлжлүүлэн ажиллаж байгаа тул нэлээд завгүй ажилладаг. <strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br><br>-Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эцсийн зорилгодоо хүрсний дараа нэг сэдэвт ажил хаагддаг ч дахин тайлшгүй асуудал үлддэг. Хүлээн зөвшөөрөгдсөн цөөн тооны эмэгтэй академичийн хувьд Танд баримталдаг зарчим бий юу?</span></strong><br><br>-Манайд судлаачдын академик эрх чөлөөнд тулгуурлан батлагдсан шинжлэх ухааны онолын болон суурь судалгааны ажлууд нэлээд хийгдэж байна. Гэхдээ тэдгээр нь шинжлэх ухааны орчин үеийн чиг хандлагад нийцсэн, тухайн шинжлэх ухааны хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулж түүний тулгамдсан асуудлыг шийддэг, шинэ мэдлэгийг бий болгож шинжлэх ухааны ажлын үнэ цэнийг дээшлүүлдэг байх нь чухал.</p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Судлаач тухайн цаг үед шаардлагатай судалгааг санаачлан, эсвэл захиалгаар хийх хэдий ч аливаа эрдэм судлалын ажил нь судлаачаас асар их мэдлэг, хариуцлагыг шаарддаг, шинжлэх ухааны ёс зүйн хүрээнд хийгддэг, орчин үеийн аргазүй ашигласан үр дүнтэй байх ёстой гэж ойлгодог. Энэ зарчмаар ажиллахыг хичээдэг. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс гадна шинжлэх ухааны ажлын үр дүн хаана ч, аль ч улс оронд нэг л зарчмаар үнэлэгдэж хэмжигдэж байх, ерөөс бид дэлхийн шинжлэх ухааны зарчмаар ажилладаг байх нь чухал. Шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээний ажил дэлхийн түвшнийх байх ёстой. Мөн тухайн улс орны онцлогт тохирсон, шаардлага бүхий судалгааны ажлууд ч байна. Тэдгээрийг тухай бүрт нь чанартай, гүйцэтгэл өндөр, асуудлыг цаг алдалгүй шийдсэн байхыг эрхэмлэдэг.<br><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren&text=Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776218240.4557"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.21.97.90] ・ 2022.11.01</span>
<a onclick="addReply('0d681762-e023-4cf8-9a8f-c9ec9a76240d')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>их ухаатай </p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '41366';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii">
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Цэдэнбалын Цэрэндолгор </a> ・
04 сарын 19, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/65dd4f3c0d14c14c0f32dd0eb27cf559.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/shine-arisaar-urchleetei-temtsekh-ni">
Шинэ арьсаар үрчлээтэй тэмцэх нь </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Г.Сайнзаяа </a> ・
04 сарын 14, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nvx2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZjhhMTIxNTJmNDUwOWExZTQ3ODU4MTc0NjNkYjFiYzA0NzliOGZmNDIyZDBmZGM3MGY4NGI5N2MxYTJhZjAzOUKgrKdLtmu0ZOtxjNjQn74lyxlBGBUrFXTat7QtasAZ',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778810240',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.NjY4MGY5NDE1YjE2ZjU3MjEzNDAzNjc1YjQzOTQ2OTFiMDRkOGViMGE3YzViYjRlNDU0NGUxZWNiZjAxZjAzM8+So3iZptJrukMFWgwSsSsO2mAwHG8Bir97n6IKm3s5fWpc8mF1+rB272UZVs+prCaVzd0c6blkSJUJapX9WZU=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778810240',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'db0754005c1a58e87cf58120d02235cfffbb4284ad22146f2dc1f3ed31eeea01cf0112df14689ffb5c188c6f283e04e6781015e95586de5bf357c0d53e6079e7'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.ZjhhMTIxNTJmNDUwOWExZTQ3ODU4MTc0NjNkYjFiYzA0NzliOGZmNDIyZDBmZGM3MGY4NGI5N2MxYTJhZjAzOUKgrKdLtmu0ZOtxjNjQn74lyxlBGBUrFXTat7QtasAZ'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778810240'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.NjY4MGY5NDE1YjE2ZjU3MjEzNDAzNjc1YjQzOTQ2OTFiMDRkOGViMGE3YzViYjRlNDU0NGUxZWNiZjAxZjAzM8+So3iZptJrukMFWgwSsSsO2mAwHG8Bir97n6IKm3s5fWpc8mF1+rB272UZVs+prCaVzd0c6blkSJUJapX9WZU='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778810240'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем... | Peak News
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг
Монгол Улсын ШУА-ийн 57 гишүүний эгнээнд одоогоор 3 эмэгтэй академич байгаагийн нэг ШУА-ийн Ерөнхий ба Сорилын биологийн хүрээлэнд генетикч Цэндсүрэнгийн Оюунсүрэн доктор юм.
Шинжлэх ухааныг түүчээлж салбартаа 43 жил ажиллаж байгаа Ц.Оюунсүрэн эрдэмтэн 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Академич хэргэм” цол хүртсэн ба Монголын түүхэнд бичигдсэн 84 дэх академич юм.
Түүний аав А.Цэндсүрэн манай анхны биологичдын нэг, шавьж судлаач, МУИС-ийн профессор багш байсан. 1973 онд Ленинградад шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан бол ээж Д.Нацагмаа Москвад эм зүйн мэргэжил эзэмшсэн шинжлэх ухааны анагаахын салбарынх гэж тодотговол Ц.Оюунсүрэн академич удам дамжсан эрдэмтэн болно.
Монголд анхны Генетикийн лаборатори 1969 онд байгуулагдаж, өнөөдрийг хүртлэх хугацаанд манай анхны генетикчид судалгаа шинжилгээний ажлын эхлэл, лабораторийн дэд бүтцийг хөгжүүлсэн ба генетик, молекул биологийн 200 гаруй мэргэжилтний нэг нь Ц.Оюунсүрэн.
Академич маань судалгааны ажлаас гадна оюутнуудад генетик, молекул биологийн лекц уншиж, диплом ажлын удирдагч, лабораторид дадлагажуулж залгамж халаа, холбоог үргэжлжүүлж явна. Судлаач шавь нараас өнөөдөр 30 орчим нь өндөр хөгжилтэй орны лабораторид амжилттай ажиллаж, суралцсанаас докторын зэрэг хамгаалсан нь олонх ажээ.
-Танд генетикийн салбарын 50 жилийн ойн баярын мэнд дэвшүүлье. Энэ тэмдэглэлт ойн хүрээнд төлөвлөсөн ажлаа амжуулж чадсан уу?
Манай зарим хүрээлэнгүүд, МУИС, АШУИС, АУХүрээлэн, ХААИС, МЭХ, ХӨСҮТ, “Гял”с төв, “Монос Фарм”, зэрэг 10 гаруй байгууллага, их дээд сургуулийн багш, судлаач оюутан, эрдэмтэд оролцож олон сайхан илтгэл хэлэлцүүлсэн. Мөн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, их, дээд ахмад, дунд, залуу үеийн олон генетикчид оролцсон. Ерөөс олон хүнд ирээдүйн эрдмийн ажлын амжилтын итгэл найдвар, баяр баясал, сайхан дурсамж, алсын гэрэл гэгээ авчирсан арга хэмжээ болсон учир бид ч төлөвлөсөн, зорьсон ажлаа амжилттай амжуулсан гэж бодож байна. -“Би” хэмээх судлаачаас “бие” хэмээх академич Оюунсүрэнг төлөвшүүлсэн хүүхэд насаа Та эргэн дурсана уу?
“Хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг дээ, өнөөдрийн Оюунсүрэн болоход миний бага, сурагч насны өссөн орчин их нөлөөлсөн. Олон янзын зүйл сонирхдог, нэлээд биеэ даасан, бусдыг “уриалах” дуртай, айлын том гээд чамгүй эрх хүүхэд байсан гэж одоо бодогддог. Нийслэлийн 1 дүгээр 10 жилийн сургуулийн онц сурлагатан, ангийн дарга, пионерийн дарга, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга зэрэг “ажилтай” байв. Манай ангийнхан маш идэвхтэй, сурлага сайтай, ангиараа ямагт уралдаан тэмцээнд тэргүүлэгч байсан. 8 дугаар ангидаа 28-уулаа ЗХУ-ын хүүхдийн “Артек” пионерийн зусланд 4 долоо хоног амарч байсан нь одоо ч санаанд байдаг.
-Таны генетикч болсон нь шалтгаантай байв уу, эсвэл өнөөдрийн академичийг бүтээлцсэн нь санаадгүй сонголт байв уу?
Тэр үед манай аав ч, ээж ч оюутнууд аваад хөдөө дадлагад явж таарсан тул зөвлөлдөж чадалгүй, аав, ээж шигээ хүн болно гэж бодоод өөрөө өөрийнхөө хувь заяаг шийдчихсэн нь зөв байж дээ гэж бодогддог юм. Оюутны 2-р курсээсээ төгсөх хүртлээ генетикч, цитологич багшийнхаа лаборант, туслах ажилтнаар ажиллаж, мэргэжлээ илүү сайн мэдэрч, ойлгож, мэргэжилдээ үнэхээр дуртай болсон.-Генийн судалгааны түвшинд шинжлэх ухааны ялангуяа биологи, анагаахын ээдрээтэй асуудлын зангилаа тайлагддаг. Генетикийн хөгжлийн өнөөдрийн өндөрлөгт хүргэсэн Таны судалгааны ажлын онцлог юу вэ?
Харин шинжлэх ухааны докторын ажил маань молекул генетикийн, генийн түвшний ажил байв. Өөрөөр хэлбэл, генетикийн ололт амжилтыг өөрийн судалгаандаа нэвтрүүлж шинэ чиглэлийн дэвшилтэт арга зүй ашигласан судалгааны ажлууд хийж ирсэн. Бид генетикийн шинжлэх ухааны орчин үеийн түвшний судалгаа хийж байж л дэлхийн оюуны ертөнцөд үнэлэгдэж амжилтад хүрнэ гэж бодож ажилладаг.-Өнөөдрийн шинжлэх ухааны салбарын хүний нөөц хэр байна. Та хүлээлт үүсгэсэн монгол эрдэмтдийн дотоодын болон гаднын хамгийн том судалгааны ажлыг дурдаж болох уу?
Сүүлийн жилүүдийн анагаах ухаан, физиологийн салбарын Нобелийн шагналт ажлуудын ихэнх нь молекул биологи, генетикийн судалгаанууд байгаа нь үүний жишээ юм.
-Та одоо судалгааны ямар ажил дээр анхаарал хандуулж байна. Таны ажлын нэг өдөр хэрхэн өнгөрдөг вэ?
Одоо монгол хүн амын дунд элэгний хавдрын тохиолдол ихээхэн байгаагийн учир шалтгааныг тодорхойлох зорилгоор хавдар үүсэх генетик, молекул шалтгаан, механизмын чиглэлээр судалгааны төсөл удирдан ажиллаж байна.
Энэ нь дээрх олон жилийн ажлын арай өөр түвшний үргэлжлэл юм. Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг. Бид эдгээр судалгааны ажлуудаа дотоод, гадаадын хамтын ажиллагааны хүрээнд молекул биологи, молекул генетикийн орчин үеийн аргазүй ашиглан хийж байна.
Судлаач тухайн цаг үед шаардлагатай судалгааг санаачлан, эсвэл захиалгаар хийх хэдий ч аливаа эрдэм судлалын ажил нь судлаачаас асар их мэдлэг, хариуцлагыг шаарддаг, шинжлэх ухааны ёс зүйн хүрээнд хийгддэг, орчин үеийн аргазүй ашигласан үр дүнтэй байх ёстой гэж ойлгодог. Энэ зарчмаар ажиллахыг хичээдэг.
Үүнээс гадна шинжлэх ухааны ажлын үр дүн хаана ч, аль ч улс оронд нэг л зарчмаар үнэлэгдэж хэмжигдэж байх, ерөөс бид дэлхийн шинжлэх ухааны зарчмаар ажилладаг байх нь чухал. Шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээний ажил дэлхийн түвшнийх байх ёстой. Мөн тухайн улс орны онцлогт тохирсон, шаардлага бүхий судалгааны ажлууд ч байна. Тэдгээрийг тухай бүрт нь чанартай, гүйцэтгэл өндөр, асуудлыг цаг алдалгүй шийдсэн байхыг эрхэмлэдэг.
Б.Баясгалан
Сэтгэгдэл бичих (1)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [202.21.97.90] ・ 2022.11.01 Хариулах
их ухаатай