Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан, ц.оюунсүрэн, генетик" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s"> Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/431b83e977cce1c051a42aa1c4fc1a94.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Цэдэнбалын Цэрэндолгор</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 19, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид юунаас нь айж сэргийлэх ёстой вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Үйлдвэрлэгчид тахиагаа таргалуулах, махны гарцыг нэмэгдүүлэхийн тулд гормон тарьдаг нь нууц биш. </span>Ганц Хятад гэлтгүй олон оронд тахианы аж ахуйдаа өсөлтийн гормоныг өргөнөөн тарьж ашигладаг. Тахианы томуу элдэв өвчин гаргуулахгүйн тулд урьдчилан сэргийлж олон төрлийн эмийн бодис хэрэглэж байна. Мэдээж ингэж бордсон тахиа хүний биед урт хугацаанд янз бүрийн өөрчлөлт өгч болно. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өнөөдөр манайд тахианы маханд өсөлтийн гормоны үлдэгдэлтэй эсэхийг судалж шинжлэхгүйгээр л оруулж ирж байна.</p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас гаднаас оруулж ирж байгаа бүтээгдэхүүнээ монголчууд өөрсдөө аюулгүй байдлын үүднээс шинжилж, шаардлагатай бол эрсдлийн үнэлгээг бүрэн хийх ёстой. Ер нь дан ганц Хятадаас оруулж ирдэг ногоо гэлтгүйгээр импортын хүнсний бараа бүтээгдхүүнийг өөрсдөө шинжилдэг болчихвол ард иргэд хэрэглэж байгаа зүйлдээ эргэлзэхгүй болно. Гэхдээ нөгөө талаас тэр боломж нь хөрөнгө зардал, тоног төхөөрөмжөөс шалтгаалан хараахан бүрдэж чадахгүй л өдийг хүрлээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тахианд тарьсан өсөлтийн гормон идэж хэрэглэж байгаа хүний хүйсийн чиг хандлагад нөлөөлөх боломжтой юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хүйсийн чиг баримжаад нөлөөлдөг гэдэгтэй харин санал нийлэхгүй.<span class="twittersharelink"> Өсөлтийн гормон тарьсан тахианы мах идэхээр хүний гормонд өөрчлөлт орно гэж байхгүй л дээ. Харин хүний бодисын солилцоонд нөлөөлж болох юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Би биологич хүний хувьд хүйсийн чиг баримжааны өөрчлөлтийг дэмжээд байдаггүй. Аливаа зүйл организмын үр төлөө үлдээх гэдэг нь тухайн зүйлийн оршин тогтнох байгалийн зүй тогтлын процесс шүү дээ. Энэ нарийн зүй тогтол алдагдвал устаж үгүй болоход хүрнэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед импортоор орж ирсэн хүнсний ногоог генетикийн өөрчлөлттэй гээд хориг тавих талаар ч ярьж байна. Энэ тал дээр генетикч хүний үгийг сонсмоор байна…? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг энэ чиглэлээр манай лабораторид судалгаа хийгдэж байна.Хэдэн жилийн өмнө манай ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн Молекул биологийн лабораторийг түшиглээд БОАЖ-ын яам генийн өөрчлөлт буюу хувиргасан амьд организмыг тодорхойлох лаборатори байгуулагдсан. Хил гаалиар орж ирсэн ургамал, хүнсний дэлгүүрээр зарагддаг ногоо, жимс, лаазласан бүтээгдэхүүнд шинжилгээ, судалгаа хийж үзлээ. Үнэндээ иргэдийн дунд яригддаг шиг сэтгэл түгшээм зүйл судалгаагаар илрээгүй. Дундажаар 100 бүтээгдэхүүн шинжлэхэд 1 нь ямар нэгэн генийн өөрчлөлттэй гарах жишээтэй. </p><p style="text-align: justify;">Уг нь Монгол Улс 2007 онд “Хувиргасан амьд организмын тухай хууль”-ийг баталж, Картогены протокол 2000 онд батлагдаж уг протоколд нэгдэн орсон. Энэ протокол нь хувиргасан амьд организм гаргаж авсан бол түүнийг мэдээлэх, хаяг шошгожуулах, бие махбодь, эрүүл мэнд, байгаль орчинд, аюулгүй эсэхэд магадлагаа, эрсдэлийн үнэлгээ хийхийг зохицуулсан баримт бичиг юм. Харамсалтай нь ихэвчлэн үүнийг мөрдөхгүй, генийн өөрчлөлттэй эсэхийг мэдээлэхгүй, тодорхойлохгүй оруулж ирээд байна. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь<span class="twittersharelink"> манайхан генийн инженерчлэл гэдэг тал дээр төдийлэн ойлголт тааруу. Бараг л хамгийн аюултай зүйл шиг ойлгодог. Мэдэхгүй учраас айгаад байгаа хэрэг</span>. <span class="twittersharelink">Судлаач хүний хувьд хэлэхэд генийн өөрчлөлттэй бүтээгдэхүүний давуу тал маш олон гэж хэлмээр байна </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яагаад генийн өөрчлөлттэй бүхэн муу биш гэж…?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Генийн өөрчлөлттэй бүхнийг буруутгаад муулаад байж болохгүй. Бидний 20-30-аад жил хэрэглэчихсэн зүйлүүд дунд ч генийн өөрчлөлттэй зүйл зөндөө. Жишээ нь эм тарианы ихэнх нь генийн өөрчлөлттэй. <span class="twittersharelink">Генийг шилжүүлэн суулгаж байж тэрхүү эм тариаг гаргаж авдаг.</span> Анх чихрийн шижинтэй хүнд тарьж хэрэглэдэг инсулин гэдэг бодисыг гахайны нойр булчирхайнаас ялгаж авдаг байлаа. Мэдээж инсулин гаргаж авахын тулд олон тооны гахай нядлахаас өөр аргагүй болдог байж. Гэтэл амьтны юм болохоор зарим хүнд харшил үүсгэдэг сөрөг талтай. Ийм учраас хүний инсулины генийг бактерид шилжүүлэн суулгаж тэр бактер нь хүний инсулиныг нийлэгжүүлж улмаар түүнээс хүний инсулиныг ялгаж авдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Мэдээж энэ нь хүний инсулин учраас хүнд харшлахгүй. Генийн инженерчлэлийн ашиг тус гэж энэ. </span></p><p style="text-align: justify;">Хоол хүнсийг орлуулаад байж болох л юм. Харин эм тариаг генийн өөрчлөлттэй гээд ад үзээд хил гаалиар оруулахыг хориглочихвол хүн малын төрөл бүрийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлдэг вакцинууд бас чихрийн шижинтэй хүмүүст хэрэглэдэг инсулин зэрэг эм бэлдмэл орж ирэхгүй болно. </p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ олон чихрийн шижинтэй хүмүүсээ яах билээ гэдэг асуудал үүснэ, олон хүн, хүүхэд хохирох болно.</p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">МОНГОЛД ЭСИЙН БАНК БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖ БИЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн инженерчлэлийн энэ ашиг тусыг бүх нийтийн хэрэгцээнд ашиглаж болох уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Болно, хэрэглэж ч байгаа. Жишээ нь олон төрлийн эм тариа, вакцинаас гадна хоол хүнсэнд ашиглаж болно. Тухайлбал Тайландад алтан будаа гэж бий. А витамины нийлэгжилд оролцдог генийг цагаан будаанд шилжүүлэн суулгаж шаргал өнгөтэй<span class="twittersharelink"> А витамины агууламжтай будаа бий болгосон. Энэ будааг хэрэглэсний дараа Тайландад нүдний харалган өвчин эрс багассан. </span>Бүр 80 хувиар багассан гэсэн судалгаа байдаг. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл Хятадаас орж ирж байгаа хүнсний ногооны хувь ямар аюул заналхийлэл учруулах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хятадаас оруулж ирж байгаа хүнсий ногоонд генийн өөрчлөлттэй гэдгээс өөр айх зүйл олон бий. Жишээ нь олон жил ногоо тарьсан учраас хөрс нь үржил шимгүй болчихсон. Мэдээж үржил шимгүй газраасаа ургац авахын тулд хэт их борддог. Тухайлбал төрөл бүрийн хими, биологийн бордоо хэрэглэж байна. Зарим газрын хөрс нь афлотоксин гэдэг хавдар үүсгэгч бодис ялгаруулдаг мөөгөнцөрөөр бохирдсон байдаг. Мэдээж тийм хөрсөнд ургасан ногоог хүн идвэл өвдөх, хавдар тусах магадлалтай. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>-Генетикийн шинжлэх ухааныг та Монголд аль чиглэлээр хөгжүүлвэл ашиг тустай вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;">-Манай эрдэмтэд Монголын амьд байгалийн бүхий л бүрэлдэхүүний генетик онцлог, нөөц, олон янз байдал зэргийг судлаж байна. Үүний зэрэгцээ орчин үеийн молекул генетикийн, молекул биологийн судалгааг эрчимжүүлэх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал<span class="twittersharelink"> манайд хүн, амьтны эс хадгалах, эсийн банк хийх боломж бий.</span> Одоо ч бид судалгаандаа олон улсад ашигладаг 20 гаруй төрлийн эсийг ургуулж туршилт судалгаа хийдэг. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс хүн ам цөөтэй, эрхтэн солиулах дээрээ тулахад донорын олдоц тааруу. Нөгөө талаасаа хүн хүний генетикийн онцлог өөр учраас солиулах эрхтэн нь таарахгүй тохиолдол ч зөндөө. Тиймээс<span class="twittersharelink"> тухайн хүний өөрийнх нь эсээс хэрэгцээт эд эрхтнийг бүтээх ажлыг эхлүүлбэл буянтай үйлс болно доо. Уг нь ёс зүйн зөвшөөрлийг аваад эхлүүлэх ёстой ажил л даа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эхлүүлэх гэхээр технологи тал дээр хэр бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Боломж нь, боловсон хүчин нь ч байна. Энэ бол тоног төхөөрөмж, эрчим хүчийн найдвартай эх үүсгүүр гэх мэт зардал ихтэй, хариуцлага өндөртэй ажил. Үүнийг бүрэн шийдэх ёстой. Одоо гэхэд манай хүрээлэнд тог тасарчихаад хэдэн эсээ арчлах гэж сандардаг үе зөндөө бий.</p><p style="text-align: justify;">Гэхдээ бидний сэтгэлд багтаад эхний туршилтуудыг эхлэчихлээ. Би Хятадын Сычуанд болсон нэг нэгэн хурлын үеэр тэдний эрдэмтэдтэй уулзсан. Тэр үеэр “Танайхан манай панда шиг үр хөврөл, эс ургуулах аргаар нэн ховордсон мазаалайгийн тоо толгойг өсгөж болно шүү дээ” гэж хэлж байсан. Ер нь болохгүй зүйл биш л дээ. </p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь шинжлэх ухаанд мөнгө хөрөнгө төдийлэн мөнгө зарахгүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Энэ мэтээр ирээдүйд генетикийн шинжлэх ухаан төсөөлөөгүй ч их хурдаар хөгжинө. Жишээ нь чи үүдэл эсээ хасах 273 градусын хүйтэнд хөлдөөлгөчихөж болно.Тэгвэл тэр эсээс эд эрхтэн, чамайг ч хувилгах боломжтой. Энэ мэтээр хязгааргүй боломжууд байх боловч бүх зүйл хэмжээ хязгаартай. Тоо томшгүй олон хүн, амьтан энэ дэлхий дээр амьдрахад бэрх, тийм боломж ч байхгүй. Тийм учраас шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжих ч түүнийг тодорхой хязгаарын хүрээнд ашиглах болов уу даа. Шинжлэх ухааны танин мэдэхүйд хязгаар гэж үгүй шүү дээ. </p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">ХҮҮХДЭД БАГААС НЬ ЁС ЗҮЙ, ЁС СУРТАХУУН БУЮУ ЗӨВ БУРУУГИЙН ХЭВ ХЭМЖЭЭГ ОЙЛГУУЛАХ ЁСТОЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генетикч хүнээс асуухгүй өнгөрч болохгүй зүйл байна. Бид сүүлийн үед сайн муу бүх зүйлээ, үнэт зүйлээ хүртэл цус, гентэйгээ холбож тайлбарлах болсон. Энэ хэр үнэний хувьтай вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүний цус гэж тусдаа зүйл байгаа юм шигээр ярьдагтай би санал нийлдэггүй. <span class="twittersharelink">Ерөөс монгол цус, ген гэж байхгүй. Хүний ген гэж бий.</span> Судлаад үзвэл цэвэр үндэстний гентэй улс үндэстэн гэж хаана ч байхгүй. Хэт ингэж туйлширах нь бусдаас өөрсдийгөө тусгаарлаж байгаа хэрэг. Үүний цаана өөрсдийгөө дөвийлгөсөн хандлага байна. Бусдаас илүү зүйл байгаа тэр маань олон зуун жилийн улбаатай нүүдэлчин ахуйн нөлөө юм.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголчууд хүүхдээ өрх тусгаарлахад ханилах хүнийх нь удам судрыг хардаг. Энэ бас л генийг нь харж байна гэсэн үг. Тийм үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хэрвээ тухайн хүн генетикийн үүднээс удамшлын, сэтгэцийн өвчинтэй бол мэдээж генээр дамжина. Монголчууд үүнийг мэддэг байсан учраас удам судрыг харж гэрлүүлж иржээ. Харин тухайн хүний болон гэр бүлийн ёс суртахуун нь гэрийн суурь хүмүүжилтэй л холбоотой. </p><p style="text-align: justify;">Тэднийх сайхан амьдралтай, удмаараа сайхан хүмүүс, харилцаа сайтай, бие биенийгээ хүндэтгэдэг, эрдэм мэдлэгтэй гэх мэт ярьдаг даа. Удмаараа зөв, сайн сайхан гэж яригдана гэдэг хэдэн үеэрээ хүмүүжилтэй, мэдлэг боловсролыг дээдэлж ирсэн үнэт зүйлстэй гэр бүл гэсэн үг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Манайханд сүүлийн үед аливаа зүйлд бусдыг буруутгаж байж тайвширдаг, сэтгэл ханамж авдаг хандлага бий болсон санагддаг. Монгол хүний ёс суртахуунгүй занг хүртэл цус руугаа чихэж буруутгадаг. Уг нь хүн эхлээд би яасан билээ гэдгээ бодож, бурууг бусдаас биш өөрөөсөө хайх, зөвийг өөрөөсөө эхлэх ёстой шүү дээ.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед аутизм гэж их ярих болов. Энэ бол удамшлын өвчин биш. Хүүхдийг хэвлийд байхаас нь анхаарахгүй, эцэг эх нь хүүхэдтэйгээ нялх багаас нь харьцахгүй, ярихгүй, ухаан санааг нь хөгжүүлэхгүй зэргээс голдуу үүдэлтэй. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний үнэт зүйлийг та ёс суртахуун, хүмүүжил төлөвшилтэй холбон үзэж байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүн ямар байх вэ гэдэг нь цус эсвэл генээс илүү ёс суртахуун, итгэл үнэмшил, үнэт зүйл түүнийгээ хайрлаж хамгаалах, үр удамдаа яаж үлдээх эсэхээс шалтгаалах зүйл юм.</p><p style="text-align: justify;">Миний мэдэх танилын маань хүүхдүүд европт өссөн. Тэд өөрсдийгөө герман хүн гэж ярьдаг. Хэл, соёл, амьдарч байгаа орчин нөлөөлж хувь хүний эрхэмлэх зүйл өөрчлөгдсөн хэрэг, тэднийг буруутгах аргагүй. Харин эцэг эхчүүд хүүхдэдээ монгол соёл, үнэт зүйлсээ ойлгуулж, танин мэдүүлэх учиртай. Монгол хүний үнэт зүйл гэдэг нь биднийг нэгтгэж байгаа, монгол болгож байгаа газар нутаг, хэл, соёл, ёс заншил юм. Харин үүнд хүний цус, ген хамаагүй шүү дээ. Эсрэгээрээ Булганд фермерийн аж ахуй эрхэлж байгаа Канадын иргэнийг хар л даа. Хүүхдүүд нь монголоор ярьдаг, монгол ёс заншлыг дээдэлдэг гэр бүлийн тухай телевизийн нэвтрүүлэг үзсэн.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Зүгээр л би монгол хүн гэж цээжээ дэлдэхийн оронд монгол хүний үнэт зүйлээ эрхэмлэх ёстой. Нийгмээрээ шинэ залуу үеэ монгол хүн болж төлөвшүүлж хүмүүжүүлэх тал дээр анхаармаар байна.</p></blockquote><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгэхээр л монгол хүн болж төлөвших нь суурь хүмүүжлээс эхлэх нь ээ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Ёс зүй, ёс суртахуун гэдэг бол зөв буруугийн хэв хэмжээ. Үүнийг бүр багаас нь ойлгуулж байх ёстой. </span>Үүнийг бид суурь хүмүүжил гэж ярьдаг. Байшингаар бол суурь нь учраас цаашид тухайн хүн сайн сайхан, зөв амьдрахад нөлөөлдөг. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед боловсрол эзэмшүүлнэ гэж ярих болж. Гэтэл ёс суртахуун муутай хүн боловсрол эзэмшинэ гэдэг хэцүү дээ. Ёс суртахуунтай байна гэдэг наад зах нь бусадтайгаа зөв сайхан харилцах чадвар юм. Эмээ маань их ухаантай хүн байжээ. Хүүхэд байхад “Миний хүү муухайгаас ч сайхныг олж харж сураарай” гэж хэлдэг байж билээ. Нээрээ л сайн сайхан санаад л, зөв сайныг бодож хийгээд, эмээгийн хэлдгээр муухайгаас ч сайхныг олж хараад явбал хүний амьдрал илүү хялбар юм уу даа.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ерөөс ёс зүйн хэм хэмжээг мэддэг, хариуцлагатай, мэдлэг боловсролтой монгол хүн л Монгол орноо хөгжүүлнэ. </p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид энэ асуудлыг анхаарахгүй орхиж болохгүй. Монголчуудынхаа ёс суртахууны хүмүүжил боловсролыг дээшлүүлэх, хувь хүнийг төлөвшүүлэх, хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах, нийгмийн баялаг, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, монгол хүний үнэ цэн гэж юу болох зэргийг ойлгуулмаар байна.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эрдэмтэн хүнээс судалгааных нь талаас асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. Ямар судалгаа дээр сууж байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бид дэлхийн түвшиний судалгаанаас хоцрохгүйн төлөө ажилладаг. 1989 онд дэлхий дахинд хепатитийн С вирусыг илрүүлсэн шүү дээ. Тухайн үед манай хүрээлэнгийнхэн Японы эрдэмтэдтэй хамтраад энэ вирусын судалгаа хийж эхэлсэн. Бид 3 жилийн дараа монгол хүнд хепатитийн С вирусын халдвар ихээхэн тархсныг бас тэр нь донорын цусаар халдварлаж байгааг тогтоож анхны бүтээлээ хэвлүүлсэн. Бараг 7-8 жил энэ чиглэлээр ажиллаж судалгааны ажил хийсэн.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол хүнд тохиолдож буй элэгний хавдрын 90 гаруй хувь нь хепатитийн вирусын халдвартай холбоотой, түүнээс шалтгаантай. </span>Монгол хүнд хепатитийн С вирусын элэгний хавдар үүсгэх тохиолдол өндөр байдаг бол хепатитийн В вирус дангаараа хавдар үүсгэх нь бага. Харин С вирустэй хавсарвал элэгний хавдар үүсгэх магадлал өндөр. Мөн хепатитийн В вирус Д буюу дельта вирустай хавсарвал элэгний хавдар үүсгэдэг гэдгийг бид тодорхойлсон. Энэ нь монгол хүн амын дунд халдварлан тархсан вирусын генетик онцлог буюу генотиптой холбоотойг тогтоосон. Жишээ нь <span class="twittersharelink">хепатитийн С вирусын олон хэв шинж байдаг хэдий ч монгол хүн амын дунд хамгийн их хавдар үүсгэдэг хэв шинж нь тархсан. Тэр нь элэгний хавдар үүсгэдэг юм. </span></p><p style="text-align: justify;">Бид судалгааны үр дүндээ тулгуурлаад “Монголын хүн амын дунд тархсан хепатитийн зарим вирусын молекул генетик онцлог” гэдэг ном 2011 онд бичсэн. Одоо бид элэгний хавдрын судалгаан дээр ажиллаж байна.<span class="twittersharelink"> Хепатитийн вирусээс улбаатай элэгний хавдар голдуу байгаа нь нэгэнт тогтоогдсон. Одоо монгол хүнд элэгний хавдар үүсэх генетик шалтгаан, шинж чанарыг судалж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний генетикээс шалтгаалдаг гэдгийг онцолж ярихгүй юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ганц монгол хүний ч биш л дээ, ер нь хүний генетикээс шалтгаалж хавдар үүсч болно. Жишээ нь та бид 2 хоёулаа хепатитийн С вирусын халдвар авсан ч нэг нь хавдар болохгүй эдгэчихдэг. Гэтэл нөгөө нь цаашаа хүндрээд элэгний хавдартай болчихдог. Энэ нь хувь хүний генетик хүчин зүйлтэй ихээхэн холбоотой. Вирусын халдварын улмаас хүний ямар ген нь яаж мутацид орж хавдар үүсгэдэг талаар сүүлийн жилүүдэд судалж байна. Энэ чиглэлээр Улсын томоохон эмнэлэгүүдтэй хамтарч ажилладаг.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Элэгний хавдрыг эрт, бага үед нь илрүүлэх оношлуурыг танай хүрээлэнгийнхэн хийсэн гэж сонссон. Хэзээ хэрэглэгдэж эхлэх вэ?</span></strong></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">-Манай лаборатори элэгний эс дөнгөж эрчимтэй хуваагдаж хавдар үүсэж эхэлж байгаа үед цусанд нь тодорхойлдог оношлуур хийсэн. Энэ оношлуурыг ашиглаад элэгний хавдрыг эход харагдахаас нь өмнө илрүүлж болно. Бас үүнийг ашиглаад ургийн гажгийг ч илрүүлж тодорхойлж болох юм. Түүнийгээ оношлогоонд хэрэглэхийн тулд патентийн эрх авах ёстой. Ингээд Оюуны өмчийн газар материалаа өгөөд хоёр жил болж байна, сураггүй, очер дугаар ихтэй л гэх юм билээ. Уг нь патент авчихвал бид дэргэдээ гарааны компани байгуулаад оношлуураа ихээр үйлдвэрлээд эмнэлэгүүдийг хангаад байх боломж бүрэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та цөөн хэдэн эмэгтэй академичдын нэг. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийд танигдахад хэр ойр байгаа гэж та боддог вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь Монголын шинжлэх ухаан гэж байхгүй, дэлхийн шинжлэх ухаан л гэж бий.</p><p style="text-align: justify;">Бид бүтээлээрээ тэр болгон танигдаж чадахгүй, дутуу байна гэж боддог. Энэ нь олон шалтгаантай. Хүний генетикийн, ДНХ-ийн бүтцийг нээж биологи, анагаах ухааны салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан учир 1962 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Америкийн эрдэмтэн Жеймс Уотсон гуайтай 1990-ээд онд нэгэн хурлын үеэр уулзсанаа мартдаггүй. Тэр хүн надтай уулзаад Монгол улсад генетикийн судалгаа хийдэг юм уу, ген, ДНХ-г бас мэддэг байх нь, та нарыг морь унаад хээр давхиж явдаг гэж бодсон гээд монголын генетикчтэй уулзсандаа олзуурхаж байна гэж билээ. </p><p style="text-align: justify;">Намайг дагуулаад та нар энэ монгол хүнийг хараарай, тэд орчин үеийн генетикийн түвшний судалгаа хийж байна гээд бусад хүмүүст танилцуулсан юм. Бид 2-ын хамтдаа авахуулсан зургийг би номондоо оруулсан. Өөрийгөө магтаж байгаа юм биш шүү. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийн түвшнээс хоцроогүй яваа. Бид дэлхийтэй ижил түвшинд судалгаа хийхийг хичээж зарим судалгаа хийж байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ц.оюунсүрэн" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ц.оюунсүрэн</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/генетик" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">генетик</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(19) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780173029.2993"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>МОНГОЛ ЦУС ГЭЖ БАЙДАГ ШҮҮ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Тэнэг авгай</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.20.55] ・ 2020.06.01</span>
<a onclick="addReply('b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хэн юутай байна түүнийгээ л хөөргөж бахархадаг зан монгол илүү хөгжсөн. Жишээ нь хийж бүтээсэн юмгүй бол төрүүлсэн хүүхдээрээ ч болов бүр ядвал нөхрөөрөө ч гэсэн. Ямар нэг онгирох юм олдог. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.12] ・ 2020.04.11</span>
<a onclick="addReply('8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Ванга 4599 онд хүнд мөнхнастай болно. Тэр хүртэл генее хөлдөөж</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.178.29] ・ 2020.03.15</span>
<a onclick="addReply('a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Өөрийнх нь хүссэнийг бичиж хийрхэхгүй бол элдвээр муулдаг тийм тэнэгүүд байнаа байна. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [77.111.246.120] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус, ген гэж байна! :) тэр нь С2-М217, шинжлэх ухаанаар батлагдсан! :)
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.212.118.138] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус гэж ярьдаг хүмүүс хүчээ нэгтгэж монгол цус, удам болсон хүүхдүүдийг зовоодог ээж аав нартай үзэлцээч. ёстой нэг амнаас цаашгүй юмнууд. хүүхдүүд байхгүй бол юун монгол цус мус</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p> Монголд аль ч салбарт шинжлэх ухаанч байдалд алдагджээ Яаж сэргээнэ дээ Осолдохгүй л хэдхэн хүн сонссоноо яриад л манахчаан болж байх шиг
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад өөр хэлээр шууд ярьчхаж болохгүй байна гэнэ ээ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.9.47.56] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Та хэдээс идүү мэддэг болоод ийм цол, зэрэгтэй байгаа шүү дээ. Монгол үндэстэн гэдэг бол, тодорхой соёл, ёс заншил, хэл, итгэл үнэмшлээр ялгагдсан хэсэг бүлэг хүмүүс. Тэрнээс биү тэнгэрээс тусдаа заяагдсан юм биш</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.21.217] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>undur hugjiltei ornudad amerik,evropt huni genin bvttsig shinjilj teeden huviin skandi al teden huviin arab geh meter genin buttsi holitsig gargadag ene yamar undesleltei shinjleh uhaani geniin ylavar ve?</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.99] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хүний ухаан ч адилхан. Хүний ухаан гэж байхаас монгол ухаан гэж бас байхгүй. Хүний хүмүүжил ч адилхан. Хүн шиг хүн байх уу, мал шиг байх уу гэдэг л асуудал</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.179.25.92] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Xulgaich ës zyin gen gej baidag bol,ter n usdsan l daa...</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.131.243.190] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>mongol europ gen chin shaal 2 uur yalgagddag ter bitgii hel mongol gen chin busad asia ulsuudiin niitleg genees harzangui uur buteztei bdag sh deee yu yariad bn aaa</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.143.23] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Маш бага ялгаа байгаа ч тэрийг нь гэхдээ аль үндэстэн энээ тэрээг нь ялгах боломжтой л байх. Гол нь монгол DNA гэж том ялгаатай, бусдаас сүрхий өөр болгоод байх юм биш л байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [59.153.114.207] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад ийм хүн академич гэж жинхэнэ худалдаж авсан хүн байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [89.176.169.27] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Oilgoj unshij erguu taxinii jolooch min</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '20444';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
<img src="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
Үхлийн дараа хүний сэтгэлд юу тохиолддог вэ? </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Ц.Усанболор </a> ・
12 сарын 28, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nfrw";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан, ц.оюунсүрэн, генетик" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s"> Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/431b83e977cce1c051a42aa1c4fc1a94.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Цэдэнбалын Цэрэндолгор</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 19, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид юунаас нь айж сэргийлэх ёстой вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Үйлдвэрлэгчид тахиагаа таргалуулах, махны гарцыг нэмэгдүүлэхийн тулд гормон тарьдаг нь нууц биш. </span>Ганц Хятад гэлтгүй олон оронд тахианы аж ахуйдаа өсөлтийн гормоныг өргөнөөн тарьж ашигладаг. Тахианы томуу элдэв өвчин гаргуулахгүйн тулд урьдчилан сэргийлж олон төрлийн эмийн бодис хэрэглэж байна. Мэдээж ингэж бордсон тахиа хүний биед урт хугацаанд янз бүрийн өөрчлөлт өгч болно. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өнөөдөр манайд тахианы маханд өсөлтийн гормоны үлдэгдэлтэй эсэхийг судалж шинжлэхгүйгээр л оруулж ирж байна.</p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас гаднаас оруулж ирж байгаа бүтээгдэхүүнээ монголчууд өөрсдөө аюулгүй байдлын үүднээс шинжилж, шаардлагатай бол эрсдлийн үнэлгээг бүрэн хийх ёстой. Ер нь дан ганц Хятадаас оруулж ирдэг ногоо гэлтгүйгээр импортын хүнсний бараа бүтээгдхүүнийг өөрсдөө шинжилдэг болчихвол ард иргэд хэрэглэж байгаа зүйлдээ эргэлзэхгүй болно. Гэхдээ нөгөө талаас тэр боломж нь хөрөнгө зардал, тоног төхөөрөмжөөс шалтгаалан хараахан бүрдэж чадахгүй л өдийг хүрлээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тахианд тарьсан өсөлтийн гормон идэж хэрэглэж байгаа хүний хүйсийн чиг хандлагад нөлөөлөх боломжтой юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хүйсийн чиг баримжаад нөлөөлдөг гэдэгтэй харин санал нийлэхгүй.<span class="twittersharelink"> Өсөлтийн гормон тарьсан тахианы мах идэхээр хүний гормонд өөрчлөлт орно гэж байхгүй л дээ. Харин хүний бодисын солилцоонд нөлөөлж болох юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Би биологич хүний хувьд хүйсийн чиг баримжааны өөрчлөлтийг дэмжээд байдаггүй. Аливаа зүйл организмын үр төлөө үлдээх гэдэг нь тухайн зүйлийн оршин тогтнох байгалийн зүй тогтлын процесс шүү дээ. Энэ нарийн зүй тогтол алдагдвал устаж үгүй болоход хүрнэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед импортоор орж ирсэн хүнсний ногоог генетикийн өөрчлөлттэй гээд хориг тавих талаар ч ярьж байна. Энэ тал дээр генетикч хүний үгийг сонсмоор байна…? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг энэ чиглэлээр манай лабораторид судалгаа хийгдэж байна.Хэдэн жилийн өмнө манай ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн Молекул биологийн лабораторийг түшиглээд БОАЖ-ын яам генийн өөрчлөлт буюу хувиргасан амьд организмыг тодорхойлох лаборатори байгуулагдсан. Хил гаалиар орж ирсэн ургамал, хүнсний дэлгүүрээр зарагддаг ногоо, жимс, лаазласан бүтээгдэхүүнд шинжилгээ, судалгаа хийж үзлээ. Үнэндээ иргэдийн дунд яригддаг шиг сэтгэл түгшээм зүйл судалгаагаар илрээгүй. Дундажаар 100 бүтээгдэхүүн шинжлэхэд 1 нь ямар нэгэн генийн өөрчлөлттэй гарах жишээтэй. </p><p style="text-align: justify;">Уг нь Монгол Улс 2007 онд “Хувиргасан амьд организмын тухай хууль”-ийг баталж, Картогены протокол 2000 онд батлагдаж уг протоколд нэгдэн орсон. Энэ протокол нь хувиргасан амьд организм гаргаж авсан бол түүнийг мэдээлэх, хаяг шошгожуулах, бие махбодь, эрүүл мэнд, байгаль орчинд, аюулгүй эсэхэд магадлагаа, эрсдэлийн үнэлгээ хийхийг зохицуулсан баримт бичиг юм. Харамсалтай нь ихэвчлэн үүнийг мөрдөхгүй, генийн өөрчлөлттэй эсэхийг мэдээлэхгүй, тодорхойлохгүй оруулж ирээд байна. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь<span class="twittersharelink"> манайхан генийн инженерчлэл гэдэг тал дээр төдийлэн ойлголт тааруу. Бараг л хамгийн аюултай зүйл шиг ойлгодог. Мэдэхгүй учраас айгаад байгаа хэрэг</span>. <span class="twittersharelink">Судлаач хүний хувьд хэлэхэд генийн өөрчлөлттэй бүтээгдэхүүний давуу тал маш олон гэж хэлмээр байна </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яагаад генийн өөрчлөлттэй бүхэн муу биш гэж…?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Генийн өөрчлөлттэй бүхнийг буруутгаад муулаад байж болохгүй. Бидний 20-30-аад жил хэрэглэчихсэн зүйлүүд дунд ч генийн өөрчлөлттэй зүйл зөндөө. Жишээ нь эм тарианы ихэнх нь генийн өөрчлөлттэй. <span class="twittersharelink">Генийг шилжүүлэн суулгаж байж тэрхүү эм тариаг гаргаж авдаг.</span> Анх чихрийн шижинтэй хүнд тарьж хэрэглэдэг инсулин гэдэг бодисыг гахайны нойр булчирхайнаас ялгаж авдаг байлаа. Мэдээж инсулин гаргаж авахын тулд олон тооны гахай нядлахаас өөр аргагүй болдог байж. Гэтэл амьтны юм болохоор зарим хүнд харшил үүсгэдэг сөрөг талтай. Ийм учраас хүний инсулины генийг бактерид шилжүүлэн суулгаж тэр бактер нь хүний инсулиныг нийлэгжүүлж улмаар түүнээс хүний инсулиныг ялгаж авдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Мэдээж энэ нь хүний инсулин учраас хүнд харшлахгүй. Генийн инженерчлэлийн ашиг тус гэж энэ. </span></p><p style="text-align: justify;">Хоол хүнсийг орлуулаад байж болох л юм. Харин эм тариаг генийн өөрчлөлттэй гээд ад үзээд хил гаалиар оруулахыг хориглочихвол хүн малын төрөл бүрийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлдэг вакцинууд бас чихрийн шижинтэй хүмүүст хэрэглэдэг инсулин зэрэг эм бэлдмэл орж ирэхгүй болно. </p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ олон чихрийн шижинтэй хүмүүсээ яах билээ гэдэг асуудал үүснэ, олон хүн, хүүхэд хохирох болно.</p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">МОНГОЛД ЭСИЙН БАНК БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖ БИЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн инженерчлэлийн энэ ашиг тусыг бүх нийтийн хэрэгцээнд ашиглаж болох уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Болно, хэрэглэж ч байгаа. Жишээ нь олон төрлийн эм тариа, вакцинаас гадна хоол хүнсэнд ашиглаж болно. Тухайлбал Тайландад алтан будаа гэж бий. А витамины нийлэгжилд оролцдог генийг цагаан будаанд шилжүүлэн суулгаж шаргал өнгөтэй<span class="twittersharelink"> А витамины агууламжтай будаа бий болгосон. Энэ будааг хэрэглэсний дараа Тайландад нүдний харалган өвчин эрс багассан. </span>Бүр 80 хувиар багассан гэсэн судалгаа байдаг. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл Хятадаас орж ирж байгаа хүнсний ногооны хувь ямар аюул заналхийлэл учруулах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хятадаас оруулж ирж байгаа хүнсий ногоонд генийн өөрчлөлттэй гэдгээс өөр айх зүйл олон бий. Жишээ нь олон жил ногоо тарьсан учраас хөрс нь үржил шимгүй болчихсон. Мэдээж үржил шимгүй газраасаа ургац авахын тулд хэт их борддог. Тухайлбал төрөл бүрийн хими, биологийн бордоо хэрэглэж байна. Зарим газрын хөрс нь афлотоксин гэдэг хавдар үүсгэгч бодис ялгаруулдаг мөөгөнцөрөөр бохирдсон байдаг. Мэдээж тийм хөрсөнд ургасан ногоог хүн идвэл өвдөх, хавдар тусах магадлалтай. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>-Генетикийн шинжлэх ухааныг та Монголд аль чиглэлээр хөгжүүлвэл ашиг тустай вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;">-Манай эрдэмтэд Монголын амьд байгалийн бүхий л бүрэлдэхүүний генетик онцлог, нөөц, олон янз байдал зэргийг судлаж байна. Үүний зэрэгцээ орчин үеийн молекул генетикийн, молекул биологийн судалгааг эрчимжүүлэх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал<span class="twittersharelink"> манайд хүн, амьтны эс хадгалах, эсийн банк хийх боломж бий.</span> Одоо ч бид судалгаандаа олон улсад ашигладаг 20 гаруй төрлийн эсийг ургуулж туршилт судалгаа хийдэг. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс хүн ам цөөтэй, эрхтэн солиулах дээрээ тулахад донорын олдоц тааруу. Нөгөө талаасаа хүн хүний генетикийн онцлог өөр учраас солиулах эрхтэн нь таарахгүй тохиолдол ч зөндөө. Тиймээс<span class="twittersharelink"> тухайн хүний өөрийнх нь эсээс хэрэгцээт эд эрхтнийг бүтээх ажлыг эхлүүлбэл буянтай үйлс болно доо. Уг нь ёс зүйн зөвшөөрлийг аваад эхлүүлэх ёстой ажил л даа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эхлүүлэх гэхээр технологи тал дээр хэр бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Боломж нь, боловсон хүчин нь ч байна. Энэ бол тоног төхөөрөмж, эрчим хүчийн найдвартай эх үүсгүүр гэх мэт зардал ихтэй, хариуцлага өндөртэй ажил. Үүнийг бүрэн шийдэх ёстой. Одоо гэхэд манай хүрээлэнд тог тасарчихаад хэдэн эсээ арчлах гэж сандардаг үе зөндөө бий.</p><p style="text-align: justify;">Гэхдээ бидний сэтгэлд багтаад эхний туршилтуудыг эхлэчихлээ. Би Хятадын Сычуанд болсон нэг нэгэн хурлын үеэр тэдний эрдэмтэдтэй уулзсан. Тэр үеэр “Танайхан манай панда шиг үр хөврөл, эс ургуулах аргаар нэн ховордсон мазаалайгийн тоо толгойг өсгөж болно шүү дээ” гэж хэлж байсан. Ер нь болохгүй зүйл биш л дээ. </p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь шинжлэх ухаанд мөнгө хөрөнгө төдийлэн мөнгө зарахгүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Энэ мэтээр ирээдүйд генетикийн шинжлэх ухаан төсөөлөөгүй ч их хурдаар хөгжинө. Жишээ нь чи үүдэл эсээ хасах 273 градусын хүйтэнд хөлдөөлгөчихөж болно.Тэгвэл тэр эсээс эд эрхтэн, чамайг ч хувилгах боломжтой. Энэ мэтээр хязгааргүй боломжууд байх боловч бүх зүйл хэмжээ хязгаартай. Тоо томшгүй олон хүн, амьтан энэ дэлхий дээр амьдрахад бэрх, тийм боломж ч байхгүй. Тийм учраас шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжих ч түүнийг тодорхой хязгаарын хүрээнд ашиглах болов уу даа. Шинжлэх ухааны танин мэдэхүйд хязгаар гэж үгүй шүү дээ. </p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">ХҮҮХДЭД БАГААС НЬ ЁС ЗҮЙ, ЁС СУРТАХУУН БУЮУ ЗӨВ БУРУУГИЙН ХЭВ ХЭМЖЭЭГ ОЙЛГУУЛАХ ЁСТОЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генетикч хүнээс асуухгүй өнгөрч болохгүй зүйл байна. Бид сүүлийн үед сайн муу бүх зүйлээ, үнэт зүйлээ хүртэл цус, гентэйгээ холбож тайлбарлах болсон. Энэ хэр үнэний хувьтай вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүний цус гэж тусдаа зүйл байгаа юм шигээр ярьдагтай би санал нийлдэггүй. <span class="twittersharelink">Ерөөс монгол цус, ген гэж байхгүй. Хүний ген гэж бий.</span> Судлаад үзвэл цэвэр үндэстний гентэй улс үндэстэн гэж хаана ч байхгүй. Хэт ингэж туйлширах нь бусдаас өөрсдийгөө тусгаарлаж байгаа хэрэг. Үүний цаана өөрсдийгөө дөвийлгөсөн хандлага байна. Бусдаас илүү зүйл байгаа тэр маань олон зуун жилийн улбаатай нүүдэлчин ахуйн нөлөө юм.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголчууд хүүхдээ өрх тусгаарлахад ханилах хүнийх нь удам судрыг хардаг. Энэ бас л генийг нь харж байна гэсэн үг. Тийм үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хэрвээ тухайн хүн генетикийн үүднээс удамшлын, сэтгэцийн өвчинтэй бол мэдээж генээр дамжина. Монголчууд үүнийг мэддэг байсан учраас удам судрыг харж гэрлүүлж иржээ. Харин тухайн хүний болон гэр бүлийн ёс суртахуун нь гэрийн суурь хүмүүжилтэй л холбоотой. </p><p style="text-align: justify;">Тэднийх сайхан амьдралтай, удмаараа сайхан хүмүүс, харилцаа сайтай, бие биенийгээ хүндэтгэдэг, эрдэм мэдлэгтэй гэх мэт ярьдаг даа. Удмаараа зөв, сайн сайхан гэж яригдана гэдэг хэдэн үеэрээ хүмүүжилтэй, мэдлэг боловсролыг дээдэлж ирсэн үнэт зүйлстэй гэр бүл гэсэн үг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Манайханд сүүлийн үед аливаа зүйлд бусдыг буруутгаж байж тайвширдаг, сэтгэл ханамж авдаг хандлага бий болсон санагддаг. Монгол хүний ёс суртахуунгүй занг хүртэл цус руугаа чихэж буруутгадаг. Уг нь хүн эхлээд би яасан билээ гэдгээ бодож, бурууг бусдаас биш өөрөөсөө хайх, зөвийг өөрөөсөө эхлэх ёстой шүү дээ.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед аутизм гэж их ярих болов. Энэ бол удамшлын өвчин биш. Хүүхдийг хэвлийд байхаас нь анхаарахгүй, эцэг эх нь хүүхэдтэйгээ нялх багаас нь харьцахгүй, ярихгүй, ухаан санааг нь хөгжүүлэхгүй зэргээс голдуу үүдэлтэй. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний үнэт зүйлийг та ёс суртахуун, хүмүүжил төлөвшилтэй холбон үзэж байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүн ямар байх вэ гэдэг нь цус эсвэл генээс илүү ёс суртахуун, итгэл үнэмшил, үнэт зүйл түүнийгээ хайрлаж хамгаалах, үр удамдаа яаж үлдээх эсэхээс шалтгаалах зүйл юм.</p><p style="text-align: justify;">Миний мэдэх танилын маань хүүхдүүд европт өссөн. Тэд өөрсдийгөө герман хүн гэж ярьдаг. Хэл, соёл, амьдарч байгаа орчин нөлөөлж хувь хүний эрхэмлэх зүйл өөрчлөгдсөн хэрэг, тэднийг буруутгах аргагүй. Харин эцэг эхчүүд хүүхдэдээ монгол соёл, үнэт зүйлсээ ойлгуулж, танин мэдүүлэх учиртай. Монгол хүний үнэт зүйл гэдэг нь биднийг нэгтгэж байгаа, монгол болгож байгаа газар нутаг, хэл, соёл, ёс заншил юм. Харин үүнд хүний цус, ген хамаагүй шүү дээ. Эсрэгээрээ Булганд фермерийн аж ахуй эрхэлж байгаа Канадын иргэнийг хар л даа. Хүүхдүүд нь монголоор ярьдаг, монгол ёс заншлыг дээдэлдэг гэр бүлийн тухай телевизийн нэвтрүүлэг үзсэн.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Зүгээр л би монгол хүн гэж цээжээ дэлдэхийн оронд монгол хүний үнэт зүйлээ эрхэмлэх ёстой. Нийгмээрээ шинэ залуу үеэ монгол хүн болж төлөвшүүлж хүмүүжүүлэх тал дээр анхаармаар байна.</p></blockquote><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгэхээр л монгол хүн болж төлөвших нь суурь хүмүүжлээс эхлэх нь ээ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Ёс зүй, ёс суртахуун гэдэг бол зөв буруугийн хэв хэмжээ. Үүнийг бүр багаас нь ойлгуулж байх ёстой. </span>Үүнийг бид суурь хүмүүжил гэж ярьдаг. Байшингаар бол суурь нь учраас цаашид тухайн хүн сайн сайхан, зөв амьдрахад нөлөөлдөг. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед боловсрол эзэмшүүлнэ гэж ярих болж. Гэтэл ёс суртахуун муутай хүн боловсрол эзэмшинэ гэдэг хэцүү дээ. Ёс суртахуунтай байна гэдэг наад зах нь бусадтайгаа зөв сайхан харилцах чадвар юм. Эмээ маань их ухаантай хүн байжээ. Хүүхэд байхад “Миний хүү муухайгаас ч сайхныг олж харж сураарай” гэж хэлдэг байж билээ. Нээрээ л сайн сайхан санаад л, зөв сайныг бодож хийгээд, эмээгийн хэлдгээр муухайгаас ч сайхныг олж хараад явбал хүний амьдрал илүү хялбар юм уу даа.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ерөөс ёс зүйн хэм хэмжээг мэддэг, хариуцлагатай, мэдлэг боловсролтой монгол хүн л Монгол орноо хөгжүүлнэ. </p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид энэ асуудлыг анхаарахгүй орхиж болохгүй. Монголчуудынхаа ёс суртахууны хүмүүжил боловсролыг дээшлүүлэх, хувь хүнийг төлөвшүүлэх, хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах, нийгмийн баялаг, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, монгол хүний үнэ цэн гэж юу болох зэргийг ойлгуулмаар байна.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эрдэмтэн хүнээс судалгааных нь талаас асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. Ямар судалгаа дээр сууж байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бид дэлхийн түвшиний судалгаанаас хоцрохгүйн төлөө ажилладаг. 1989 онд дэлхий дахинд хепатитийн С вирусыг илрүүлсэн шүү дээ. Тухайн үед манай хүрээлэнгийнхэн Японы эрдэмтэдтэй хамтраад энэ вирусын судалгаа хийж эхэлсэн. Бид 3 жилийн дараа монгол хүнд хепатитийн С вирусын халдвар ихээхэн тархсныг бас тэр нь донорын цусаар халдварлаж байгааг тогтоож анхны бүтээлээ хэвлүүлсэн. Бараг 7-8 жил энэ чиглэлээр ажиллаж судалгааны ажил хийсэн.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол хүнд тохиолдож буй элэгний хавдрын 90 гаруй хувь нь хепатитийн вирусын халдвартай холбоотой, түүнээс шалтгаантай. </span>Монгол хүнд хепатитийн С вирусын элэгний хавдар үүсгэх тохиолдол өндөр байдаг бол хепатитийн В вирус дангаараа хавдар үүсгэх нь бага. Харин С вирустэй хавсарвал элэгний хавдар үүсгэх магадлал өндөр. Мөн хепатитийн В вирус Д буюу дельта вирустай хавсарвал элэгний хавдар үүсгэдэг гэдгийг бид тодорхойлсон. Энэ нь монгол хүн амын дунд халдварлан тархсан вирусын генетик онцлог буюу генотиптой холбоотойг тогтоосон. Жишээ нь <span class="twittersharelink">хепатитийн С вирусын олон хэв шинж байдаг хэдий ч монгол хүн амын дунд хамгийн их хавдар үүсгэдэг хэв шинж нь тархсан. Тэр нь элэгний хавдар үүсгэдэг юм. </span></p><p style="text-align: justify;">Бид судалгааны үр дүндээ тулгуурлаад “Монголын хүн амын дунд тархсан хепатитийн зарим вирусын молекул генетик онцлог” гэдэг ном 2011 онд бичсэн. Одоо бид элэгний хавдрын судалгаан дээр ажиллаж байна.<span class="twittersharelink"> Хепатитийн вирусээс улбаатай элэгний хавдар голдуу байгаа нь нэгэнт тогтоогдсон. Одоо монгол хүнд элэгний хавдар үүсэх генетик шалтгаан, шинж чанарыг судалж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний генетикээс шалтгаалдаг гэдгийг онцолж ярихгүй юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ганц монгол хүний ч биш л дээ, ер нь хүний генетикээс шалтгаалж хавдар үүсч болно. Жишээ нь та бид 2 хоёулаа хепатитийн С вирусын халдвар авсан ч нэг нь хавдар болохгүй эдгэчихдэг. Гэтэл нөгөө нь цаашаа хүндрээд элэгний хавдартай болчихдог. Энэ нь хувь хүний генетик хүчин зүйлтэй ихээхэн холбоотой. Вирусын халдварын улмаас хүний ямар ген нь яаж мутацид орж хавдар үүсгэдэг талаар сүүлийн жилүүдэд судалж байна. Энэ чиглэлээр Улсын томоохон эмнэлэгүүдтэй хамтарч ажилладаг.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Элэгний хавдрыг эрт, бага үед нь илрүүлэх оношлуурыг танай хүрээлэнгийнхэн хийсэн гэж сонссон. Хэзээ хэрэглэгдэж эхлэх вэ?</span></strong></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">-Манай лаборатори элэгний эс дөнгөж эрчимтэй хуваагдаж хавдар үүсэж эхэлж байгаа үед цусанд нь тодорхойлдог оношлуур хийсэн. Энэ оношлуурыг ашиглаад элэгний хавдрыг эход харагдахаас нь өмнө илрүүлж болно. Бас үүнийг ашиглаад ургийн гажгийг ч илрүүлж тодорхойлж болох юм. Түүнийгээ оношлогоонд хэрэглэхийн тулд патентийн эрх авах ёстой. Ингээд Оюуны өмчийн газар материалаа өгөөд хоёр жил болж байна, сураггүй, очер дугаар ихтэй л гэх юм билээ. Уг нь патент авчихвал бид дэргэдээ гарааны компани байгуулаад оношлуураа ихээр үйлдвэрлээд эмнэлэгүүдийг хангаад байх боломж бүрэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та цөөн хэдэн эмэгтэй академичдын нэг. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийд танигдахад хэр ойр байгаа гэж та боддог вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь Монголын шинжлэх ухаан гэж байхгүй, дэлхийн шинжлэх ухаан л гэж бий.</p><p style="text-align: justify;">Бид бүтээлээрээ тэр болгон танигдаж чадахгүй, дутуу байна гэж боддог. Энэ нь олон шалтгаантай. Хүний генетикийн, ДНХ-ийн бүтцийг нээж биологи, анагаах ухааны салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан учир 1962 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Америкийн эрдэмтэн Жеймс Уотсон гуайтай 1990-ээд онд нэгэн хурлын үеэр уулзсанаа мартдаггүй. Тэр хүн надтай уулзаад Монгол улсад генетикийн судалгаа хийдэг юм уу, ген, ДНХ-г бас мэддэг байх нь, та нарыг морь унаад хээр давхиж явдаг гэж бодсон гээд монголын генетикчтэй уулзсандаа олзуурхаж байна гэж билээ. </p><p style="text-align: justify;">Намайг дагуулаад та нар энэ монгол хүнийг хараарай, тэд орчин үеийн генетикийн түвшний судалгаа хийж байна гээд бусад хүмүүст танилцуулсан юм. Бид 2-ын хамтдаа авахуулсан зургийг би номондоо оруулсан. Өөрийгөө магтаж байгаа юм биш шүү. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийн түвшнээс хоцроогүй яваа. Бид дэлхийтэй ижил түвшинд судалгаа хийхийг хичээж зарим судалгаа хийж байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ц.оюунсүрэн" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ц.оюунсүрэн</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/генетик" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">генетик</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(19) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780173029.2993"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>МОНГОЛ ЦУС ГЭЖ БАЙДАГ ШҮҮ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Тэнэг авгай</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.20.55] ・ 2020.06.01</span>
<a onclick="addReply('b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хэн юутай байна түүнийгээ л хөөргөж бахархадаг зан монгол илүү хөгжсөн. Жишээ нь хийж бүтээсэн юмгүй бол төрүүлсэн хүүхдээрээ ч болов бүр ядвал нөхрөөрөө ч гэсэн. Ямар нэг онгирох юм олдог. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.12] ・ 2020.04.11</span>
<a onclick="addReply('8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Ванга 4599 онд хүнд мөнхнастай болно. Тэр хүртэл генее хөлдөөж</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.178.29] ・ 2020.03.15</span>
<a onclick="addReply('a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Өөрийнх нь хүссэнийг бичиж хийрхэхгүй бол элдвээр муулдаг тийм тэнэгүүд байнаа байна. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [77.111.246.120] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус, ген гэж байна! :) тэр нь С2-М217, шинжлэх ухаанаар батлагдсан! :)
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.212.118.138] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус гэж ярьдаг хүмүүс хүчээ нэгтгэж монгол цус, удам болсон хүүхдүүдийг зовоодог ээж аав нартай үзэлцээч. ёстой нэг амнаас цаашгүй юмнууд. хүүхдүүд байхгүй бол юун монгол цус мус</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p> Монголд аль ч салбарт шинжлэх ухаанч байдалд алдагджээ Яаж сэргээнэ дээ Осолдохгүй л хэдхэн хүн сонссоноо яриад л манахчаан болж байх шиг
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад өөр хэлээр шууд ярьчхаж болохгүй байна гэнэ ээ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.9.47.56] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Та хэдээс идүү мэддэг болоод ийм цол, зэрэгтэй байгаа шүү дээ. Монгол үндэстэн гэдэг бол, тодорхой соёл, ёс заншил, хэл, итгэл үнэмшлээр ялгагдсан хэсэг бүлэг хүмүүс. Тэрнээс биү тэнгэрээс тусдаа заяагдсан юм биш</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.21.217] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>undur hugjiltei ornudad amerik,evropt huni genin bvttsig shinjilj teeden huviin skandi al teden huviin arab geh meter genin buttsi holitsig gargadag ene yamar undesleltei shinjleh uhaani geniin ylavar ve?</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.99] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хүний ухаан ч адилхан. Хүний ухаан гэж байхаас монгол ухаан гэж бас байхгүй. Хүний хүмүүжил ч адилхан. Хүн шиг хүн байх уу, мал шиг байх уу гэдэг л асуудал</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.179.25.92] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Xulgaich ës zyin gen gej baidag bol,ter n usdsan l daa...</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.131.243.190] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>mongol europ gen chin shaal 2 uur yalgagddag ter bitgii hel mongol gen chin busad asia ulsuudiin niitleg genees harzangui uur buteztei bdag sh deee yu yariad bn aaa</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.143.23] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Маш бага ялгаа байгаа ч тэрийг нь гэхдээ аль үндэстэн энээ тэрээг нь ялгах боломжтой л байх. Гол нь монгол DNA гэж том ялгаатай, бусдаас сүрхий өөр болгоод байх юм биш л байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [59.153.114.207] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад ийм хүн академич гэж жинхэнэ худалдаж авсан хүн байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [89.176.169.27] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Oilgoj unshij erguu taxinii jolooch min</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '20444';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
<img src="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
Үхлийн дараа хүний сэтгэлд юу тохиолддог вэ? </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Ц.Усанболор </a> ・
12 сарын 28, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nfrw";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<meta name="keywords"
content="академич, шинжлэхухаан, ц.оюунсүрэн, генетик" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:title"
content=" Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s"> Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/431b83e977cce1c051a42aa1c4fc1a94.png">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%A6.%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Цэдэнбалын Цэрэндолгор</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">04 сарын 19, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/625567a212e5076c2fc142df53d494a4.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;">Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.</p></blockquote><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид юунаас нь айж сэргийлэх ёстой вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Үйлдвэрлэгчид тахиагаа таргалуулах, махны гарцыг нэмэгдүүлэхийн тулд гормон тарьдаг нь нууц биш. </span>Ганц Хятад гэлтгүй олон оронд тахианы аж ахуйдаа өсөлтийн гормоныг өргөнөөн тарьж ашигладаг. Тахианы томуу элдэв өвчин гаргуулахгүйн тулд урьдчилан сэргийлж олон төрлийн эмийн бодис хэрэглэж байна. Мэдээж ингэж бордсон тахиа хүний биед урт хугацаанд янз бүрийн өөрчлөлт өгч болно. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Өнөөдөр манайд тахианы маханд өсөлтийн гормоны үлдэгдэлтэй эсэхийг судалж шинжлэхгүйгээр л оруулж ирж байна.</p><p style="text-align: justify;">Тийм учраас гаднаас оруулж ирж байгаа бүтээгдэхүүнээ монголчууд өөрсдөө аюулгүй байдлын үүднээс шинжилж, шаардлагатай бол эрсдлийн үнэлгээг бүрэн хийх ёстой. Ер нь дан ганц Хятадаас оруулж ирдэг ногоо гэлтгүйгээр импортын хүнсний бараа бүтээгдхүүнийг өөрсдөө шинжилдэг болчихвол ард иргэд хэрэглэж байгаа зүйлдээ эргэлзэхгүй болно. Гэхдээ нөгөө талаас тэр боломж нь хөрөнгө зардал, тоног төхөөрөмжөөс шалтгаалан хараахан бүрдэж чадахгүй л өдийг хүрлээ.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тахианд тарьсан өсөлтийн гормон идэж хэрэглэж байгаа хүний хүйсийн чиг хандлагад нөлөөлөх боломжтой юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хүйсийн чиг баримжаад нөлөөлдөг гэдэгтэй харин санал нийлэхгүй.<span class="twittersharelink"> Өсөлтийн гормон тарьсан тахианы мах идэхээр хүний гормонд өөрчлөлт орно гэж байхгүй л дээ. Харин хүний бодисын солилцоонд нөлөөлж болох юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Би биологич хүний хувьд хүйсийн чиг баримжааны өөрчлөлтийг дэмжээд байдаггүй. Аливаа зүйл организмын үр төлөө үлдээх гэдэг нь тухайн зүйлийн оршин тогтнох байгалийн зүй тогтлын процесс шүү дээ. Энэ нарийн зүй тогтол алдагдвал устаж үгүй болоход хүрнэ. </p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүлийн үед импортоор орж ирсэн хүнсний ногоог генетикийн өөрчлөлттэй гээд хориг тавих талаар ч ярьж байна. Энэ тал дээр генетикч хүний үгийг сонсмоор байна…? </span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Яг энэ чиглэлээр манай лабораторид судалгаа хийгдэж байна.Хэдэн жилийн өмнө манай ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн Молекул биологийн лабораторийг түшиглээд БОАЖ-ын яам генийн өөрчлөлт буюу хувиргасан амьд организмыг тодорхойлох лаборатори байгуулагдсан. Хил гаалиар орж ирсэн ургамал, хүнсний дэлгүүрээр зарагддаг ногоо, жимс, лаазласан бүтээгдэхүүнд шинжилгээ, судалгаа хийж үзлээ. Үнэндээ иргэдийн дунд яригддаг шиг сэтгэл түгшээм зүйл судалгаагаар илрээгүй. Дундажаар 100 бүтээгдэхүүн шинжлэхэд 1 нь ямар нэгэн генийн өөрчлөлттэй гарах жишээтэй. </p><p style="text-align: justify;">Уг нь Монгол Улс 2007 онд “Хувиргасан амьд организмын тухай хууль”-ийг баталж, Картогены протокол 2000 онд батлагдаж уг протоколд нэгдэн орсон. Энэ протокол нь хувиргасан амьд организм гаргаж авсан бол түүнийг мэдээлэх, хаяг шошгожуулах, бие махбодь, эрүүл мэнд, байгаль орчинд, аюулгүй эсэхэд магадлагаа, эрсдэлийн үнэлгээ хийхийг зохицуулсан баримт бичиг юм. Харамсалтай нь ихэвчлэн үүнийг мөрдөхгүй, генийн өөрчлөлттэй эсэхийг мэдээлэхгүй, тодорхойлохгүй оруулж ирээд байна. </p><p style="text-align: justify;">Ер нь<span class="twittersharelink"> манайхан генийн инженерчлэл гэдэг тал дээр төдийлэн ойлголт тааруу. Бараг л хамгийн аюултай зүйл шиг ойлгодог. Мэдэхгүй учраас айгаад байгаа хэрэг</span>. <span class="twittersharelink">Судлаач хүний хувьд хэлэхэд генийн өөрчлөлттэй бүтээгдэхүүний давуу тал маш олон гэж хэлмээр байна </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Яагаад генийн өөрчлөлттэй бүхэн муу биш гэж…?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Генийн өөрчлөлттэй бүхнийг буруутгаад муулаад байж болохгүй. Бидний 20-30-аад жил хэрэглэчихсэн зүйлүүд дунд ч генийн өөрчлөлттэй зүйл зөндөө. Жишээ нь эм тарианы ихэнх нь генийн өөрчлөлттэй. <span class="twittersharelink">Генийг шилжүүлэн суулгаж байж тэрхүү эм тариаг гаргаж авдаг.</span> Анх чихрийн шижинтэй хүнд тарьж хэрэглэдэг инсулин гэдэг бодисыг гахайны нойр булчирхайнаас ялгаж авдаг байлаа. Мэдээж инсулин гаргаж авахын тулд олон тооны гахай нядлахаас өөр аргагүй болдог байж. Гэтэл амьтны юм болохоор зарим хүнд харшил үүсгэдэг сөрөг талтай. Ийм учраас хүний инсулины генийг бактерид шилжүүлэн суулгаж тэр бактер нь хүний инсулиныг нийлэгжүүлж улмаар түүнээс хүний инсулиныг ялгаж авдаг болсон. </p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Мэдээж энэ нь хүний инсулин учраас хүнд харшлахгүй. Генийн инженерчлэлийн ашиг тус гэж энэ. </span></p><p style="text-align: justify;">Хоол хүнсийг орлуулаад байж болох л юм. Харин эм тариаг генийн өөрчлөлттэй гээд ад үзээд хил гаалиар оруулахыг хориглочихвол хүн малын төрөл бүрийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлдэг вакцинууд бас чихрийн шижинтэй хүмүүст хэрэглэдэг инсулин зэрэг эм бэлдмэл орж ирэхгүй болно. </p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл энэ олон чихрийн шижинтэй хүмүүсээ яах билээ гэдэг асуудал үүснэ, олон хүн, хүүхэд хохирох болно.</p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">МОНГОЛД ЭСИЙН БАНК БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖ БИЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/65727f413cc4e6ba4df0b767112f4ce8.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генийн инженерчлэлийн энэ ашиг тусыг бүх нийтийн хэрэгцээнд ашиглаж болох уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Болно, хэрэглэж ч байгаа. Жишээ нь олон төрлийн эм тариа, вакцинаас гадна хоол хүнсэнд ашиглаж болно. Тухайлбал Тайландад алтан будаа гэж бий. А витамины нийлэгжилд оролцдог генийг цагаан будаанд шилжүүлэн суулгаж шаргал өнгөтэй<span class="twittersharelink"> А витамины агууламжтай будаа бий болгосон. Энэ будааг хэрэглэсний дараа Тайландад нүдний харалган өвчин эрс багассан. </span>Бүр 80 хувиар багассан гэсэн судалгаа байдаг. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл Хятадаас орж ирж байгаа хүнсний ногооны хувь ямар аюул заналхийлэл учруулах вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хятадаас оруулж ирж байгаа хүнсий ногоонд генийн өөрчлөлттэй гэдгээс өөр айх зүйл олон бий. Жишээ нь олон жил ногоо тарьсан учраас хөрс нь үржил шимгүй болчихсон. Мэдээж үржил шимгүй газраасаа ургац авахын тулд хэт их борддог. Тухайлбал төрөл бүрийн хими, биологийн бордоо хэрэглэж байна. Зарим газрын хөрс нь афлотоксин гэдэг хавдар үүсгэгч бодис ялгаруулдаг мөөгөнцөрөөр бохирдсон байдаг. Мэдээж тийм хөрсөнд ургасан ногоог хүн идвэл өвдөх, хавдар тусах магадлалтай. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><strong>-Генетикийн шинжлэх ухааныг та Монголд аль чиглэлээр хөгжүүлвэл ашиг тустай вэ?</strong></span></p><p style="text-align: justify;">-Манай эрдэмтэд Монголын амьд байгалийн бүхий л бүрэлдэхүүний генетик онцлог, нөөц, олон янз байдал зэргийг судлаж байна. Үүний зэрэгцээ орчин үеийн молекул генетикийн, молекул биологийн судалгааг эрчимжүүлэх ёстой. </p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал<span class="twittersharelink"> манайд хүн, амьтны эс хадгалах, эсийн банк хийх боломж бий.</span> Одоо ч бид судалгаандаа олон улсад ашигладаг 20 гаруй төрлийн эсийг ургуулж туршилт судалгаа хийдэг. </p><p style="text-align: justify;">Манай улс хүн ам цөөтэй, эрхтэн солиулах дээрээ тулахад донорын олдоц тааруу. Нөгөө талаасаа хүн хүний генетикийн онцлог өөр учраас солиулах эрхтэн нь таарахгүй тохиолдол ч зөндөө. Тиймээс<span class="twittersharelink"> тухайн хүний өөрийнх нь эсээс хэрэгцээт эд эрхтнийг бүтээх ажлыг эхлүүлбэл буянтай үйлс болно доо. Уг нь ёс зүйн зөвшөөрлийг аваад эхлүүлэх ёстой ажил л даа. </span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эхлүүлэх гэхээр технологи тал дээр хэр бол?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Боломж нь, боловсон хүчин нь ч байна. Энэ бол тоног төхөөрөмж, эрчим хүчийн найдвартай эх үүсгүүр гэх мэт зардал ихтэй, хариуцлага өндөртэй ажил. Үүнийг бүрэн шийдэх ёстой. Одоо гэхэд манай хүрээлэнд тог тасарчихаад хэдэн эсээ арчлах гэж сандардаг үе зөндөө бий.</p><p style="text-align: justify;">Гэхдээ бидний сэтгэлд багтаад эхний туршилтуудыг эхлэчихлээ. Би Хятадын Сычуанд болсон нэг нэгэн хурлын үеэр тэдний эрдэмтэдтэй уулзсан. Тэр үеэр “Танайхан манай панда шиг үр хөврөл, эс ургуулах аргаар нэн ховордсон мазаалайгийн тоо толгойг өсгөж болно шүү дээ” гэж хэлж байсан. Ер нь болохгүй зүйл биш л дээ. </p><p style="text-align: justify;">Харамсалтай нь шинжлэх ухаанд мөнгө хөрөнгө төдийлэн мөнгө зарахгүй байна. </p><p style="text-align: justify;">Энэ мэтээр ирээдүйд генетикийн шинжлэх ухаан төсөөлөөгүй ч их хурдаар хөгжинө. Жишээ нь чи үүдэл эсээ хасах 273 градусын хүйтэнд хөлдөөлгөчихөж болно.Тэгвэл тэр эсээс эд эрхтэн, чамайг ч хувилгах боломжтой. Энэ мэтээр хязгааргүй боломжууд байх боловч бүх зүйл хэмжээ хязгаартай. Тоо томшгүй олон хүн, амьтан энэ дэлхий дээр амьдрахад бэрх, тийм боломж ч байхгүй. Тийм учраас шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжих ч түүнийг тодорхой хязгаарын хүрээнд ашиглах болов уу даа. Шинжлэх ухааны танин мэдэхүйд хязгаар гэж үгүй шүү дээ. </p><p style="text-align: center;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">ХҮҮХДЭД БАГААС НЬ ЁС ЗҮЙ, ЁС СУРТАХУУН БУЮУ ЗӨВ БУРУУГИЙН ХЭВ ХЭМЖЭЭГ ОЙЛГУУЛАХ ЁСТОЙ</span></strong></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/aad7a4b2bb4b99289ed989235a8429bb.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Генетикч хүнээс асуухгүй өнгөрч болохгүй зүйл байна. Бид сүүлийн үед сайн муу бүх зүйлээ, үнэт зүйлээ хүртэл цус, гентэйгээ холбож тайлбарлах болсон. Энэ хэр үнэний хувьтай вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүний цус гэж тусдаа зүйл байгаа юм шигээр ярьдагтай би санал нийлдэггүй. <span class="twittersharelink">Ерөөс монгол цус, ген гэж байхгүй. Хүний ген гэж бий.</span> Судлаад үзвэл цэвэр үндэстний гентэй улс үндэстэн гэж хаана ч байхгүй. Хэт ингэж туйлширах нь бусдаас өөрсдийгөө тусгаарлаж байгаа хэрэг. Үүний цаана өөрсдийгөө дөвийлгөсөн хандлага байна. Бусдаас илүү зүйл байгаа тэр маань олон зуун жилийн улбаатай нүүдэлчин ахуйн нөлөө юм.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монголчууд хүүхдээ өрх тусгаарлахад ханилах хүнийх нь удам судрыг хардаг. Энэ бас л генийг нь харж байна гэсэн үг. Тийм үү?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Хэрвээ тухайн хүн генетикийн үүднээс удамшлын, сэтгэцийн өвчинтэй бол мэдээж генээр дамжина. Монголчууд үүнийг мэддэг байсан учраас удам судрыг харж гэрлүүлж иржээ. Харин тухайн хүний болон гэр бүлийн ёс суртахуун нь гэрийн суурь хүмүүжилтэй л холбоотой. </p><p style="text-align: justify;">Тэднийх сайхан амьдралтай, удмаараа сайхан хүмүүс, харилцаа сайтай, бие биенийгээ хүндэтгэдэг, эрдэм мэдлэгтэй гэх мэт ярьдаг даа. Удмаараа зөв, сайн сайхан гэж яригдана гэдэг хэдэн үеэрээ хүмүүжилтэй, мэдлэг боловсролыг дээдэлж ирсэн үнэт зүйлстэй гэр бүл гэсэн үг. </p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">Манайханд сүүлийн үед аливаа зүйлд бусдыг буруутгаж байж тайвширдаг, сэтгэл ханамж авдаг хандлага бий болсон санагддаг. Монгол хүний ёс суртахуунгүй занг хүртэл цус руугаа чихэж буруутгадаг. Уг нь хүн эхлээд би яасан билээ гэдгээ бодож, бурууг бусдаас биш өөрөөсөө хайх, зөвийг өөрөөсөө эхлэх ёстой шүү дээ.</p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед аутизм гэж их ярих болов. Энэ бол удамшлын өвчин биш. Хүүхдийг хэвлийд байхаас нь анхаарахгүй, эцэг эх нь хүүхэдтэйгээ нялх багаас нь харьцахгүй, ярихгүй, ухаан санааг нь хөгжүүлэхгүй зэргээс голдуу үүдэлтэй. </p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний үнэт зүйлийг та ёс суртахуун, хүмүүжил төлөвшилтэй холбон үзэж байна уу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Монгол хүн ямар байх вэ гэдэг нь цус эсвэл генээс илүү ёс суртахуун, итгэл үнэмшил, үнэт зүйл түүнийгээ хайрлаж хамгаалах, үр удамдаа яаж үлдээх эсэхээс шалтгаалах зүйл юм.</p><p style="text-align: justify;">Миний мэдэх танилын маань хүүхдүүд европт өссөн. Тэд өөрсдийгөө герман хүн гэж ярьдаг. Хэл, соёл, амьдарч байгаа орчин нөлөөлж хувь хүний эрхэмлэх зүйл өөрчлөгдсөн хэрэг, тэднийг буруутгах аргагүй. Харин эцэг эхчүүд хүүхдэдээ монгол соёл, үнэт зүйлсээ ойлгуулж, танин мэдүүлэх учиртай. Монгол хүний үнэт зүйл гэдэг нь биднийг нэгтгэж байгаа, монгол болгож байгаа газар нутаг, хэл, соёл, ёс заншил юм. Харин үүнд хүний цус, ген хамаагүй шүү дээ. Эсрэгээрээ Булганд фермерийн аж ахуй эрхэлж байгаа Канадын иргэнийг хар л даа. Хүүхдүүд нь монголоор ярьдаг, монгол ёс заншлыг дээдэлдэг гэр бүлийн тухай телевизийн нэвтрүүлэг үзсэн.</p><blockquote><p style="text-align: justify;">Зүгээр л би монгол хүн гэж цээжээ дэлдэхийн оронд монгол хүний үнэт зүйлээ эрхэмлэх ёстой. Нийгмээрээ шинэ залуу үеэ монгол хүн болж төлөвшүүлж хүмүүжүүлэх тал дээр анхаармаар байна.</p></blockquote><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"><br></span></strong></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгэхээр л монгол хүн болж төлөвших нь суурь хүмүүжлээс эхлэх нь ээ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-<span class="twittersharelink">Ёс зүй, ёс суртахуун гэдэг бол зөв буруугийн хэв хэмжээ. Үүнийг бүр багаас нь ойлгуулж байх ёстой. </span>Үүнийг бид суурь хүмүүжил гэж ярьдаг. Байшингаар бол суурь нь учраас цаашид тухайн хүн сайн сайхан, зөв амьдрахад нөлөөлдөг. </p><p style="text-align: justify;">Сүүлийн үед боловсрол эзэмшүүлнэ гэж ярих болж. Гэтэл ёс суртахуун муутай хүн боловсрол эзэмшинэ гэдэг хэцүү дээ. Ёс суртахуунтай байна гэдэг наад зах нь бусадтайгаа зөв сайхан харилцах чадвар юм. Эмээ маань их ухаантай хүн байжээ. Хүүхэд байхад “Миний хүү муухайгаас ч сайхныг олж харж сураарай” гэж хэлдэг байж билээ. Нээрээ л сайн сайхан санаад л, зөв сайныг бодож хийгээд, эмээгийн хэлдгээр муухайгаас ч сайхныг олж хараад явбал хүний амьдрал илүү хялбар юм уу даа.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Ерөөс ёс зүйн хэм хэмжээг мэддэг, хариуцлагатай, мэдлэг боловсролтой монгол хүн л Монгол орноо хөгжүүлнэ. </p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид энэ асуудлыг анхаарахгүй орхиж болохгүй. Монголчуудынхаа ёс суртахууны хүмүүжил боловсролыг дээшлүүлэх, хувь хүнийг төлөвшүүлэх, хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах, нийгмийн баялаг, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, монгол хүний үнэ цэн гэж юу болох зэргийг ойлгуулмаар байна.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Эрдэмтэн хүнээс судалгааных нь талаас асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. Ямар судалгаа дээр сууж байна вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Бид дэлхийн түвшиний судалгаанаас хоцрохгүйн төлөө ажилладаг. 1989 онд дэлхий дахинд хепатитийн С вирусыг илрүүлсэн шүү дээ. Тухайн үед манай хүрээлэнгийнхэн Японы эрдэмтэдтэй хамтраад энэ вирусын судалгаа хийж эхэлсэн. Бид 3 жилийн дараа монгол хүнд хепатитийн С вирусын халдвар ихээхэн тархсныг бас тэр нь донорын цусаар халдварлаж байгааг тогтоож анхны бүтээлээ хэвлүүлсэн. Бараг 7-8 жил энэ чиглэлээр ажиллаж судалгааны ажил хийсэн.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол хүнд тохиолдож буй элэгний хавдрын 90 гаруй хувь нь хепатитийн вирусын халдвартай холбоотой, түүнээс шалтгаантай. </span>Монгол хүнд хепатитийн С вирусын элэгний хавдар үүсгэх тохиолдол өндөр байдаг бол хепатитийн В вирус дангаараа хавдар үүсгэх нь бага. Харин С вирустэй хавсарвал элэгний хавдар үүсгэх магадлал өндөр. Мөн хепатитийн В вирус Д буюу дельта вирустай хавсарвал элэгний хавдар үүсгэдэг гэдгийг бид тодорхойлсон. Энэ нь монгол хүн амын дунд халдварлан тархсан вирусын генетик онцлог буюу генотиптой холбоотойг тогтоосон. Жишээ нь <span class="twittersharelink">хепатитийн С вирусын олон хэв шинж байдаг хэдий ч монгол хүн амын дунд хамгийн их хавдар үүсгэдэг хэв шинж нь тархсан. Тэр нь элэгний хавдар үүсгэдэг юм. </span></p><p style="text-align: justify;">Бид судалгааны үр дүндээ тулгуурлаад “Монголын хүн амын дунд тархсан хепатитийн зарим вирусын молекул генетик онцлог” гэдэг ном 2011 онд бичсэн. Одоо бид элэгний хавдрын судалгаан дээр ажиллаж байна.<span class="twittersharelink"> Хепатитийн вирусээс улбаатай элэгний хавдар голдуу байгаа нь нэгэнт тогтоогдсон. Одоо монгол хүнд элэгний хавдар үүсэх генетик шалтгаан, шинж чанарыг судалж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Монгол хүний генетикээс шалтгаалдаг гэдгийг онцолж ярихгүй юу?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ганц монгол хүний ч биш л дээ, ер нь хүний генетикээс шалтгаалж хавдар үүсч болно. Жишээ нь та бид 2 хоёулаа хепатитийн С вирусын халдвар авсан ч нэг нь хавдар болохгүй эдгэчихдэг. Гэтэл нөгөө нь цаашаа хүндрээд элэгний хавдартай болчихдог. Энэ нь хувь хүний генетик хүчин зүйлтэй ихээхэн холбоотой. Вирусын халдварын улмаас хүний ямар ген нь яаж мутацид орж хавдар үүсгэдэг талаар сүүлийн жилүүдэд судалж байна. Энэ чиглэлээр Улсын томоохон эмнэлэгүүдтэй хамтарч ажилладаг.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Элэгний хавдрыг эрт, бага үед нь илрүүлэх оношлуурыг танай хүрээлэнгийнхэн хийсэн гэж сонссон. Хэзээ хэрэглэгдэж эхлэх вэ?</span></strong></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;">-Манай лаборатори элэгний эс дөнгөж эрчимтэй хуваагдаж хавдар үүсэж эхэлж байгаа үед цусанд нь тодорхойлдог оношлуур хийсэн. Энэ оношлуурыг ашиглаад элэгний хавдрыг эход харагдахаас нь өмнө илрүүлж болно. Бас үүнийг ашиглаад ургийн гажгийг ч илрүүлж тодорхойлж болох юм. Түүнийгээ оношлогоонд хэрэглэхийн тулд патентийн эрх авах ёстой. Ингээд Оюуны өмчийн газар материалаа өгөөд хоёр жил болж байна, сураггүй, очер дугаар ихтэй л гэх юм билээ. Уг нь патент авчихвал бид дэргэдээ гарааны компани байгуулаад оношлуураа ихээр үйлдвэрлээд эмнэлэгүүдийг хангаад байх боломж бүрэн байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Та цөөн хэдэн эмэгтэй академичдын нэг. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийд танигдахад хэр ойр байгаа гэж та боддог вэ?</span></strong></p><p style="text-align: justify;">-Ер нь Монголын шинжлэх ухаан гэж байхгүй, дэлхийн шинжлэх ухаан л гэж бий.</p><p style="text-align: justify;">Бид бүтээлээрээ тэр болгон танигдаж чадахгүй, дутуу байна гэж боддог. Энэ нь олон шалтгаантай. Хүний генетикийн, ДНХ-ийн бүтцийг нээж биологи, анагаах ухааны салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан учир 1962 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Америкийн эрдэмтэн Жеймс Уотсон гуайтай 1990-ээд онд нэгэн хурлын үеэр уулзсанаа мартдаггүй. Тэр хүн надтай уулзаад Монгол улсад генетикийн судалгаа хийдэг юм уу, ген, ДНХ-г бас мэддэг байх нь, та нарыг морь унаад хээр давхиж явдаг гэж бодсон гээд монголын генетикчтэй уулзсандаа олзуурхаж байна гэж билээ. </p><p style="text-align: justify;">Намайг дагуулаад та нар энэ монгол хүнийг хараарай, тэд орчин үеийн генетикийн түвшний судалгаа хийж байна гээд бусад хүмүүст танилцуулсан юм. Бид 2-ын хамтдаа авахуулсан зургийг би номондоо оруулсан. Өөрийгөө магтаж байгаа юм биш шүү. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийн түвшнээс хоцроогүй яваа. Бид дэлхийтэй ижил түвшинд судалгаа хийхийг хичээж зарим судалгаа хийж байна. </p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,800" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/909fafdc1433a4a85565576c68468cf5.jpg"></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/академич" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">академич</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/шинжлэхухаан" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">шинжлэхухаан</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/ц.оюунсүрэн" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ц.оюунсүрэн</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/генетик" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">генетик</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii&text= Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren-mongol-tsus-gen-gej-tusdaa-zuil-baikhgui-khunii-gen-l-gej-bii"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(19) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1780173029.2993"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('e6d2abbe-d8d5-4619-8ee3-05b0a965d121')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>МОНГОЛ ЦУС ГЭЖ БАЙДАГ ШҮҮ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.161.8] ・ 2022.01.05</span>
<a onclick="addReply('818c103d-3d7b-4933-a573-c23779696ded')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Тэнэг авгай</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.20.55] ・ 2020.06.01</span>
<a onclick="addReply('b2e5d44d-ea9f-4423-aa6b-725b57c61c74')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хэн юутай байна түүнийгээ л хөөргөж бахархадаг зан монгол илүү хөгжсөн. Жишээ нь хийж бүтээсэн юмгүй бол төрүүлсэн хүүхдээрээ ч болов бүр ядвал нөхрөөрөө ч гэсэн. Ямар нэг онгирох юм олдог. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.12] ・ 2020.04.11</span>
<a onclick="addReply('8aa1f9a7-0258-44cd-b212-4c31a20e1e8c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Ванга 4599 онд хүнд мөнхнастай болно. Тэр хүртэл генее хөлдөөж</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [66.181.178.29] ・ 2020.03.15</span>
<a onclick="addReply('a41fbd74-a2e2-472c-a177-429313751cf8')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Өөрийнх нь хүссэнийг бичиж хийрхэхгүй бол элдвээр муулдаг тийм тэнэгүүд байнаа байна. </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [77.111.246.120] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('592564b3-6382-4f1f-9907-4961952830e1')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус, ген гэж байна! :) тэр нь С2-М217, шинжлэх ухаанаар батлагдсан! :)
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.212.118.138] ・ 2020.01.21</span>
<a onclick="addReply('23a90047-b8a3-414b-9099-3c72e12e8e9a')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Монгол цус гэж ярьдаг хүмүүс хүчээ нэгтгэж монгол цус, удам болсон хүүхдүүдийг зовоодог ээж аав нартай үзэлцээч. ёстой нэг амнаас цаашгүй юмнууд. хүүхдүүд байхгүй бол юун монгол цус мус</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('16de4f8a-5763-4d45-b1a1-2fc3bb79bcc3')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p> Монголд аль ч салбарт шинжлэх ухаанч байдалд алдагджээ Яаж сэргээнэ дээ Осолдохгүй л хэдхэн хүн сонссоноо яриад л манахчаан болж байх шиг
</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [43.242.243.84] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('411e0fa5-49d0-4804-9d18-561a8e1acb29')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад өөр хэлээр шууд ярьчхаж болохгүй байна гэнэ ээ</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.9.47.56] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('fef32e99-47cd-49c0-a7dd-f01907270cb2')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Та хэдээс идүү мэддэг болоод ийм цол, зэрэгтэй байгаа шүү дээ. Монгол үндэстэн гэдэг бол, тодорхой соёл, ёс заншил, хэл, итгэл үнэмшлээр ялгагдсан хэсэг бүлэг хүмүүс. Тэрнээс биү тэнгэрээс тусдаа заяагдсан юм биш</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [64.119.21.217] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('43eb4aeb-d76c-446e-84dd-3740758baf87')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>undur hugjiltei ornudad amerik,evropt huni genin bvttsig shinjilj teeden huviin skandi al teden huviin arab geh meter genin buttsi holitsig gargadag ene yamar undesleltei shinjleh uhaani geniin ylavar ve?</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.140.99] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('f9c32d2a-5e42-4a5b-9208-e83642468216')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Хүний ухаан ч адилхан. Хүний ухаан гэж байхаас монгол ухаан гэж бас байхгүй. Хүний хүмүүжил ч адилхан. Хүн шиг хүн байх уу, мал шиг байх уу гэдэг л асуудал</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.179.25.92] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('dc7c41bd-f9f2-4d8c-b384-c6404aa89192')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Xulgaich ës zyin gen gej baidag bol,ter n usdsan l daa...</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [202.131.243.190] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('5dd4423f-b213-4961-91cf-98d75285f159')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>mongol europ gen chin shaal 2 uur yalgagddag ter bitgii hel mongol gen chin busad asia ulsuudiin niitleg genees harzangui uur buteztei bdag sh deee yu yariad bn aaa</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [150.129.143.23] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('999a511d-8353-4fb3-bdd2-139d5b1333d7')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Маш бага ялгаа байгаа ч тэрийг нь гэхдээ аль үндэстэн энээ тэрээг нь ялгах боломжтой л байх. Гол нь монгол DNA гэж том ялгаатай, бусдаас сүрхий өөр болгоод байх юм биш л байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [59.153.114.207] ・ 2020.01.19</span>
<a onclick="addReply('7425b3c2-4d44-4be9-b749-d9ef0a22930f')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Яагаад ийм хүн академич гэж жинхэнэ худалдаж авсан хүн байх</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [89.176.169.27] ・ 2020.01.20</span>
<a onclick="addReply('b0b74139-08be-448c-a584-b9ca9491ae8b')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Oilgoj unshij erguu taxinii jolooch min</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '20444';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/unet-gurwan-jil-iin-ur-dund">
Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/lenkh-amgalan-bagshiin-surgaltiin-chanariig-saijruulakhiin-tuld-ue-shattai-attestatchilna">
Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bagiin-oilgoltiin-zuruu-baiguullagiig-ni-gatsaasniig-zakhirluud-anzaardaggui">
Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/khomiin-tald-malchdiin-orlogo-ch-usjee">
Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/b158bb2288b9a862902c492fcd6174c5.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tsoyuunsuren">
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/f60c6b75543a4c5410030c351716238c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/tdorj-manai-uls-afrikiin-ornuudaas-ch-baga-mungiig-shinjlekh-ukhaand-zartsuulj-baina">
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
01 сарын 03, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
<img src="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/fa4d3822-fa64-4e50-a698-53dc48e51816/428f67fb4b05650350b9b28afa996f45.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/mongol-ulsiin-shinjlekh-ukhaanii-akademi-uusen-baiguulagdsan-tuukht-60-jiliin-oi-tokhioj-baina">
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Баттулгын Сайнжаргал </a> ・
05 сарын 16, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/30aab58425e28c05debf5825591d5592.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/snarangerel">
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 21, 2025 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
<img src="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/3a8597f2-66c2-4099-bf72-cc792a2f9c57/00e1f13ad8e96725d35751a327e1005c.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/ukhliin-daraa-khunii-setgeld-yuu-tokhiolddog-we">
Үхлийн дараа хүний сэтгэлд юу тохиолддог вэ? </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Ц.Усанболор </a> ・
12 сарын 28, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nfrw";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.MzRkODNjOTZiMTVkYjA5ZGM1YWM3NTk1NDQzNzhlNzdiOGZlYWQxOTBmNzQ1MDg3Mzg0MmI3YzFiOTYzYTUxOGcBq+1OXPFaEYNKtRlaY6ktWAZ255E82rgDHg1BQT7e',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1782851429',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZTQyNzBmNTQwZGVkMDdjZTYzYTRkZDIzZjhkNWIyMDQ4ZGM1NzgwNDI0YWJjYzQwNzc2NzcyNGQ2ZjRhMDk0MvjGUj33XE11DOzvFZRL2KmxOqQFru1/4LMEYRhuxC3CVAKQ3VDCIHDYTzhQrHGswO7d3SeYx8Ww239nQeBMz6k=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1782765029',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '00ef5871d10389dc717b23edef20a3026296ef2d0eb3ec2c5b38864d5282b6d63343f32d8c74b5f94623b49dc7a3e546c65cd9b4be3b9afb2a9a6a0833c9362c'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.MzRkODNjOTZiMTVkYjA5ZGM1YWM3NTk1NDQzNzhlNzdiOGZlYWQxOTBmNzQ1MDg3Mzg0MmI3YzFiOTYzYTUxOGcBq+1OXPFaEYNKtRlaY6ktWAZ255E82rgDHg1BQT7e'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1782851429'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ZTQyNzBmNTQwZGVkMDdjZTYzYTRkZDIzZjhkNWIyMDQ4ZGM1NzgwNDI0YWJjYzQwNzc2NzcyNGQ2ZjRhMDk0MvjGUj33XE11DOzvFZRL2KmxOqQFru1/4LMEYRhuxC3CVAKQ3VDCIHDYTzhQrHGswO7d3SeYx8Ww239nQeBMz6k='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1782765029'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий | Peak News
Ц.Оюунсүрэн: Монгол цус, ген гэж тусдаа зүйл байхгүй, хүний ген л гэж бий
Эрдэмтэн Ц.Оюунсүрэн Монголын шинжлэх ухааны түүхэн дэх 4 дэх эмэгтэй академич юм. Бид генетикийн шинжлэх ухаан, монгол хүний үнэт зүйлсийн талаар ярилцлаа.
-Сүүлийн үед тахианы мах гормоны өөрчлөлтөд нөлөөлсөн талаар дэлхий нийтээр ярьж байна. Бид юунаас нь айж сэргийлэх ёстой вэ?
-Ганц Хятад гэлтгүй олон оронд тахианы аж ахуйдаа өсөлтийн гормоныг өргөнөөн тарьж ашигладаг. Тахианы томуу элдэв өвчин гаргуулахгүйн тулд урьдчилан сэргийлж олон төрлийн эмийн бодис хэрэглэж байна. Мэдээж ингэж бордсон тахиа хүний биед урт хугацаанд янз бүрийн өөрчлөлт өгч болно.
Өнөөдөр манайд тахианы маханд өсөлтийн гормоны үлдэгдэлтэй эсэхийг судалж шинжлэхгүйгээр л оруулж ирж байна.
Тийм учраас гаднаас оруулж ирж байгаа бүтээгдэхүүнээ монголчууд өөрсдөө аюулгүй байдлын үүднээс шинжилж, шаардлагатай бол эрсдлийн үнэлгээг бүрэн хийх ёстой. Ер нь дан ганц Хятадаас оруулж ирдэг ногоо гэлтгүйгээр импортын хүнсний бараа бүтээгдхүүнийг өөрсдөө шинжилдэг болчихвол ард иргэд хэрэглэж байгаа зүйлдээ эргэлзэхгүй болно. Гэхдээ нөгөө талаас тэр боломж нь хөрөнгө зардал, тоног төхөөрөмжөөс шалтгаалан хараахан бүрдэж чадахгүй л өдийг хүрлээ.
-Тахианд тарьсан өсөлтийн гормон идэж хэрэглэж байгаа хүний хүйсийн чиг хандлагад нөлөөлөх боломжтой юу?
-Хүйсийн чиг баримжаад нөлөөлдөг гэдэгтэй харин санал нийлэхгүй.
Би биологич хүний хувьд хүйсийн чиг баримжааны өөрчлөлтийг дэмжээд байдаггүй. Аливаа зүйл организмын үр төлөө үлдээх гэдэг нь тухайн зүйлийн оршин тогтнох байгалийн зүй тогтлын процесс шүү дээ. Энэ нарийн зүй тогтол алдагдвал устаж үгүй болоход хүрнэ.
-Сүүлийн үед импортоор орж ирсэн хүнсний ногоог генетикийн өөрчлөлттэй гээд хориг тавих талаар ч ярьж байна. Энэ тал дээр генетикч хүний үгийг сонсмоор байна…?
-Яг энэ чиглэлээр манай лабораторид судалгаа хийгдэж байна.Хэдэн жилийн өмнө манай ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн Молекул биологийн лабораторийг түшиглээд БОАЖ-ын яам генийн өөрчлөлт буюу хувиргасан амьд организмыг тодорхойлох лаборатори байгуулагдсан. Хил гаалиар орж ирсэн ургамал, хүнсний дэлгүүрээр зарагддаг ногоо, жимс, лаазласан бүтээгдэхүүнд шинжилгээ, судалгаа хийж үзлээ. Үнэндээ иргэдийн дунд яригддаг шиг сэтгэл түгшээм зүйл судалгаагаар илрээгүй. Дундажаар 100 бүтээгдэхүүн шинжлэхэд 1 нь ямар нэгэн генийн өөрчлөлттэй гарах жишээтэй.
Уг нь Монгол Улс 2007 онд “Хувиргасан амьд организмын тухай хууль”-ийг баталж, Картогены протокол 2000 онд батлагдаж уг протоколд нэгдэн орсон. Энэ протокол нь хувиргасан амьд организм гаргаж авсан бол түүнийг мэдээлэх, хаяг шошгожуулах, бие махбодь, эрүүл мэнд, байгаль орчинд, аюулгүй эсэхэд магадлагаа, эрсдэлийн үнэлгээ хийхийг зохицуулсан баримт бичиг юм. Харамсалтай нь ихэвчлэн үүнийг мөрдөхгүй, генийн өөрчлөлттэй эсэхийг мэдээлэхгүй, тодорхойлохгүй оруулж ирээд байна.
Ер нь.
-Яагаад генийн өөрчлөлттэй бүхэн муу биш гэж…?
-Генийн өөрчлөлттэй бүхнийг буруутгаад муулаад байж болохгүй. Бидний 20-30-аад жил хэрэглэчихсэн зүйлүүд дунд ч генийн өөрчлөлттэй зүйл зөндөө. Жишээ нь эм тарианы ихэнх нь генийн өөрчлөлттэй. Анх чихрийн шижинтэй хүнд тарьж хэрэглэдэг инсулин гэдэг бодисыг гахайны нойр булчирхайнаас ялгаж авдаг байлаа. Мэдээж инсулин гаргаж авахын тулд олон тооны гахай нядлахаас өөр аргагүй болдог байж. Гэтэл амьтны юм болохоор зарим хүнд харшил үүсгэдэг сөрөг талтай. Ийм учраас хүний инсулины генийг бактерид шилжүүлэн суулгаж тэр бактер нь хүний инсулиныг нийлэгжүүлж улмаар түүнээс хүний инсулиныг ялгаж авдаг болсон.
Хоол хүнсийг орлуулаад байж болох л юм. Харин эм тариаг генийн өөрчлөлттэй гээд ад үзээд хил гаалиар оруулахыг хориглочихвол хүн малын төрөл бүрийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлдэг вакцинууд бас чихрийн шижинтэй хүмүүст хэрэглэдэг инсулин зэрэг эм бэлдмэл орж ирэхгүй болно.
Тэгвэл энэ олон чихрийн шижинтэй хүмүүсээ яах билээ гэдэг асуудал үүснэ, олон хүн, хүүхэд хохирох болно.
МОНГОЛД ЭСИЙН БАНК БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖ БИЙ
-Генийн инженерчлэлийн энэ ашиг тусыг бүх нийтийн хэрэгцээнд ашиглаж болох уу?
-Болно, хэрэглэж ч байгаа. Жишээ нь олон төрлийн эм тариа, вакцинаас гадна хоол хүнсэнд ашиглаж болно. Тухайлбал Тайландад алтан будаа гэж бий. А витамины нийлэгжилд оролцдог генийг цагаан будаанд шилжүүлэн суулгаж шаргал өнгөтэйБүр 80 хувиар багассан гэсэн судалгаа байдаг.
-Тэгвэл Хятадаас орж ирж байгаа хүнсний ногооны хувь ямар аюул заналхийлэл учруулах вэ?
-Хятадаас оруулж ирж байгаа хүнсий ногоонд генийн өөрчлөлттэй гэдгээс өөр айх зүйл олон бий. Жишээ нь олон жил ногоо тарьсан учраас хөрс нь үржил шимгүй болчихсон. Мэдээж үржил шимгүй газраасаа ургац авахын тулд хэт их борддог. Тухайлбал төрөл бүрийн хими, биологийн бордоо хэрэглэж байна. Зарим газрын хөрс нь афлотоксин гэдэг хавдар үүсгэгч бодис ялгаруулдаг мөөгөнцөрөөр бохирдсон байдаг. Мэдээж тийм хөрсөнд ургасан ногоог хүн идвэл өвдөх, хавдар тусах магадлалтай.
-Генетикийн шинжлэх ухааныг та Монголд аль чиглэлээр хөгжүүлвэл ашиг тустай вэ?
-Манай эрдэмтэд Монголын амьд байгалийн бүхий л бүрэлдэхүүний генетик онцлог, нөөц, олон янз байдал зэргийг судлаж байна. Үүний зэрэгцээ орчин үеийн молекул генетикийн, молекул биологийн судалгааг эрчимжүүлэх ёстой.
Тухайлбал Одоо ч бид судалгаандаа олон улсад ашигладаг 20 гаруй төрлийн эсийг ургуулж туршилт судалгаа хийдэг.
Манай улс хүн ам цөөтэй, эрхтэн солиулах дээрээ тулахад донорын олдоц тааруу. Нөгөө талаасаа хүн хүний генетикийн онцлог өөр учраас солиулах эрхтэн нь таарахгүй тохиолдол ч зөндөө. Тиймээс
-Эхлүүлэх гэхээр технологи тал дээр хэр бол?
-Боломж нь, боловсон хүчин нь ч байна. Энэ бол тоног төхөөрөмж, эрчим хүчийн найдвартай эх үүсгүүр гэх мэт зардал ихтэй, хариуцлага өндөртэй ажил. Үүнийг бүрэн шийдэх ёстой. Одоо гэхэд манай хүрээлэнд тог тасарчихаад хэдэн эсээ арчлах гэж сандардаг үе зөндөө бий.
Гэхдээ бидний сэтгэлд багтаад эхний туршилтуудыг эхлэчихлээ. Би Хятадын Сычуанд болсон нэг нэгэн хурлын үеэр тэдний эрдэмтэдтэй уулзсан. Тэр үеэр “Танайхан манай панда шиг үр хөврөл, эс ургуулах аргаар нэн ховордсон мазаалайгийн тоо толгойг өсгөж болно шүү дээ” гэж хэлж байсан. Ер нь болохгүй зүйл биш л дээ.
Харамсалтай нь шинжлэх ухаанд мөнгө хөрөнгө төдийлэн мөнгө зарахгүй байна.
Энэ мэтээр ирээдүйд генетикийн шинжлэх ухаан төсөөлөөгүй ч их хурдаар хөгжинө. Жишээ нь чи үүдэл эсээ хасах 273 градусын хүйтэнд хөлдөөлгөчихөж болно.Тэгвэл тэр эсээс эд эрхтэн, чамайг ч хувилгах боломжтой. Энэ мэтээр хязгааргүй боломжууд байх боловч бүх зүйл хэмжээ хязгаартай. Тоо томшгүй олон хүн, амьтан энэ дэлхий дээр амьдрахад бэрх, тийм боломж ч байхгүй. Тийм учраас шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжих ч түүнийг тодорхой хязгаарын хүрээнд ашиглах болов уу даа. Шинжлэх ухааны танин мэдэхүйд хязгаар гэж үгүй шүү дээ.
ХҮҮХДЭД БАГААС НЬ ЁС ЗҮЙ, ЁС СУРТАХУУН БУЮУ ЗӨВ БУРУУГИЙН ХЭВ ХЭМЖЭЭГ ОЙЛГУУЛАХ ЁСТОЙ
-Генетикч хүнээс асуухгүй өнгөрч болохгүй зүйл байна. Бид сүүлийн үед сайн муу бүх зүйлээ, үнэт зүйлээ хүртэл цус, гентэйгээ холбож тайлбарлах болсон. Энэ хэр үнэний хувьтай вэ?
-Монгол хүний цус гэж тусдаа зүйл байгаа юм шигээр ярьдагтай би санал нийлдэггүй. Судлаад үзвэл цэвэр үндэстний гентэй улс үндэстэн гэж хаана ч байхгүй. Хэт ингэж туйлширах нь бусдаас өөрсдийгөө тусгаарлаж байгаа хэрэг. Үүний цаана өөрсдийгөө дөвийлгөсөн хандлага байна. Бусдаас илүү зүйл байгаа тэр маань олон зуун жилийн улбаатай нүүдэлчин ахуйн нөлөө юм.
-Монголчууд хүүхдээ өрх тусгаарлахад ханилах хүнийх нь удам судрыг хардаг. Энэ бас л генийг нь харж байна гэсэн үг. Тийм үү?
-Хэрвээ тухайн хүн генетикийн үүднээс удамшлын, сэтгэцийн өвчинтэй бол мэдээж генээр дамжина. Монголчууд үүнийг мэддэг байсан учраас удам судрыг харж гэрлүүлж иржээ. Харин тухайн хүний болон гэр бүлийн ёс суртахуун нь гэрийн суурь хүмүүжилтэй л холбоотой.
Тэднийх сайхан амьдралтай, удмаараа сайхан хүмүүс, харилцаа сайтай, бие биенийгээ хүндэтгэдэг, эрдэм мэдлэгтэй гэх мэт ярьдаг даа. Удмаараа зөв, сайн сайхан гэж яригдана гэдэг хэдэн үеэрээ хүмүүжилтэй, мэдлэг боловсролыг дээдэлж ирсэн үнэт зүйлстэй гэр бүл гэсэн үг.
Манайханд сүүлийн үед аливаа зүйлд бусдыг буруутгаж байж тайвширдаг, сэтгэл ханамж авдаг хандлага бий болсон санагддаг. Монгол хүний ёс суртахуунгүй занг хүртэл цус руугаа чихэж буруутгадаг. Уг нь хүн эхлээд би яасан билээ гэдгээ бодож, бурууг бусдаас биш өөрөөсөө хайх, зөвийг өөрөөсөө эхлэх ёстой шүү дээ.
Сүүлийн үед аутизм гэж их ярих болов. Энэ бол удамшлын өвчин биш. Хүүхдийг хэвлийд байхаас нь анхаарахгүй, эцэг эх нь хүүхэдтэйгээ нялх багаас нь харьцахгүй, ярихгүй, ухаан санааг нь хөгжүүлэхгүй зэргээс голдуу үүдэлтэй.
-Монгол хүний үнэт зүйлийг та ёс суртахуун, хүмүүжил төлөвшилтэй холбон үзэж байна уу?
-Монгол хүн ямар байх вэ гэдэг нь цус эсвэл генээс илүү ёс суртахуун, итгэл үнэмшил, үнэт зүйл түүнийгээ хайрлаж хамгаалах, үр удамдаа яаж үлдээх эсэхээс шалтгаалах зүйл юм.
Миний мэдэх танилын маань хүүхдүүд европт өссөн. Тэд өөрсдийгөө герман хүн гэж ярьдаг. Хэл, соёл, амьдарч байгаа орчин нөлөөлж хувь хүний эрхэмлэх зүйл өөрчлөгдсөн хэрэг, тэднийг буруутгах аргагүй. Харин эцэг эхчүүд хүүхдэдээ монгол соёл, үнэт зүйлсээ ойлгуулж, танин мэдүүлэх учиртай. Монгол хүний үнэт зүйл гэдэг нь биднийг нэгтгэж байгаа, монгол болгож байгаа газар нутаг, хэл, соёл, ёс заншил юм. Харин үүнд хүний цус, ген хамаагүй шүү дээ. Эсрэгээрээ Булганд фермерийн аж ахуй эрхэлж байгаа Канадын иргэнийг хар л даа. Хүүхдүүд нь монголоор ярьдаг, монгол ёс заншлыг дээдэлдэг гэр бүлийн тухай телевизийн нэвтрүүлэг үзсэн.
Зүгээр л би монгол хүн гэж цээжээ дэлдэхийн оронд монгол хүний үнэт зүйлээ эрхэмлэх ёстой. Нийгмээрээ шинэ залуу үеэ монгол хүн болж төлөвшүүлж хүмүүжүүлэх тал дээр анхаармаар байна.
-Тэгэхээр л монгол хүн болж төлөвших нь суурь хүмүүжлээс эхлэх нь ээ?
-Үүнийг бид суурь хүмүүжил гэж ярьдаг. Байшингаар бол суурь нь учраас цаашид тухайн хүн сайн сайхан, зөв амьдрахад нөлөөлдөг.
Сүүлийн үед боловсрол эзэмшүүлнэ гэж ярих болж. Гэтэл ёс суртахуун муутай хүн боловсрол эзэмшинэ гэдэг хэцүү дээ. Ёс суртахуунтай байна гэдэг наад зах нь бусадтайгаа зөв сайхан харилцах чадвар юм. Эмээ маань их ухаантай хүн байжээ. Хүүхэд байхад “Миний хүү муухайгаас ч сайхныг олж харж сураарай” гэж хэлдэг байж билээ. Нээрээ л сайн сайхан санаад л, зөв сайныг бодож хийгээд, эмээгийн хэлдгээр муухайгаас ч сайхныг олж хараад явбал хүний амьдрал илүү хялбар юм уу даа.
Ерөөс ёс зүйн хэм хэмжээг мэддэг, хариуцлагатай, мэдлэг боловсролтой монгол хүн л Монгол орноо хөгжүүлнэ.
Иймээс бид энэ асуудлыг анхаарахгүй орхиж болохгүй. Монголчуудынхаа ёс суртахууны хүмүүжил боловсролыг дээшлүүлэх, хувь хүнийг төлөвшүүлэх, хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах, нийгмийн баялаг, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах, монгол хүний үнэ цэн гэж юу болох зэргийг ойлгуулмаар байна.
-Эрдэмтэн хүнээс судалгааных нь талаас асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. Ямар судалгаа дээр сууж байна вэ?
-Бид дэлхийн түвшиний судалгаанаас хоцрохгүйн төлөө ажилладаг. 1989 онд дэлхий дахинд хепатитийн С вирусыг илрүүлсэн шүү дээ. Тухайн үед манай хүрээлэнгийнхэн Японы эрдэмтэдтэй хамтраад энэ вирусын судалгаа хийж эхэлсэн. Бид 3 жилийн дараа монгол хүнд хепатитийн С вирусын халдвар ихээхэн тархсныг бас тэр нь донорын цусаар халдварлаж байгааг тогтоож анхны бүтээлээ хэвлүүлсэн. Бараг 7-8 жил энэ чиглэлээр ажиллаж судалгааны ажил хийсэн.
Монгол хүнд хепатитийн С вирусын элэгний хавдар үүсгэх тохиолдол өндөр байдаг бол хепатитийн В вирус дангаараа хавдар үүсгэх нь бага. Харин С вирустэй хавсарвал элэгний хавдар үүсгэх магадлал өндөр. Мөн хепатитийн В вирус Д буюу дельта вирустай хавсарвал элэгний хавдар үүсгэдэг гэдгийг бид тодорхойлсон. Энэ нь монгол хүн амын дунд халдварлан тархсан вирусын генетик онцлог буюу генотиптой холбоотойг тогтоосон. Жишээ нь
Бид судалгааны үр дүндээ тулгуурлаад “Монголын хүн амын дунд тархсан хепатитийн зарим вирусын молекул генетик онцлог” гэдэг ном 2011 онд бичсэн. Одоо бид элэгний хавдрын судалгаан дээр ажиллаж байна.
-Монгол хүний генетикээс шалтгаалдаг гэдгийг онцолж ярихгүй юу?
-Ганц монгол хүний ч биш л дээ, ер нь хүний генетикээс шалтгаалж хавдар үүсч болно. Жишээ нь та бид 2 хоёулаа хепатитийн С вирусын халдвар авсан ч нэг нь хавдар болохгүй эдгэчихдэг. Гэтэл нөгөө нь цаашаа хүндрээд элэгний хавдартай болчихдог. Энэ нь хувь хүний генетик хүчин зүйлтэй ихээхэн холбоотой. Вирусын халдварын улмаас хүний ямар ген нь яаж мутацид орж хавдар үүсгэдэг талаар сүүлийн жилүүдэд судалж байна. Энэ чиглэлээр Улсын томоохон эмнэлэгүүдтэй хамтарч ажилладаг.
-Элэгний хавдрыг эрт, бага үед нь илрүүлэх оношлуурыг танай хүрээлэнгийнхэн хийсэн гэж сонссон. Хэзээ хэрэглэгдэж эхлэх вэ?
-Манай лаборатори элэгний эс дөнгөж эрчимтэй хуваагдаж хавдар үүсэж эхэлж байгаа үед цусанд нь тодорхойлдог оношлуур хийсэн. Энэ оношлуурыг ашиглаад элэгний хавдрыг эход харагдахаас нь өмнө илрүүлж болно. Бас үүнийг ашиглаад ургийн гажгийг ч илрүүлж тодорхойлж болох юм. Түүнийгээ оношлогоонд хэрэглэхийн тулд патентийн эрх авах ёстой. Ингээд Оюуны өмчийн газар материалаа өгөөд хоёр жил болж байна, сураггүй, очер дугаар ихтэй л гэх юм билээ. Уг нь патент авчихвал бид дэргэдээ гарааны компани байгуулаад оношлуураа ихээр үйлдвэрлээд эмнэлэгүүдийг хангаад байх боломж бүрэн байна.
-Та цөөн хэдэн эмэгтэй академичдын нэг. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийд танигдахад хэр ойр байгаа гэж та боддог вэ?
-Ер нь Монголын шинжлэх ухаан гэж байхгүй, дэлхийн шинжлэх ухаан л гэж бий.
Бид бүтээлээрээ тэр болгон танигдаж чадахгүй, дутуу байна гэж боддог. Энэ нь олон шалтгаантай. Хүний генетикийн, ДНХ-ийн бүтцийг нээж биологи, анагаах ухааны салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан учир 1962 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Америкийн эрдэмтэн Жеймс Уотсон гуайтай 1990-ээд онд нэгэн хурлын үеэр уулзсанаа мартдаггүй. Тэр хүн надтай уулзаад Монгол улсад генетикийн судалгаа хийдэг юм уу, ген, ДНХ-г бас мэддэг байх нь, та нарыг морь унаад хээр давхиж явдаг гэж бодсон гээд монголын генетикчтэй уулзсандаа олзуурхаж байна гэж билээ.
Намайг дагуулаад та нар энэ монгол хүнийг хараарай, тэд орчин үеийн генетикийн түвшний судалгаа хийж байна гээд бусад хүмүүст танилцуулсан юм. Бид 2-ын хамтдаа авахуулсан зургийг би номондоо оруулсан. Өөрийгөө магтаж байгаа юм биш шүү. Монголын шинжлэх ухаан дэлхийн түвшнээс хоцроогүй яваа. Бид дэлхийтэй ижил түвшинд судалгаа хийхийг хичээж зарим судалгаа хийж байна.
Цэдэнбалын Цэрэндолгор
Сэтгэгдэл бичих (19)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [66.181.161.8] ・ 2022.01.05 Хариулах
МОНГОЛ ЦУС ГЭЖ БАЙДАГ ШҮҮ
Зочин [66.181.161.8] ・ 2022.01.05 Хариулах
Тэнэг авгай
Зочин [64.119.20.55] ・ 2020.06.01 Хариулах
Хэн юутай байна түүнийгээ л хөөргөж бахархадаг зан монгол илүү хөгжсөн. Жишээ нь хийж бүтээсэн юмгүй бол төрүүлсэн хүүхдээрээ ч болов бүр ядвал нөхрөөрөө ч гэсэн. Ямар нэг онгирох юм олдог.
Зочин [150.129.140.12] ・ 2020.04.11 Хариулах
Ванга 4599 онд хүнд мөнхнастай болно. Тэр хүртэл генее хөлдөөж
Зочин [66.181.178.29] ・ 2020.03.15 Хариулах
Өөрийнх нь хүссэнийг бичиж хийрхэхгүй бол элдвээр муулдаг тийм тэнэгүүд байнаа байна.
Зочин [77.111.246.120] ・ 2020.01.21 Хариулах
Монгол цус, ген гэж байна! :) тэр нь С2-М217, шинжлэх ухаанаар батлагдсан! :)
Зочин [103.212.118.138] ・ 2020.01.21 Хариулах
Монгол цус гэж ярьдаг хүмүүс хүчээ нэгтгэж монгол цус, удам болсон хүүхдүүдийг зовоодог ээж аав нартай үзэлцээч. ёстой нэг амнаас цаашгүй юмнууд. хүүхдүүд байхгүй бол юун монгол цус мус
Зочин [43.242.243.84] ・ 2020.01.20 Хариулах
Монголд аль ч салбарт шинжлэх ухаанч байдалд алдагджээ Яаж сэргээнэ дээ Осолдохгүй л хэдхэн хүн сонссоноо яриад л манахчаан болж байх шиг
Зочин [43.242.243.84] ・ 2020.01.20 Хариулах
Яагаад өөр хэлээр шууд ярьчхаж болохгүй байна гэнэ ээ
Зочин [202.9.47.56] ・ 2020.01.20 Хариулах
Та хэдээс идүү мэддэг болоод ийм цол, зэрэгтэй байгаа шүү дээ. Монгол үндэстэн гэдэг бол, тодорхой соёл, ёс заншил, хэл, итгэл үнэмшлээр ялгагдсан хэсэг бүлэг хүмүүс. Тэрнээс биү тэнгэрээс тусдаа заяагдсан юм биш
Зочин [64.119.21.217] ・ 2020.01.20 Хариулах
undur hugjiltei ornudad amerik,evropt huni genin bvttsig shinjilj teeden huviin skandi al teden huviin arab geh meter genin buttsi holitsig gargadag ene yamar undesleltei shinjleh uhaani geniin ylavar ve?
Зочин [150.129.140.99] ・ 2020.01.20 Хариулах
Хүний ухаан ч адилхан. Хүний ухаан гэж байхаас монгол ухаан гэж бас байхгүй. Хүний хүмүүжил ч адилхан. Хүн шиг хүн байх уу, мал шиг байх уу гэдэг л асуудал
Зочин [202.179.25.92] ・ 2020.01.20 Хариулах
Xulgaich ës zyin gen gej baidag bol,ter n usdsan l daa...
Зочин [202.131.243.190] ・ 2020.01.20 Хариулах
mongol europ gen chin shaal 2 uur yalgagddag ter bitgii hel mongol gen chin busad asia ulsuudiin niitleg genees harzangui uur buteztei bdag sh deee yu yariad bn aaa
Зочин [150.129.143.23] ・ 2020.01.19 Хариулах
Маш бага ялгаа байгаа ч тэрийг нь гэхдээ аль үндэстэн энээ тэрээг нь ялгах боломжтой л байх. Гол нь монгол DNA гэж том ялгаатай, бусдаас сүрхий өөр болгоод байх юм биш л байх
Зочин [59.153.114.207] ・ 2020.01.19 Хариулах
Яагаад ийм хүн академич гэж жинхэнэ худалдаж авсан хүн байх
Зочин [89.176.169.27] ・ 2020.01.20 Хариулах
Oilgoj unshij erguu taxinii jolooch min
Санал болгох
1 Ахлах ангиасаа бэлдсэн “Үнэт гурван жил”-ийн үр дүнд 200 мянган ам.долларын тэтгэлэг хүртжээ
2 Л.Энх-Амгалан: Сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд багш нарыг аттестатчилна
3 Багийн ойлголтын зөрүү байгууллагыг нь гацаасныг захирлууд анзаардаггүй
4 Тахь, бөхөн, чацарганы шугуй сэргэсэн Хомын талд малчдын орлого ч өсжээ
5 Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио
Холбоотой мэдээ
Нийгэм
Ц.Оюунсүрэн: Хавдар үүсэхэд хувь хүний генетик хүчин зүйлс, удамшлын онцлог, дархлааны систем ихээхэн нөлөөтэй байдаг
Б.Баясгалан ・ 01 сарын 10, 2022
Миний 17
Т.Дорж: Манай улс Африкийн орнуудаас ч бага мөнгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж байна
Б.Баясгалан ・ 01 сарын 03, 2022
Нийгэм
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи үүсэн байгуулагдсан түүхт 60 жилийн ой тохиож байна
Баттулгын Сайнжаргал ・ 05 сарын 16, 2021
Нийгэм
С.Нарангэрэл: Их эзэн Чингис хааныхаа нэрийг дандаа сайн сайхнаар мөнхөлж, бидэнд үлдээсэн тэр их өвийг цааш залгамжлах хэрэгтэй
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг ・ 11 сарын 21, 2025
Амьдрал
Үхлийн дараа хүний сэтгэлд юу тохиолддог вэ?
Ц.Усанболор ・ 12 сарын 28, 2018
Үндсэн категори
Бусад
Үйлчилгээ
Холбоо барих
Мэдээ
77191977
Редакц
99126085
Имэйл
contact@peak.mn
Холбоо барих
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр
© 2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан.