Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<meta name="keywords"
content="хууль, хуульч, үндсэн хууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/4b9b06fa071d489a8f73308e998816df.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Н.Болортуяа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 13, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан түүхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1000,1250" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдрийн Үндсэн хуулийн мэдлэг олгох ээлжит сэдвээрээ Үндсэн хуульд хуульчилан баталгаажуулсан үндсэн эрх, үүргийн талаар тодруулан хөндөх болно.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Хүний эрх гэхээр иргэд өөрт хамааралгүй биднээс хол гэж ойлгодог. Гэтэл хамгийн их хамааралтай эрхээ та мэдсэнээр хуулиар олгогдсон эрхээ хамгаалах мөн төрөөс тэрхүү эрхээ хэрэгжүүлэх нөхцөлийг шаардах боломжтой болно гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мөн үүргээ мэдсэнээр хуулиар өөрийн чинь хууль зөрчсөн үйлдлийн дүнд бий болж болзошгүй аюулаас /хариуцлага/ өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах боломж бүрдэнэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Мөн аливаа зүйлийг дутуу мэдэх, бусдаас дам байдлаар авсан мэдээллээ мэдлэг гэж ойлгон буруу шийдвэр гаргах, мөн өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулж болно гэдгийг ухаарах ёстой юм. </p><p class="txt-block1 txt-block2" style="text-align: center;"><span style="font-size: 14px;"><strong><em>И</em></strong></span><span style="font-size: 18px;"><strong><em>ргэд би үүнийг мэдээгүй байсан гэдгээр хүлээх хуулийн хариуцлагаа хөнгөлчих юм шиг эсвэл зугтааснаар хуулийн хариуцлагаас өөрийгөө зайлуулчих юм шиг боддог сэтгэлгээ нь хүүхэд нүдээ гараараа дарчихаад би байхгүй шүү, намайг олоорой гэдэгтэй агаар нэг харамсалтай санагддаг.</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид өнөөдөр Үндсэн хуульд заасан эрх, эрх чөлөөгөө, мөн үндсэн үүргээ мэдэх ойлгох зорилгыг хөндөх болно. Хэний ч өмнө бардам байх, эрхэмсэг байх үүд хаалга нь хуулиар олгосон эрхээ шаардах мэдлэг эзэмшснээр бүрдэнэ гэдгийг л ухаарч чадвал энэ нийтлэлийн үр дүн юм. Түүнээс гадна хууль л юм болохоор хуулийн хэллэг хэрэглэхээс өөр аргагүй сануулахад илүүдэхгүй болов уу.</p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(184, 49, 47);"><strong><em>Одоо Монгол Улсын Үндсэн хуульд бидэнд ямар эрх, эрх чөлөөг хуульчилж, баталгаажуулсан бэ мөн тэдгээр эрх зөрчигдөхөд хаана хандах вэ?</em></strong></span> гэсэн асуултын эрэлд гаръя. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн “Хүний эрх, эрх чөлөө” хэмээх II бүлгийн 14-19 дүгээр зүйл болон Үндсэн хуулийн уг бүлгээс салбарласан эрхүүдийг дурьдая.</p><p style="text-align: justify;"> <em> I бүлгийн 3 / сонгох эрх /, 5 / өмчлөх эрх /, 6 /газар өмчлөх эрх/, 7 /оюуны өмч/, 8 /үндэсний цөөнхийн эрх/, III бүлгийн 21 /сонгох, сонгогдох эрх/, 26 /иргэд хууль санаачлах эрхээ уламжлан эдлэх/, 30 /Ерөнхийлөгчөөр сонгогдох эрх/, 46 /Монгол улсын иргэнийхээ хувьд төрийн жинхэнэ албан хаагч байх/, 51 / зохих шаардлага хангасан иргэн шүүгчээр томилогдох/, 52 / Шүүх хуралдаанд эх хэлээрээ үг хэлэх эрхийг олгоно, / 55 /Шүүгдэгч өөрийгөө өмгөөлөх эрх/, 57/ Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг өөрчлөх асуудлыг .... иргэдийн саналыг үндэслэн УИХ шийдвэрлэнэ/, 66 /Үндсэн хуулийн Цэц нь Үндсэн хууль зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу.. хянан шийдвэрлэнэ/ гэх олон салбарласан эрх эдлэдэг бид.</em></p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Эдгээр Үндсэн хуульд болон олон улсын гэрээнд тусгагдсан эрхүүдийг “Үндсэн эрх” гэж нэрлэгддэг.</em></strong></p><p style="text-align: justify;">Үндсэн эрх нь хамгаалуулах эрх, үйлчлүүлэх эрх, оролцооны эрхээр илэрдэг.[1]</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Хамгаалуулах эрх:</strong> төрийн хууль бус үйлдлээс хүнийг хамгаалдаг. Тухайлбал та Үндсэн хуулийн Цэцэд өргөдөл мэдээлэл гарган хандаж зохих төрийн байгууллага, холбогдох албан тушаалтны Үндсэн хууль зөрчсөн маргааныг хянан шийдвэрлүүлэх эрхтэй. Та шүүхэд хандах эрхээ эдлэж хамгаалуулах эрхтэй. Хөндөгдсөн болон зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд хандах эрхтэй. Цаашилбал тухайн шатны шүүхийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй тохиолдолд давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхэд хандах эрхтэй. Бас та төрийн байгууллагын болон албан тушаалтны шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн тохиолдолд дээд шатны байгууллага, албан тушаалтанд нь хандаж хууль бус шийвэрийг хүчингүй болгуулах, өөрчлүүлэн шийдвэрлүүлэх эрхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Үйлчлүүлэх эрх нь:</strong> Иргэн өөрийн эрх ашигт нийцсэн үйлдэл хийхийг төрөөс шаардах эрхтэй.Үндсэн хуулийн II бүлгийн 19 Төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, хөндөгдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Оролцооны эрх нь: </strong>Иргэн үндсэн эрхийнхээ дагуу төрийн үйл ажиллагаанд тодорхой хэмжээнд оролцох эрхтэй. Бид төрийн эрх барих дээд байгууллагыг сонгох, түүнд сонгогдох эрхтэй. Мэдээллийн ил тод байдал, мэдээлэл олж авах эрхийн тухай хуулийн хүрээнд зохих асуудлаар мөн зохих хүрээнд төрийн байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцоогоороо дамжуулан хяналт тавих боломжтойг тайлбарлах гэсэн юм. Шүүх эрх мэдэлд иргэд хуулийн зохих шаардлагыг хангавал иргэдийн төлөөлөгчөөр оролцож болно. Энэ бол төрийн эрх мэдлийн салбарт оролцож байгаа хэлбэр юм.</p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн өөр өөрийн гэсэн эрх зүйн байдалтай гэдгийг ойлгож мэдэхийн тулд хүн, иргэн гэсэн ойлголтыг тайлбарлах шаардлага үүснэ. Өмнө бичсэнд нэг бол хүн, эсвэл иргэн гээд бичээд байсны учрыг тайлбарлах хэрэгтэй болно. Хүн, иргэн, хуулийн этгээд, бие хүн, хувь хүн гэх адил юм шиг санагддаг үгстэй тааралддаг. Хүн гэдэг хамгийн өргөн ойлголт юм. Бид хүн хэмээх эрхэм нэрийн дор дэлхийн аль ч улсад эдлэж болох эрхийн жагсаалтыг өөрийн болон бусад орны үндсэн хуулиас, мөн олон улсын гэрээ, конвенцид тусгагдсан байдаг. Өмнөх нийтлэлээс бид хүний халдашгүй эрх, үл хөндөх эрхийн талаар мэдлэгтэй болсон. </p><p style="text-align: justify;">Харин иргэн гэвэл тухайн улстай эрх зүйн хувьд тогтвортой харилцаанд байдаг бөгөөд тухайн улсын иргэн гэдгийг нь нотолсон баримт бичигтэй /төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх/ хүн байдаг. Тухайн улсынхаа иргэнийхээ хувьд та гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүнээс өөр эрх зүйн байдалтай байдаг учраас ийнхүү хуулийн хэллэгийг хэрэглэгдэг. Бие хүн гэсэн ойлголт нь бодголь этгээдийн иргэн ба хүн гэсэн шинж чанарыг нэгтгэж өгнө. Хүний эрх зүйн байдал нь үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор хуульчлан баталгаажуулсан бие хүний эрх, үүргийн тогтолцоо юм гэж тодорхойлсон байдаг. Хувь хүн гэвэл бид бусдаас ялгагдах хувийн онцлог шинжтэй.</p><p style="text-align: justify; margin-left: 80px;">Бид эрх зүйн харилцааны оролцогч болохынхоо хувьд бие хүн, хувь хүн гэсэн ойлголтоор яригдахгүй харин “хүн”, “иргэн” гэж бичигдэж яригдах ялгаа ийм учиртай. Тэгээд ч үндсэн хуулийн эрх зүйн хичээл дээр “Хүний эрх зүйн байдал”, “Иргэний эрх зүйн байдал”, “Гадаадын иргэний болон харъяалалгүй хүний эрх зүйн байдал” гэж тусдаа яригддаг болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байна.</span> Хэн бэ эсэн асуултанд “Хүн бүр” тэгэхээр хүн бүрт хэн хэн багтах юм бэ Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн бүгдэд багтана гэсэн утга харагдана.</p><p style="text-align: justify;">Хүнийг үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхлэсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно. Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна. “Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна”гэдэг бол бодгаль нь:</p><p style="text-align: justify;">·Төрөхөөс насан эцэстлээ эрх, эрх чөлөөтэй байна</p><p style="text-align: justify;">·Хуулиар адил тэгш хамгаалагдана</p><p style="text-align: justify;">·Тэрээр хэзээ ч эд юмс мэт засаг төр, эрх мэдэлтний үйл ажиллагааны объект, арилжаа, хэрэглээний зүйлс болох ёсгүй гэдгийг тус тус илэрхийлнэ. [2]</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Дараа дараагийн хичээлээр бид Үндсэн хуулийн хүний эрх, эрх чөлөөний зүйл заалт бүр дээр онолын болон хуулийн холбогдох зохицуулалтаар тайлбарлах болно. Одоо та бүхэнтэй иргэний үндсэн үүргийн талаар ярилцъя.</span></p></blockquote><p style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: center;"><strong>Монгол Улсад иргэний үндсэн үүргийг:</strong></p><p style="text-align: justify;">- Хууль зүйн үүрэг</p><p style="text-align: justify;">- Журамт үүрэг гэж зааглан заажээ.Ингэж ангилсан нь хууль зүйн шууд үр дагаврын ялгааг тусгасан байдаг.[3]</p><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын иргэнийхээ хувьд шудрага, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн дараахь үндсэн үүргийг ёсчлон биелүүлнэ.<span class="twittersharelink">Үүрэг хүлээж байгаа бол биелүүлэх нь ойлгомжтой. Эс биелүүлбэл хууль зүйн ямар нэг хариуцлага үүсэх үр дагавартай.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#1 Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Энэ үүргийг тайлбарлахын тулд иргэдийн эрх зүйн ухамсар, эрх зүйн соёлын талаар ярилцах нь зүйтэй. Нийгмийн амьдрал бүхэлдээ хүмүүсийн ухамсарт харилцааны үр дүн байдаг. Эрх зүйн ухамсар нь нийгмийн ухамсарын нэгэн хэлбэр бөгөөд эрх зүйн тусламжтайгаар нийгэмд амьдрах хүч чадлаа олж үйлчилдэг. Эрх зүйн ухамсар нийгэм, хүмүүсийн эрх зүйд хандах хандлагыг илэрхийлнэ. Энгийнээр хэлбэл юуг хууль ёсны, юуг хууль бус гэж үзэх, ....хувь хүн өөрийнхөөрөө хэрхэн үзэж байгаагаар илэрдэг гэж бичжээ. Тэгэхээр хүн хуулиа биелүүлж байна гэвэл тэд хууль ёсны гэж үзэж дээдэлж хүндэтгэн улмаар сахин биелүүлж байгаагаар илэрнэ. Эрх зүйн соёл бол эрх зүйн ухамсрын төлөвшил, хэрэгжилт мөн. Тиймээс эрх зүйн соёл нь хувь хүний хувьд амьдралд эрх зүйг зохистой хэрэглэх чадвар нь болж өгдөг.[4] Мөн Үндсэн хуулийг дээдлэнэ гэдэг бол Үндсэн хуулиас давсан хууль тогтоомж, албан тушаалтны шийдвэр, үйл ажиллагаа байх ёсгүй юм өөрөөр хэлбэл хууль тогтоомж нь Үндсэн хуульд захирагдах ёстой.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#2 Хүний нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Иргэн та хэн нэгнийхээ нэр төр, алдар хүнд, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй юм байна. Тэгэхээр нэр төр, алдар хүнд гэсэн ойлголтыг хэрхэн ойлгохыг Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл. Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах зүйлийн “Иргэний хуулийн тайлбар”- аас сонирхоё. Нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд гэсэн ойлголтнь өөр хоорондоо нягт уялдаатай боловч бие даасан агуулгатай байдаг. Нэр төр, алдар хүнд нь иргэнд хамааралтай бөгөөд ажил хэргийн нэр хүнд гэдэг нь иргэн, хуулийн этгээдэд аль алинд нь хамааралтай ойлголт юм.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Нэр төр гэдэг нь иргэний зан суртахуун, ёс зүй, ажил үйлс, мэргэжлийн шинжийн талаархи эерэг үнэлгээ юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Алдар хүнд нь нэр төртэй салшгүй холбоотой ойлголт юм. Алдар хүнд нь тухайн иргэнд нийгэм, найз нөхөд, хамт олон, бусад харилцагч, түншлэгчээс өгч байгаа үнэлгээнд үндэслэсэн тухайн иргэний өөрийнх нь хувийн үнэлэмж юм гэж тайлбарласан байна.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Нэр төр, алдар хүндийг эс хүндэтгэвэл өөрөөр хэлбэл хууль зөрчвөл хууль зүйн ямар үр дагавар үүсэх вэ?</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">-Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл “Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах”</p><p style="text-align: justify;">Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан, баримтыг бүрэн гүйцэд мэдээллээгүйгээс бусдын нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан, Хуулиар тогтоосон хувийн нууцад хамааралтай мэдээг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр тараасан, Иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс, Нас барсан этгээдийн нэр, нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, эсхүл түүний хувийн нууцтай холбоотой мэдээг өвлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр олон нийтэд тараасан бол хохирогч гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй.Энэ зүйлд заасан эрхийг зөрчсөн этгээд бусдад учруулсан гэм хорыг хохирогч буюу сонирхогч этгээдэд энэ хуульд заасан журмын дагуу арилгана.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн хуулийн 6.21 дүгээр зүйл. Гүтгэх</em></p><p style="text-align: justify;"><em>1. Хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.</em></p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#3 Хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх</strong></p><p style="text-align: justify;">Албан татварыг зөвхөн хуулиар тогтоох ёстой. Тухайн татварын жилд орлого олсон л бол татвар төлөх үүрэгтэй. Татварын зөрчлийн талаар Зөрчлийн тухай хуулийн 11 дүгээр бүлгийн 11.19-д “Татварын Ерөнхий хууль зөрчих” гэж тусгаж өгсөн. Татварын Улсын байцаагч зөрчлийг шалган шийдвэрлэнэ. Эрх бүхий албан тушаалтны шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл ЗХШХШ тх –д заасан журмаар гомдол гаргана. Үүнийг захиргааны хэргийн шүүх шийдвэрлэнэ.</p><p style="text-align: justify;"><em> Иргэдэд ойрхон гаргаж болох зөрчлийн талаар дурьдвал:</em></p><p style="text-align: justify;"> “Автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол төлбөл зохих татварыг нөхөн төлүүлж, хүнийг нөхөн төлүүлэх татварын 10 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.” гэж заасан. Мөн Эрүүгийн хуулиар татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэрэгт эрүүгийн доорхи хариуцлага хүлээлгэнэ.</p><p style="text-align: justify;">Эрүүгийн хуулийн 18.3 дугаар зүйл. Татвар төлөхөөс зайлсхийх. Татвар төлөгч ...... татвар төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор их хэмжээний татвар ногдох орлого, эд хөрөнгө, бараа үйлчилгээг зориуд худал тодорхойлсон, нуусан бол... торгох, эсхүл ... нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл ... зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#4 Эх орноо хамгаалах, хуулийн дагуу цэргийн алба хаах</strong></p><p style="text-align: justify;">Монгол Улс өөрийгөө хамгаалах зэвсэгт хүчинтэй байна.Зэвсэгт хүчний бүтэц, зохион байгуулалт, түүнд алба хаах журмыг хуулиар тогтооно.Тэгэхээр Монгол Улсын насанд хүрсэн иргэн бүр цэргийн алба хаах үүрэгтэй. Энэхүү үүргийг Батлан хамгаалах тухай хууль, Цэргийн үүргийн болон Цэргийн алба хаагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль бусад хууль тогтоомжоор зохицуулдаг. Харин гадаадын иргэн болон харъяалалгүй хүн энэ үүргийг хүлээхгүй.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн тухай хуулиас: Цэргийн албаны тухай хууль зөрчих</em></p><p style="text-align: justify;">- Зарлан дуудах мэдэгдэл авсан иргэн тогтоосон өдөр, цагт црэг татлагын байр, товлосон газар хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирээгүй бол</p><p style="text-align: justify;">- Цэргийн бүртгэлийн журам зөрчсөн, эсхүл дайчилгааны сургууль, цугларалт, цэрэг татлагаас зайлсхийсэн цэргийн үүрэгтэн, цэргийн насны иргэнийг ... торгоно.[5]</p><p style="text-align: justify;">Журамт үүрэг: Энэ нь иргэний ухамсар, хүний мөн чанарт үндэслэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, байгаль орчноо хамгаалах нь иргэний журамт үүрэг мөн. Эдгээрийг албадлагагүйгээр биелүүлэх нь хэнд ашигтай вэ Танд ашигтай тийм учраас хууль зүйн үр дагавар гэж яригдахгүй үүрэг учраас журамт гэж нэрлэгдсэн байхаа. Анхааран уншсан танд баярлалаа.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em><br></em></strong></span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>Материалууд: </em></strong></span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[1]Хууль тогтоомжийн хэрэглээ. Гарын авлага. УБ., 2013 он. 7 дахь талаас дэлгэрүүлэн уншина уу.</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[2]Мөн тал</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[3]Б.Чимид. Үндсэн хуулийн мэдлэг. УБ.,2008 он 103 дахь талаас тодруулан уншина уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[4] О.Амархүү.Эрх зүйн онолын арван таван сэдэв.УБ., 2008 он. 99 дэхь талаас харна уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>[5] https://sukhbaatar.se.gov.mn/news/178/single/160 \ тодруулан харна уу?\</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хууль</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хуульч" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хуульч</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэн хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэн хууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776351006.7239"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '15051';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
Хайрлах, хамгаалах үнэт зүйлээ эндүүрвэл бүдрэх зовлон барагдашгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
12 сарын 10, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
Үндсэн хуулиа мэдэх, сахихын учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
11 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
Хууль зүйн үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх өдөрлөг зохион байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
<img src="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
Б.Цогтгэрэл: Амин чухал асуудлууд Үндсэн хуулийн гадна үлдсэн </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
12 сарын 18, 2017 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
Г.Цагаанбаяр: Амралтын өдөр ажиллуулсан бол хуулиараа нөхөн амраах ёстой </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 10, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nbm3";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<meta name="keywords"
content="хууль, хуульч, үндсэн хууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/4b9b06fa071d489a8f73308e998816df.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Н.Болортуяа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 13, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан түүхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1000,1250" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдрийн Үндсэн хуулийн мэдлэг олгох ээлжит сэдвээрээ Үндсэн хуульд хуульчилан баталгаажуулсан үндсэн эрх, үүргийн талаар тодруулан хөндөх болно.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Хүний эрх гэхээр иргэд өөрт хамааралгүй биднээс хол гэж ойлгодог. Гэтэл хамгийн их хамааралтай эрхээ та мэдсэнээр хуулиар олгогдсон эрхээ хамгаалах мөн төрөөс тэрхүү эрхээ хэрэгжүүлэх нөхцөлийг шаардах боломжтой болно гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мөн үүргээ мэдсэнээр хуулиар өөрийн чинь хууль зөрчсөн үйлдлийн дүнд бий болж болзошгүй аюулаас /хариуцлага/ өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах боломж бүрдэнэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Мөн аливаа зүйлийг дутуу мэдэх, бусдаас дам байдлаар авсан мэдээллээ мэдлэг гэж ойлгон буруу шийдвэр гаргах, мөн өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулж болно гэдгийг ухаарах ёстой юм. </p><p class="txt-block1 txt-block2" style="text-align: center;"><span style="font-size: 14px;"><strong><em>И</em></strong></span><span style="font-size: 18px;"><strong><em>ргэд би үүнийг мэдээгүй байсан гэдгээр хүлээх хуулийн хариуцлагаа хөнгөлчих юм шиг эсвэл зугтааснаар хуулийн хариуцлагаас өөрийгөө зайлуулчих юм шиг боддог сэтгэлгээ нь хүүхэд нүдээ гараараа дарчихаад би байхгүй шүү, намайг олоорой гэдэгтэй агаар нэг харамсалтай санагддаг.</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид өнөөдөр Үндсэн хуульд заасан эрх, эрх чөлөөгөө, мөн үндсэн үүргээ мэдэх ойлгох зорилгыг хөндөх болно. Хэний ч өмнө бардам байх, эрхэмсэг байх үүд хаалга нь хуулиар олгосон эрхээ шаардах мэдлэг эзэмшснээр бүрдэнэ гэдгийг л ухаарч чадвал энэ нийтлэлийн үр дүн юм. Түүнээс гадна хууль л юм болохоор хуулийн хэллэг хэрэглэхээс өөр аргагүй сануулахад илүүдэхгүй болов уу.</p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(184, 49, 47);"><strong><em>Одоо Монгол Улсын Үндсэн хуульд бидэнд ямар эрх, эрх чөлөөг хуульчилж, баталгаажуулсан бэ мөн тэдгээр эрх зөрчигдөхөд хаана хандах вэ?</em></strong></span> гэсэн асуултын эрэлд гаръя. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн “Хүний эрх, эрх чөлөө” хэмээх II бүлгийн 14-19 дүгээр зүйл болон Үндсэн хуулийн уг бүлгээс салбарласан эрхүүдийг дурьдая.</p><p style="text-align: justify;"> <em> I бүлгийн 3 / сонгох эрх /, 5 / өмчлөх эрх /, 6 /газар өмчлөх эрх/, 7 /оюуны өмч/, 8 /үндэсний цөөнхийн эрх/, III бүлгийн 21 /сонгох, сонгогдох эрх/, 26 /иргэд хууль санаачлах эрхээ уламжлан эдлэх/, 30 /Ерөнхийлөгчөөр сонгогдох эрх/, 46 /Монгол улсын иргэнийхээ хувьд төрийн жинхэнэ албан хаагч байх/, 51 / зохих шаардлага хангасан иргэн шүүгчээр томилогдох/, 52 / Шүүх хуралдаанд эх хэлээрээ үг хэлэх эрхийг олгоно, / 55 /Шүүгдэгч өөрийгөө өмгөөлөх эрх/, 57/ Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг өөрчлөх асуудлыг .... иргэдийн саналыг үндэслэн УИХ шийдвэрлэнэ/, 66 /Үндсэн хуулийн Цэц нь Үндсэн хууль зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу.. хянан шийдвэрлэнэ/ гэх олон салбарласан эрх эдлэдэг бид.</em></p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Эдгээр Үндсэн хуульд болон олон улсын гэрээнд тусгагдсан эрхүүдийг “Үндсэн эрх” гэж нэрлэгддэг.</em></strong></p><p style="text-align: justify;">Үндсэн эрх нь хамгаалуулах эрх, үйлчлүүлэх эрх, оролцооны эрхээр илэрдэг.[1]</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Хамгаалуулах эрх:</strong> төрийн хууль бус үйлдлээс хүнийг хамгаалдаг. Тухайлбал та Үндсэн хуулийн Цэцэд өргөдөл мэдээлэл гарган хандаж зохих төрийн байгууллага, холбогдох албан тушаалтны Үндсэн хууль зөрчсөн маргааныг хянан шийдвэрлүүлэх эрхтэй. Та шүүхэд хандах эрхээ эдлэж хамгаалуулах эрхтэй. Хөндөгдсөн болон зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд хандах эрхтэй. Цаашилбал тухайн шатны шүүхийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй тохиолдолд давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхэд хандах эрхтэй. Бас та төрийн байгууллагын болон албан тушаалтны шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн тохиолдолд дээд шатны байгууллага, албан тушаалтанд нь хандаж хууль бус шийвэрийг хүчингүй болгуулах, өөрчлүүлэн шийдвэрлүүлэх эрхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Үйлчлүүлэх эрх нь:</strong> Иргэн өөрийн эрх ашигт нийцсэн үйлдэл хийхийг төрөөс шаардах эрхтэй.Үндсэн хуулийн II бүлгийн 19 Төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, хөндөгдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Оролцооны эрх нь: </strong>Иргэн үндсэн эрхийнхээ дагуу төрийн үйл ажиллагаанд тодорхой хэмжээнд оролцох эрхтэй. Бид төрийн эрх барих дээд байгууллагыг сонгох, түүнд сонгогдох эрхтэй. Мэдээллийн ил тод байдал, мэдээлэл олж авах эрхийн тухай хуулийн хүрээнд зохих асуудлаар мөн зохих хүрээнд төрийн байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцоогоороо дамжуулан хяналт тавих боломжтойг тайлбарлах гэсэн юм. Шүүх эрх мэдэлд иргэд хуулийн зохих шаардлагыг хангавал иргэдийн төлөөлөгчөөр оролцож болно. Энэ бол төрийн эрх мэдлийн салбарт оролцож байгаа хэлбэр юм.</p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн өөр өөрийн гэсэн эрх зүйн байдалтай гэдгийг ойлгож мэдэхийн тулд хүн, иргэн гэсэн ойлголтыг тайлбарлах шаардлага үүснэ. Өмнө бичсэнд нэг бол хүн, эсвэл иргэн гээд бичээд байсны учрыг тайлбарлах хэрэгтэй болно. Хүн, иргэн, хуулийн этгээд, бие хүн, хувь хүн гэх адил юм шиг санагддаг үгстэй тааралддаг. Хүн гэдэг хамгийн өргөн ойлголт юм. Бид хүн хэмээх эрхэм нэрийн дор дэлхийн аль ч улсад эдлэж болох эрхийн жагсаалтыг өөрийн болон бусад орны үндсэн хуулиас, мөн олон улсын гэрээ, конвенцид тусгагдсан байдаг. Өмнөх нийтлэлээс бид хүний халдашгүй эрх, үл хөндөх эрхийн талаар мэдлэгтэй болсон. </p><p style="text-align: justify;">Харин иргэн гэвэл тухайн улстай эрх зүйн хувьд тогтвортой харилцаанд байдаг бөгөөд тухайн улсын иргэн гэдгийг нь нотолсон баримт бичигтэй /төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх/ хүн байдаг. Тухайн улсынхаа иргэнийхээ хувьд та гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүнээс өөр эрх зүйн байдалтай байдаг учраас ийнхүү хуулийн хэллэгийг хэрэглэгдэг. Бие хүн гэсэн ойлголт нь бодголь этгээдийн иргэн ба хүн гэсэн шинж чанарыг нэгтгэж өгнө. Хүний эрх зүйн байдал нь үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор хуульчлан баталгаажуулсан бие хүний эрх, үүргийн тогтолцоо юм гэж тодорхойлсон байдаг. Хувь хүн гэвэл бид бусдаас ялгагдах хувийн онцлог шинжтэй.</p><p style="text-align: justify; margin-left: 80px;">Бид эрх зүйн харилцааны оролцогч болохынхоо хувьд бие хүн, хувь хүн гэсэн ойлголтоор яригдахгүй харин “хүн”, “иргэн” гэж бичигдэж яригдах ялгаа ийм учиртай. Тэгээд ч үндсэн хуулийн эрх зүйн хичээл дээр “Хүний эрх зүйн байдал”, “Иргэний эрх зүйн байдал”, “Гадаадын иргэний болон харъяалалгүй хүний эрх зүйн байдал” гэж тусдаа яригддаг болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байна.</span> Хэн бэ эсэн асуултанд “Хүн бүр” тэгэхээр хүн бүрт хэн хэн багтах юм бэ Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн бүгдэд багтана гэсэн утга харагдана.</p><p style="text-align: justify;">Хүнийг үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхлэсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно. Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна. “Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна”гэдэг бол бодгаль нь:</p><p style="text-align: justify;">·Төрөхөөс насан эцэстлээ эрх, эрх чөлөөтэй байна</p><p style="text-align: justify;">·Хуулиар адил тэгш хамгаалагдана</p><p style="text-align: justify;">·Тэрээр хэзээ ч эд юмс мэт засаг төр, эрх мэдэлтний үйл ажиллагааны объект, арилжаа, хэрэглээний зүйлс болох ёсгүй гэдгийг тус тус илэрхийлнэ. [2]</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Дараа дараагийн хичээлээр бид Үндсэн хуулийн хүний эрх, эрх чөлөөний зүйл заалт бүр дээр онолын болон хуулийн холбогдох зохицуулалтаар тайлбарлах болно. Одоо та бүхэнтэй иргэний үндсэн үүргийн талаар ярилцъя.</span></p></blockquote><p style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: center;"><strong>Монгол Улсад иргэний үндсэн үүргийг:</strong></p><p style="text-align: justify;">- Хууль зүйн үүрэг</p><p style="text-align: justify;">- Журамт үүрэг гэж зааглан заажээ.Ингэж ангилсан нь хууль зүйн шууд үр дагаврын ялгааг тусгасан байдаг.[3]</p><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын иргэнийхээ хувьд шудрага, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн дараахь үндсэн үүргийг ёсчлон биелүүлнэ.<span class="twittersharelink">Үүрэг хүлээж байгаа бол биелүүлэх нь ойлгомжтой. Эс биелүүлбэл хууль зүйн ямар нэг хариуцлага үүсэх үр дагавартай.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#1 Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Энэ үүргийг тайлбарлахын тулд иргэдийн эрх зүйн ухамсар, эрх зүйн соёлын талаар ярилцах нь зүйтэй. Нийгмийн амьдрал бүхэлдээ хүмүүсийн ухамсарт харилцааны үр дүн байдаг. Эрх зүйн ухамсар нь нийгмийн ухамсарын нэгэн хэлбэр бөгөөд эрх зүйн тусламжтайгаар нийгэмд амьдрах хүч чадлаа олж үйлчилдэг. Эрх зүйн ухамсар нийгэм, хүмүүсийн эрх зүйд хандах хандлагыг илэрхийлнэ. Энгийнээр хэлбэл юуг хууль ёсны, юуг хууль бус гэж үзэх, ....хувь хүн өөрийнхөөрөө хэрхэн үзэж байгаагаар илэрдэг гэж бичжээ. Тэгэхээр хүн хуулиа биелүүлж байна гэвэл тэд хууль ёсны гэж үзэж дээдэлж хүндэтгэн улмаар сахин биелүүлж байгаагаар илэрнэ. Эрх зүйн соёл бол эрх зүйн ухамсрын төлөвшил, хэрэгжилт мөн. Тиймээс эрх зүйн соёл нь хувь хүний хувьд амьдралд эрх зүйг зохистой хэрэглэх чадвар нь болж өгдөг.[4] Мөн Үндсэн хуулийг дээдлэнэ гэдэг бол Үндсэн хуулиас давсан хууль тогтоомж, албан тушаалтны шийдвэр, үйл ажиллагаа байх ёсгүй юм өөрөөр хэлбэл хууль тогтоомж нь Үндсэн хуульд захирагдах ёстой.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#2 Хүний нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Иргэн та хэн нэгнийхээ нэр төр, алдар хүнд, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй юм байна. Тэгэхээр нэр төр, алдар хүнд гэсэн ойлголтыг хэрхэн ойлгохыг Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл. Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах зүйлийн “Иргэний хуулийн тайлбар”- аас сонирхоё. Нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд гэсэн ойлголтнь өөр хоорондоо нягт уялдаатай боловч бие даасан агуулгатай байдаг. Нэр төр, алдар хүнд нь иргэнд хамааралтай бөгөөд ажил хэргийн нэр хүнд гэдэг нь иргэн, хуулийн этгээдэд аль алинд нь хамааралтай ойлголт юм.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Нэр төр гэдэг нь иргэний зан суртахуун, ёс зүй, ажил үйлс, мэргэжлийн шинжийн талаархи эерэг үнэлгээ юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Алдар хүнд нь нэр төртэй салшгүй холбоотой ойлголт юм. Алдар хүнд нь тухайн иргэнд нийгэм, найз нөхөд, хамт олон, бусад харилцагч, түншлэгчээс өгч байгаа үнэлгээнд үндэслэсэн тухайн иргэний өөрийнх нь хувийн үнэлэмж юм гэж тайлбарласан байна.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Нэр төр, алдар хүндийг эс хүндэтгэвэл өөрөөр хэлбэл хууль зөрчвөл хууль зүйн ямар үр дагавар үүсэх вэ?</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">-Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл “Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах”</p><p style="text-align: justify;">Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан, баримтыг бүрэн гүйцэд мэдээллээгүйгээс бусдын нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан, Хуулиар тогтоосон хувийн нууцад хамааралтай мэдээг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр тараасан, Иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс, Нас барсан этгээдийн нэр, нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, эсхүл түүний хувийн нууцтай холбоотой мэдээг өвлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр олон нийтэд тараасан бол хохирогч гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй.Энэ зүйлд заасан эрхийг зөрчсөн этгээд бусдад учруулсан гэм хорыг хохирогч буюу сонирхогч этгээдэд энэ хуульд заасан журмын дагуу арилгана.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн хуулийн 6.21 дүгээр зүйл. Гүтгэх</em></p><p style="text-align: justify;"><em>1. Хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.</em></p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#3 Хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх</strong></p><p style="text-align: justify;">Албан татварыг зөвхөн хуулиар тогтоох ёстой. Тухайн татварын жилд орлого олсон л бол татвар төлөх үүрэгтэй. Татварын зөрчлийн талаар Зөрчлийн тухай хуулийн 11 дүгээр бүлгийн 11.19-д “Татварын Ерөнхий хууль зөрчих” гэж тусгаж өгсөн. Татварын Улсын байцаагч зөрчлийг шалган шийдвэрлэнэ. Эрх бүхий албан тушаалтны шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл ЗХШХШ тх –д заасан журмаар гомдол гаргана. Үүнийг захиргааны хэргийн шүүх шийдвэрлэнэ.</p><p style="text-align: justify;"><em> Иргэдэд ойрхон гаргаж болох зөрчлийн талаар дурьдвал:</em></p><p style="text-align: justify;"> “Автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол төлбөл зохих татварыг нөхөн төлүүлж, хүнийг нөхөн төлүүлэх татварын 10 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.” гэж заасан. Мөн Эрүүгийн хуулиар татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэрэгт эрүүгийн доорхи хариуцлага хүлээлгэнэ.</p><p style="text-align: justify;">Эрүүгийн хуулийн 18.3 дугаар зүйл. Татвар төлөхөөс зайлсхийх. Татвар төлөгч ...... татвар төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор их хэмжээний татвар ногдох орлого, эд хөрөнгө, бараа үйлчилгээг зориуд худал тодорхойлсон, нуусан бол... торгох, эсхүл ... нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл ... зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#4 Эх орноо хамгаалах, хуулийн дагуу цэргийн алба хаах</strong></p><p style="text-align: justify;">Монгол Улс өөрийгөө хамгаалах зэвсэгт хүчинтэй байна.Зэвсэгт хүчний бүтэц, зохион байгуулалт, түүнд алба хаах журмыг хуулиар тогтооно.Тэгэхээр Монгол Улсын насанд хүрсэн иргэн бүр цэргийн алба хаах үүрэгтэй. Энэхүү үүргийг Батлан хамгаалах тухай хууль, Цэргийн үүргийн болон Цэргийн алба хаагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль бусад хууль тогтоомжоор зохицуулдаг. Харин гадаадын иргэн болон харъяалалгүй хүн энэ үүргийг хүлээхгүй.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн тухай хуулиас: Цэргийн албаны тухай хууль зөрчих</em></p><p style="text-align: justify;">- Зарлан дуудах мэдэгдэл авсан иргэн тогтоосон өдөр, цагт црэг татлагын байр, товлосон газар хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирээгүй бол</p><p style="text-align: justify;">- Цэргийн бүртгэлийн журам зөрчсөн, эсхүл дайчилгааны сургууль, цугларалт, цэрэг татлагаас зайлсхийсэн цэргийн үүрэгтэн, цэргийн насны иргэнийг ... торгоно.[5]</p><p style="text-align: justify;">Журамт үүрэг: Энэ нь иргэний ухамсар, хүний мөн чанарт үндэслэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, байгаль орчноо хамгаалах нь иргэний журамт үүрэг мөн. Эдгээрийг албадлагагүйгээр биелүүлэх нь хэнд ашигтай вэ Танд ашигтай тийм учраас хууль зүйн үр дагавар гэж яригдахгүй үүрэг учраас журамт гэж нэрлэгдсэн байхаа. Анхааран уншсан танд баярлалаа.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em><br></em></strong></span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>Материалууд: </em></strong></span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[1]Хууль тогтоомжийн хэрэглээ. Гарын авлага. УБ., 2013 он. 7 дахь талаас дэлгэрүүлэн уншина уу.</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[2]Мөн тал</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[3]Б.Чимид. Үндсэн хуулийн мэдлэг. УБ.,2008 он 103 дахь талаас тодруулан уншина уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[4] О.Амархүү.Эрх зүйн онолын арван таван сэдэв.УБ., 2008 он. 99 дэхь талаас харна уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>[5] https://sukhbaatar.se.gov.mn/news/178/single/160 \ тодруулан харна уу?\</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хууль</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хуульч" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хуульч</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэн хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэн хууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776351006.7239"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '15051';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
Хайрлах, хамгаалах үнэт зүйлээ эндүүрвэл бүдрэх зовлон барагдашгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
12 сарын 10, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
Үндсэн хуулиа мэдэх, сахихын учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
11 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
Хууль зүйн үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх өдөрлөг зохион байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
<img src="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
Б.Цогтгэрэл: Амин чухал асуудлууд Үндсэн хуулийн гадна үлдсэн </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
12 сарын 18, 2017 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
Г.Цагаанбаяр: Амралтын өдөр ажиллуулсан бол хуулиараа нөхөн амраах ёстой </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 10, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nbm3";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<meta name="keywords"
content="хууль, хуульч, үндсэн хууль" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:title"
content="Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/4b9b06fa071d489a8f73308e998816df.jpg">
</a>
<a href="https://test.peak.mn/p/author/%D0%9D.%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%B0" class="uk-text-semi uk-link-text">Н.Болортуяа</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">01 сарын 13, 2019</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad_progressive.png" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/bb6558ef-53c3-4bc4-a28b-ff8e5df1fa47/f8a37040ee68f228ef7e4737d59b88ad.png" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан түүхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1000,1250" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/3a0cc92d3253eda6cd361adda7ee1723.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Өнөөдрийн Үндсэн хуулийн мэдлэг олгох ээлжит сэдвээрээ Үндсэн хуульд хуульчилан баталгаажуулсан үндсэн эрх, үүргийн талаар тодруулан хөндөх болно.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Хүний эрх гэхээр иргэд өөрт хамааралгүй биднээс хол гэж ойлгодог. Гэтэл хамгийн их хамааралтай эрхээ та мэдсэнээр хуулиар олгогдсон эрхээ хамгаалах мөн төрөөс тэрхүү эрхээ хэрэгжүүлэх нөхцөлийг шаардах боломжтой болно гэсэн үг.</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">Мөн үүргээ мэдсэнээр хуулиар өөрийн чинь хууль зөрчсөн үйлдлийн дүнд бий болж болзошгүй аюулаас /хариуцлага/ өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах боломж бүрдэнэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Мөн аливаа зүйлийг дутуу мэдэх, бусдаас дам байдлаар авсан мэдээллээ мэдлэг гэж ойлгон буруу шийдвэр гаргах, мөн өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулж болно гэдгийг ухаарах ёстой юм. </p><p class="txt-block1 txt-block2" style="text-align: center;"><span style="font-size: 14px;"><strong><em>И</em></strong></span><span style="font-size: 18px;"><strong><em>ргэд би үүнийг мэдээгүй байсан гэдгээр хүлээх хуулийн хариуцлагаа хөнгөлчих юм шиг эсвэл зугтааснаар хуулийн хариуцлагаас өөрийгөө зайлуулчих юм шиг боддог сэтгэлгээ нь хүүхэд нүдээ гараараа дарчихаад би байхгүй шүү, намайг олоорой гэдэгтэй агаар нэг харамсалтай санагддаг.</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;">Иймээс бид өнөөдөр Үндсэн хуульд заасан эрх, эрх чөлөөгөө, мөн үндсэн үүргээ мэдэх ойлгох зорилгыг хөндөх болно. Хэний ч өмнө бардам байх, эрхэмсэг байх үүд хаалга нь хуулиар олгосон эрхээ шаардах мэдлэг эзэмшснээр бүрдэнэ гэдгийг л ухаарч чадвал энэ нийтлэлийн үр дүн юм. Түүнээс гадна хууль л юм болохоор хуулийн хэллэг хэрэглэхээс өөр аргагүй сануулахад илүүдэхгүй болов уу.</p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(184, 49, 47);"><strong><em>Одоо Монгол Улсын Үндсэн хуульд бидэнд ямар эрх, эрх чөлөөг хуульчилж, баталгаажуулсан бэ мөн тэдгээр эрх зөрчигдөхөд хаана хандах вэ?</em></strong></span> гэсэн асуултын эрэлд гаръя. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн “Хүний эрх, эрх чөлөө” хэмээх II бүлгийн 14-19 дүгээр зүйл болон Үндсэн хуулийн уг бүлгээс салбарласан эрхүүдийг дурьдая.</p><p style="text-align: justify;"> <em> I бүлгийн 3 / сонгох эрх /, 5 / өмчлөх эрх /, 6 /газар өмчлөх эрх/, 7 /оюуны өмч/, 8 /үндэсний цөөнхийн эрх/, III бүлгийн 21 /сонгох, сонгогдох эрх/, 26 /иргэд хууль санаачлах эрхээ уламжлан эдлэх/, 30 /Ерөнхийлөгчөөр сонгогдох эрх/, 46 /Монгол улсын иргэнийхээ хувьд төрийн жинхэнэ албан хаагч байх/, 51 / зохих шаардлага хангасан иргэн шүүгчээр томилогдох/, 52 / Шүүх хуралдаанд эх хэлээрээ үг хэлэх эрхийг олгоно, / 55 /Шүүгдэгч өөрийгөө өмгөөлөх эрх/, 57/ Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг өөрчлөх асуудлыг .... иргэдийн саналыг үндэслэн УИХ шийдвэрлэнэ/, 66 /Үндсэн хуулийн Цэц нь Үндсэн хууль зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу.. хянан шийдвэрлэнэ/ гэх олон салбарласан эрх эдлэдэг бид.</em></p><p style="text-align: justify;"><strong><em>Эдгээр Үндсэн хуульд болон олон улсын гэрээнд тусгагдсан эрхүүдийг “Үндсэн эрх” гэж нэрлэгддэг.</em></strong></p><p style="text-align: justify;">Үндсэн эрх нь хамгаалуулах эрх, үйлчлүүлэх эрх, оролцооны эрхээр илэрдэг.[1]</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Хамгаалуулах эрх:</strong> төрийн хууль бус үйлдлээс хүнийг хамгаалдаг. Тухайлбал та Үндсэн хуулийн Цэцэд өргөдөл мэдээлэл гарган хандаж зохих төрийн байгууллага, холбогдох албан тушаалтны Үндсэн хууль зөрчсөн маргааныг хянан шийдвэрлүүлэх эрхтэй. Та шүүхэд хандах эрхээ эдлэж хамгаалуулах эрхтэй. Хөндөгдсөн болон зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд хандах эрхтэй. Цаашилбал тухайн шатны шүүхийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй тохиолдолд давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхэд хандах эрхтэй. Бас та төрийн байгууллагын болон албан тушаалтны шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн тохиолдолд дээд шатны байгууллага, албан тушаалтанд нь хандаж хууль бус шийвэрийг хүчингүй болгуулах, өөрчлүүлэн шийдвэрлүүлэх эрхтэй.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Үйлчлүүлэх эрх нь:</strong> Иргэн өөрийн эрх ашигт нийцсэн үйлдэл хийхийг төрөөс шаардах эрхтэй.Үндсэн хуулийн II бүлгийн 19 Төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, хөндөгдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"><strong>-Оролцооны эрх нь: </strong>Иргэн үндсэн эрхийнхээ дагуу төрийн үйл ажиллагаанд тодорхой хэмжээнд оролцох эрхтэй. Бид төрийн эрх барих дээд байгууллагыг сонгох, түүнд сонгогдох эрхтэй. Мэдээллийн ил тод байдал, мэдээлэл олж авах эрхийн тухай хуулийн хүрээнд зохих асуудлаар мөн зохих хүрээнд төрийн байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцоогоороо дамжуулан хяналт тавих боломжтойг тайлбарлах гэсэн юм. Шүүх эрх мэдэлд иргэд хуулийн зохих шаардлагыг хангавал иргэдийн төлөөлөгчөөр оролцож болно. Энэ бол төрийн эрх мэдлийн салбарт оролцож байгаа хэлбэр юм.</p><p style="text-align: justify;">Тэгвэл иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн өөр өөрийн гэсэн эрх зүйн байдалтай гэдгийг ойлгож мэдэхийн тулд хүн, иргэн гэсэн ойлголтыг тайлбарлах шаардлага үүснэ. Өмнө бичсэнд нэг бол хүн, эсвэл иргэн гээд бичээд байсны учрыг тайлбарлах хэрэгтэй болно. Хүн, иргэн, хуулийн этгээд, бие хүн, хувь хүн гэх адил юм шиг санагддаг үгстэй тааралддаг. Хүн гэдэг хамгийн өргөн ойлголт юм. Бид хүн хэмээх эрхэм нэрийн дор дэлхийн аль ч улсад эдлэж болох эрхийн жагсаалтыг өөрийн болон бусад орны үндсэн хуулиас, мөн олон улсын гэрээ, конвенцид тусгагдсан байдаг. Өмнөх нийтлэлээс бид хүний халдашгүй эрх, үл хөндөх эрхийн талаар мэдлэгтэй болсон. </p><p style="text-align: justify;">Харин иргэн гэвэл тухайн улстай эрх зүйн хувьд тогтвортой харилцаанд байдаг бөгөөд тухайн улсын иргэн гэдгийг нь нотолсон баримт бичигтэй /төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх/ хүн байдаг. Тухайн улсынхаа иргэнийхээ хувьд та гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүнээс өөр эрх зүйн байдалтай байдаг учраас ийнхүү хуулийн хэллэгийг хэрэглэгдэг. Бие хүн гэсэн ойлголт нь бодголь этгээдийн иргэн ба хүн гэсэн шинж чанарыг нэгтгэж өгнө. Хүний эрх зүйн байдал нь үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор хуульчлан баталгаажуулсан бие хүний эрх, үүргийн тогтолцоо юм гэж тодорхойлсон байдаг. Хувь хүн гэвэл бид бусдаас ялгагдах хувийн онцлог шинжтэй.</p><p style="text-align: justify; margin-left: 80px;">Бид эрх зүйн харилцааны оролцогч болохынхоо хувьд бие хүн, хувь хүн гэсэн ойлголтоор яригдахгүй харин “хүн”, “иргэн” гэж бичигдэж яригдах ялгаа ийм учиртай. Тэгээд ч үндсэн хуулийн эрх зүйн хичээл дээр “Хүний эрх зүйн байдал”, “Иргэний эрх зүйн байдал”, “Гадаадын иргэний болон харъяалалгүй хүний эрх зүйн байдал” гэж тусдаа яригддаг болно.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байна.</span> Хэн бэ эсэн асуултанд “Хүн бүр” тэгэхээр хүн бүрт хэн хэн багтах юм бэ Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн бүгдэд багтана гэсэн утга харагдана.</p><p style="text-align: justify;">Хүнийг үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхлэсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно. Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна. “Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна”гэдэг бол бодгаль нь:</p><p style="text-align: justify;">·Төрөхөөс насан эцэстлээ эрх, эрх чөлөөтэй байна</p><p style="text-align: justify;">·Хуулиар адил тэгш хамгаалагдана</p><p style="text-align: justify;">·Тэрээр хэзээ ч эд юмс мэт засаг төр, эрх мэдэлтний үйл ажиллагааны объект, арилжаа, хэрэглээний зүйлс болох ёсгүй гэдгийг тус тус илэрхийлнэ. [2]</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Дараа дараагийн хичээлээр бид Үндсэн хуулийн хүний эрх, эрх чөлөөний зүйл заалт бүр дээр онолын болон хуулийн холбогдох зохицуулалтаар тайлбарлах болно. Одоо та бүхэнтэй иргэний үндсэн үүргийн талаар ярилцъя.</span></p></blockquote><p style="text-align: center;"><br></p><p style="text-align: center;"><strong>Монгол Улсад иргэний үндсэн үүргийг:</strong></p><p style="text-align: justify;">- Хууль зүйн үүрэг</p><p style="text-align: justify;">- Журамт үүрэг гэж зааглан заажээ.Ингэж ангилсан нь хууль зүйн шууд үр дагаврын ялгааг тусгасан байдаг.[3]</p><p style="text-align: justify;">Монгол Улсын иргэнийхээ хувьд шудрага, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн дараахь үндсэн үүргийг ёсчлон биелүүлнэ.<span class="twittersharelink">Үүрэг хүлээж байгаа бол биелүүлэх нь ойлгомжтой. Эс биелүүлбэл хууль зүйн ямар нэг хариуцлага үүсэх үр дагавартай.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#1 Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Энэ үүргийг тайлбарлахын тулд иргэдийн эрх зүйн ухамсар, эрх зүйн соёлын талаар ярилцах нь зүйтэй. Нийгмийн амьдрал бүхэлдээ хүмүүсийн ухамсарт харилцааны үр дүн байдаг. Эрх зүйн ухамсар нь нийгмийн ухамсарын нэгэн хэлбэр бөгөөд эрх зүйн тусламжтайгаар нийгэмд амьдрах хүч чадлаа олж үйлчилдэг. Эрх зүйн ухамсар нийгэм, хүмүүсийн эрх зүйд хандах хандлагыг илэрхийлнэ. Энгийнээр хэлбэл юуг хууль ёсны, юуг хууль бус гэж үзэх, ....хувь хүн өөрийнхөөрөө хэрхэн үзэж байгаагаар илэрдэг гэж бичжээ. Тэгэхээр хүн хуулиа биелүүлж байна гэвэл тэд хууль ёсны гэж үзэж дээдэлж хүндэтгэн улмаар сахин биелүүлж байгаагаар илэрнэ. Эрх зүйн соёл бол эрх зүйн ухамсрын төлөвшил, хэрэгжилт мөн. Тиймээс эрх зүйн соёл нь хувь хүний хувьд амьдралд эрх зүйг зохистой хэрэглэх чадвар нь болж өгдөг.[4] Мөн Үндсэн хуулийг дээдлэнэ гэдэг бол Үндсэн хуулиас давсан хууль тогтоомж, албан тушаалтны шийдвэр, үйл ажиллагаа байх ёсгүй юм өөрөөр хэлбэл хууль тогтоомж нь Үндсэн хуульд захирагдах ёстой.</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><strong>#2 Хүний нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх</strong></p><p style="text-align: justify;">Иргэн та хэн нэгнийхээ нэр төр, алдар хүнд, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй юм байна. Тэгэхээр нэр төр, алдар хүнд гэсэн ойлголтыг хэрхэн ойлгохыг Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл. Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах зүйлийн “Иргэний хуулийн тайлбар”- аас сонирхоё. Нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд гэсэн ойлголтнь өөр хоорондоо нягт уялдаатай боловч бие даасан агуулгатай байдаг. Нэр төр, алдар хүнд нь иргэнд хамааралтай бөгөөд ажил хэргийн нэр хүнд гэдэг нь иргэн, хуулийн этгээдэд аль алинд нь хамааралтай ойлголт юм.</p><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Нэр төр гэдэг нь иргэний зан суртахуун, ёс зүй, ажил үйлс, мэргэжлийн шинжийн талаархи эерэг үнэлгээ юм.</span></p><p style="text-align: justify;">Алдар хүнд нь нэр төртэй салшгүй холбоотой ойлголт юм. Алдар хүнд нь тухайн иргэнд нийгэм, найз нөхөд, хамт олон, бусад харилцагч, түншлэгчээс өгч байгаа үнэлгээнд үндэслэсэн тухайн иргэний өөрийнх нь хувийн үнэлэмж юм гэж тайлбарласан байна.</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 14px;">Нэр төр, алдар хүндийг эс хүндэтгэвэл өөрөөр хэлбэл хууль зөрчвөл хууль зүйн ямар үр дагавар үүсэх вэ?</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;">-Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл “Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах”</p><p style="text-align: justify;">Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан, баримтыг бүрэн гүйцэд мэдээллээгүйгээс бусдын нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан, Хуулиар тогтоосон хувийн нууцад хамааралтай мэдээг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр тараасан, Иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс, Нас барсан этгээдийн нэр, нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, эсхүл түүний хувийн нууцтай холбоотой мэдээг өвлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр олон нийтэд тараасан бол хохирогч гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй.Энэ зүйлд заасан эрхийг зөрчсөн этгээд бусдад учруулсан гэм хорыг хохирогч буюу сонирхогч этгээдэд энэ хуульд заасан журмын дагуу арилгана.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн хуулийн 6.21 дүгээр зүйл. Гүтгэх</em></p><p style="text-align: justify;"><em>1. Хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.</em></p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#3 Хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх</strong></p><p style="text-align: justify;">Албан татварыг зөвхөн хуулиар тогтоох ёстой. Тухайн татварын жилд орлого олсон л бол татвар төлөх үүрэгтэй. Татварын зөрчлийн талаар Зөрчлийн тухай хуулийн 11 дүгээр бүлгийн 11.19-д “Татварын Ерөнхий хууль зөрчих” гэж тусгаж өгсөн. Татварын Улсын байцаагч зөрчлийг шалган шийдвэрлэнэ. Эрх бүхий албан тушаалтны шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл ЗХШХШ тх –д заасан журмаар гомдол гаргана. Үүнийг захиргааны хэргийн шүүх шийдвэрлэнэ.</p><p style="text-align: justify;"><em> Иргэдэд ойрхон гаргаж болох зөрчлийн талаар дурьдвал:</em></p><p style="text-align: justify;"> “Автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол төлбөл зохих татварыг нөхөн төлүүлж, хүнийг нөхөн төлүүлэх татварын 10 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.” гэж заасан. Мөн Эрүүгийн хуулиар татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэрэгт эрүүгийн доорхи хариуцлага хүлээлгэнэ.</p><p style="text-align: justify;">Эрүүгийн хуулийн 18.3 дугаар зүйл. Татвар төлөхөөс зайлсхийх. Татвар төлөгч ...... татвар төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор их хэмжээний татвар ногдох орлого, эд хөрөнгө, бараа үйлчилгээг зориуд худал тодорхойлсон, нуусан бол... торгох, эсхүл ... нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл ... зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ гэж заасан байдаг.</p><p style="text-align: justify;"> </p><p style="text-align: justify;"><strong>#4 Эх орноо хамгаалах, хуулийн дагуу цэргийн алба хаах</strong></p><p style="text-align: justify;">Монгол Улс өөрийгөө хамгаалах зэвсэгт хүчинтэй байна.Зэвсэгт хүчний бүтэц, зохион байгуулалт, түүнд алба хаах журмыг хуулиар тогтооно.Тэгэхээр Монгол Улсын насанд хүрсэн иргэн бүр цэргийн алба хаах үүрэгтэй. Энэхүү үүргийг Батлан хамгаалах тухай хууль, Цэргийн үүргийн болон Цэргийн алба хаагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль бусад хууль тогтоомжоор зохицуулдаг. Харин гадаадын иргэн болон харъяалалгүй хүн энэ үүргийг хүлээхгүй.</p><p style="text-align: justify;"><em>Зөрчлийн тухай хуулиас: Цэргийн албаны тухай хууль зөрчих</em></p><p style="text-align: justify;">- Зарлан дуудах мэдэгдэл авсан иргэн тогтоосон өдөр, цагт црэг татлагын байр, товлосон газар хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирээгүй бол</p><p style="text-align: justify;">- Цэргийн бүртгэлийн журам зөрчсөн, эсхүл дайчилгааны сургууль, цугларалт, цэрэг татлагаас зайлсхийсэн цэргийн үүрэгтэн, цэргийн насны иргэнийг ... торгоно.[5]</p><p style="text-align: justify;">Журамт үүрэг: Энэ нь иргэний ухамсар, хүний мөн чанарт үндэслэсэн байдаг.</p><p style="text-align: justify;">Хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, байгаль орчноо хамгаалах нь иргэний журамт үүрэг мөн. Эдгээрийг албадлагагүйгээр биелүүлэх нь хэнд ашигтай вэ Танд ашигтай тийм учраас хууль зүйн үр дагавар гэж яригдахгүй үүрэг учраас журамт гэж нэрлэгдсэн байхаа. Анхааран уншсан танд баярлалаа.</p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em><br></em></strong></span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>Материалууд: </em></strong></span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[1]Хууль тогтоомжийн хэрэглээ. Гарын авлага. УБ., 2013 он. 7 дахь талаас дэлгэрүүлэн уншина уу.</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[2]Мөн тал</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[3]Б.Чимид. Үндсэн хуулийн мэдлэг. УБ.,2008 он 103 дахь талаас тодруулан уншина уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><em><strong><span style="color: rgb(124, 112, 107);">[4] О.Амархүү.Эрх зүйн онолын арван таван сэдэв.УБ., 2008 он. 99 дэхь талаас харна уу?</span></strong></em></p><p style="text-align: justify;"><span style="color: rgb(124, 112, 107);"><strong><em>[5] https://sukhbaatar.se.gov.mn/news/178/single/160 \ тодруулан харна уу?\</em></strong></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хууль</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/хуульч" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">хуульч</a>
<a href="https://test.peak.mn/tag/үндсэн хууль" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">үндсэн хууль</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir&text=Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://test.peak.mn/news/undsen-erkh-erkh-chuluu-uurgee-medekhiin-uchir"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776351006.7239"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '15051';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/354dba6c1fa06c68fa9fce89ae9e4e71.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khairlakh-khamgaalakh-unet-zuilee-enduurwel-budrekh-zowlon-baragdashgui">
Хайрлах, хамгаалах үнэт зүйлээ эндүүрвэл бүдрэх зовлон барагдашгүй </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
12 сарын 10, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/15c337c3-3fa4-40a5-b4c2-8d98f49e8a1d/da9e843e7303d9b2d3efabfa153f2f56.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/undsen-khuulia-medekh-sakhikhiin-uchir">
Үндсэн хуулиа мэдэх, сахихын учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Н.Болортуяа </a> ・
11 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/fc05283e1833dad8298f15c23943a53e.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/khuuli-zuin-une-tulbugui-zuwluguu-ugukh-udurlug-zokhion-baiguulna">
Хууль зүйн үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх өдөрлөг зохион байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
04 сарын 30, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
<img src="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/b658c976-96cb-48ea-8d4f-a3fd5d5e2e3f/70bd4008db6721f627abbbdab3f8d4a4.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/btsogtgerel-amin-chukhal-asuudluud-undsen-khuuliin-gadna-uldsen">
Б.Цогтгэрэл: Амин чухал асуудлууд Үндсэн хуулийн гадна үлдсэн </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
12 сарын 18, 2017 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3fc63bd8f1545315b17c6bf2b085e6a8.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://test.peak.mn/news/gtsagaanbayar">
Г.Цагаанбаяр: Амралтын өдөр ажиллуулсан бол хуулиараа нөхөн амраах ёстой </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
08 сарын 10, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nbm3";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.MzAxZDUwODZiNTA5NDI2NDc4MWJlZWJlNWM1MmYwNTBhNDJiZTFiYmNjNGNlZGE4YmUwYjgyODFjMWU2NGU2OSU8PhQY3IJTGbASGyoopxy6QsWBhHxdzHT2oV4pd3QK',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1778943004',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.N2YxMGEyMjc1OWY3MTZhNDNkMTMzMGU3OGY3ZDA2YTEzYTg3ZDYwYjExMTg0NDZhMjYxOTBkMWY3YjNlNzlhMFazpEWZ3PiFsSdTGlbOxAuKxufMzWUKj1X7FMa6dqngHTxWNJaIAQKzRPdQ/wd+tis9xYSVGCoEF2LMhz2gxCI=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1778943005',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '32b63878060699e6486583567c1af8af58ac9110444091cb2c2e164bf390195c81dbba81a202bc59c6d2c3b983e88f0f0dcbbf9cd6d0a9a86a77f75f3124427d'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.MzAxZDUwODZiNTA5NDI2NDc4MWJlZWJlNWM1MmYwNTBhNDJiZTFiYmNjNGNlZGE4YmUwYjgyODFjMWU2NGU2OSU8PhQY3IJTGbASGyoopxy6QsWBhHxdzHT2oV4pd3QK'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1778943004'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.N2YxMGEyMjc1OWY3MTZhNDNkMTMzMGU3OGY3ZDA2YTEzYTg3ZDYwYjExMTg0NDZhMjYxOTBkMWY3YjNlNzlhMFazpEWZ3PiFsSdTGlbOxAuKxufMzWUKj1X7FMa6dqngHTxWNJaIAQKzRPdQ/wd+tis9xYSVGCoEF2LMhz2gxCI='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1778943005'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир | Peak News
Үндсэн эрх, эрх чөлөө, үүргээ мэдэхийн учир
Хэдхэн хоногийн дараа болох Анхдугаар үндсэн хууль батлагдсаны, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо Үндсэн хуулиараа зарласны ойн баяр болно. Анхны Үндсэн хуулийг 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад батлаж Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан түүхтэй.
Өнөөдрийн Үндсэн хуулийн мэдлэг олгох ээлжит сэдвээрээ Үндсэн хуульд хуульчилан баталгаажуулсан үндсэн эрх, үүргийн талаар тодруулан хөндөх болно.
Хүний эрх гэхээр иргэд өөрт хамааралгүй биднээс хол гэж ойлгодог. Гэтэл хамгийн их хамааралтай эрхээ та мэдсэнээр хуулиар олгогдсон эрхээ хамгаалах мөн төрөөс тэрхүү эрхээ хэрэгжүүлэх нөхцөлийг шаардах боломжтой болно гэсэн үг.
Мөн үүргээ мэдсэнээр хуулиар өөрийн чинь хууль зөрчсөн үйлдлийн дүнд бий болж болзошгүй аюулаас /хариуцлага/ өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах боломж бүрдэнэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Мөн аливаа зүйлийг дутуу мэдэх, бусдаас дам байдлаар авсан мэдээллээ мэдлэг гэж ойлгон буруу шийдвэр гаргах, мөн өөрийгөө болон бусдыг эрсдэлд оруулж болно гэдгийг ухаарах ёстой юм.
И ргэд би үүнийг мэдээгүй байсан гэдгээр хүлээх хуулийн хариуцлагаа хөнгөлчих юм шиг эсвэл зугтааснаар хуулийн хариуцлагаас өөрийгөө зайлуулчих юм шиг боддог сэтгэлгээ нь хүүхэд нүдээ гараараа дарчихаад би байхгүй шүү, намайг олоорой гэдэгтэй агаар нэг харамсалтай санагддаг.
Иймээс бид өнөөдөр Үндсэн хуульд заасан эрх, эрх чөлөөгөө, мөн үндсэн үүргээ мэдэх ойлгох зорилгыг хөндөх болно. Хэний ч өмнө бардам байх, эрхэмсэг байх үүд хаалга нь хуулиар олгосон эрхээ шаардах мэдлэг эзэмшснээр бүрдэнэ гэдгийг л ухаарч чадвал энэ нийтлэлийн үр дүн юм. Түүнээс гадна хууль л юм болохоор хуулийн хэллэг хэрэглэхээс өөр аргагүй сануулахад илүүдэхгүй болов уу.
Одоо Монгол Улсын Үндсэн хуульд бидэнд ямар эрх, эрх чөлөөг хуульчилж, баталгаажуулсан бэ мөн тэдгээр эрх зөрчигдөхөд хаана хандах вэ?
I бүлгийн 3 / сонгох эрх /, 5 / өмчлөх эрх /, 6 /газар өмчлөх эрх/, 7 /оюуны өмч/, 8 /үндэсний цөөнхийн эрх/, III бүлгийн 21 /сонгох, сонгогдох эрх/, 26 /иргэд хууль санаачлах эрхээ уламжлан эдлэх/, 30 /Ерөнхийлөгчөөр сонгогдох эрх/, 46 /Монгол улсын иргэнийхээ хувьд төрийн жинхэнэ албан хаагч байх/, 51 / зохих шаардлага хангасан иргэн шүүгчээр томилогдох/, 52 / Шүүх хуралдаанд эх хэлээрээ үг хэлэх эрхийг олгоно, / 55 /Шүүгдэгч өөрийгөө өмгөөлөх эрх/, 57/ Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг өөрчлөх асуудлыг .... иргэдийн саналыг үндэслэн УИХ шийдвэрлэнэ/, 66 /Үндсэн хуулийн Цэц нь Үндсэн хууль зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу.. хянан шийдвэрлэнэ/ гэх олон салбарласан эрх эдлэдэг бид.
Эдгээр Үндсэн хуульд болон олон улсын гэрээнд тусгагдсан эрхүүдийг “Үндсэн эрх” гэж нэрлэгддэг.
Үндсэн эрх нь хамгаалуулах эрх, үйлчлүүлэх эрх, оролцооны эрхээр илэрдэг.[1]
-Хамгаалуулах эрх: төрийн хууль бус үйлдлээс хүнийг хамгаалдаг. Тухайлбал та Үндсэн хуулийн Цэцэд өргөдөл мэдээлэл гарган хандаж зохих төрийн байгууллага, холбогдох албан тушаалтны Үндсэн хууль зөрчсөн маргааныг хянан шийдвэрлүүлэх эрхтэй. Та шүүхэд хандах эрхээ эдлэж хамгаалуулах эрхтэй. Хөндөгдсөн болон зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд хандах эрхтэй. Цаашилбал тухайн шатны шүүхийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй тохиолдолд давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхэд хандах эрхтэй. Бас та төрийн байгууллагын болон албан тушаалтны шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн тохиолдолд дээд шатны байгууллага, албан тушаалтанд нь хандаж хууль бус шийвэрийг хүчингүй болгуулах, өөрчлүүлэн шийдвэрлүүлэх эрхтэй.
-Үйлчлүүлэх эрх нь: Иргэн өөрийн эрх ашигт нийцсэн үйлдэл хийхийг төрөөс шаардах эрхтэй.Үндсэн хуулийн II бүлгийн 19 Төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, хөндөгдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна гэж заасан байдаг.
-Оролцооны эрх нь: Иргэн үндсэн эрхийнхээ дагуу төрийн үйл ажиллагаанд тодорхой хэмжээнд оролцох эрхтэй. Бид төрийн эрх барих дээд байгууллагыг сонгох, түүнд сонгогдох эрхтэй. Мэдээллийн ил тод байдал, мэдээлэл олж авах эрхийн тухай хуулийн хүрээнд зохих асуудлаар мөн зохих хүрээнд төрийн байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцоогоороо дамжуулан хяналт тавих боломжтойг тайлбарлах гэсэн юм. Шүүх эрх мэдэлд иргэд хуулийн зохих шаардлагыг хангавал иргэдийн төлөөлөгчөөр оролцож болно. Энэ бол төрийн эрх мэдлийн салбарт оролцож байгаа хэлбэр юм.
Тэгвэл иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн өөр өөрийн гэсэн эрх зүйн байдалтай гэдгийг ойлгож мэдэхийн тулд хүн, иргэн гэсэн ойлголтыг тайлбарлах шаардлага үүснэ. Өмнө бичсэнд нэг бол хүн, эсвэл иргэн гээд бичээд байсны учрыг тайлбарлах хэрэгтэй болно. Хүн, иргэн, хуулийн этгээд, бие хүн, хувь хүн гэх адил юм шиг санагддаг үгстэй тааралддаг. Хүн гэдэг хамгийн өргөн ойлголт юм. Бид хүн хэмээх эрхэм нэрийн дор дэлхийн аль ч улсад эдлэж болох эрхийн жагсаалтыг өөрийн болон бусад орны үндсэн хуулиас, мөн олон улсын гэрээ, конвенцид тусгагдсан байдаг. Өмнөх нийтлэлээс бид хүний халдашгүй эрх, үл хөндөх эрхийн талаар мэдлэгтэй болсон.
Харин иргэн гэвэл тухайн улстай эрх зүйн хувьд тогтвортой харилцаанд байдаг бөгөөд тухайн улсын иргэн гэдгийг нь нотолсон баримт бичигтэй /төрсний гэрчилгээ, иргэний үнэмлэх/ хүн байдаг. Тухайн улсынхаа иргэнийхээ хувьд та гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүнээс өөр эрх зүйн байдалтай байдаг учраас ийнхүү хуулийн хэллэгийг хэрэглэгдэг. Бие хүн гэсэн ойлголт нь бодголь этгээдийн иргэн ба хүн гэсэн шинж чанарыг нэгтгэж өгнө. Хүний эрх зүйн байдал нь үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжоор хуульчлан баталгаажуулсан бие хүний эрх, үүргийн тогтолцоо юм гэж тодорхойлсон байдаг. Хувь хүн гэвэл бид бусдаас ялгагдах хувийн онцлог шинжтэй.
Бид эрх зүйн харилцааны оролцогч болохынхоо хувьд бие хүн, хувь хүн гэсэн ойлголтоор яригдахгүй харин “хүн”, “иргэн” гэж бичигдэж яригдах ялгаа ийм учиртай. Тэгээд ч үндсэн хуулийн эрх зүйн хичээл дээр “Хүний эрх зүйн байдал”, “Иргэний эрх зүйн байдал”, “Гадаадын иргэний болон харъяалалгүй хүний эрх зүйн байдал” гэж тусдаа яригддаг болно.
Хэн бэ эсэн асуултанд “Хүн бүр” тэгэхээр хүн бүрт хэн хэн багтах юм бэ Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн бүгдэд багтана гэсэн утга харагдана.
Хүнийг үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхлэсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно. Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна. “Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна”гэдэг бол бодгаль нь:
·Төрөхөөс насан эцэстлээ эрх, эрх чөлөөтэй байна
·Хуулиар адил тэгш хамгаалагдана
·Тэрээр хэзээ ч эд юмс мэт засаг төр, эрх мэдэлтний үйл ажиллагааны объект, арилжаа, хэрэглээний зүйлс болох ёсгүй гэдгийг тус тус илэрхийлнэ. [2]
Дараа дараагийн хичээлээр бид Үндсэн хуулийн хүний эрх, эрх чөлөөний зүйл заалт бүр дээр онолын болон хуулийн холбогдох зохицуулалтаар тайлбарлах болно. Одоо та бүхэнтэй иргэний үндсэн үүргийн талаар ярилцъя.
Монгол Улсад иргэний үндсэн үүргийг:
- Хууль зүйн үүрэг
- Журамт үүрэг гэж зааглан заажээ.Ингэж ангилсан нь хууль зүйн шууд үр дагаврын ялгааг тусгасан байдаг.[3]
Монгол Улсын иргэнийхээ хувьд шудрага, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн дараахь үндсэн үүргийг ёсчлон биелүүлнэ.
#1 Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх
Энэ үүргийг тайлбарлахын тулд иргэдийн эрх зүйн ухамсар, эрх зүйн соёлын талаар ярилцах нь зүйтэй. Нийгмийн амьдрал бүхэлдээ хүмүүсийн ухамсарт харилцааны үр дүн байдаг. Эрх зүйн ухамсар нь нийгмийн ухамсарын нэгэн хэлбэр бөгөөд эрх зүйн тусламжтайгаар нийгэмд амьдрах хүч чадлаа олж үйлчилдэг. Эрх зүйн ухамсар нийгэм, хүмүүсийн эрх зүйд хандах хандлагыг илэрхийлнэ. Энгийнээр хэлбэл юуг хууль ёсны, юуг хууль бус гэж үзэх, ....хувь хүн өөрийнхөөрөө хэрхэн үзэж байгаагаар илэрдэг гэж бичжээ. Тэгэхээр хүн хуулиа биелүүлж байна гэвэл тэд хууль ёсны гэж үзэж дээдэлж хүндэтгэн улмаар сахин биелүүлж байгаагаар илэрнэ. Эрх зүйн соёл бол эрх зүйн ухамсрын төлөвшил, хэрэгжилт мөн. Тиймээс эрх зүйн соёл нь хувь хүний хувьд амьдралд эрх зүйг зохистой хэрэглэх чадвар нь болж өгдөг.[4] Мөн Үндсэн хуулийг дээдлэнэ гэдэг бол Үндсэн хуулиас давсан хууль тогтоомж, албан тушаалтны шийдвэр, үйл ажиллагаа байх ёсгүй юм өөрөөр хэлбэл хууль тогтоомж нь Үндсэн хуульд захирагдах ёстой.
#2 Хүний нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх
Иргэн та хэн нэгнийхээ нэр төр, алдар хүнд, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй юм байна. Тэгэхээр нэр төр, алдар хүнд гэсэн ойлголтыг хэрхэн ойлгохыг Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл. Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах зүйлийн “Иргэний хуулийн тайлбар”- аас сонирхоё. Нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд гэсэн ойлголтнь өөр хоорондоо нягт уялдаатай боловч бие даасан агуулгатай байдаг. Нэр төр, алдар хүнд нь иргэнд хамааралтай бөгөөд ажил хэргийн нэр хүнд гэдэг нь иргэн, хуулийн этгээдэд аль алинд нь хамааралтай ойлголт юм.
Алдар хүнд нь нэр төртэй салшгүй холбоотой ойлголт юм. Алдар хүнд нь тухайн иргэнд нийгэм, найз нөхөд, хамт олон, бусад харилцагч, түншлэгчээс өгч байгаа үнэлгээнд үндэслэсэн тухайн иргэний өөрийнх нь хувийн үнэлэмж юм гэж тайлбарласан байна.
Нэр төр, алдар хүндийг эс хүндэтгэвэл өөрөөр хэлбэл хууль зөрчвөл хууль зүйн ямар үр дагавар үүсэх вэ?
-Иргэний хуулийн 21 дүгээр зүйл “Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг хамгаалах”
Иргэний нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан, баримтыг бүрэн гүйцэд мэдээллээгүйгээс бусдын нэр, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан, Хуулиар тогтоосон хувийн нууцад хамааралтай мэдээг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр тараасан, Иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс, Нас барсан этгээдийн нэр, нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, эсхүл түүний хувийн нууцтай холбоотой мэдээг өвлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр олон нийтэд тараасан бол хохирогч гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй.Энэ зүйлд заасан эрхийг зөрчсөн этгээд бусдад учруулсан гэм хорыг хохирогч буюу сонирхогч этгээдэд энэ хуульд заасан журмын дагуу арилгана.
Зөрчлийн хуулийн 6.21 дүгээр зүйл. Гүтгэх
1. Хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.
#3 Хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх
Албан татварыг зөвхөн хуулиар тогтоох ёстой. Тухайн татварын жилд орлого олсон л бол татвар төлөх үүрэгтэй. Татварын зөрчлийн талаар Зөрчлийн тухай хуулийн 11 дүгээр бүлгийн 11.19-д “Татварын Ерөнхий хууль зөрчих” гэж тусгаж өгсөн. Татварын Улсын байцаагч зөрчлийг шалган шийдвэрлэнэ. Эрх бүхий албан тушаалтны шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл ЗХШХШ тх –д заасан журмаар гомдол гаргана. Үүнийг захиргааны хэргийн шүүх шийдвэрлэнэ.
Иргэдэд ойрхон гаргаж болох зөрчлийн талаар дурьдвал:
“Автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй бол төлбөл зохих татварыг нөхөн төлүүлж, хүнийг нөхөн төлүүлэх татварын 10 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.” гэж заасан. Мөн Эрүүгийн хуулиар татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэрэгт эрүүгийн доорхи хариуцлага хүлээлгэнэ.
Эрүүгийн хуулийн 18.3 дугаар зүйл. Татвар төлөхөөс зайлсхийх. Татвар төлөгч ...... татвар төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор их хэмжээний татвар ногдох орлого, эд хөрөнгө, бараа үйлчилгээг зориуд худал тодорхойлсон, нуусан бол... торгох, эсхүл ... нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл ... зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ гэж заасан байдаг.
#4 Эх орноо хамгаалах, хуулийн дагуу цэргийн алба хаах
Монгол Улс өөрийгөө хамгаалах зэвсэгт хүчинтэй байна.Зэвсэгт хүчний бүтэц, зохион байгуулалт, түүнд алба хаах журмыг хуулиар тогтооно.Тэгэхээр Монгол Улсын насанд хүрсэн иргэн бүр цэргийн алба хаах үүрэгтэй. Энэхүү үүргийг Батлан хамгаалах тухай хууль, Цэргийн үүргийн болон Цэргийн алба хаагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль бусад хууль тогтоомжоор зохицуулдаг. Харин гадаадын иргэн болон харъяалалгүй хүн энэ үүргийг хүлээхгүй.
Зөрчлийн тухай хуулиас: Цэргийн албаны тухай хууль зөрчих
- Зарлан дуудах мэдэгдэл авсан иргэн тогтоосон өдөр, цагт црэг татлагын байр, товлосон газар хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирээгүй бол
- Цэргийн бүртгэлийн журам зөрчсөн, эсхүл дайчилгааны сургууль, цугларалт, цэрэг татлагаас зайлсхийсэн цэргийн үүрэгтэн, цэргийн насны иргэнийг ... торгоно.[5]
Журамт үүрэг: Энэ нь иргэний ухамсар, хүний мөн чанарт үндэслэсэн байдаг.
Хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, байгаль орчноо хамгаалах нь иргэний журамт үүрэг мөн. Эдгээрийг албадлагагүйгээр биелүүлэх нь хэнд ашигтай вэ Танд ашигтай тийм учраас хууль зүйн үр дагавар гэж яригдахгүй үүрэг учраас журамт гэж нэрлэгдсэн байхаа. Анхааран уншсан танд баярлалаа.
Материалууд:
[1]Хууль тогтоомжийн хэрэглээ. Гарын авлага. УБ., 2013 он. 7 дахь талаас дэлгэрүүлэн уншина уу.
[2]Мөн тал
[3]Б.Чимид. Үндсэн хуулийн мэдлэг. УБ.,2008 он 103 дахь талаас тодруулан уншина уу?
[4] О.Амархүү.Эрх зүйн онолын арван таван сэдэв.УБ., 2008 он. 99 дэхь талаас харна уу?
[5] https://sukhbaatar.se.gov.mn/news/178/single/160 \ тодруулан харна уу?\
Н.Болортуяа
Сэтгэгдэл бичих (1)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.